Koptelefoons en in-earoortjes bevatten schadelijke stoffen die het lichaam kunnen binnendringen

Vrijwel alle in Europa verkrijgbare koptelefoons en in-earoortjes bevatten volgens recente laboratoriumanalyses meetbare hoeveelheden chemische stoffen die via langdurig huidcontact in het lichaam zouden kunnen worden opgenomen. Het gaat daarbij vooral om stoffen die worden gebruikt bij de productie en verwerking van kunststoffen. Sommige van deze stoffen staan al langer ter discussie vanwege mogelijke hormoonverstorende, neurologische of in bepaalde omstandigheden kankerverwekkende eigenschappen

Het onderzoek (Briefing_Paper_ToxFreeLife.pdf) werd uitgevoerd binnen het Europese samenwerkingsverband ToxFree LIFE for All, waarin verschillende consumentenorganisaties participeren. In totaal werden 81 modellen koptelefoons en in-earoortjes onderzocht die verkrijgbaar zijn in Centraal-Europa of via internationale onlineplatforms zoals Shein en Temu. Zowel budgetproducten als bekende A-merken werden getest, waaronder Bose, Apple, JBL, JVC, Panasonic, Samsung en Sennheiser.

Bisfenol A (BPA)

Uit de analyse bleek dat circa 98 procent van de onderzochte producten sporen van bisfenol A (BPA) bevatte. BPA is een chemische verbinding die veel wordt gebruikt bij de productie van bepaalde soorten kunststof, zoals polycarbonaat, en in epoxyharsen. In de Europese Unie is BPA sinds begin 2025 verboden in materialen die bedoeld zijn voor contact met voedingsmiddelen, vanwege zorgen over de mogelijke gezondheidsrisico’s bij inname.

BPA wordt beschouwd als een hormoonverstorende stof (endocrine disruptor). Dat betekent dat het in het lichaam een werking kan hebben die lijkt op die van het vrouwelijke geslachtshormoon oestrogeen. Wetenschappelijke studies tonen aan dat blootstelling aan hoge of langdurige doses BPA in verband wordt gebracht met effecten op de voortplanting, mogelijke verstoring van de hormoonbalans, en in sommige gevallen met een verhoogd risico op bepaalde aandoeningen. De mate waarin lage concentraties via huidcontact daadwerkelijk bijdragen aan deze risico’s is onderwerp van wetenschappelijke discussie.

Volgens de onderzoekers kan BPA niet alleen via voedselinname, maar ook via de huid worden opgenomen, vooral bij langdurig en intensief contact. Dat zou met name relevant kunnen zijn bij koptelefoons die langdurig tegen de huid rusten, bijvoorbeeld tijdens sporten of bij warm weer, wanneer transpiratie de opname via de huid mogelijk vergemakkelijkt. Het onderzoek maakte onderscheid tussen harde kunststofonderdelen die direct en langdurig in contact staan met de huid en onderdelen die dat niet doen. Op basis van deze blootstellingsanalyse werd ongeveer 70 procent van de geteste producten alsnog als relatief veilig beoordeeld binnen de geldende risicokaders.

BPA-vervangers en andere stoffen

Naast BPA werd in ongeveer driekwart van de producten bisfenol S (BPS) aangetroffen. BPS wordt vaak gebruikt als vervanger van BPA in zogenoemde “BPA-vrije” kunststoffen. Uit laboratoriumonderzoek blijkt dat BPS vergelijkbare hormoonverstorende eigenschappen kan hebben, al verschillen de exacte effecten en blootstellingsniveaus per studie.

Daarnaast werden in meerdere producten weekmakers zoals ftalaten aangetroffen. Ftalaten worden toegevoegd aan kunststof om het flexibel te maken, bijvoorbeeld bij kabels of zachte oordopjes. Sommige ftalaten zijn in de EU beperkt of verboden in consumentenproducten vanwege mogelijke effecten op de vruchtbaarheid en de ontwikkeling van het voortplantingssysteem.

Ook werden sporen gevonden van chloorparaffines en bepaalde vlamvertragende stoffen. Deze worden toegepast om materialen minder brandbaar te maken. Sommige van deze verbindingen zijn persistent (breken langzaam af in het milieu) en kunnen zich ophopen in het lichaam. Bij hoge of langdurige blootstelling worden ze in verband gebracht met hormonale verstoringen en andere gezondheidseffecten.

Risicobeoordeling

Het is belangrijk te benadrukken dat de aanwezigheid van een stof niet automatisch betekent dat er sprake is van een direct gezondheidsrisico. De daadwerkelijke impact hangt af van factoren zoals concentratie, duur van blootstelling, manier van gebruik en individuele gevoeligheid. In veel gevallen werden stoffen in relatief lage concentraties aangetroffen.

De onderzoekers pleiten desondanks voor strengere regulering van chemische stoffen in consumentenelektronica, meer transparantie over gebruikte materialen en verdere wetenschappelijke evaluatie van huidopname bij langdurig gebruik. Voor consumenten geldt dat het risico mogelijk kan worden verminderd door producten regelmatig schoon te maken, langdurig huidcontact bij hitte te beperken en waar mogelijk te kiezen voor producten die expliciet voldoen aan recente Europese veiligheidsnormen.

Samengevat laat het onderzoek zien dat in veel gangbare koptelefoons chemische stoffen aanwezig zijn die in andere toepassingen al onder streng toezicht staan. Of en in welke mate dit leidt tot concrete gezondheidsproblemen bij normaal gebruik, hangt af van blootstelling en individuele omstandigheden, maar het onderwerp blijft een aandachtspunt binnen Europees consumenten- en gezondheidsbeleid.

Door: Drifter