Fysieke PlayStation-games onder druk: digitale verkoop groeit, maar een definitief einde is nog niet aangekondigd

Het einde van uitpuilende spelkasten, tweedehandsgames en schijfjes in de console lijkt dichterbij te komen, maar een definitief afscheid is nog niet aangekondigd. Hoewel Sony de afgelopen jaren steeds sterker inzet op digitale distributie van games, heeft het bedrijf geen officiële bekendmaking gedaan dat vanaf januari 2028 alle nieuwe PlayStation-games uitsluitend nog digitaal zullen verschijnen.

Toch is de ontwikkeling duidelijk zichtbaar. Steeds meer spelers kopen hun games digitaal via de PlayStation Store, terwijl het aandeel fysieke verkopen jaar na jaar afneemt. Deze verschuiving is niet uniek voor Sony: ook Microsoft en in mindere mate Nintendo investeren steeds meer in digitale ecosystemen, abonnementsdiensten en online distributie.

Voor verzamelaars, liefhebbers van fysieke media en de tweedehandsmarkt roept deze ontwikkeling veel vragen op. Wanneer fysieke games uiteindelijk grotendeels verdwijnen, verandert niet alleen de manier waarop mensen spellen kopen, maar ook hoe zij eigenaar zijn van hun aankopen.

Digitale verkoop groeit al jaren

Waar vroeger vrijwel iedere game uitsluitend op dvd, blu-ray of cartridge verscheen, verloopt tegenwoordig een groot deel van de verkoop digitaal. Dankzij snelle internetverbindingen, grotere opslagcapaciteit van consoles en de populariteit van online winkels kiezen steeds meer consumenten ervoor een game direct te downloaden.

Voor uitgevers biedt dit aanzienlijke voordelen. Er hoeven geen schijfjes meer te worden geproduceerd, verpakkingen te worden gedrukt of transportkosten te worden gemaakt. Bovendien ontvangt de uitgever direct een groter deel van de opbrengst, omdat tussenhandel grotendeels wegvalt.

Daarnaast kunnen ontwikkelaars eenvoudiger updates uitbrengen, uitbreidingen verkopen en spelers langdurig aan een game binden via downloadable content (DLC), microtransacties en seizoenspassen.

Waarom digitale verkoop aantrekkelijk is voor Sony

Een volledig digitale markt levert consolefabrikanten aanzienlijk meer controle op.

Iedere aankoop verloopt via de eigen digitale winkel, waarbij Sony een commissie ontvangt over vrijwel iedere verkoop. Daarnaast verdwijnen veel kosten die verbonden zijn aan de productie en distributie van fysieke exemplaren.

Een belangrijk gevolg is dat de tweedehandsmarkt grotendeels verdwijnt. Wanneer een fysieke game wordt doorverkocht, ontvangt Sony of de uitgever geen inkomsten uit die tweede verkoop. Bij digitale aankopen is doorverkoop in de huidige vorm vrijwel onmogelijk, omdat de licentie gekoppeld blijft aan het PlayStation-account waarmee de game is aangeschaft.

Dat betekent dat iedere nieuwe speler opnieuw een exemplaar moet kopen via de officiële winkel.

Digitale aankopen zijn juridisch vaak een licentie

Een belangrijk discussiepunt onder gamers is het eigendom van digitale games.

Wie een fysiek schijfje koopt, bezit dat exemplaar daadwerkelijk en kan het meestal bewaren, uitlenen of doorverkopen. Bij digitale aankopen ligt dat anders.

In de meeste gevallen koopt de consument geen eigendom van de software, maar een gebruikslicentie. Dat betekent dat het recht om de game te spelen wordt verleend onder voorwaarden die door de uitgever of platformhouder zijn opgesteld.

Hoewel het uitzonderlijk is dat een volledig aangekochte game uit iemands bibliotheek wordt verwijderd, behouden platformhouders in hun gebruiksvoorwaarden bepaalde rechten. Daarnaast kunnen games onbeschikbaar worden wanneer licenties verlopen, online diensten worden beëindigd of servers definitief sluiten.

Ook kunnen digitale winkels besluiten een titel uit de verkoop te halen. In veel gevallen blijft een reeds gekochte game dan nog downloadbaar, maar dat is afhankelijk van de gemaakte afspraken en de technische ondersteuning.

Het belang van fysieke exemplaren

Voor veel spelers vertegenwoordigt een fysieke game meer dan alleen een installatiemedium.

Een doosje, hoes, handleiding of speciale editie vormt onderdeel van een verzameling. Sommige zeldzame uitgaven stijgen zelfs aanzienlijk in waarde.

Daarnaast kunnen fysieke spellen eenvoudig worden uitgeleend, geruild of verkocht via tweedehandsplatforms. Juist deze mogelijkheid maakt gamen voor veel mensen betaalbaarder.

Na het uitspelen van een game kan een deel van de aankoopprijs worden terugverdiend, iets wat bij digitale aankopen vrijwel onmogelijk is.

Wat betekent dit voor winkels?

Wanneer fysieke games verder verdwijnen, verandert ook het verdienmodel van veel winkels.

Elektronicaketens, speelgoedwinkels en gespecialiseerde gamezaken verdienen niet alleen aan de verkoop van nieuwe spellen, maar vaak ook aan tweedehandsproducten, accessoires en speciale edities.

Een verdere digitalisering betekent dat een steeds groter deel van de omzet rechtstreeks via de online winkels van Sony, Microsoft en Nintendo verloopt.

Voor gespecialiseerde gamewinkels kan dat een aanzienlijke uitdaging vormen. Veel van deze zaken onderscheiden zich juist door hun aanbod van fysieke spellen, verzamelobjecten en gebruikte games.

Tegelijkertijd blijven fysieke collector's editions voorlopig populair. Veel uitgevers brengen luxe verzameluitgaven uit met onder meer beeldjes, artbooks, steelbooks en andere extra's. Opvallend is dat sommige van deze edities tegenwoordig zelfs geen fysieke game meer bevatten, maar slechts een downloadcode.

De strategie van Microsoft

Ook Microsoft beweegt zich al geruime tijd richting een digitale toekomst.

De Xbox Series S beschikt standaard niet over een diskdrive, terwijl Game Pass inmiddels een belangrijk onderdeel vormt van de strategie van het bedrijf.

Abonnementsdiensten maken het mogelijk honderden games digitaal te spelen zonder deze afzonderlijk aan te schaffen. Daardoor verschuift het verdienmodel steeds meer van losse verkopen naar terugkerende abonnementen.

Hoewel Microsoft nog steeds fysieke Xbox-games uitgeeft, is het aanbod de afgelopen jaren duidelijk kleiner geworden.

Nintendo volgt een eigen koers

Nintendo vormt voorlopig nog een uitzondering.

Fysieke cartridges blijven populair onder Nintendo-spelers en veel first-party-games verschijnen nog altijd zowel fysiek als digitaal.

Toch investeert ook Nintendo sterk in zijn digitale eShop, digitale abonnementen en online diensten. Het bedrijf combineert beide modellen voorlopig naast elkaar.

De toekomst van de PlayStation

Sinds de introductie van de PlayStation 5 is al zichtbaar dat Sony twee varianten aanbiedt: één met en één zonder diskdrive.

Dat wordt door veel analisten gezien als een aanwijzing dat digitale distributie steeds belangrijker wordt. Toch heeft Sony nog geen officiële bevestiging gegeven dat toekomstige PlayStation-consoles volledig zonder schijfaansluiting zullen verschijnen.

Een volledig digitale PlayStation behoort zeker tot de mogelijkheden, maar blijft vooralsnog speculatie.

Zorgen over prijsvorming

Een veelgehoorde zorg onder consumenten is dat digitale exclusiviteit kan leiden tot minder prijsconcurrentie.

Bij fysieke games concurreren verschillende webwinkels en retailers voortdurend met elkaar, waardoor prijzen vaak al snel dalen.

Wanneer een spel uitsluitend via één digitale winkel verkrijgbaar is, bepaalt de platformhouder in belangrijke mate de verkoopprijs en de timing van kortingen.

Tegelijkertijd organiseren digitale winkels regelmatig grote kortingsacties, waarbij veel titels tijdelijk met hoge kortingen worden aangeboden.

Gamebehoud en archivering

Een ander belangrijk onderwerp is het behoud van videogames.

Fysieke spellen kunnen tientallen jaren worden bewaard en opnieuw worden gespeeld, mits geschikte hardware beschikbaar blijft.

Bij volledig digitale distributie ontstaat een grotere afhankelijkheid van online diensten, accountsystemen, licenties en downloadservers.

Organisaties die zich bezighouden met gamepreservatie wijzen erop dat het verdwijnen van fysieke media het op lange termijn moeilijker kan maken om games voor toekomstige generaties beschikbaar te houden.

Door: Drifter