Een nieuw opensourceproject met de naam LiberNT probeert een bijzonder ambitieus doel te bereiken: een zelfstandig besturingssysteem ontwikkelen dat zoveel mogelijk Windows 11-programma's kan uitvoeren, zonder daarvoor afhankelijk te zijn van Microsoft of een bestaande Windows-installatie. Daarbij maken de ontwikkelaars gebruik van kunstmatige intelligentie om het programmeerwerk te versnellen. De eerste experimentele versies zijn inmiddels beschikbaar, maar voordat LiberNT een serieus alternatief voor Windows kan worden, moet er nog bijzonder veel werk worden verzet.
Wie niet langer afhankelijk wil zijn van Windows, heeft tegenwoordig verschillende mogelijkheden. Linux is daarvan het bekendste alternatief. Distributies zoals Ubuntu, Linux Mint en Fedora bieden een compleet besturingssysteem dat gratis kan worden gebruikt en regelmatig wordt bijgewerkt. Bovendien kunnen ze op uiteenlopende computers worden geïnstalleerd, waaronder systemen die niet meer aan de hardware-eisen van Windows 11 voldoen.
Toch is de overstap naar Linux niet voor iedereen eenvoudig. Hoewel steeds meer software rechtstreeks beschikbaar is voor Linux, zijn er nog altijd programma's die uitsluitend voor Windows zijn ontwikkeld. Dat geldt bijvoorbeeld voor bepaalde professionele toepassingen, gespecialiseerde bedrijfssoftware, oudere programma's en een deel van de games. Sommige Windows-programma's kunnen met behulp van compatibiliteitssoftware zoals Wine worden uitgevoerd, maar dat werkt niet altijd probleemloos.
Precies dat probleem probeert LiberNT aan te pakken. Het project wil een besturingssysteem bouwen dat zich voor Windows-programma's zo veel mogelijk gedraagt als Windows zelf. Het bijzondere is dat de ontwikkelaars daarvoor geen Windows-kopie van Microsoft willen gebruiken, maar de benodigde technische onderdelen zelfstandig ontwikkelen.
Een nieuwe poging om Windows-compatibiliteit te realiseren
LiberNT bouwt voort op de bestaande inspanningen van ReactOS. Dat is een opensourceproject dat al jarenlang werkt aan een besturingssysteem dat compatibel moet zijn met Windows-software. Het uitgangspunt van ReactOS is dat gebruikers Windows-programma's moeten kunnen uitvoeren zonder dat daarvoor het oorspronkelijke besturingssysteem van Microsoft nodig is.
Dat is een wezenlijk andere aanpak dan bij Linux. Linux heeft een eigen kernel, een eigen systeemarchitectuur en een eigen manier waarop programma's met het besturingssysteem communiceren. Windows-software verwacht daarentegen specifieke Windows-functies, systeemaanroepen, bibliotheken en andere onderdelen die niet standaard in Linux aanwezig zijn.
ReactOS probeert deze Windows-onderdelen zelfstandig na te bouwen. LiberNT gebruikt de bestaande ReactOS-code als uitgangspunt, maar wil de ontwikkeling verder uitbreiden en nadrukkelijker richten op de mogelijkheden en technische verwachtingen van moderne Windows-versies.
Daarbij wordt vooral Windows 11 als belangrijk referentiepunt genoemd. Dat betekent overigens niet dat LiberNT een complete kopie van Windows 11 is of dat het project inmiddels dezelfde mogelijkheden biedt. Het gaat om het ontwikkelen van een eigen besturingssysteem dat op belangrijke technische punten vergelijkbaar gedrag moet vertonen.
Het uiteindelijke doel is dat gebruikers Windows-programma's kunnen installeren en uitvoeren zonder een Windows-licentie, Windows-installatie of andere essentiële onderdelen van Microsoft nodig te hebben.
Waarom Windows nabouwen technisch zo ingewikkeld is
Een besturingssysteem bestaat uit veel meer dan het bureaublad, het startmenu en de vensters die gebruikers dagelijks zien. Achter de schermen werken tientallen onderdelen samen om programma's te starten, bestanden te openen, geheugen te beheren, apparaten aan te sturen en gegevens uit te wisselen.
Een Windows-programma maakt gebruik van specifieke functies die door het besturingssysteem beschikbaar worden gesteld. Denk aan het openen en opslaan van bestanden, het aanmaken van processen, het reserveren van geheugen en het communiceren met aangesloten hardware.
Wanneer een programma een bepaalde Windows-functie aanroept, verwacht het dat deze functie zich op een nauwkeurig omschreven manier gedraagt. Een alternatieve implementatie moet dat gedrag zo goed mogelijk nabootsen. Zelfs kleine afwijkingen kunnen problemen veroorzaken.
Een programma kan bijvoorbeeld probleemloos worden geïnstalleerd, maar vervolgens vastlopen zodra het een bepaalde systeemfunctie probeert te gebruiken. Ook kunnen functies die afzonderlijk goed werken in combinatie met andere onderdelen onverwachte fouten veroorzaken.
Daar komt bij dat Windows door de jaren heen enorm is uitgebreid. Veel programma's maken gebruik van oudere functies die Microsoft nog altijd ondersteunt. Andere toepassingen zijn afhankelijk van relatief nieuwe mogelijkheden, specifieke stuurprogramma's of technische details die niet volledig openbaar zijn gedocumenteerd.
LiberNT moet daarom niet alleen een besturingssysteem ontwikkelen dat op hoofdlijnen op Windows lijkt. Het moet ook een groot aantal afzonderlijke functies correct implementeren en ervoor zorgen dat die onderdelen onderling goed samenwerken.
Nieuwe onderdelen voor geheugenbeheer en systeemprocessen
Een belangrijk ontwikkelgebied is het geheugenbeheer. Dit onderdeel bepaalt hoe het besturingssysteem het beschikbare werkgeheugen verdeelt over actieve programma's en systeemprocessen.
Wanneer een toepassing wordt gestart, moet het besturingssysteem onder meer geheugenruimte reserveren, gegevens toegankelijk maken en ervoor zorgen dat verschillende programma's elkaar niet ongewenst beïnvloeden.
Windows heeft daarvoor een uitgebreid geheugensysteem met verschillende mechanismen. Een alternatief besturingssysteem moet vergelijkbaar gedrag realiseren om complexe Windows-programma's betrouwbaar te kunnen uitvoeren.
Ook de cachemanager krijgt aandacht. Dit onderdeel speelt een belangrijke rol bij het tijdelijk opslaan en opnieuw beschikbaar maken van gegevens. Door gegevens slim te bewaren, kan het systeem bepaalde bewerkingen sneller uitvoeren en onnodige toegang tot opslagapparaten beperken.
Daarnaast staan verschillende andere technische onderdelen op de ontwikkelagenda:
-
Grafische ondersteuning: het correct aansturen van grafische hardware en het mogelijk maken van moderne beeldschermfuncties.
-
USB-ondersteuning: het herkennen en gebruiken van randapparatuur, zoals toetsenborden, muizen, externe schijven en printers.
-
PCI Express: ondersteuning voor de interne communicatie tussen de processor en uitbreidingsapparaten, waaronder grafische kaarten en netwerkcontrollers.
-
Geheugenbeheer: het betrouwbaar verdelen, reserveren en vrijgeven van werkgeheugen.
-
Systeem- en apparaatbeheer: het correct afhandelen van processen, stuurprogramma's en de communicatie tussen hardware en software.
Deze onderdelen zijn niet allemaal al volledig gerealiseerd. Sommige bevinden zich nog in een experimenteel stadium en andere zijn vooral onderwerp van actieve ontwikkeling. Het is daarom belangrijk onderscheid te maken tussen aangekondigde ontwikkeldoelen en daadwerkelijk functionerende mogelijkheden.
Kunstmatige intelligentie moet de ontwikkeling versnellen
Een van de opvallendste kenmerken van LiberNT is het gebruik van generatieve kunstmatige intelligentie tijdens het ontwikkelproces.
Het schrijven van een besturingssysteem is een bijzonder omvangrijke programmeeropgave. Er moeten grote hoeveelheden code worden ontwikkeld, gecontroleerd, getest en onderhouden. Bovendien moeten de ontwikkelaars vaak uitzoeken hoe bestaande Windows-functies zich precies gedragen.
AI kan bij verschillende onderdelen van dit proces ondersteuning bieden. Zo kan een programmeerassistent helpen bij het schrijven van code, het analyseren van bestaande bronbestanden, het opsporen van programmeerfouten en het begrijpen van technische documentatie.
Een praktisch voorbeeld is het ontwikkelen van een bepaalde Windows-functie. De ontwikkelaars moeten eerst vaststellen welk gedrag een Windows-programma van die functie verwacht. Vervolgens kan AI helpen om een zelfstandige implementatie te schrijven die dat gedrag probeert na te bootsen.
Ook kan AI bestaande code onderzoeken en mogelijke verbeteringen voorstellen. Dat kan vooral nuttig zijn bij grote softwareprojecten, waarin onderdelen van de code nauw met elkaar samenhangen.
De inzet van AI betekent echter niet dat een compleet besturingssysteem automatisch kan worden gegenereerd. Een programmeerassistent begrijpt niet altijd alle gevolgen van een voorgestelde wijziging. Code die op het eerste gezicht correct lijkt, kan onder bijzondere omstandigheden fouten veroorzaken of beveiligingsproblemen opleveren.
Daarom geven de ontwikkelaars aan dat gegenereerde code door mensen wordt gecontroleerd voordat wijzigingen definitief worden opgenomen.
Dat menselijke toezicht is essentieel. Een besturingssysteem moet niet alleen functioneren wanneer een eenvoudige test wordt uitgevoerd, maar ook betrouwbaar blijven wanneer verschillende programma's tegelijkertijd actief zijn, hardware onverwacht reageert of een toepassing grote hoeveelheden geheugen gebruikt.
AI kan het ontwikkelproces versnellen, maar vervangt niet de noodzaak van grondige tests, technische kennis en langdurig onderhoud.
Juridische grenzen: Windows nabootsen zonder Windows-code te kopiëren
Bij een project dat Windows-compatibiliteit nastreeft, speelt ook de juridische kant een belangrijke rol.
Microsoft bezit de rechten op grote delen van de oorspronkelijke Windows-broncode. Die code mag niet zonder toestemming worden overgenomen en opnieuw worden verspreid. Een opensourceproject kan dus niet zomaar bestaande Windows-onderdelen kopiëren om daarmee een alternatief besturingssysteem samen te stellen.
Het is wel mogelijk om zelfstandig software te ontwikkelen die vergelijkbaar gedrag vertoont. Dat is ook het uitgangspunt achter projecten zoals ReactOS.
De ontwikkelaars moeten daarbij zorgvuldig omgaan met de informatie waarop zij hun implementaties baseren. Openbare technische documentatie kan helpen om te begrijpen hoe bepaalde functies werken, maar het rechtstreeks overnemen van beschermde broncode is iets anders.
Ook bij het gebruik van AI is voorzichtigheid nodig. AI-systemen kunnen tijdens het programmeren code voorstellen die overeenkomsten vertoont met bestaande software. Daarom zijn controle van de herkomst, licentievoorwaarden en de uiteindelijke implementatie belangrijke aandachtspunten.
Het doel is een zelfstandig ontwikkeld besturingssysteem waarvan de code onder de toepasselijke opensourcelicenties beschikbaar kan worden gesteld, zonder ongeoorloofd gebruik van Microsofts beschermde software.
Niet alleen voor Intel en AMD: ook ARM64 en RISC-V
LiberNT kijkt verder dan de traditionele desktopcomputer met een Intel- of AMD-processor.
Het project richt zich ook op ARM64 en RISC-V. Dat zijn twee processorarchitecturen die steeds belangrijker worden in de computerwereld.
ARM-processors worden onder meer gebruikt in smartphones, tablets, compacte computers en moderne laptops. Ook verschillende nieuwe Windows-computers zijn gebaseerd op ARM-technologie.
RISC-V is een open processorarchitectuur die belangstelling krijgt in de wereld van ontwikkelborden, embedded systemen en gespecialiseerde computers. Het onderscheidende kenmerk is dat de instructieset open en vrij implementeerbaar is, waardoor fabrikanten en ontwikkelaars meer vrijheid hebben bij het ontwerpen van processors.
Ondersteuning voor deze architecturen maakt LiberNT op termijn mogelijk interessant voor meer apparaten dan alleen traditionele pc's.
Daarbij is er wel een belangrijk technisch onderscheid. Een besturingssysteem moet niet alleen geschikt zijn voor een bepaalde processorarchitectuur, maar moet ook de juiste stuurprogramma's, hardwareondersteuning en systeemvoorzieningen hebben.
Een programma dat voor een x86-processor is geschreven, werkt bovendien niet automatisch op een ARM- of RISC-V-systeem.
Daarvoor is aanvullende techniek nodig, zoals emulatie of vertaling van processorinstructies. Bij emulatie wordt een andere processorarchitectuur nagebootst. Bij instructievertaalsoftware worden opdrachten omgezet zodat ze op de beschikbare processor kunnen worden uitgevoerd.
Voor ARM wordt binnen LiberNT ook gekeken naar mogelijkheden om software uit de x86-wereld te ondersteunen. Dat is een interessante ontwikkeling, maar betekent nog niet dat alle bestaande Windows-programma's probleemloos op ARM-hardware kunnen worden uitgevoerd.
Eerste testversies zijn beschikbaar
LiberNT is inmiddels verder dan alleen een theoretisch ontwikkelplan. Er zijn experimentele versies en systeemimages beschikbaar waarmee geïnteresseerden het project kunnen bekijken en testen.
Daarbij gaat het onder meer om installatiebestanden en kant-en-klare images voor virtuele machines. Met zo'n image kan een besturingssysteem binnen een bestaande Windows- of Linux-installatie worden gestart, zonder dat daarvoor direct een aparte computer nodig is.
Een virtuele machine is voor dit soort experimenten bijzonder geschikt. De testomgeving is grotendeels gescheiden van het bestaande besturingssysteem. Daardoor kunnen ontwikkelaars en geïnteresseerden nieuwe functies uitproberen zonder meteen hun dagelijkse computerinstallatie aan te passen.
De huidige testversies moeten echter vooral worden beschouwd als ontwikkelsoftware. Dat er een installatiebestand beschikbaar is, betekent niet automatisch dat het systeem geschikt is voor dagelijks gebruik.
Ook de aanwezigheid van een werkend bureaublad zegt nog weinig over de daadwerkelijke compatibiliteit met Windows-programma's. Daarvoor moeten veel meer onderdelen goed functioneren.
Wat betekent LiberNT voor Windows-gebruikers?
Als LiberNT erin slaagt zijn ambities waar te maken, kan het project op termijn een interessant alternatief worden voor mensen die minder afhankelijk willen zijn van Microsoft.
Het grootste voordeel zou de mogelijkheid zijn om bestaande Windows-software te blijven gebruiken zonder een volledige Windows-installatie nodig te hebben.
Dat kan interessant zijn voor particulieren, bedrijven, ontwikkelaars en organisaties die hun afhankelijkheid van commerciële besturingssystemen willen verminderen.
Ook voor oudere computers kan een zelfstandig en relatief efficiënt alternatief aantrekkelijk zijn. Zeker wanneer een computer niet meer voldoet aan de officiële hardware-eisen van Windows 11, kan een ander besturingssysteem de gebruiksduur mogelijk verlengen.
Toch moet hierbij een belangrijke kanttekening worden geplaatst. Een computer waarop LiberNT kan worden gestart, is niet automatisch geschikt voor het uitvoeren van alle Windows-programma's. Hardwareondersteuning en softwarecompatibiliteit zijn twee verschillende uitdagingen.
Bovendien moeten gebruikers niet alleen kunnen vertrouwen op de werking van hun programma's. Ook beveiligingsupdates, netwerkondersteuning, apparaatstuurprogramma's, bestandsbeheer en systeemstabiliteit moeten op een behoorlijk niveau komen.
Voor bedrijven speelt daarnaast de vraag of belangrijke bedrijfssoftware, beveiligingsoplossingen en randapparatuur betrouwbaar functioneren.
Is LiberNT al een volwaardig alternatief voor Windows 11?
Nee. Op dit moment is LiberNT vooral een experimenteel opensourceproject dat zich nog volop in ontwikkeling bevindt.
Er is geen reden om ervan uit te gaan dat het systeem al dezelfde betrouwbaarheid, compatibiliteit en gebruiksmogelijkheden biedt als Windows 11.
Ook is nog niet aangetoond dat veelgebruikte programma's zoals Microsoft Office, Adobe-software, professionele toepassingen, webbrowsers en populaire games zonder problemen werken.
Vooral programma's die sterk afhankelijk zijn van specifieke Windows-systeemfuncties, stuurprogramma's of beveiligingsmechanismen kunnen bijzonder lastig compatibel te maken zijn.
Daarnaast moet rekening worden gehouden met de ondersteuning van printers, scanners, grafische kaarten, geluidsapparatuur, netwerkadapters en andere randapparatuur.
Een succesvol alternatief moet uiteindelijk niet alleen Windows-programma's kunnen starten, maar ook een stabiele en veilige omgeving bieden waarin gebruikers hun dagelijkse werkzaamheden kunnen uitvoeren.
Dat vraagt doorgaans jaren van ontwikkeling, uitgebreide tests en een actieve gemeenschap van programmeurs en gebruikers
Door: Drifter
Aanbevolen Reacties
Er zijn geen reacties om weer te geven.
Log in om te reageren
Je kunt een reactie achterlaten na het inloggen
Login met de gegevens die u gebruikt bij softtrack