Iran dreigt internetkabels in Straat van Hormuz af te knijpen

De discussie ontstond nadat de Iraanse militaire woordvoerder Ebrahim Zolfaghari via sociale media verklaarde dat Iran “tol zal heffen op internetkabels”. Hoewel onduidelijk blijft hoe concreet deze plannen zijn en of ze juridisch uitvoerbaar zijn, zorgt de retoriek internationaal voor onrust. De Straat van Hormuz vormt namelijk niet alleen een cruciale doorgang voor olie- en gastransport, maar ook voor een aanzienlijk deel van het digitale verkeer tussen Europa, Azië en het Midden-Oosten.

Door het gebied lopen meerdere vitale onderzeese glasvezelsystemen, waaronder AAE-1, FALCON, Gulf Bridge International (GBI) en andere internationale backboneverbindingen. Deze kabels transporteren enorme hoeveelheden internetdata: cloudverkeer van hyperscalers zoals Google, Microsoft, Amazon en Meta, internationale financiële transacties, AI-dataverkeer, videocommunicatie en verkeer van overheidsnetwerken. Een verstoring in deze infrastructuur kan daardoor gevolgen hebben voor banken, datacenters, beurshandel, telecomoperators en cloudplatforms op meerdere continenten.

Iran lijkt hiermee een nieuw geopolitiek drukmiddel te willen ontwikkelen naast de traditionele dreiging rondom de olie-export via Hormuz. In Iraanse media wordt gesteld dat buitenlandse bedrijven die gebruikmaken van verbindingen in de regio zich aan Iraanse voorwaarden zouden moeten houden. Sommige aan de Revolutionaire Garde gelieerde commentatoren pleiten zelfs voor exclusieve Iraanse controle over inspectie, onderhoud en reparatie van kabels binnen Iraanse territoriale wateren.

Internationale telecomspecialisten wijzen erop dat de strategische kwetsbaarheid van de Straat van Hormuz al langer bekend is. Om risico’s te beperken hebben verschillende operators hun kabelroutes de afgelopen jaren zoveel mogelijk dichter langs Oman geleid. Toch blijven bepaalde systemen gedeeltelijk door Iraanse territoriale wateren lopen. Dat betekent dat Iran in theorie invloed kan uitoefenen op toegang tot onderhoudsschepen, vergunningverlening of fysieke operaties rond de kabels.

Daarnaast beschikt Iran over maritieme capaciteiten waarmee onderzeese infrastructuur potentieel bedreigd kan worden. Analisten noemen onder meer gevechtsduikers, kleine onderzeeërs, autonome onderwaterdrones en maritieme surveillance-eenheden van de Revolutionaire Garde. Hoewel er geen aanwijzingen zijn dat Iran momenteel daadwerkelijk kabels wil saboteren, groeit internationaal de bezorgdheid over de kwetsbaarheid van kritieke digitale infrastructuur op zee.

Die zorgen zijn niet hypothetisch. In de Rode Zee werden in 2024 meerdere onderzeese kabels beschadigd nadat een schip, dat eerder getroffen was door Houthi-aanvallen, zijn anker over de zeebodem sleepte. Daarbij raakten onder meer de AAE-1-, EIG- en SEACOM-kabels beschadigd. Het incident leidde tot grote verstoringen van internet- en dataverkeer tussen Azië, Europa en delen van Afrika en het Midden-Oosten. Volgens telecombedrijven werd destijds een aanzienlijk deel van het regionale dataverkeer tijdelijk omgeleid.

Wereldwijd groeit daardoor de aandacht voor de beveiliging van onderzeese kabelnetwerken. Europese landen, waaronder Nederland en België, investeren steeds meer in bescherming van kritieke infrastructuur in de Noordzee. NAVO-landen maken zich zorgen over sabotage, spionage en geopolitieke druk rond energie- en dataverbindingen. Eerder lag de nadruk vooral op mogelijke sabotage door Rusland of Chinese maritieme activiteiten, maar de Iraanse discussie introduceert een ander scenario: economische of politieke controle over datastromen zonder directe fysieke vernietiging van kabels.

Juridisch blijft de situatie complex. De Straat van Hormuz geldt als internationale zeestraat onder het VN-Zeerechtverdrag (UNCLOS). Daardoor hebben schepen en internationale verbindingen in principe recht op vrije doorvaart en doorgang. Deskundigen betwijfelen daarom of Iran eenzijdig tol kan heffen op internationaal dataverkeer of buitenlandse kabelsystemen. De vergelijking die Iraanse media maken met het Suezkanaal gaat volgens veel juristen mank, omdat het Suezkanaal volledig onder Egyptische soevereiniteit valt, terwijl Hormuz een internationale doorgangsroute is tussen meerdere staten.

Bovendien maken zware Amerikaanse sancties en internationale telecomverdragen het voor Iran lastig om dergelijke maatregelen praktisch af te dwingen. Grote internationale telecombedrijven en cloudproviders zouden waarschijnlijk proberen verkeer om te leiden via alternatieve routes, satellietverbindingen of nieuwe kabelprojecten buiten Iraanse invloedssferen. Toch benadrukken experts dat de afhankelijkheid van een beperkt aantal maritieme knelpunten een structureel risico blijft voor de wereldeconomie en het mondiale internet.

Door: Drifter