Microsoft-veteraan met meer dan 30 jaar ervaring waarschuwt: gebruik niet twee antivirusprogramma’s tegelijk op Windows 11

Meerdere antivirusprogramma’s tegelijkertijd installeren lijkt misschien een verstandige manier om je computer extra te beveiligen. In werkelijkheid kan het juist leiden tot conflicten, prestatieproblemen en een minder stabiel systeem. Raymond Chen, een Microsoft-medewerker met meer dan dertig jaar ervaring, waarschuwt daarom voor het gelijktijdig gebruiken van meerdere antivirusoplossingen die allemaal actief proberen malware te detecteren en te blokkeren.

Zijn advies is eenvoudig: gebruik bij voorkeur één volwaardige antivirusoplossing met realtimebeveiliging en zorg ervoor dat de overige beveiligingsfuncties van Windows correct zijn ingesteld.

Voor de meeste particuliere gebruikers is de ingebouwde beveiliging van Windows 11, Microsoft Defender Antivirus, daarvoor een goede keuze. Een betaald antivirusprogramma van een andere aanbieder kan eveneens geschikt zijn, maar het is doorgaans niet verstandig om daarnaast nog een tweede antivirusprogramma met actieve realtimebescherming te laten draaien.

1. Waarom twee antivirusprogramma’s elkaar kunnen tegenwerken

De waarschuwing van Raymond Chen komt voort uit een probleem dat tijdens een onderzoek naar een complexe systeemstoring op computers met Windows 11 Enterprise aan het licht kwam.

Bij het onderzoeken van de storing bleek dat twee antimalwareprogramma’s elkaar in de weg zaten. Het ene beveiligingsprogramma beschouwde een proces van het andere antivirusprogramma als verdacht en probeerde het in quarantaine te plaatsen. Vervolgens gebeurde precies hetzelfde in omgekeerde richting: het tweede programma plaatste een proces van het eerste programma in quarantaine.

Dat is een bijzonder problematische situatie. Antivirusprogramma’s zijn immers bedoeld om schadelijke software te herkennen en tegen te houden. Wanneer ze elkaars onderdelen als een bedreiging beschouwen, kunnen ze juist de werking van legitieme beveiligingssoftware verstoren.

De gevolgen kunnen uiteenlopen van foutmeldingen en vastlopende processen tot verminderde beveiliging en instabiliteit van het besturingssysteem.

Chen vergelijkt deze situatie met het inhuren van twee verschillende beveiligingsbedrijven om hetzelfde gebouw te bewaken. Als beide bedrijven niet weten welke werkzaamheden het andere bedrijf uitvoert, kan de ene beveiligingsdienst de andere als een indringer beschouwen.

In het gunstigste geval melden beide partijen alleen verdachte activiteiten. In het ongunstigste geval proberen ze elkaar actief tegen te houden.

Bij antivirussoftware kan dat betekenen dat een programma bestanden, processen of onderdelen van een andere beveiligingsoplossing blokkeert of in quarantaine plaatst.

Het probleem is dus niet dat twee antivirusprogramma’s per definitie altijd met elkaar in conflict komen. Het probleem is dat ze allebei diep in hetzelfde besturingssysteem ingrijpen en daarbij beslissingen nemen die elkaar onbedoeld kunnen tegenwerken.

2. Waarom antivirusprogramma’s niet eenvoudig naast elkaar kunnen samenwerken

Een antivirusprogramma doet veel meer dan alleen bestanden scannen wanneer je daar opdracht toe geeft.

Een moderne beveiligingsoplossing kan onder andere:

• Bestanden controleren wanneer ze worden geopend, gewijzigd of opgeslagen.
• Processen bewaken wanneer programma’s worden gestart.
• Gedrag herkennen dat mogelijk op malware of ransomware wijst.
• Downloads en e-mailbijlagen controleren.
• Verdachte verbindingen en andere activiteiten onderzoeken.
• Bestanden blokkeren, verwijderen of in quarantaine plaatsen.
• Diepgaande controles uitvoeren op onderdelen van Windows en andere toepassingen.

Om deze functies te kunnen uitvoeren, maakt antivirussoftware gebruik van verschillende beveiligingsmechanismen, waaronder achtergrondprocessen, systeemservices, stuurprogramma’s en door Windows ondersteunde interfaces voor beveiligingssoftware.

Wanneer twee antivirusprogramma’s tegelijkertijd dezelfde activiteiten controleren, kunnen hun werkzaamheden elkaar overlappen.

Het ene programma kan bijvoorbeeld een bestand tijdelijk openen of analyseren, terwijl het andere programma datzelfde bestand probeert te blokkeren. Als een beveiligingsproduct vervolgens besluit een onderdeel van het andere product als verdacht te behandelen, kan dat leiden tot fouten.

Het is daarom niet voldoende om simpelweg te stellen dat antivirusprogramma A de ene map bewaakt en antivirusprogramma B een andere map. Moderne malware kan zich op uiteenlopende manieren gedragen en beveiligingsprogramma’s moeten juist ook activiteiten buiten vooraf vastgestelde mappen kunnen controleren.

Een uitzondering instellen voor de bestanden of processen van een ander antivirusprogramma is evenmin een universele oplossing. Zo’n uitzondering kan het risico op conflicten verminderen, maar kan tegelijkertijd de bescherming verzwakken. Bovendien kan ze bepaalde controles uitschakelen zonder alle mogelijke conflicten op te lossen.

De belangrijkste conclusie: twee antivirusprogramma’s met actieve realtimebescherming zijn doorgaans geen betere beveiligingsstrategie dan één goed geconfigureerd antivirusprogramma.

3. Niet alleen quarantaine, maar ook prestatieproblemen en systeemstoringen

Het wederzijds blokkeren van bestanden en processen is slechts één mogelijk probleem. Volgens Chen kunnen sommige beveiligingsproducten ook technieken gebruiken die diep ingrijpen in de werking van Windows.

Een voorbeeld daarvan is het onderscheppen of omleiden van systeemfuncties, ook wel function detouring genoemd.

Een programma kan daarmee bewerkstelligen dat een aanroep die normaal gesproken rechtstreeks een bepaalde systeemfunctie uitvoert, eerst bij aanvullende software terechtkomt. Die software kan de aanroep onderzoeken, aanvullende controles uitvoeren en vervolgens bepalen hoe de verwerking verdergaat.

Dergelijke technieken kunnen in bepaalde situaties een legitiem beveiligingsdoel dienen. Het is echter belangrijk dat ze zorgvuldig worden toegepast en goed aansluiten op de werking van Windows.

Wanneer een beveiligingsprogramma een systeemfunctie onderschept en daarbij onverwacht gedrag veroorzaakt, kan een toepassing veel langer op een antwoord moeten wachten dan normaal. In sommige gevallen kan een proces vastlopen of kunnen meerdere onderdelen van het systeem elkaar blijven blokkeren.

Mogelijke gevolgen zijn:

• Een computer die merkbaar trager reageert.
• Programma’s die langzaam starten of onverwacht vastlopen.
• Verhoogd processor- of geheugengebruik.
• Problemen met netwerkverbindingen of bepaalde toepassingen.
• Foutmeldingen tijdens het starten of afsluiten van Windows.
• Instabiliteit na een update van Windows of van de beveiligingssoftware.

Dit betekent niet dat elk antivirusprogramma dat systeemfuncties onderschept automatisch onveilig of slecht ontworpen is. Het betekent wel dat beveiligingssoftware die diep in het systeem ingrijpt zorgvuldig moet worden ontwikkeld, getest en onderhouden.

Wanneer twee producten tegelijkertijd vergelijkbare onderdelen proberen te beïnvloeden, neemt de complexiteit toe. Het achterhalen van de oorzaak van een storing kan daardoor aanzienlijk moeilijker worden.

4. Waarom problemen soms ten onrechte aan een Windows-update worden toegeschreven

Een belangrijk gevolg van antivirusconflicten is dat het niet altijd duidelijk is waar een probleem vandaan komt.

Stel dat een computer na een Windows-update plotseling trager wordt. Een programma loopt vast, het aanmelden duurt langer of de processor blijft langdurig zwaar belast.

De eerste gedachte is dan misschien dat de Windows-update de oorzaak is.

Dat kan inderdaad het geval zijn. Updates kunnen fouten bevatten of veranderingen introduceren die invloed hebben op bestaande software. Maar er zijn ook andere mogelijkheden.

Misschien is een antivirusprogramma bijgewerkt. Mogelijk zijn twee beveiligingsproducten incompatibel geworden. Het kan ook zijn dat een update van Windows een bestaand probleem met een stuurprogramma of beveiligingscomponent zichtbaar heeft gemaakt.

Wanneer meerdere antivirusprogramma’s actief zijn, wordt het moeilijker om de werkelijke oorzaak te bepalen.

De storing kan ontstaan doordat één product een onderdeel van het andere blokkeert, doordat beide producten dezelfde activiteit controleren of doordat een combinatie van softwareversies niet goed samenwerkt.

Hoe kun je een mogelijke oorzaak onderzoeken?

Windows bevat hulpmiddelen waarmee je bepaalde problemen kunt onderzoeken, waaronder Logboeken, ook bekend als Event Viewer.

Daarin kunnen waarschuwingen, fouten en andere gebeurtenissen worden geregistreerd. Afhankelijk van de software en de aard van de storing kunnen deze gegevens aanwijzingen geven over vastgelopen processen, mislukte services of problemen met beveiligingscomponenten.

Voor een ervaren systeembeheerder kan dat nuttige informatie opleveren. Voor een gewone thuisgebruiker zijn de meldingen echter niet altijd gemakkelijk te begrijpen. Een foutmelding die rond hetzelfde tijdstip verschijnt als een storing, bewijst bovendien niet automatisch dat die melding de oorzaak is.

Bij het onderzoeken van problemen is het daarom verstandig om systematisch te werk te gaan:

1. Controleer wanneer het probleem voor het eerst optrad.
2. Kijk of Windows, een stuurprogramma of beveiligingssoftware kort daarvoor is bijgewerkt.
3. Controleer in Windows-beveiliging welke antivirusprovider actief is.
4. Onderzoek eventuele foutmeldingen en relevante gebeurtenissen in Logboeken.
5. Controleer of er meer dan één antivirusprogramma met actieve realtimebescherming is geïnstalleerd.
6. Verwijder of schakel een overtollig beveiligingsproduct alleen uit volgens de instructies van de leverancier.
7. Start de computer opnieuw op en controleer of het probleem verdwijnt.

Het is verstandig om niet willekeurig systeeminstellingen, services of beveiligingsonderdelen uit te schakelen. Daarmee kun je de diagnose juist bemoeilijken of de beveiliging van Windows verzwakken.

5. Is Microsoft Defender voldoende voor Windows 11?

Voor de meeste particuliere gebruikers biedt Microsoft Defender Antivirus een solide basisbescherming.

Het programma is standaard onderdeel van Windows 11 en wordt geïntegreerd met de beveiligingsfuncties van het besturingssysteem. Je hoeft dus niet noodzakelijk een afzonderlijk antivirusprogramma te installeren om over actieve malwarebescherming te beschikken.

De kwaliteit van Microsoft Defender is in de loop der jaren sterk verbeterd. Het is inmiddels een volwaardige antivirusoplossing die malware kan herkennen, bestanden kan controleren en verdachte activiteiten kan blokkeren.

Dat betekent niet dat Defender iedere dreiging kan voorkomen of dat aanvullende beveiligingssoftware nooit zinvol is. Geen enkele antivirusoplossing biedt volledige bescherming tegen alle bestaande en toekomstige bedreigingen.

De daadwerkelijke bescherming hangt onder meer af van de instellingen, de actualiteit van beveiligingsinformatie, het gedrag van de gebruiker en de aard van de aanval.

Voor een doorsnee gebruiker die veilig internet, regelmatig updates installeert en geen bijzondere beveiligingseisen heeft, is Microsoft Defender doorgaans een verstandige standaardkeuze.

Welke beveiligingsfuncties biedt Windows 11?

De beveiliging van Windows 11 bestaat uit meer dan alleen de antivirusscanner. Verschillende onderdelen werken samen om veelvoorkomende aanvalsmethoden te beperken.

Microsoft Defender Antivirus

Dit is de antiviruscomponent die bestanden en processen controleert, malware probeert te herkennen en passende maatregelen kan nemen wanneer een bedreiging wordt gevonden.

De realtimebeveiliging controleert activiteiten terwijl je de computer gebruikt. Daardoor hoeft de gebruiker niet telkens handmatig een volledige scan uit te voeren.

Microsoft Defender SmartScreen

SmartScreen helpt beschermen tegen bekende schadelijke of verdachte websites, downloads en toepassingen. Afhankelijk van de situatie en de configuratie kan het waarschuwingen tonen of toegang blokkeren.

SmartScreen vervangt geen antivirusprogramma, maar vormt een aanvullende beveiligingslaag.

Smart App Control

Smart App Control is een functie van Windows 11 die helpt voorkomen dat onbetrouwbare of potentieel schadelijke toepassingen worden uitgevoerd.

De beschikbaarheid en inschakelbaarheid zijn afhankelijk van de Windows-configuratie en bepaalde installatievoorwaarden. De functie staat daarom niet op iedere computer standaard ingeschakeld.

Bescherming tegen ransomware

Windows biedt verschillende mogelijkheden om het risico op ransomware te beperken. Een daarvan is Gecontroleerde maptoegang, waarmee Windows kan helpen voorkomen dat onbekende of niet-vertrouwde toepassingen wijzigingen aanbrengen in beschermde mappen.

Deze functie moet, waar van toepassing, correct worden ingesteld. Ze is geen garantie dat ransomware geen schade kan veroorzaken.

Blokkering van mogelijk ongewenste toepassingen

Windows kan helpen voorkomen dat bepaalde toepassingen worden uitgevoerd of gedownload wanneer ze als mogelijk ongewenst worden aangemerkt. Denk bijvoorbeeld aan software die ongewenste advertenties toont of andere ongewenste programma’s probeert mee te installeren.

Firewall en netwerkbeveiliging

De Microsoft Defender Firewall helpt ongewenst netwerkverkeer te beperken. De firewall vormt een andere beveiligingslaag dan de antivirusscanner en is niet hetzelfde als een tweede antivirusprogramma.

Beveiligingsupdates en Windows-updates

Updates kunnen bekende kwetsbaarheden verhelpen en beveiligingscomponenten verbeteren. Het tijdig installeren van updates is daarom een essentieel onderdeel van een goede beveiligingsstrategie.

Deze functies vullen elkaar aan. Een computer is niet goed beveiligd uitsluitend omdat er een antivirusprogramma is geïnstalleerd: ook de configuratie van Windows, de updates en het dagelijkse gebruik spelen een belangrijke rol.

6. Waarom meerdere antivirusprogramma’s de computer zwaarder kunnen belasten

Antivirussoftware gebruikt systeembronnen. Dat geldt ook voor Microsoft Defender.

Tijdens een scan of wanneer veel bestanden worden verwerkt, kan het gebruik van de processor, het geheugen en de opslag tijdelijk toenemen. Dat is niet automatisch een teken dat er iets mis is.

Wanneer twee beveiligingsprogramma’s dezelfde bestanden of processen controleren, kan een deel van dat werk dubbel worden uitgevoerd.

Het ene programma scant bijvoorbeeld een gedownload bestand, terwijl het andere programma dat bestand eveneens controleert. Ook kunnen beide producten op de achtergrond processen analyseren, updates installeren en verdachte activiteiten onderzoeken.

Dat kan leiden tot extra belasting van de computer.

Mogelijke gevolgen zijn:

• Een hogere processorbelasting.
• Meer geheugengebruik.
• Meer lees- en schrijfactiviteit op de opslag.
• Langzamere scans of langere opstarttijden.
• Minder responsieve toepassingen, vooral op oudere of minder krachtige computers.

Hoe groot het effect is, verschilt per systeem en per combinatie van beveiligingsproducten. Twee antivirusprogramma’s veroorzaken niet noodzakelijk op iedere computer merkbare vertraging, maar ze kunnen wel extra belasting en meer mogelijkheden voor conflicten introduceren.

Als je merkt dat het proces Antimalware Service Executable veel processorcapaciteit gebruikt, is dat op zichzelf geen bewijs van een virus of van een defecte Defender-installatie. Het proces hoort bij Microsoft Defender Antivirus en kan tijdens scans of andere beveiligingsactiviteiten tijdelijk intensief gebruikmaken van systeembronnen.

Blijft het gebruik uitzonderlijk hoog, dan is het verstandig om te controleren of er een scan actief is, of Windows en Defender up-to-date zijn en of er conflicten met andere beveiligingssoftware bestaan.

7. Is een betaald antivirusprogramma dan helemaal niet nodig?

Nee, die conclusie zou te ver gaan.

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen twee vragen:

1. Is een tweede antivirusprogramma naast Microsoft Defender verstandig?
2. Kan een ander antivirusprogramma voor een bepaalde gebruiker voordelen bieden?

Op de eerste vraag is het algemene antwoord: doorgaans niet wanneer beide producten gelijktijdig realtimebescherming uitvoeren.

De tweede vraag ligt genuanceerder.

Een betaald antivirusproduct kan bijvoorbeeld extra functies bieden, zoals uitgebreider ouderlijk toezicht, aanvullende bescherming voor online bankieren, identiteitsbewaking, centrale beveiligingsinstellingen of specifieke hulpmiddelen voor meerdere apparaten.

De waarde daarvan hangt af van het product, de concrete functies, de kosten en je persoonlijke behoeften.

Sommige aanvullende functies kunnen ook al beschikbaar zijn in Windows, in je browser of via andere diensten waarvoor je betaalt. Het is daarom verstandig om eerst te controleren welke bescherming je daadwerkelijk mist voordat je een extra abonnement afsluit.

Ook organisaties kunnen goede redenen hebben om andere beveiligingsproducten te gebruiken. Bedrijven werken bijvoorbeeld met centraal beheer, uitgebreide detectie- en responsmogelijkheden of specifieke beveiligingseisen. Zulke omgevingen vereisen een zorgvuldig ontworpen configuratie en zijn niet rechtstreeks vergelijkbaar met een gewone thuiscomputer.

Het advies is dus niet dat alle antivirusprogramma’s van andere aanbieders slecht zijn. Het advies is om niet zonder duidelijke reden meerdere overlappende antivirusoplossingen met actieve realtimebescherming naast elkaar te installeren.

8. Wat als je Microsoft Defender niet wilt gebruiken?

Als je de voorkeur geeft aan een antivirusprogramma van een andere leverancier, kun je dat in principe gebruiken in plaats van Microsoft Defender Antivirus.

Bij een correct geïnstalleerd en door Windows herkend antivirusproduct wordt de status van de antivirusbeveiliging doorgaans aangepast. Microsoft Defender Antivirus kan dan automatisch overschakelen naar een niet-actieve of passieve toestand, afhankelijk van de Windows-versie, de configuratie en het type beveiligingsproduct.

Dat betekent niet dat alle beveiligingsfuncties van Microsoft verdwijnen. Andere onderdelen van Windows-beveiliging kunnen actief blijven.

De precieze werking verschilt per configuratie. Controleer daarom in de Windows-beveiligingsapp of het gewenste antivirusprogramma daadwerkelijk als actieve provider wordt herkend en of realtimebescherming is ingeschakeld.

Wil je terug naar Microsoft Defender, verwijder dan het andere antivirusprogramma volgens de instructies van de leverancier. Controleer daarna opnieuw de beveiligingsstatus en zorg ervoor dat de realtimebescherming van Defender actief is.

Installeer niet zomaar een tweede antivirusprogramma om te testen of het beter werkt. Gebruik liever de officiële evaluatie- of proefperiode van één product en controleer vooraf hoe het zich verhoudt tot de bestaande beveiliging.

9. Wat kun je het beste doen als je Windows 11 veilig wilt houden?

Voor de meeste thuisgebruikers is een eenvoudige, goed onderhouden configuratie de beste basis.

Aanbevolen aanpak:

1. Gebruik één primaire antivirusoplossing. Laat bij voorkeur Microsoft Defender Antivirus of één betrouwbaar alternatief de realtimebescherming verzorgen.
2. Houd Windows en beveiligingssoftware bijgewerkt. Installeer beveiligingsupdates tijdig en stel updates niet onnodig lang uit.
3. Controleer de beveiligingsstatus. Open Windows-beveiliging en kijk of de antivirus-, firewall- en andere relevante beveiligingsonderdelen correct functioneren.
4. Laat de firewall ingeschakeld. Schakel deze niet uit zonder een duidelijke reden en een geschikte alternatieve beveiligingsmaatregel.
5. Wees voorzichtig met downloads. Download programma’s bij voorkeur van officiële websites en wees terughoudend met onbekende bijlagen, cracks en illegale software.
6. Gebruik een standaardgebruikersaccount voor dagelijks werk. Beperk het gebruik van beheerdersrechten tot situaties waarin die werkelijk nodig zijn.
7. Maak regelmatig back-ups. Bewaar belangrijke bestanden ook op een locatie die niet permanent toegankelijk is vanaf de computer, zodat een ransomware-infectie niet automatisch alle back-ups kan aantasten.
8. Schakel beschikbare beveiligingsfuncties bewust in. Controleer bijvoorbeeld of SmartScreen, bescherming tegen mogelijk ongewenste toepassingen en passende ransomwarebescherming actief zijn.
9. Onderzoek aanhoudende prestatieproblemen. Kijk niet alleen naar de antivirussoftware, maar ook naar updates, stuurprogramma’s, opslagruimte en andere programma’s die veel systeembronnen gebruiken.

Deze maatregelen bieden samen een betere basis dan simpelweg steeds meer beveiligingssoftware installeren.

10. Hoe goed scoort Microsoft Defender in onafhankelijke tests?

Microsoft Defender wordt regelmatig onderzocht door onafhankelijke organisaties die antivirusproducten testen op onder meer bescherming tegen malware, foutieve detecties en de invloed op de systeemprestaties.

In verschillende tests heeft Defender goede resultaten behaald en behoort het regelmatig tot de sterke antivirusoplossingen voor Windows.

Het is echter belangrijk om testresultaten zorgvuldig te interpreteren.

Een beschermingsscore van bijvoorbeeld 98,5 tot 100 procent geldt voor de specifieke test, de gebruikte malwaremonsters, de instellingen en de testperiode. Zo’n score betekent niet dat het product in iedere praktijksituatie hetzelfde percentage van alle denkbare aanvallen zal tegenhouden.

Ook kunnen resultaten veranderen wanneer een nieuwe versie wordt uitgebracht of wanneer de testmethodiek wordt aangepast.

Bovendien zegt een hoge detectiescore niet alles over gebruiksgemak, privacy, systeembelasting, de kwaliteit van de ondersteuning of de aanvullende functies van een product.

De juiste conclusie is daarom niet dat Microsoft Defender onder alle omstandigheden de beste antivirussoftware is. Wel is het een serieuze, volwassen beveiligingsoplossing die voor veel particuliere gebruikers voldoende bescherming biedt zonder dat ze daarvoor een extra antivirusabonnement nodig hebben.

Door: Drifter