Nederlandse privacyorganisatie start massaclaim tegen AppLovin wegens grootschalige handel in gebruikersdata

Miljoenen Nederlanders zouden jarenlang onbewust persoonlijke gegevens hebben gedeeld via populaire gratis apps op hun smartphone. Volgens de Nederlandse privacyorganisatie The Privacy Collective (TPC) zijn die gegevens vervolgens op grote schaal gebruikt en doorgegeven binnen de online advertentie-industrie. Daarom begint de organisatie een omvangrijke juridische procedure tegen het Amerikaanse technologiebedrijf AppLovin, dat advertentie- en softwaresystemen levert aan talloze mobiele apps en games.

Volgens TPC kunnen ongeveer 8,5 miljoen Nederlanders zijn getroffen, waaronder naar schatting 1,5 miljoen minderjarigen. De organisatie stelt dat gebruikers onvoldoende zijn geïnformeerd over welke gegevens precies werden verzameld, hoe uitgebreid die dataverzameling was en met hoeveel partijen die informatie werd gedeeld.

Populaire apps en games centraal in de zaak

AppLovin is actief in de wereld van mobiele advertenties en levert technologie waarmee appontwikkelaars inkomsten kunnen verdienen via gepersonaliseerde reclame. Het bedrijf werkt samen met een groot aantal bekende apps en gratis mobiele games.

Volgens TPC gaat het onder meer om apps zoals:

• tweedehandsplatform Vinted
• het populaire puzzelspel Block Blast!
• de bekende endless runner-game Subway Surfers

Daarnaast zouden ook verschillende foto-, video- en bewerkingsapps gebruikmaken van advertentietechnologie van AppLovin.

De kern van de beschuldigingen draait om zogeheten trackingsoftware: technologie die gebruikersgedrag binnen apps volgt en analyseert. Volgens TPC verzamelt die software veel meer informatie dan gebruikers beseffen wanneer zij een gratis app installeren.

Welke gegevens zouden zijn verzameld?

Volgens de privacyorganisatie gaat het niet alleen om algemene technische informatie, maar ook om zeer persoonlijke gegevens. Onder de informatie die mogelijk werd verzameld bevinden zich onder meer:

• apparaatgegevens en unieke telefooncodes
• locatiegegevens
• surf- en klikgedrag
• informatie over appgebruik
• interesses en voorkeuren
• mogelijk gezondheidsgerelateerde informatie
• in sommige gevallen gegevens waaruit seksuele voorkeuren of kwetsbaarheden kunnen worden afgeleid

TPC stelt dat dergelijke informatie uit meerdere apps gecombineerd kan worden om zeer uitgebreide persoonlijke profielen op te bouwen. Die profielen zouden vervolgens beschikbaar worden gesteld aan grote aantallen adverteerders en advertentieplatforms.

Volgens de organisatie kan daarmee een gedetailleerd beeld ontstaan van iemands leven, zoals:

• woonomgeving
• gezinssituatie
• leeftijd van kinderen
• vermoedelijk inkomen
• interesses
• koopgedrag
• gevoeligheden of verslavingsrisico’s

Kritiek op gepersonaliseerde advertenties

TPC uit vooral zorgen over het gebruik van zulke profielen voor gerichte reclamecampagnes. Volgens de organisatie kunnen adverteerders hierdoor kwetsbare groepen specifiek benaderen.

Als voorbeelden noemt men advertenties voor:

• online gokdiensten richting mensen met gokproblemen
• afslankproducten richting personen met eetstoornissen
• agressieve commerciële aanbiedingen gericht op financieel kwetsbare consumenten

Daarnaast wijst de organisatie op veiligheidsrisico’s. Hoe meer bedrijven toegang hebben tot persoonlijke profielen, hoe groter volgens TPC de kans op misbruik of datalekken. Wanneer één partij in de advertentieketen onvoldoende beveiligd is, kunnen grote hoeveelheden gevoelige gegevens uitlekken of in verkeerde handen terechtkomen.

Ook internationale toezichthouders onderzoeken AppLovin

De kritiek op AppLovin staat niet volledig op zichzelf. In de Verenigde Staten hebben meerdere toezichthouders de afgelopen periode onderzoek gedaan naar onderdelen van het advertentiebeleid van het bedrijf.

Onder meer:

• de Amerikaanse beurswaakhond SEC
• de Federal Trade Commission (FTC)
• toezichthouders uit verschillende Amerikaanse staten

zouden vragen hebben gesteld over de manier waarop het bedrijf gebruikersgegevens inzet voor advertentiedoeleinden.

TPC verwijst daarbij naar mogelijke overtredingen van privacyregels en voorwaarden van appplatforms.

Kinderen vormen volgens TPC een extra kwetsbare groep

Een belangrijk onderdeel van de claim draait om minderjarige gebruikers. Veel kinderen spelen gratis mobiele games waarin advertentietechnologie actief is. Volgens TPC verdienen kinderen online juist extra bescherming onder Europese privacywetgeving, waaronder de AVG.

De organisatie stelt dat:

• kinderen vaak niet begrijpen welke gegevens worden verzameld
• toestemming onvoldoende duidelijk wordt gevraagd
• trackingtechnieken moeilijk te doorzien zijn
• commerciële beïnvloeding bij minderjarigen extra schadelijk kan zijn

TPC beschuldigt AppLovin er daarom onder meer van onvoldoende rekening te houden met de bescherming van jonge gebruikers.

Financiële claim kan oplopen tot miljarden euro’s

De organisatie wil via de rechtszaak een schadevergoeding afdwingen voor getroffen Nederlanders. Volgens TPC zou die vergoeding kunnen oplopen tot:

• ongeveer 500 euro per volwassen gebruiker
• tot circa 1500 euro voor jonge kinderen

In totaal kan de claim daardoor uitkomen op meerdere miljarden euro’s.

TPC roept Nederlanders die gebruik hebben gemaakt van apps met AppLovin-technologie op zich bij de massaclaim aan te sluiten.

Procedures kunnen jaren duren

Hoewel de organisatie overtuigd is van haar zaak, erkent zij dat juridische procedures rond privacy en massaschade vaak langdurig zijn. TPC voert al sinds 2020 een vergelijkbare procedure tegen andere grote advertentiebedrijven, waaronder Oracle en Salesforce.

Volgens de organisatie waren eerdere privacyclaims onder de AVG juridisch complex omdat dergelijke massaclaims relatief nieuw zijn in Nederland. Men verwacht daarom dat toekomstige zaken mogelijk sneller verlopen nu rechters en toezichthouders meer ervaring hebben opgebouwd met dit type procedures.

Discussie over online advertentiemodellen

De zaak voedt opnieuw de bredere maatschappelijke discussie over de manier waarop gratis apps geld verdienen. Veel mobiele diensten draaien financieel op gepersonaliseerde advertenties, waarbij gebruikersgegevens een centrale rol spelen.

Critici vinden dat:

• bedrijven te veel data verzamelen
• gebruikers onvoldoende begrijpen waarvoor zij toestemming geven
• de advertentie-industrie te afhankelijk is geworden van tracking en profilering

Voorstanders van strengere privacyregels pleiten daarom voor alternatieve advertentiemodellen waarbij minder persoonsgegevens nodig zijn. Bijvoorbeeld advertenties gebaseerd op de inhoud van een app of interesses die gebruikers vrijwillig aangeven, in plaats van uitgebreide gedragsprofielen.

AppLovin heeft op het moment van publicatie nog geen uitgebreide inhoudelijke reactie gegeven op de aantijgingen. Ook betrokken appontwikkelaars en platforms hebben vooralsnog beperkt of niet gereageerd op de aangekondigde claimprocedure.

Door: Drifter