Belastingdienst stopt gefaseerd met gebruik van BSN in betalingskenmerken na kritiek van Autoriteit Persoonsgegevens

De Nederlandse Belastingdienst gaat het gebruik van het burgerservicenummer (BSN) in betalingskenmerken beëindigen. Aanleiding hiervoor is het oordeel van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), die heeft vastgesteld dat het huidige gebruik van het BSN bij bepaalde betalingsprocessen niet voldoet aan de regels van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Volgens de toezichthouder is het gebruik van het BSN in deze gevallen niet noodzakelijk en vormt het daarom een onrechtmatige verwerking van persoonsgegevens.

Huidige situatie

Bij verschillende betalingen aan en van de Belastingdienst wordt momenteel gebruikgemaakt van betalingskenmerken waarin het BSN van burgers is verwerkt. Ook bij automatische incasso's en sommige vorderingen kan het burgerservicenummer onderdeel uitmaken van het kenmerk waarmee betalingen worden geïdentificeerd.

De AP wijst erop dat dergelijke betalingsgegevens niet uitsluitend binnen de Belastingdienst blijven. Ze kunnen zichtbaar zijn voor banken, betalingsverwerkers en andere partijen die namens een belastingplichtige betalingen uitvoeren of ontvangen. Hierdoor bestaat het risico dat het BSN onnodig met derden wordt gedeeld.

Waarom het BSN extra bescherming verdient

Het burgerservicenummer is een uniek identificatienummer dat specifiek aan één persoon is gekoppeld. Daardoor wordt het beschouwd als een gevoelig persoonsgegeven dat zorgvuldig moet worden behandeld. Wanneer een BSN in verkeerde handen terechtkomt, kan dit bijdragen aan misbruik van persoonsgegevens en identiteitsfraude.

Daarnaast kan de opbouw van een BSN in combinatie met andere gegevens, zoals geboortejaar of leeftijdsinformatie, in sommige gevallen indirect informatie prijsgeven over de achtergrond van een persoon. De Autoriteit Persoonsgegevens benadrukt daarom dat het gebruik van het BSN alleen is toegestaan wanneer daarvoor een duidelijke wettelijke noodzaak bestaat.

Gebruik van het BSN niet noodzakelijk

Volgens de toezichthouder bestaat er geen technische of administratieve noodzaak om juist het burgerservicenummer als betalingskenmerk te gebruiken. De Belastingdienst kan dezelfde processen uitvoeren met een willekeurig gegenereerd nummer dat geen directe relatie heeft met de identiteit van de betrokken burger.

Omdat er alternatieven beschikbaar zijn, is het gebruik van het BSN volgens de AP in strijd met de AVG. De Belastingdienst heeft deze conclusie erkend en besloten de werkwijze aan te passen.

Nieuwe betalingskenmerken uiterlijk eind 2026

De Belastingdienst heeft toegezegd dat nieuwe betalingskenmerken uiterlijk eind 2026 geen burgerservicenummers meer zullen bevatten. Voor toekomstige betalingen zal gebruik worden gemaakt van andere identificatienummers die geen persoonsgegevens bevatten.

Hiermee moet worden voorkomen dat burgers onnodig hun BSN delen met financiële instellingen of andere betrokken partijen.

BSN in vorderingsnummers blijft voorlopig bestaan

Hoewel de betalingskenmerken worden aangepast, blijven bestaande vorderingsnummers voorlopig nog wel een BSN bevatten. Het volledig verwijderen van het burgerservicenummer uit deze systemen vergt volgens de Belastingdienst ingrijpende wijzigingen in de achterliggende ICT-infrastructuur.

Vanwege de verouderde systemen is meer tijd nodig om deze aanpassingen door te voeren. De Belastingdienst verwacht dat het BSN uiterlijk in 2032 volledig uit de vorderingsnummers zal zijn verdwenen.

Mogelijkheid voor burgers die eerder willen overstappen

Burgers die niet willen dat hun BSN nog wordt gebruikt binnen een automatische incasso voor openstaande vorderingen, kunnen contact opnemen met de Belastingdienst. Zij kunnen verzoeken om de automatische incasso te beëindigen en hun betalingen voortaan zelf via een reguliere bankoverschrijving te verrichten. In dat geval wordt geen gebruik meer gemaakt van een betalingskenmerk waarin het BSN is verwerkt.

Autoriteit Persoonsgegevens stemt in met overgangsperiode

De Autoriteit Persoonsgegevens heeft ingestemd met deze gefaseerde aanpak. Daarbij heeft de toezichthouder meegewogen dat de Belastingdienst tegelijkertijd voor grotere privacy-uitdagingen staat.

Volgens de AP zijn er andere dossiers die momenteel een groter risico vormen voor burgers. Daarbij wordt onder meer gewezen op:

• het gebruik van geautomatiseerde selectiesystemen;
• de controle op logging en de vastlegging van gegevensgebruik;
• de bredere modernisering van verouderde ICT-systemen.

De toezichthouder vindt dat de aanpak van deze problemen voorlopig meer prioriteit verdient dan het onmiddellijk verwijderen van het BSN uit alle vorderingsnummers. Daarom krijgt de Belastingdienst extra tijd om de noodzakelijke technische aanpassingen zorgvuldig uit te voeren.

Geleidelijke overgang naar privacyvriendelijkere werkwijze

Met de aangekondigde wijzigingen zet de Belastingdienst een stap richting een betere bescherming van persoonsgegevens. Door het BSN te vervangen door willekeurige identificatienummers wordt het risico op onnodige verspreiding van gevoelige informatie verminderd. Tegelijkertijd blijft de Belastingdienst werken aan de modernisering van zijn systemen, zodat ook de resterende toepassingen van het burgerservicenummer in de komende jaren kunnen worden uitgefaseerd.

Door: Drifter