Meta werkt aan een nieuwe applicatie met de naam Pocket, waarmee gebruikers door middel van tekstprompts zelfstandig eenvoudige interactieve spelletjes kunnen laten genereren. De applicatie maakt gebruik van generatieve kunstmatige intelligentie om op basis van een beschrijving direct een speelbare ervaring te creëren. Het gaat daarbij niet om complexe videogames, maar om laagdrempelige minigames die binnen enkele ogenblikken kunnen worden aangemaakt en direct via een smartphone gespeeld kunnen worden.

De Pocket-app is inmiddels opgedoken in de Google Play Store, wat erop wijst dat Meta zich voorbereidt op een bredere introductie. Op dit moment is de applicatie echter nog niet beschikbaar om te downloaden in Nederland. Ook is niet duidelijk in welke landen de app eventueel al getest wordt of wanneer Meta van plan is de dienst wereldwijd beschikbaar te stellen. Het bedrijf heeft hierover vooralsnog geen officiële releasedatum bekendgemaakt.

De kern van de applicatie bestaat uit het invoeren van een tekstprompt. Gebruikers kunnen bijvoorbeeld omschrijven welk soort spel zij willen maken, waarna de AI automatisch een werkende minigame genereert. De voorbeelden die tot nu toe bekend zijn laten zien dat Pocket zich richt op eenvoudige spelconcepten, zoals schietspelletjes, teken- of reactiespellen en andere korte interactieve ervaringen. De nadruk lijkt daarbij te liggen op snelle creativiteit en toegankelijkheid, zonder dat programmeerkennis nodig is.

Pocket lijkt daarnaast gebruik te kunnen maken van verschillende functies van de smartphone om de spelervaring interactiever te maken. Zo kunnen gegenereerde spelletjes onder meer gebruikmaken van de camera van het toestel. Hierdoor kunnen ontwikkelde minigames elementen uit de omgeving van de gebruiker betrekken of gebruikmaken van camerabeelden als onderdeel van de gameplay. Mogelijk worden in de toekomst ook andere sensoren en smartphonefuncties ondersteund, al is hierover nog weinig bekend.

Meta noemt de door AI gegenereerde creaties binnen de applicatie 'gizmo's'. Nadat een spel is gegenereerd, kan het direct vanuit de app worden gestart en gespeeld. Daarnaast biedt Pocket mogelijkheden om deze creaties met anderen te delen. Dat gebeurt via een unieke link, zodat andere gebruikers hetzelfde spel eenvoudig kunnen openen en uitproberen.

Naast het zelf genereren van spellen bevat Pocket ook een sociale component. De applicatie beschikt over een feed waarin gebruikers door spelletjes kunnen bladeren die door anderen zijn gemaakt. Hierdoor ontstaat een bibliotheek met AI-gegeneerde minigames die voortdurend wordt uitgebreid. Gebruikers kunnen niet alleen de creaties van anderen spelen, maar deze ook als uitgangspunt nemen om een aangepaste of verbeterde versie te maken. Daarmee stimuleert de app het hergebruiken en verder ontwikkelen van bestaande ideeën.

Voor het gebruik van Pocket zal uiteindelijk een Meta-account vereist zijn. Gebruikers moeten zich aanmelden voordat zij spelletjes kunnen genereren, opslaan of delen. Uit de beschikbare informatie blijkt daarnaast dat gegevens die binnen de app worden verzameld mogelijk kunnen worden gedeeld met derde partijen. Zoals gebruikelijk bij Meta zal het privacybeleid uiteindelijk bepalen welke gegevens worden verzameld, waarvoor deze worden gebruikt en onder welke voorwaarden gegevens eventueel met externe partijen worden gedeeld.

Alles wijst erop dat Pocket is ontwikkeld door hetzelfde team achter de eerder verschenen Gizmo-app. Meta nam dit team eerder over, waarna de technologie en expertise waarschijnlijk zijn ingezet voor de ontwikkeling van Pocket. De bestaande Gizmo-app is nog steeds beschikbaar om te downloaden, maar Pocket lijkt een volgende stap te zijn waarbij de nadruk veel sterker ligt op het genereren van interactieve AI-ervaringen in plaats van uitsluitend creatieve experimenten.

Met Pocket lijkt Meta verder in te zetten op generatieve AI voor consumenten. Waar eerdere AI-toepassingen zich vooral richtten op het maken van afbeeldingen, tekst of video's, probeert het bedrijf nu ook het automatisch creëren van speelbare interactieve content toegankelijk te maken. Door eenvoudige tekstinstructies om te zetten in direct speelbare minigames wil Meta het voor een breed publiek mogelijk maken om zonder technische kennis zelf interactieve ervaringen te ontwerpen, aan te passen en met anderen te delen.

Door: Drifter

Google is begonnen met de uitrol van een nieuwe back-upfunctie voor Android, waarmee gebruikers veel nauwkeuriger kunnen bepalen welke gegevens worden opgeslagen. Waar voorheen de back-up van appgegevens grotendeels als één geheel werd beheerd, wordt het straks mogelijk om per afzonderlijke app te kiezen of de gegevens wel of niet in een back-up worden opgenomen.

Deze wijziging geeft gebruikers meer controle over hun opslagruimte in de cloud en maakt het eenvoudiger om alleen de echt belangrijke gegevens veilig te bewaren.

Meer controle over app-back-ups

Tot nu toe konden Android-gebruikers de back-up van appgegevens alleen in zijn geheel inschakelen. Dat betekende dat, zodra de functie actief was, gegevens van vrijwel alle ondersteunde apps automatisch werden opgeslagen in de cloud.

Met de nieuwe functie verandert dat. Gebruikers kunnen straks voor iedere app afzonderlijk bepalen of deze wel of niet wordt meegenomen in de back-up. Hierdoor ontstaat een veel flexibeler systeem dat beter aansluit op de persoonlijke wensen van de gebruiker.

Dit is vooral handig voor mensen die veel apps hebben geïnstalleerd, maar slechts van een beperkt aantal apps de gegevens echt willen bewaren, zoals:

• berichtenapps;
• notitie-apps;
• productiviteitsapps;
• gezondheids- en fitnessapps;
• spelletjes waarvan de voortgang belangrijk is.

Apps waarvan de gegevens eenvoudig opnieuw kunnen worden gedownload of ingesteld, hoeven dan niet langer onnodig opslagruimte in beslag te nemen.

Efficiënter gebruik van de cloudopslag

Android slaat back-ups op in de Google-cloud. Iedere gebruiker beschikt standaard over 15 GB gratis opslagruimte, die wordt gedeeld met onder andere:

• Google Drive;
• Gmail;
• Google Foto's;
• apparaatback-ups.

Voor gebruikers zonder extra cloudabonnement kan deze opslagruimte snel vollopen. Vooral foto's, video's en appgegevens kunnen samen veel ruimte innemen.

Doordat straks per app kan worden gekozen welke gegevens worden opgeslagen, kan de beschikbare opslag veel efficiënter worden gebruikt. Gebruikers kunnen zich richten op de apps waarvan verlies van gegevens daadwerkelijk vervelende gevolgen zou hebben.

Let op: uitschakelen verwijdert de opgeslagen gegevens

Aan de nieuwe functie is een belangrijk aandachtspunt verbonden.

Wanneer je de cloudback-up voor een bepaalde app inschakelt, worden de gegevens van die app opgeslagen in de cloud. Schakel je deze back-up later weer uit, dan worden de eerder opgeslagen back-upgegevens van die betreffende app verwijderd.

Wie deze gegevens later toch weer nodig denkt te hebben, doet er daarom verstandig aan de back-up niet zonder goede reden uit te schakelen.

Zo beheer je de nieuwe back-upfunctie

De nieuwe instellingen zijn terug te vinden via:

Instellingen → Google → Back-up → Back-updetails

Daar verschijnt een overzicht van apps die ondersteuning bieden voor cloudback-ups.

De lijst wordt automatisch gerangschikt op basis van de hoeveelheid opslagruimte die iedere app gebruikt. De grootste ruimtegebruikers staan bovenaan, zodat je snel kunt zien welke apps het meeste cloudgeheugen innemen.

Via de uitgebreide weergave is bovendien een volledige lijst van ondersteunde apps beschikbaar.

Per app kan vervolgens eenvoudig worden aangegeven of de gegevens wel of niet moeten worden meegenomen in toekomstige back-ups.

Back-ups via wifi of mobiel internet

Google biedt daarnaast de mogelijkheid om zelf te bepalen via welke internetverbinding back-ups mogen worden uitgevoerd.

Gebruikers kunnen kiezen uit:

• uitsluitend via een wifi-verbinding;
• zowel via wifi als via mobiele data.

Wie ook mobiele data toestaat, hoeft minder lang te wachten voordat een back-up wordt uitgevoerd. Daar staat tegenover dat grote back-ups een aanzienlijk deel van de databundel kunnen verbruiken. Voor gebruikers met een beperkte mobiele databundel is uitsluitend back-uppen via wifi daarom vaak de verstandigste keuze.

Voor welke Android-versies is de functie beschikbaar?

De nieuwe back-upmogelijkheden worden gefaseerd uitgerold naar apparaten met:

• Android 16;
• Android 17.

Als eerste ontvangen smartphones uit de Google Pixel-serie de nieuwe mogelijkheden. Fabrikanten die Android op hun eigen toestellen aanpassen, zoals Samsung, OnePlus, Xiaomi, Motorola, Oppo en andere merken, volgen doorgaans zodra de betreffende versie van de Google Play-services beschikbaar is voor hun apparaten.

Daardoor kan het enige tijd duren voordat de functie op alle Android-smartphones zichtbaar wordt.

Onderdeel van een update van Google Play-services

De nieuwe functie maakt deel uit van Google Play-services versie 26.24.

Google Play-services vormen een belangrijk onderdeel van Android en worden doorgaans automatisch bijgewerkt, zonder dat hiervoor een volledige Android-update nodig is. Daardoor kunnen nieuwe functies relatief snel beschikbaar worden gemaakt voor een groot aantal toestellen.

Gebruikers die willen controleren welke versie op hun toestel is geïnstalleerd, kunnen dit doen via:

Instellingen → Apps → Alle apps → Google Play-services

Daar wordt de geïnstalleerde versie weergegeven. Is versie 26.24 of nieuwer beschikbaar én draait het toestel op Android 16 of Android 17, dan zal de nieuwe back-upfunctie automatisch verschijnen zodra de uitrol voor het betreffende apparaat is voltooid.

Door: Drifter

Het Chinese AI-bedrijf Z.ai, dat tot voor kort opereerde onder de naam Zhipu AI, heeft met ZCode een nieuwe AI-gestuurde ontwikkelomgeving geïntroduceerd. De applicatie is gratis te downloaden en is volledig ontworpen rondom de eigen AI-technologie van het bedrijf, met als kern het nieuwe GLM-5.2-taalmodel. Daarmee positioneert Z.ai zich rechtstreeks tegenover gevestigde AI-codeassistenten zoals Cursor, Claude Code, GitHub Copilot, Google Antigravity, Cline, Codex en OpenCode.

Een IDE waarin de AI-agent centraal staat

Waar veel moderne ontwikkelomgevingen een traditionele code-editor combineren met een AI-chatvenster, kiest Z.ai voor een fundamenteel andere aanpak. In ZCode staat de ZCode Agent volledig centraal. De ontwikkelaar beschrijft simpelweg het gewenste eindresultaat in natuurlijke taal, waarna de AI-agent zelfstandig een plan opstelt om dat doel te bereiken.

De agent analyseert de bestaande codebasis, maakt een uitvoeringsstrategie, past bestanden aan, schrijft nieuwe code, voert controles en tests uit, lost eventuele fouten op en blijft itereren totdat de opdracht is voltooid of verdere menselijke tussenkomst noodzakelijk is. Daarmee verschuift de rol van de ontwikkelaar steeds meer van actief programmeren naar het formuleren van doelstellingen en het beoordelen van de resultaten.

Net als vergelijkbare AI-agents beschikt ZCode over ingebouwde veiligheidsmechanismen. Potentieel risicovolle acties, zoals het uitvoeren van systeemcommando's, het verwijderen van bestanden, wijzigingen buiten de projectmap of handelingen waarvoor verhoogde systeemrechten nodig zijn, vereisen standaard expliciete goedkeuring van de gebruiker voordat de agent verdergaat.

Aangedreven door GLM-5.2

Het hart van ZCode wordt gevormd door GLM-5.2, het nieuwste open-weight large language model van Z.ai. Volgens de gepubliceerde benchmarkresultaten presteert het model zeer competitief op programmeertaken en softwareontwikkeling en kan het zich meten met de sterkere generatie programmeermodellen van onder meer Anthropic.

GLM-5.2 is een Mixture-of-Experts (MoE)-model met een totale omvang van ongeveer 744 miljard parameters, waarvan tijdens inferentie ongeveer 40 miljard parameters tegelijk actief zijn. Dankzij deze architectuur kan het model hoge prestaties leveren zonder dat alle parameters voortdurend worden gebruikt, wat de efficiëntie aanzienlijk verhoogt.

Een van de meest opvallende eigenschappen is het uitzonderlijk grote contextvenster van één miljoen tokens. Hierdoor kan het model zeer omvangrijke codebases, uitgebreide documentatie, meerdere repositories of lange conversaties tegelijkertijd verwerken zonder voortdurend informatie te verliezen.

Daarnaast is GLM-5.2 beschikbaar als open-weight model, waardoor ontwikkelaars het niet uitsluitend via Z.ai hoeven te gebruiken. De modelgewichten zijn onder een MIT-licentie vrijgegeven en kunnen eveneens via diverse externe AI-platformen en cloudproviders worden ingezet.

Getraind zonder Amerikaanse AI-hardware

Een bijzonder aspect van GLM-5.2 is de wijze waarop het model is ontwikkeld. Volgens Z.ai is het volledige trainingsproces uitgevoerd op Huawei Ascend AI-processoren, zonder gebruik te maken van GPU's van NVIDIA of andere Amerikaanse leveranciers.

Dit is opmerkelijk omdat de meeste grote taalmodellen wereldwijd juist op NVIDIA-hardware worden getraind. De succesvolle training van een model van deze omvang op Chinese AI-hardware wordt daarom gezien als een belangrijke technologische mijlpaal voor de Chinese halfgeleiderindustrie en onderstreept de groeiende onafhankelijkheid van China op het gebied van kunstmatige intelligentie.

Agent op afstand bedienen

Een functie waarmee ZCode zich nadrukkelijk probeert te onderscheiden, is de mogelijkheid om een actieve AI-agent op afstand te besturen. Terwijl een agent op een desktopcomputer bezig is met een programmeertaak, kan de gebruiker de voortgang volgen, nieuwe opdrachten geven of een lopende taak aanpassen via een smartphone.

Daarvoor ondersteunt ZCode verschillende populaire berichtenplatforms, waaronder WeChat, Feishu en Telegram. Vooral in China, waar WeChat en Feishu veelvuldig worden gebruikt binnen bedrijven en ontwikkelteams, biedt dit een praktische manier om ook buiten kantoor controle te houden over langdurige AI-processen.

Breed platformondersteuning

ZCode is beschikbaar voor Windows en macOS. Daarnaast is een Linux-versie beschikbaar als bèta-uitgave.

De ontwikkelomgeving ondersteunt bovendien Bring Your Own Key (BYOK). Ontwikkelaars zijn daardoor niet verplicht uitsluitend gebruik te maken van GLM-5.2, maar kunnen desgewenst ook API-sleutels van andere AI-modellen koppelen. Hierdoor kan ZCode functioneren als universele AI-ontwikkelomgeving waarin verschillende taalmodellen naast elkaar gebruikt kunnen worden.

Deze opzet sluit aan bij de ontwikkeling van moderne AI-programmeeromgevingen, waarbij gebruikers steeds vaker zelf bepalen welk model zij voor een specifieke taak willen inzetten.

Gratis beschikbaar met optionele abonnementen

De basisversie van ZCode is kosteloos beschikbaar. Voor gebruikers die intensiever gebruikmaken van de cloudfunctionaliteit biedt Z.ai verschillende betaalde abonnementen via het GLM Coding Plan.

Het instapabonnement begint rond 16,20 Amerikaanse dollar per maand, terwijl het meest uitgebreide Max-abonnement ongeveer 144 dollar per maand kost. Volgens Z.ai liggen deze tarieven aanzienlijk lager dan vergelijkbare abonnementen van concurrenten zoals Anthropic en Cursor.

Ter introductie ontvangen nieuwe abonnees gedurende een beperkte promotieperiode bovendien een tijdelijke verhoging van hun beschikbare AI-quota met een factor van 1,5.

Concurrentie in een snel groeiende markt

Met de introductie van ZCode begeeft Z.ai zich in een markt waarin de concurrentie uitzonderlijk groot is. AI-codeassistenten ontwikkelen zich in hoog tempo van eenvoudige aanvulling op een teksteditor naar vrijwel volledig autonome softwareagents die zelfstandig complete programmeertaken kunnen uitvoeren.

Tot de belangrijkste concurrenten behoren onder meer Cursor, Claude Code, GitHub Copilot, Codex, OpenCode, Cline en Google Antigravity. Elk van deze platforms richt zich op AI-ondersteunde softwareontwikkeling, maar verschilt in de mate van autonomie, modelkeuze en integratie binnen bestaande ontwikkelomgevingen.

GitHub Copilot geldt nog altijd als de marktleider qua gebruikersaantallen en wordt wereldwijd door miljoenen ontwikkelaars gebruikt. Cursor heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een van de populairste AI-IDE's onder professionele softwareontwikkelaars vanwege de sterke integratie van AI-agents binnen de programmeerworkflow.

Strategische timing

De introductie van ZCode valt samen met een periode waarin de internationale AI-markt sterk in beweging is. Nieuwe generaties taalmodellen verschijnen elkaar in hoog tempo op, terwijl overheden steeds vaker exportregels en beperkingen invoeren rondom geavanceerde AI-technologie.

Tegelijkertijd groeit de belangstelling voor open-weight modellen zoals GLM-5.2, omdat organisaties daarmee meer controle behouden over implementatie, beveiliging en eigen infrastructuur. Voor veel bedrijven vormt dit een aantrekkelijk alternatief voor volledig gesloten commerciële modellen.

Conclusie

Met ZCode zet Z.ai een ambitieuze stap in de wereld van AI-ondersteunde softwareontwikkeling. Door een gratis toegankelijke ontwikkelomgeving te combineren met een krachtige autonome AI-agent, ondersteuning voor meerdere besturingssystemen, remote bediening via mobiele berichtenapps, een open-weight taalmodel met een contextvenster van één miljoen tokens en de mogelijkheid om ook externe AI-modellen te gebruiken, probeert het bedrijf zich duidelijk te onderscheiden binnen een steeds competitievere markt.

Of ZCode daadwerkelijk kan uitgroeien tot een serieuze uitdager van gevestigde namen als Cursor, Claude Code en GitHub Copilot zal afhangen van de praktijkervaringen van ontwikkelaars. De combinatie van een competitief AI-model, een relatief lage prijsstelling en een gratis instapversie maakt ZCode in ieder geval tot een opvallende nieuwe speler binnen het snel evoluerende landschap van AI-gestuurde softwareontwikkeling.

Door: Drifter

Nintendo heeft bekendgemaakt dat de Nintendo Switch 2 en diverse accessoires in Europa een hardware-update krijgen om te voldoen aan nieuwe Europese regelgeving rondom batterijen. De aanpassingen zijn het gevolg van de nieuwe Europese wetgeving op het gebied van het Right to Repair (Recht op Reparatie) en strengere eisen voor de vervangbaarheid van batterijen in draagbare elektronische apparaten. Deze regels treden officieel in werking in februari 2027, maar Nintendo begint al in de loop van 2026 met de uitrol van aangepaste modellen.

De fabrikant benadrukt dat de vernieuwde uitvoeringen qua prestaties en functionaliteit identiek zijn aan de huidige modellen. Spelers hoeven dus geen verschillen te verwachten op het gebied van snelheid, compatibiliteit of gebruikservaring. De belangrijkste verandering is dat de batterij eenvoudiger door de gebruiker kan worden vervangen, zonder dat daarvoor specialistisch gereedschap of een officiële reparatieservice nodig is.

Nintendo Switch 2 krijgt kleine hardwarewijzigingen

Voor de Nintendo Switch 2 betekent de nieuwe constructie dat de console iets zwaarder wordt. Het gewicht neemt met ongeveer 10 gram toe. Daarnaast verandert ook de batterijcapaciteit licht.

• Huidige batterijcapaciteit: 5.220 mAh
• Nieuwe batterijcapaciteit: 5.172 mAh

Dat komt neer op een afname van ongeveer 1 procent. In de praktijk zal dit naar verwachting nauwelijks invloed hebben op de accuduur, aangezien het verschil in capaciteit zeer gering is.

Joy-Con-controllers blijven vrijwel ongewijzigd

Ook de vernieuwde Joy-Con-controllers krijgen een batterij die eenvoudiger te vervangen is. Hierbij blijft de batterijcapaciteit ongewijzigd, waardoor de gebruiksduur gelijk blijft aan die van de huidige modellen.

Wel neemt het gewicht van iedere Joy-Con met ongeveer 2 gram toe. Dit kleine verschil zal tijdens het spelen waarschijnlijk nauwelijks merkbaar zijn.

Pro Controller krijgt kleinere batterij

De Nintendo Switch 2 Pro Controller ondergaat eveneens een revisie. Bij deze controller is de verandering in batterijcapaciteit aanzienlijk groter.

• Huidige batterijcapaciteit: 1.070 mAh
• Nieuwe batterijcapaciteit: 897 mAh

Dat betekent een afname van ongeveer 16 procent. Tegelijkertijd wordt de controller juist lichter: het gewicht neemt met ongeveer 7 gram af. Nintendo heeft niet aangegeven in hoeverre deze kleinere batterij invloed heeft op de uiteindelijke speelduur, maar de functionaliteit van de controller blijft volgens het bedrijf volledig gelijk.

Gefaseerde introductie vanaf de zomer van 2026

Nintendo voert de vernieuwde hardware stap voor stap in. Niet alle producten verschijnen tegelijkertijd in de winkels.

De planning ziet er als volgt uit:

• Zomer 2026: vernieuwde Joy-Con-controllers.
• Herfst 2026: vernieuwde Nintendo Switch 2-console.
• Winter 2026: vernieuwde Nintendo Switch 2 Pro Controller.
• 2027: aangepaste Nintendo 64- en GameCube-controllers met vervangbare batterij.

Tijdens deze overgangsperiode zullen de bestaande en vernieuwde modellen waarschijnlijk enige tijd naast elkaar verkrijgbaar zijn, totdat de oude versies volledig zijn uitgefaseerd.

Beschikbaar in Europa en diverse andere markten

De aangepaste hardware verschijnt in een groot aantal landen. Naast vrijwel alle Europese lidstaten worden ook enkele markten buiten Europa meegenomen in de uitrol. Tot de betrokken landen behoren onder meer Nederland, België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje, Portugal, Ierland, Oostenrijk, Zweden, Denemarken, Finland, Noorwegen, Zwitserland, het Verenigd Koninkrijk, Polen, Tsjechië, Hongarije, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Kroatië, Bulgarije, Cyprus, Estland, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta en Griekenland. Daarnaast worden de vernieuwde producten ook geïntroduceerd in onder andere Saoedi-Arabië, Oman, de Verenigde Arabische Emiraten en Zuid-Afrika.

Productie van de originele Switch-modellen stopt in Europa

Nintendo heeft daarnaast bevestigd dat de productie van de oorspronkelijke Nintendo Switch, de Nintendo Switch Lite en de Nintendo Switch OLED voor de Europese markt in februari 2027 wordt beëindigd. Dit besluit hangt samen met de nieuwe Europese batterijregelgeving, aangezien deze oudere modellen niet zijn ontworpen met een eenvoudig vervangbare batterij.

Hiermee zet Nintendo een belangrijke stap richting duurzamere hardware. Door batterijen gemakkelijker vervangbaar te maken, kunnen gebruikers hun console of controller langer blijven gebruiken zonder direct een nieuw apparaat aan te schaffen. Dit sluit aan bij de Europese doelstelling om elektronisch afval te verminderen, reparaties te stimuleren en de levensduur van consumentenelektronica aanzienlijk te verlengen.

Door: Drifter

Heb je de laatste tijd gemerkt dat de vrije opslagruimte op je Windows 11-computer steeds kleiner wordt, terwijl je nauwelijks nieuwe bestanden of programma's hebt geïnstalleerd? Dan is het mogelijk dat niet jouw eigen bestanden de oorzaak zijn, maar een bug in Windows 11 die in uitzonderlijke gevallen tot wel 500 GB aan schijfruimte kan innemen.

Microsoft heeft het probleem inmiddels erkend en werkt aan een definitieve oplossing. Tot die tijd is het verstandig om te controleren of jouw systeem door deze fout wordt getroffen.

Wat is er precies aan de hand?

In de documentatie van de Windows 11-update KB5095093 staat een ogenschijnlijk onopvallende wijziging vermeld:

"This update improves disk space usage for the CapabilityAccessManager.db-wal file."

Hoewel deze opmerking weinig aandacht trekt, blijkt hierachter een serieus probleem te schuilen. Door een fout in Windows kan het bestand CapabilityAccessManager.db-wal ongecontroleerd blijven groeien.

Normaal gesproken is dit bestand slechts enkele megabytes groot. Op sommige systemen groeit het echter door tot tientallen, honderden of zelfs ongeveer 500 GB. In extreme gevallen raakt de systeemschijf volledig vol.

Wat is Capability Access Manager?

De Capability Access Manager is een onderdeel van Windows dat verantwoordelijk is voor het beheren van app-machtigingen. Denk daarbij aan toestemming voor toegang tot bijvoorbeeld:

• de camera;
• de microfoon;
• de locatie;
• contacten;
• agenda's;
• meldingen;
• andere privacygevoelige systeemfuncties.

Windows houdt wijzigingen en activiteiten van deze machtigingen bij in een database. Daarbij hoort ook het bestand CapabilityAccessManager.db-wal.

De extensie .wal staat voor Write-Ahead Log. Dit logbestand dient als tijdelijke opslag waarin wijzigingen worden bijgehouden voordat ze definitief in de database worden verwerkt. Onder normale omstandigheden blijft dit bestand klein en wordt het regelmatig opgeschoond.

Door een bug gebeurt dat op sommige Windows 11-systemen niet meer correct, waardoor het logbestand onbeperkt kan blijven groeien.

Welke problemen veroorzaakt dit?

Naarmate het bestand groter wordt, neemt de beschikbare opslagruimte steeds verder af. Dat kan leiden tot uiteenlopende problemen, waaronder:

• een bijna of volledig volle SSD of harde schijf;
• merkbaar tragere systeemprestaties;
• onvoldoende ruimte voor Windows-updates;
• foutmeldingen tijdens het installeren van software;
• problemen met tijdelijke bestanden;
• een tragere werking van programma's;
• verminderde algemene stabiliteit van Windows.

Omdat de opslagruimte langzaam wordt opgeslokt, merken veel gebruikers pas laat dat er iets mis is.

Waarom zie je de oorzaak niet in Windows?

Wie via Instellingen > Systeem > Opslag bekijkt hoeveel ruimte apps gebruiken, zal deze bug meestal niet ontdekken.

Windows laat namelijk wel zien hoeveel opslagruimte categorieën zoals Apps, Documenten of Afbeeldingen innemen, maar geeft geen volledig overzicht van individuele systeembestanden die diep in de Windows-mappen zijn opgeslagen.

Je ziet hooguit dat de schijf steeds voller raakt, zonder dat duidelijk wordt waardoor dit wordt veroorzaakt.

Zo controleer je of jouw computer is getroffen

De eenvoudigste manier is het gebruik van een schijfruimte-analyseprogramma. Goede hulpmiddelen zijn onder andere:

• TreeSize;
• WinDirStat;
• WizTree.

Deze programma's scannen de volledige schijf en tonen precies welke bestanden en mappen de meeste opslagruimte gebruiken.

Controleer vervolgens of het bestand:

CapabilityAccessManager.db-wal

ongewoon groot is.

Een normale grootte bedraagt slechts enkele megabytes. Is het bestand meerdere gigabytes groot of zelfs tientallen tot honderden gigabytes, dan is jouw systeem vrijwel zeker getroffen door deze Windows-bug.

Controleren via de Opdrachtprompt

Ervaren gebruikers kunnen ook de Opdrachtprompt met administratorrechten gebruiken.

Voer vervolgens onderstaande opdracht uit:

robocopy "C:\ProgramData\Microsoft\Windows\CapabilityAccessManager" "%TEMP%\CAMCheck" /L /B /R:0 /W:0 /BYTES /NP

Met deze opdracht worden de bestanden gecontroleerd zonder ze daadwerkelijk te kopiëren. Zo kun je nagaan of het betreffende logbestand een abnormale omvang heeft.

Sinds wanneer bestaat dit probleem?

De eerste meldingen van gebruikers verschenen al ongeveer een jaar geleden. Dat betekent dat de fout waarschijnlijk langere tijd in Windows 11 aanwezig is geweest voordat Microsoft deze officieel heeft aangepakt.

Omdat de groei van het bestand meestal geleidelijk verloopt, blijft het probleem vaak lange tijd onopgemerkt.

Microsoft heeft een oplossing beschikbaar

Microsoft heeft inmiddels een correctie ontwikkeld.

De oplossing is opgenomen in de optionele Windows 11-update KB5095093, die sinds juni 2026 beschikbaar is.

Gebruikers die niet handmatig voor de optionele update kiezen, ontvangen de oplossing automatisch via de reguliere beveiligingsupdates tijdens de eerstvolgende Patch Tuesday in juli 2026.

De update handmatig installeren

Je kunt de oplossing alvast installeren door naar:

Instellingen > Windows Update > Geavanceerde opties > Optionele updates

te gaan en daar update KB5095093 te installeren, indien deze beschikbaar is.

Verwijder het bestand niet zelf

Hoewel het verleidelijk kan zijn om het grote bestand handmatig te verwijderen, wordt dit sterk afgeraden.

Ook het uitschakelen of verwijderen van de Capability Access Manager kan nieuwe problemen veroorzaken binnen Windows, omdat dit onderdeel verantwoordelijk is voor belangrijke systeemfuncties rondom app-machtigingen en privacybeheer.

Het veiligste is daarom de officiële Windows-update te installeren en het probleem door Microsoft te laten verhelpen.

Door: Drifter

Meta heeft officieel Muse Image aangekondigd, het eerste geavanceerde AI-model voor beeldgeneratie dat is ontwikkeld door het onlangs opgerichte Meta Superintelligence Labs (MSL). Met deze introductie zet Meta een belangrijke stap in de verdere ontwikkeling van generatieve kunstmatige intelligentie en wil het bedrijf de concurrentie aangaan met andere toonaangevende AI-bedrijven die de afgelopen jaren een voorsprong hebben opgebouwd op het gebied van beeld- en multimodale AI.

Van Llama naar een nieuwe generatie AI

Meta verwierf wereldwijd bekendheid met de open-source Llama-modellen, die door ontwikkelaars en bedrijven op grote schaal werden gebruikt. Hoewel deze modellen een belangrijke rol speelden binnen de AI-sector, wist Meta de snelle ontwikkelingen van andere AI-labs op het gebied van geavanceerde generatieve AI niet volledig bij te houden.

Om deze achterstand in te lopen besloot CEO Mark Zuckerberg eerder dit jaar Meta Superintelligence Labs op te richten. Hiervoor werden verschillende prominente AI-experts en onderzoekers aangetrokken, waaronder Alexandr Wang. Het doel van deze nieuwe divisie is het ontwikkelen van AI-systemen die op het hoogste internationale niveau kunnen concurreren.

Enkele maanden na de oprichting van MSL presenteerde Meta al Muse Spark, het eerste zogenoemde frontier-class AI-model van de nieuwe onderzoeksgroep. Muse Image bouwt rechtstreeks voort op de technologie en mogelijkheden van Muse Spark.

Muse Image begrijpt complexe opdrachten beter

Volgens Meta is Muse Image ontworpen om ingewikkelde tekstinstructies en visuele referenties veel beter te begrijpen dan eerdere AI-modellen. In plaats van direct een afbeelding te genereren, analyseert en plant het model eerst de volledige opdracht. Hierdoor kan het de gewenste compositie, plaatsing van objecten en onderlinge verhoudingen nauwkeuriger bepalen voordat de uiteindelijke afbeelding wordt gemaakt.

Deze extra stap zorgt ervoor dat complexe opdrachten consistenter en realistischer kunnen worden uitgevoerd.

Afbeeldingen genereren én bewerken

Muse Image ondersteunt een breed scala aan creatieve toepassingen. Gebruikers kunnen onder meer:

• volledig nieuwe afbeeldingen genereren op basis van een tekstbeschrijving;
• bestaande foto's bewerken;
• ongewenste objecten uit foto's verwijderen;
• nieuwe elementen aan een afbeelding toevoegen;
• infographics laten ontwerpen;
• duidelijk leesbare tekst in afbeeldingen laten plaatsen;
• meerdere foto's combineren tot één nieuw geheel.

Volgens Meta kan het model bovendien verschillende beeldbronnen analyseren en deze op een natuurlijke manier samenvoegen tot één overtuigende compositie.

Complexe beeldopdrachten uitvoeren

Naast eenvoudige beeldgeneratie is Muse Image ontwikkeld voor complexere creatieve opdrachten.

Zo kan het model bijvoorbeeld:

• een gebruiker realistisch voor een bekende bezienswaardigheid plaatsen;
• een selfie combineren met vakantiefoto's;
• meerdere foto's samenvoegen tot één nieuwe afbeelding;
• afbeeldingen maken waarin tekst scherp en goed leesbaar blijft;
• zelfs een functionerende QR-code in een afbeelding verwerken.

Voor bepaalde opdrachten kan Muse Image bovendien actuele informatie gebruiken wanneer daarvoor realtime webcontext nodig is.

Nieuwe AI-presets maken creativiteit toegankelijker

Meta introduceert daarnaast een nieuw Presets-paneel binnen Meta AI. Dit onderdeel bevat vooraf ingestelde creatieve opdrachten waarmee gebruikers zonder uitgebreide promptkennis snel indrukwekkende resultaten kunnen maken.

Voorbeelden hiervan zijn:

• oude familiefoto's restaureren;
• experimenteren met populaire kapsels;
• afbeeldingen omzetten naar een kleianimatie (claymation);
• foto's transformeren naar een klassieke 16-bit videogamestijl;
• andere creatieve beeldstijlen toepassen met één druk op de knop.

Hiermee wil Meta AI-beeldbewerking eenvoudiger en toegankelijker maken voor een breed publiek.

Integratie in Instagram en WhatsApp

Muse Image wordt de komende periode geïntegreerd in verschillende producten van Meta.

Binnen Instagram verschijnen meer dan dertig nieuwe AI-effecten die kunnen worden gebruikt in Stories. Gebruikers krijgen hierdoor extra creatieve mogelijkheden om foto's en video's automatisch te bewerken of nieuwe visuele effecten toe te voegen.

Ook WhatsApp krijgt ondersteuning voor Muse Image. In een aantal geselecteerde landen kunnen gebruikers rechtstreeks vanuit een chat afbeeldingen genereren via Meta AI, zonder een aparte applicatie te hoeven openen.

Instagram-profielen gebruiken als visuele inspiratie

Een nieuwe functie binnen de Meta AI-app maakt het mogelijk om Instagram-accounts te @vermelden tijdens het genereren van afbeeldingen.

Wanneer een openbaar Instagram-profiel wordt genoemd, kan Meta AI publieke foto's van dat account gebruiken als visuele referentie voor nieuwe creaties. Hierdoor wordt het eenvoudiger om afbeeldingen te maken die aansluiten bij een specifieke stijl of uitstraling.

Meta geeft gebruikers tevens de mogelijkheid om deze functionaliteit uit te schakelen. Wie niet wil dat openbare content als referentie wordt gebruikt, kan dit via de privacy-instellingen aangeven.

Beschikbaarheid

Meta heeft aangekondigd dat Muse Image binnenkort beschikbaar komt binnen meerdere diensten van het bedrijf, waaronder:

• Facebook;
• Messenger;
• Instagram;
• WhatsApp;
• overige Meta AI-ervaringen.

Daarnaast krijgen adverteerders en marketingbureaus in de komende weken toegang tot Muse Image via Advantage+ Creative, waarmee AI automatisch advertenties en marketingafbeeldingen kan genereren en optimaliseren.

Gratis te gebruiken met een gebruikslimiet

Muse Image wordt in eerste instantie gratis beschikbaar gesteld voor gebruikers van Meta AI. Wel geldt er een limiet voor het aantal afbeeldingen dat zonder kosten kan worden gegenereerd.

Gebruikers die intensiever gebruik willen maken van de nieuwe AI-functies kunnen kiezen voor een van Meta's betaalde abonnementsvormen, waarmee hogere gebruikslimieten beschikbaar komen.

Een belangrijke stap voor Meta

Met de introductie van Muse Image laat Meta zien dat het bedrijf zijn AI-strategie aanzienlijk heeft uitgebreid. Waar eerdere generaties AI zich vooral richtten op taalmodellen, combineert Muse Image geavanceerd taalbegrip, beeldanalyse en creatieve beeldgeneratie binnen één systeem.

Door de integratie in populaire platforms zoals Facebook, Instagram, Messenger en WhatsApp wil Meta generatieve AI voor honderden miljoenen gebruikers toegankelijk maken. Tegelijkertijd zet het bedrijf hiermee een belangrijke stap in de verdere ontwikkeling van multimodale kunstmatige intelligentie, waarbij tekst, afbeeldingen en andere vormen van informatie steeds beter met elkaar worden gecombineerd.

Door: Drifter

Microsoft werkt voortdurend aan het verbeteren van Windows 11 en introduceert nu een nieuwe herstelmethode die het opnieuw installeren van het besturingssysteem aanzienlijk eenvoudiger moet maken. De functie, die de naam Cloud Rebuild draagt, is momenteel beschikbaar voor deelnemers aan het Windows Insider-programma en zal naar verwachting op een later moment worden uitgerold naar alle gebruikers van Windows 11.

De nieuwe hersteloptie is ontwikkeld om het opnieuw installeren van Windows zo eenvoudig mogelijk te maken, vooral in situaties waarin een computer ernstige problemen ondervindt of helemaal niet meer correct opstart. Tot nu toe waren gebruikers in veel gevallen aangewezen op een installatie via een usb-stick of een ander extern installatiemedium. Dat vereiste vaak een tweede computer om een Windows-installatiebestand te downloaden en een opstartbare usb-stick aan te maken. Voor veel gebruikers was dit omslachtig of zelfs onmogelijk wanneer zij geen tweede apparaat tot hun beschikking hadden.

Met Cloud Rebuild wordt dit proces aanzienlijk vereenvoudigd. In plaats van een lokale installatiebron of usb-stick te gebruiken, downloadt de computer de benodigde Windows-bestanden rechtstreeks vanuit de cloud. Hierdoor kan Windows 11 opnieuw worden geïnstalleerd zonder dat een extern opslagmedium nodig is.

Een belangrijk verschil met de bestaande cloudhersteloptie is dat Cloud Rebuild niet alleen een nieuwe versie van Windows installeert, maar ook automatisch de juiste stuurprogramma's voor de aanwezige hardware downloadt en installeert. Daardoor zijn veel onderdelen van de computer direct na de herinstallatie weer volledig functioneel, zonder dat gebruikers zelf op zoek hoeven te gaan naar de juiste drivers.

Dat levert vooral tijdwinst op bij systemen met specifieke hardware, zoals gaming-handhelds, compacte mini-pc's, laptops met aangepaste hardwareconfiguraties en andere apparaten waarvoor stuurprogramma's normaal gesproken handmatig moeten worden geïnstalleerd. In dergelijke gevallen kan het terugvinden en installeren van alle benodigde drivers behoorlijk tijdrovend zijn. Door dit proces te automatiseren, maakt Microsoft het herstel van een systeem aanzienlijk gebruiksvriendelijker.

Cloud Rebuild is bovendien ontworpen om ook te functioneren wanneer Windows 11 niet meer normaal kan worden gestart. Vanuit de herstelomgeving kan het besturingssysteem opnieuw worden opgebouwd, waarbij de installatie niet afhankelijk is van de staat van de bestaande Windows-installatie. Beschadigde of ontbrekende systeembestanden vormen daardoor geen belemmering voor het herstelproces.

Wel is er een belangrijke beperking. Bij het gebruik van Cloud Rebuild worden persoonlijke bestanden niet behouden. Gebruikers dienen er daarom rekening mee te houden dat documenten, foto's, programma's en andere persoonlijke gegevens verloren gaan wanneer hiervan geen back-up is gemaakt. Het maken van een recente back-up blijft daarom sterk aan te raden voordat een volledige herinstallatie wordt uitgevoerd, wanneer dat nog mogelijk is.

Voor het downloaden van de installatiebestanden is vanzelfsprekend een werkende internetverbinding vereist. Afhankelijk van de snelheid van de verbinding kan het downloaden van Windows en de benodigde stuurprogramma's enige tijd in beslag nemen.

Op dit moment bevindt Cloud Rebuild zich nog in de testfase binnen het Windows Insider-programma. Microsoft gebruikt deze periode om de functie verder te verfijnen en eventuele problemen op te lossen voordat deze beschikbaar wordt gemaakt voor alle gebruikers van Windows 11. Hoewel nog geen definitieve releasedatum is aangekondigd, lijkt een bredere uitrol slechts een kwestie van tijd.

Voor de meeste gebruikers zal Cloud Rebuild geen functie zijn die dagelijks nodig is. Toch kan de nieuwe herstelmethode van grote waarde blijken wanneer een systeem ernstig beschadigd raakt of opnieuw moet worden geïnstalleerd. Door het volledige proces grotendeels te automatiseren en zowel Windows als de juiste stuurprogramma's rechtstreeks vanuit de cloud te installeren, wordt het herstellen van een computer eenvoudiger, sneller en toegankelijker dan ooit tevoren.

Door: Drifter

OpenAI stopt op 9 augustus officieel met ChatGPT Atlas, de experimentele AI-browser die het bedrijf in oktober vorig jaar introduceerde als een nieuwe manier om kunstmatige intelligentie direct in het internetgebruik te integreren. Atlas werd ontwikkeld als een browser waarin ChatGPT niet alleen vragen kon beantwoorden, maar ook actief kon helpen bij het uitvoeren van online taken, zoals informatie verzamelen, webpagina's analyseren en workflows automatiseren.

De uitfasering van Atlas werd bekendgemaakt door James Sun, lid van het productteam van OpenAI. Volgens hem heeft het bedrijf besloten de afzonderlijke browser niet langer door te ontwikkelen. In plaats daarvan worden de technologieën, functies en ervaringen die tijdens de ontwikkeling van Atlas zijn opgedaan, geïntegreerd in een bredere reeks OpenAI-producten. Gebruikers ontvangen de komende dagen meer informatie via de ChatGPT-app en per e-mail over de beëindiging van de dienst en de beschikbare alternatieven.

Van zelfstandige browser naar geïntegreerd AI-platform

OpenAI kiest ervoor om de mogelijkheden van Atlas onder te brengen in de nieuwe ChatGPT-desktopapp, waarmee kunstmatige intelligentie een centrale rol krijgt binnen de dagelijkse computerervaring. In plaats van een losse browser wil het bedrijf één omgeving aanbieden waarin AI, productiviteit en internetgebruik nauw met elkaar zijn verweven.

De browserfunctionaliteit in de desktopapp biedt ondersteuning voor vrijwel alle functies die gebruikers van een moderne browser mogen verwachten. Zo zijn onder meer tabbladen, downloads, afdrukfunctionaliteit, passkey-authenticatie, een ingebouwde wachtwoordmanager en automatisch invullen van formulieren (autofill) beschikbaar. Hierdoor kan de desktopapp in veel situaties functioneren als een volwaardige browser, terwijl ChatGPT tegelijkertijd direct beschikbaar blijft om gebruikers te ondersteunen bij uiteenlopende taken.

Nieuwe Chrome-zijbalk combineert ChatGPT en Codex

Naast de desktopapp introduceert OpenAI ook een zijpaneel voor Google Chrome. Deze extensie brengt de mogelijkheden van ChatGPT en Codex, de AI-technologie voor programmeren en softwareontwikkeling, samen binnen de browser.

Volgens James Sun krijgt de extensie diepgaande toegang tot de browseromgeving. Hierdoor kan de AI de volledige context van geopende webpagina's begrijpen en gebruiken om gebruikers gerichter te ondersteunen. De extensie kan informatie uit meerdere tabbladen combineren, webinhoud analyseren en helpen bij het uitvoeren van complexe taken zonder dat gebruikers voortdurend informatie hoeven te kopiëren of handmatig context hoeven toe te voegen.

Daarnaast beschikt de extensie over uitgebreide systeemrechten. Zo kan zij, na toestemming van de gebruiker, toegang krijgen tot het lokale bestandssysteem en communiceren met geïnstalleerde browserextensies en plug-ins. Hierdoor wordt het mogelijk documenten te openen, bestanden te verwerken en verschillende hulpmiddelen binnen de browser gezamenlijk te gebruiken als onderdeel van AI-gestuurde workflows.

Cloudbrowser voor AI-agents

Een tweede belangrijke ontwikkeling is de introductie van een cloudbrowser die volledig draait op de servers van OpenAI. Deze browser is niet bedoeld voor traditioneel internetgebruik door mensen, maar voor de inzet van AI-agents die zelfstandig digitale taken kunnen uitvoeren.

Doordat de browser in de cloud draait, kunnen agents websites bezoeken, informatie verzamelen, formulieren invullen, online processen uitvoeren en andere browsergebaseerde handelingen verrichten zonder dat hiervoor de computer van de gebruiker actief hoeft te blijven. De verwerking vindt volledig plaats op de infrastructuur van OpenAI, waarna de resultaten aan de gebruiker worden teruggegeven.

Deze aanpak maakt het mogelijk om langdurige of complexe internettaken grotendeels te automatiseren. Denk hierbij aan het verzamelen van informatie, het uitvoeren van terugkerende online werkzaamheden of het afhandelen van processen waarbij meerdere websites en stappen betrokken zijn.

Ervaringen uit Atlas vormen de basis

Volgens James Sun zijn zowel de nieuwe desktopbrowser, het Chrome-zijpaneel als de cloudbrowser rechtstreeks voortgekomen uit de lessen die OpenAI tijdens de ontwikkeling van Atlas heeft geleerd. De feedback van gebruikers die de experimentele browser hebben getest, speelde een belangrijke rol bij het bepalen van de uiteindelijke productstrategie.

In plaats van Atlas als afzonderlijk product voort te zetten, kiest OpenAI ervoor om de meest succesvolle functies onder te brengen in toepassingen die een veel groter gebruikerspubliek kunnen bereiken. Daarmee verschuift de focus van een experimentele AI-browser naar een geïntegreerd ecosysteem waarin kunstmatige intelligentie aanwezig is in zowel de desktopomgeving, de browser als cloudgebaseerde automatisering.

Eerdere signalen

Dat OpenAI deze richting op wilde, kwam niet geheel onverwacht. Eerder werd al gemeld dat het bedrijf werkte aan het samenvoegen van verschillende projecten, waaronder Atlas, tot één geïntegreerde desktopomgeving. De officiële aankondiging bevestigt dat deze strategie nu daadwerkelijk wordt uitgevoerd.

Met het stopzetten van ChatGPT Atlas komt een einde aan een relatief kort bestaand experiment, maar de onderliggende technologie blijft behouden. De functionaliteiten worden voortgezet in nieuwe producten die AI nog dieper integreren in webbrowsen, softwareontwikkeling en geautomatiseerde digitale assistentie. Daarmee zet OpenAI een volgende stap richting een omgeving waarin kunstmatige intelligentie niet langer een losse chatbot is, maar een geïntegreerd hulpmiddel dat gebruikers tijdens vrijwel alle digitale werkzaamheden kan ondersteunen.

Door: Drifter

Netflix zou onderzoeken of het binnen zijn streamingplatform een nieuwe manier van televisie kijken kan introduceren. Volgens berichten wordt intern gesproken over de mogelijkheid om zogenoemde lineaire of live kanalen toe te voegen. Op dergelijke kanalen zouden films, series, documentaires of andere programma's continu achter elkaar worden uitgezonden, vergelijkbaar met de traditionele televisie zoals veel mensen die al tientallen jaren kennen.

Wanneer deze plannen daadwerkelijk worden uitgevoerd, betekent dit echter niet dat Netflix afscheid neemt van zijn bekende on-demandmodel. Integendeel: gebruikers zouden nog altijd zelf kunnen bepalen wat zij willen kijken en wanneer zij dat doen. De eventuele live kanalen zouden een aanvullende functie krijgen naast het huidige aanbod en niet als vervanging daarvan dienen.

Opvallende ontwikkeling

Een dergelijke stap zou opvallend zijn, omdat Netflix juist groot is geworden door zich te onderscheiden van de klassieke televisie. Sinds de opkomst van de streamingdienst hoeven kijkers niet langer te wachten tot een programma op een vast tijdstip wordt uitgezonden. In plaats daarvan kunnen zij op ieder gewenst moment een film, serie of documentaire starten, pauzeren of opnieuw bekijken.

Ook het zogenoemde 'bingewatchen' werd door Netflix populair gemaakt. Complete seizoenen van series verschijnen vaak in één keer op het platform, waardoor kijkers meerdere afleveringen achter elkaar kunnen bekijken zonder een week op een nieuwe aflevering te hoeven wachten. Daarnaast kunnen gebruikers op elk gewenst moment wisselen tussen verschillende films, series of documentaires. Deze volledige keuzevrijheid geldt al jarenlang als één van de grootste voordelen van streaming ten opzichte van traditionele televisie.

Minder betrokkenheid onder kijkers

Ondanks de sterke marktpositie van Netflix zou intern worden gekeken naar manieren om de betrokkenheid van gebruikers verder te vergroten. Het bedrijf blijft financieel goed presteren. Het aantal betalende abonnees groeit wereldwijd nog altijd en relatief weinig mensen zeggen hun abonnement op. Ook blijven de inkomsten en winsten op een hoog niveau.

Toch blijkt uit interne analyses dat een andere belangrijke graadmeter minder positief is: de zogenoemde engagement. Daarmee wordt gemeten hoeveel tijd gebruikers daadwerkelijk besteden aan het bekijken van content. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de totale kijktijd, hoe vaak gebruikers terugkeren naar het platform en of films en series volledig worden afgekeken.

Hoewel deze statistieken niet rechtstreeks bepalen hoeveel omzet Netflix behaalt, geven zij wel inzicht in hoe aantrekkelijk het platform voor gebruikers blijft. Hoe langer mensen kijken en hoe vaker zij terugkomen, hoe groter de kans dat zij hun abonnement behouden en nieuwe content ontdekken.

Minder keuzestress

Volgens kenners zou een systeem met live kanalen verschillende voordelen kunnen bieden. Veel gebruikers ervaren tegenwoordig een enorme hoeveelheid keuze op streamingdiensten. Netflix beschikt over duizenden films, series, documentaires en andere producties. Dat uitgebreide aanbod is aantrekkelijk, maar kan er tegelijkertijd toe leiden dat gebruikers lang door het menu blijven bladeren zonder uiteindelijk iets te kiezen.

Dit verschijnsel wordt ook wel 'keuzestress' of 'choice overload' genoemd. Een live kanaal kan dit probleem deels oplossen doordat de programmering al vaststaat. Gebruikers hoeven niet langer zelf een keuze te maken, maar kunnen simpelweg een kanaal inschakelen en direct beginnen met kijken.

Achtergrondkijken

Daarnaast sluit een lineair kanaal aan bij een manier van televisiekijken die voor veel mensen nog altijd prettig is. Traditionele televisie wordt regelmatig op de achtergrond aangezet tijdens het koken, werken, schoonmaken of andere dagelijkse bezigheden. Daarbij wordt niet voortdurend actief gekeken, maar zorgt de televisie wel voor entertainment of achtergrondgeluid.

Streamingdiensten worden daarentegen vaak bewust geopend met een specifieke titel in gedachten. Door live kanalen toe te voegen zou Netflix ook aantrekkelijker kunnen worden voor mensen die juist zonder nadenken iets willen opzetten.

Kanalen per genre

Mocht Netflix daadwerkelijk live kanalen introduceren, dan ligt het voor de hand dat deze rondom bepaalde thema's of genres worden opgebouwd. Denk bijvoorbeeld aan een kanaal waarop uitsluitend comedyseries worden uitgezonden, een kanaal met actiefilms, een kinderkanaal, een documentairekanaal of een kanaal waarop populaire Netflix Originals voortdurend worden herhaald.

Ook tijdelijke themakanalen behoren tot de mogelijkheden. Rond feestdagen zouden bijvoorbeeld kerstfilms centraal kunnen staan, terwijl tijdens Halloween vooral thrillers en horrorfilms worden uitgezonden. Op die manier kan Netflix inspelen op seizoenen, evenementen en populaire thema's.

Mogelijk samenwerking met andere streamingdiensten

Naast de mogelijke introductie van live televisie zou Netflix ook kijken naar andere manieren om zijn positie verder te versterken. Eén van de opties waarover wordt gesproken, is het aanbieden van bundels met andere streamingdiensten. Daarbij zouden meerdere abonnementen tegen een gezamenlijke prijs kunnen worden aangeboden.

Dergelijke samenwerkingen bestaan in sommige markten al tussen andere streamingplatforms. Door verschillende diensten in één pakket onder te brengen, wordt het voor consumenten eenvoudiger om meerdere catalogi te combineren zonder afzonderlijke abonnementen af te sluiten.

Of en wanneer Netflix zelf dergelijke bundels op grote schaal gaat aanbieden, is nog niet bekend.

Netflix blijft volop experimenteren

Netflix voert al langere tijd allerlei experimenten uit om het platform aantrekkelijker te maken voor verschillende doelgroepen. Zo introduceerde de streamingdienst onder meer korte verticale video's voor mobiele gebruikers, vergelijkbaar met de manier waarop korte clips op sociale media worden bekeken. Daarmee wil Netflix gebruikers sneller kennis laten maken met nieuwe films en series.

Daarnaast test het bedrijf in sommige landen nieuwe vormen van aanbevelingen, extra videofragmenten over onderwerpen als eten, mode, reizen en lifestyle, en verschillende manieren om nieuwe content onder de aandacht te brengen. Ook zijn de voorwaarden rondom gratis proefperiodes in de afgelopen jaren aangepast of volledig verdwenen, afhankelijk van het land waarin de dienst beschikbaar is.

Verder investeert Netflix steeds meer in live-evenementen, zoals sportgerelateerde programma's, comedyshows en andere live-uitzendingen. Dat laat zien dat het bedrijf zijn oorspronkelijke streamingconcept geleidelijk uitbreidt met nieuwe vormen van entertainment.

Keuzevrijheid blijft waarschijnlijk behouden

Mocht Netflix uiteindelijk besluiten live kanalen toe te voegen, dan lijkt het zeer waarschijnlijk dat deze uitsluitend als extra onderdeel van de bestaande dienst worden aangeboden. De kern van Netflix – zelf bepalen wat je kijkt, wanneer je kijkt en hoe lang je kijkt – blijft immers voor veel miljoenen gebruikers wereldwijd de belangrijkste reden om een abonnement te houden.

Daardoor lijkt een combinatie van on-demand streaming en lineaire televisie momenteel de meest logische richting. Gebruikers krijgen dan zowel volledige keuzevrijheid als de mogelijkheid om zonder zoeken direct een kanaal in te schakelen. Op die manier probeert Netflix in te spelen op uiteenlopende kijkgewoonten en tegelijkertijd de betrokkenheid van zijn gebruikers verder te vergroten.

Door: Drifter

Disney onderzoekt intern de mogelijkheid om naast de bestaande betaalde abonnementen van Disney+ ook een volledig gratis variant van de streamingdienst te introduceren. Volgens informatie van ingewijden bevindt dit idee zich nog in een zeer vroeg ontwikkelingsstadium en is er nog geen definitief besluit genomen. Het is daarom onduidelijk of de plannen uiteindelijk daadwerkelijk zullen worden uitgevoerd en, als dat gebeurt, wanneer een eventuele gratis versie beschikbaar zou komen.

Tijdens een interne bijeenkomst zou een senior manager van Disney de mogelijkheid van een gratis Disney+-abonnement hebben besproken. Concrete details over de uitwerking ontbreken echter nog. Er is bijvoorbeeld nog niets bekend over de landen waarin een dergelijke dienst beschikbaar zou kunnen worden, welke content gratis zou worden aangeboden of welke voorwaarden zouden gelden.

Opvallend aan de huidige plannen is dat de gratis versie volgens de beschikbare informatie niet zou worden ondersteund door advertenties. Dat betekent dat gebruikers geen abonnementskosten hoeven te betalen en tijdens het kijken ook geen reclame te zien krijgen. Om dit model financieel haalbaar te maken, zou het beschikbare aanbod aanzienlijk beperkter zijn dan bij de betaalde abonnementen. Naar verwachting zouden slechts een selectie van films, series en documentaires beschikbaar worden gesteld, terwijl het volledige aanbod exclusief blijft voor betalende abonnees.

Disney biedt momenteel meerdere abonnementsvormen aan, waaronder abonnementen met en zonder advertenties, afhankelijk van het land waarin de dienst wordt aangeboden. Een volledig gratis abonnementsvorm zonder reclame zou daarom een opvallende uitbreiding van het huidige aanbod zijn en een nieuwe strategie betekenen binnen de concurrerende streamingmarkt.

De streamingsector is de afgelopen jaren sterk veranderd. Vrijwel alle grote aanbieders hebben hun abonnementsprijzen verhoogd, terwijl tegelijkertijd de concurrentie fors is toegenomen. Diensten investeren miljarden in exclusieve films, series en sportrechten om nieuwe abonnees aan te trekken en bestaande klanten vast te houden. Tegelijkertijd blijkt dat prijsverhogingen ertoe kunnen leiden dat een deel van de gebruikers zijn abonnement opzegt of overstapt naar goedkopere alternatieven.

Daarnaast besteden veel consumenten steeds meer kijktijd aan gratis videoplatforms, waar een groot aanbod beschikbaar is zonder abonnement. Hoewel dergelijke platforms meestal worden gefinancierd met advertenties, vormen zij een steeds belangrijkere concurrent voor traditionele streamingdiensten. Voor bedrijven als Disney is het daarom belangrijk om nieuwe manieren te vinden om een groter publiek te bereiken, zonder direct afhankelijk te zijn van extra prijsverhogingen.

Een gratis versie van Disney+ zou verschillende voordelen kunnen bieden. Zo kunnen nieuwe gebruikers vrijblijvend kennismaken met de dienst, waarna een deel mogelijk overstapt naar een betaald abonnement om toegang te krijgen tot het volledige aanbod. Daarnaast kan Disney op deze manier zijn bereik vergroten onder consumenten die momenteel geen betaalde streamingabonnementen willen of kunnen afsluiten.

Vooralsnog is echter niets definitief. Disney heeft nog geen officiële aankondiging gedaan over een gratis versie van Disney+, waardoor onduidelijk blijft of de plannen daadwerkelijk zullen worden gerealiseerd of uiteindelijk worden aangepast of geschrapt. Mocht het bedrijf besluiten de dienst daadwerkelijk te introduceren, dan zou Disney naar verwachting een van de eerste grote internationale streamingdiensten zijn die een structureel gratis abonnement zonder advertenties aanbiedt, zij het met een beperkt content aanbod.

Door: Drifter

De Amerikaanse Federal Communications Commission (FCC) heeft officieel toestemming verleend voor de lancering van Eärendil-1, de eerste experimentele satelliet van het Amerikaanse ruimtevaartbedrijf Reflect Orbital. Het doel van deze missie is het testen van een technologie die zonlicht vanuit een baan om de aarde kan weerkaatsen naar gebieden waar het op dat moment nacht is. Hoewel de onderneming deze techniek presenteert als een veelbelovende innovatie met uiteenlopende maatschappelijke toepassingen, heeft het project wereldwijd stevige kritiek opgeroepen van astronomen, milieuwetenschappers en natuurorganisaties.

Een spiegel in de ruimte

Eärendil-1 is een satelliet met een massa van ongeveer 142 kilogram. Na de lancering zal het ruimtevaartuig een ultradunne, vierkante reflecterende folie uitvouwen met afmetingen van ongeveer 18 bij 18 meter. De satelliet zal worden geplaatst in een lage baan om de aarde op een hoogte tussen 600 en 650 kilometer.

Het experiment is bedoeld om aan te tonen dat zonlicht gecontroleerd kan worden teruggekaatst naar vooraf geselecteerde locaties op aarde. Volgens Reflect Orbital zou een gebied gedurende enkele minuten extra verlichting kunnen ontvangen, vergelijkbaar met helder maanlicht of sterker, afhankelijk van de omstandigheden en de positie van de satelliet.

Tijdens deze eerste demonstratiemissie wil het bedrijf onder meer onderzoeken:

• hoe nauwkeurig het zonlicht op een specifiek doelgebied kan worden gericht;
• hoe stabiel de grote reflecterende folie zich gedraagt in de ruimte;
• hoe groot de daadwerkelijk verlichte oppervlakte op aarde is;
• welke invloed atmosferische omstandigheden hebben op de kwaliteit van het gereflecteerde licht;
• welke operationele beperkingen en veiligheidsaspecten tijdens dergelijke missies optreden.

Mogelijke toepassingen

Reflect Orbital ziet uiteenlopende praktische toepassingen voor deze technologie. Volgens het bedrijf bestaat er al aanzienlijke belangstelling vanuit verschillende sectoren.

Enkele voorgestelde toepassingen zijn:

• tijdelijke verlichting van bouwplaatsen waar 's nachts wordt gewerkt;
• ondersteuning van reddingsoperaties na natuurrampen;
• extra verlichting bij zoek- en reddingsacties in moeilijk bereikbare gebieden;
• hulpverlening tijdens grootschalige stroomuitval;
• ondersteuning van humanitaire missies;
• extra belichting van zonneparken zodat zonnepanelen langer elektriciteit kunnen produceren tijdens de schemering.

Vooral dat laatste idee wordt door het bedrijf genoemd als een potentiële manier om de opbrengst van zonne-energie te verhogen zonder direct extra zonnepanelen te installeren.

Ambitie: duizenden satellieten

Hoewel Eärendil-1 uitsluitend als demonstratiemissie is bedoeld, reiken de ambities van Reflect Orbital veel verder. Het bedrijf heeft eerder plannen gepresenteerd voor een enorme constellatie die uiteindelijk uit tienduizenden satellieten zou kunnen bestaan. In sommige voorstellen wordt zelfs gesproken over ongeveer 50.000 satellieten.

Juist deze schaal maakt veel wetenschappers bezorgd. Waar één enkele demonstratiesatelliet relatief beperkte gevolgen zal hebben, zouden duizenden of tienduizenden reflecterende objecten de nachtelijke hemel blijvend kunnen veranderen.

Zorgen over natuur en milieu

Milieudeskundigen wijzen erop dat vrijwel alle organismen op aarde gedurende miljoenen jaren zijn geëvolueerd onder een natuurlijk ritme van dag en nacht. Kunstmatige verlichting vanuit de ruimte zou deze biologische klok kunnen verstoren.

Mogelijke gevolgen zijn onder andere:

• veranderingen in het slaap- en foerageergedrag van dieren;
• verstoring van trekvogels die zich oriënteren op sterren en maanlicht;
• invloed op insectenpopulaties die gevoelig zijn voor kunstlicht;
• verstoring van voortplantingscycli van nachtdieren;
• veranderingen in de bloei en groei van planten die reageren op de lengte van de nacht;
• extra lichtvervuiling in gebieden die momenteel nog relatief donker zijn.

Hoewel nog niet vaststaat hoe groot deze effecten daadwerkelijk zullen zijn, benadrukken ecologen dat dergelijke risico's vooraf zorgvuldig onderzocht zouden moeten worden.

Grote zorgen binnen de sterrenkunde

Voor astronomen vormt het project mogelijk een nog grotere uitdaging.

Moderne telescopen zijn ontworpen om uiterst zwakke lichtsignalen uit het heelal waar te nemen. Zelfs beperkte extra lichtvervuiling kan de kwaliteit van astronomische waarnemingen verminderen.

Tijdens een bijeenkomst van de Amerikaanse National Academies sprak professor Tony Tyson, hoofdwetenschapper van het Vera C. Rubin Observatory, zijn zorgen openlijk uit. Volgens hem zijn de plannen van Reflect Orbital zelfs problematischer dan de grote breedbandsatellietconstellaties waar astronomen de afgelopen jaren al veel kritiek op hebben geuit.

Zijn grootste zorg is dat de enorme reflecterende folie onmogelijk perfect kan worden gericht. In plaats van een smalle lichtbundel zou een aanzienlijk deel van het zonlicht verstrooid kunnen worden over een veel groter gebied van de hemel.

Hij waarschuwde dat de nachtelijke hemel hierdoor uiteindelijk zou kunnen veranderen in een hemel die "vol lijkt te hangen met manen".

Europese Sterrenwacht waarschuwt

Ook de European Southern Observatory (ESO), beheerder van enkele van de belangrijkste astronomische observatoria ter wereld in Chili, uit grote bezorgdheid.

Volgens berekeningen van de organisatie zou een volledige constellatie van ongeveer 50.000 reflecterende satellieten de natuurlijke helderheid van de nachtelijke hemel met een factor drie tot vier kunnen verhogen.

Een dergelijke toename zou het aanzienlijk moeilijker maken om zeer zwakke sterrenstelsels, verre supernova's, exoplaneten en andere lichtzwakke objecten waar te nemen. Hierdoor zouden wetenschappelijke onderzoeksprogramma's ernstige vertraging kunnen oplopen of zelfs onmogelijk worden.

Bijna tweeduizend bezwaren

De vergunningaanvraag van Reflect Orbital werd bijna een jaar geleden ingediend bij de FCC.

Tijdens de openbare consultatie ontving de toezichthouder ongeveer 1.900 reacties, waarvan het overgrote deel kritisch was over de mogelijke gevolgen voor wetenschap, natuur en milieu.

Opvallend genoeg trok deze aanvraag zelfs meer publieke reacties dan een andere omstreden aanvraag voor een zeer grote constellatie van datacentersatellieten in een baan om de aarde, waarvoor ongeveer 1.500 reacties werden ingediend.

Waarom de FCC toch toestemming gaf

Ondanks alle bezwaren besloot de FCC de vergunning te verlenen.

Volgens de commissie vallen mogelijke effecten op de sterrenkunde grotendeels buiten haar wettelijke bevoegdheden. De taak van de FCC bestaat voornamelijk uit het reguleren van radiofrequenties en communicatiesystemen in de ruimte, niet uit het beoordelen van de gevolgen voor optische astronomie.

De FCC stelde daarom dat bezwaren over de invloed op telescopen geen juridische grond vormen om de vergunning te weigeren of aanvullende voorwaarden op te leggen.

Wel wees de commissie erop dat Reflect Orbital heeft toegezegd samen te werken met onder andere NASA, de Amerikaanse National Science Foundation en de internationale astronomische gemeenschap om mogelijke negatieve effecten zoveel mogelijk te beperken.

Daarnaast oordeelde de FCC dat het stimuleren van nieuwe ruimtetechnologieën en innovatieve commerciële toepassingen in het algemeen belang is. Volgens de toezichthouder kunnen dergelijke experimenten bijdragen aan technologische vooruitgang, economische ontwikkeling en nieuwe diensten die in de toekomst maatschappelijk nuttig kunnen zijn.

Oproep tot uitgebreider milieueffectonderzoek

Kort vóór de vergunning werd verleend, dienden verschillende milieuorganisaties en wetenschappelijke instellingen gezamenlijk een verzoek in bij de FCC om voor dit soort projecten voortaan een uitgebreid milieueffectonderzoek uit te voeren.

Zo'n zogenoemde Programmatic Environmental Assessment zou niet alleen naar één individuele satelliet kijken, maar juist naar de gezamenlijke effecten van complete constellaties op:

• de natuurlijke nachtelijke omgeving;
• ecosystemen;
• biodiversiteit;
• astronomisch onderzoek;
• lichtvervuiling;
• de langetermijnontwikkeling van de ruimteomgeving.

Voorstanders van een dergelijk onderzoek vinden dat de snelle commercialisering van de ruimte vraagt om nieuwe regelgeving waarin niet alleen radioverkeer en veiligheid worden meegenomen, maar ook de gevolgen voor wetenschap, natuur en de kwaliteit van de nachtelijke hemel.

Een veelbelovende innovatie of een nieuw milieuprobleem?

Het project van Reflect Orbital laat zien hoe snel commerciële ruimtevaart zich ontwikkelt. Het idee om zonlicht vanuit de ruimte gecontroleerd naar de aarde te sturen is technisch vernieuwend en zou in specifieke situaties daadwerkelijk voordelen kunnen bieden, bijvoorbeeld bij noodhulp of tijdelijke verlichting van afgelegen locaties.

Tegelijkertijd roept het plan fundamentele vragen op over de grenzen van commerciële activiteiten in de ruimte. Wanneer dergelijke systemen op grote schaal worden ingezet, kunnen zij gevolgen hebben voor ecosystemen, lichtvervuiling en astronomisch onderzoek die moeilijk of zelfs onmogelijk terug te draaien zijn.

De demonstratiemissie van Eärendil-1 zal daarom niet alleen een technische proef zijn, maar waarschijnlijk ook een belangrijk uitgangspunt vormen voor toekomstige internationale discussies over de vraag in hoeverre de mens de natuurlijke duisternis van de nacht mag veranderen vanuit een baan om de aarde.

Door: Drifter

De Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk hebben een nieuwe reeks sancties aangekondigd tegen Russische personen, organisaties en cybercriminelen die volgens Europese autoriteiten betrokken zijn bij een jarenlange campagne van digitale aanvallen op Europese landen. De maatregelen zijn gericht op leden van de Russische militaire inlichtingendienst (GRU), personen die cyberoperaties uitvoeren namens de Russische staat, bedrijven die hackers werven en ondersteunen, en organisaties die worden beschuldigd van desinformatie en beïnvloedingscampagnes.

Volgens de Europese en Britse autoriteiten maakt Rusland al jarenlang gebruik van een uitgebreid netwerk van staatsgestuurde hackers, cybercriminelen en zogenoemde hacktivistische groeperingen om overheden, defensieorganisaties, vitale infrastructuur en publieke instellingen binnen Europa aan te vallen. Deze cyberoperaties hebben als doel om informatie te stelen, systemen te saboteren, maatschappelijke onrust te veroorzaken en de stabiliteit van Europese landen te ondermijnen.

Sancties tegen GRU-officieren en cyberorganisaties

De Raad van de Europese Unie heeft sancties opgelegd aan negen personen en vier organisaties. Onder de gesanctioneerden bevinden zich meerdere officieren van de Russische militaire inlichtingendienst (GRU), maar ook cybercriminelen en particuliere bedrijven die volgens de EU actief bijdragen aan Russische cyberoperaties.

Het Verenigd Koninkrijk heeft daarnaast afzonderlijk sancties ingesteld tegen 24 personen en organisaties. Hieronder bevinden zich hoge GRU-functionarissen, waaronder Vyacheslav Stafeyev, Ivan Senin en Ivan Kasyanenko. Britse autoriteiten stellen dat deze functionarissen leiding hebben gegeven aan diverse cyberaanvallen en hybride operaties die zich richtten op Europese doelwitten.

Hybride oorlogsvoering omvat een combinatie van digitale aanvallen, sabotage, desinformatie, beïnvloedingscampagnes en andere middelen waarmee een land geopolitieke doelen probeert te bereiken zonder een conventionele militaire confrontatie aan te gaan.

Bedrijf IMPULS zou hackers rekruteren voor Russische overheid

Een opvallend onderdeel van de Britse sancties betreft het Russische technologiebedrijf IMPULS. Volgens Britse onderzoekers speelt dit bedrijf een belangrijke rol bij het rekruteren van technisch talent aan Russische universiteiten. Studenten met bovengemiddelde technische vaardigheden zouden worden benaderd om uiteindelijk deel te nemen aan cyberoperaties die plaatsvinden onder toezicht of in opdracht van de Russische staat.

Door jonge IT-specialisten vroegtijdig te selecteren en op te leiden zou Rusland zijn capaciteit voor offensieve cyberoperaties verder hebben uitgebreid.

Aanpak van Lumma Stealer-netwerk

Ook personen die betrokken zouden zijn bij de ontwikkeling en verspreiding van de beruchte malware Lumma Stealer zijn door het Verenigd Koninkrijk gesanctioneerd.

Lumma Stealer is een geavanceerd malwareplatform dat speciaal is ontwikkeld om gevoelige gegevens van slachtoffers te stelen. De malware richt zich onder meer op:

• gebruikersnamen en wachtwoorden;
• cookies van webbrowsers;
• opgeslagen authenticatiegegevens;
• cryptovaluta-wallets;
• bankgegevens;
• persoonlijke documenten;
• systeeminformatie.

Volgens Britse autoriteiten zijn in een periode van slechts zes maanden ten minste 2.100 Britse slachtoffers getroffen door deze malware. De gestolen gegevens kunnen vervolgens worden verkocht op criminele marktplaatsen of worden gebruikt voor identiteitsfraude, financiële criminaliteit en verdere aanvallen op organisaties.

Sancties tegen Rybar wegens desinformatie

Daarnaast zijn tien personen die verbonden zijn aan Rybar LLC op de sanctielijst geplaatst.

Volgens de Britse autoriteiten heeft deze organisatie een actieve rol gespeeld bij het verspreiden van pro-Russische en anti-Oekraïense propaganda. Ook wordt Rybar ervan beschuldigd desinformatiecampagnes te hebben uitgevoerd die waren gericht op het beïnvloeden van verkiezingen en het creëren van politieke verdeeldheid in onder meer Moldavië en Armenië.

Dergelijke informatieoperaties vormen volgens Europese veiligheidsdiensten een belangrijk onderdeel van de bredere Russische strategie om democratische processen binnen Europa en aangrenzende regio's te verstoren.

FSB officieel gekoppeld aan Turla

De Europese Unie heeft daarnaast publiekelijk vastgesteld dat het zestiende centrum van de Russische veiligheidsdienst FSB verantwoordelijk is voor de aansturing van meerdere bekende cyberdreigingsgroepen, waaronder de internationaal beruchte hackersgroep Turla.

Turla behoort al jarenlang tot de meest geavanceerde Russische cyberspionagegroepen. De groep staat bekend om uiterst complexe aanvallen waarbij langdurig ongemerkt toegang wordt verkregen tot computernetwerken van overheden, ministeries, defensieorganisaties en diplomatieke instellingen.

Volgens Europese veiligheidsdiensten voert Turla al sinds ongeveer 2010 langdurige cyberspionagecampagnes uit tegen overheidsinstellingen en defensiegerelateerde organisaties.

Europese landen jarenlang doelwit

Onderzoeken wijzen erop dat Turla gedurende vele jaren cyberaanvallen heeft uitgevoerd op overheidsnetwerken en vitale infrastructuur in meerdere Europese landen, waaronder:

• Frankrijk;
• Duitsland;
• Polen;
• Cyprus;
• Nederland;
• Oostenrijk;
• Slowakije;
• Roemenië;
• Finland.

De aanvallen waren voornamelijk gericht op het verzamelen van vertrouwelijke informatie, het infiltreren van overheidsnetwerken en het verkrijgen van langdurige toegang tot kritieke systemen.

Poging om Poolse energievoorziening te saboteren

Een van de meest zorgwekkende incidenten betrof een cyberaanval op de Poolse energie-infrastructuur.

Volgens Europese autoriteiten probeerden aan Turla gelieerde hackers vitale energiesystemen te compromitteren, waaronder organisaties die verantwoordelijk zijn voor warmte- en elektriciteitsvoorziening.

Wanneer deze aanval volledig succesvol was geweest, hadden naar schatting ongeveer een half miljoen inwoners midden in de winter zonder stroom en verwarming kunnen komen te zitten.

Hoewel de aanval uiteindelijk niet het beoogde effect had, toont het incident volgens deskundigen aan dat Russische cyberoperaties zich niet langer uitsluitend richten op digitale spionage, maar ook op het daadwerkelijk verstoren van essentiële maatschappelijke voorzieningen.

Eerdere aanval door Sandworm

De Europese sancties volgen op meerdere ernstige cyberincidenten die de afgelopen periode aan Russische statelijke actoren zijn toegeschreven.

Eind december werd de Poolse energiesector getroffen door een omvangrijke cyberaanval waarbij tientallen organisaties werden geraakt.

De aanval werd later toegeschreven aan Sandworm, een andere bekende hackersgroep die wordt gelinkt aan de Russische militaire inlichtingendienst GRU.

Tijdens deze operatie probeerden de aanvallers destructieve malware, bekend als DynoWiper, uit te rollen. Deze malware is ontworpen om gegevens permanent te wissen en systemen onbruikbaar te maken. Daarnaast werd geprobeerd operationele technologie (OT) uit te schakelen die essentieel is voor de besturing van industriële installaties.

Hoewel de stroomvoorziening uiteindelijk niet uitviel, raakte een deel van de industriële apparatuur onherstelbaar beschadigd.

Aanval op Pools nucleair onderzoekscentrum

Recent wist Polen bovendien een cyberaanval af te slaan die was gericht op het National Centre for Nuclear Research (NCBJ), het belangrijkste nucleaire onderzoeksinstituut van het land.

Dit instituut verricht onderzoek op het gebied van kernfysica, reactorontwikkeling, deeltjesfysica en nucleaire technologie. Vanwege de strategische waarde van dergelijke onderzoeksinstellingen vormen zij een aantrekkelijk doelwit voor buitenlandse inlichtingendiensten.

De aanval werd tijdig ontdekt, waardoor verdere schade kon worden voorkomen.

Europese zorgen over toenemende digitale dreiging

Volgens de Raad van de Europese Unie maken cybercriminelen, zogenoemde hacktivisten en particuliere bedrijven die onder instructie, leiding of controle van de Russische staat opereren steeds vaker deel uit van een gezamenlijk cyber-ecosysteem.

Binnen dat netwerk worden uiteenlopende digitale aanvallen uitgevoerd op publieke instellingen, overheidsdiensten en vitale infrastructuur. De gevolgen lopen uiteen van financiële schade en verstoring van dienstverlening tot langdurige veiligheidsrisico's voor Europese lidstaten.

De EU benadrukt dat deze activiteiten niet uitsluitend bestaan uit traditionele cybercriminaliteit, maar deel uitmaken van een bredere strategie om de stabiliteit, veiligheid en weerbaarheid van Europese landen te ondermijnen.

Nieuwe Europese cybersecuritywetgeving

De recente sancties sluiten aan bij bredere Europese maatregelen om de digitale weerbaarheid te vergroten.

Begin dit jaar presenteerde de Europese Commissie voorstellen voor nieuwe cybersecuritywetgeving. Deze wetgeving moet de bescherming van kritieke infrastructuur versterken en Europese lidstaten beter voorbereiden op zowel cybercriminaliteit als aanvallen door statelijke actoren.

De voorstellen richten zich onder meer op strengere beveiligingseisen, intensievere samenwerking tussen lidstaten, snellere informatie-uitwisseling over cyberdreigingen en betere bescherming van sectoren zoals energie, gezondheidszorg, transport, telecommunicatie en overheidssystemen.

Voortdurende internationale druk

De nieuwe sancties vormen onderdeel van een bredere internationale strategie om staten en organisaties die verantwoordelijk worden gehouden voor grootschalige cyberaanvallen financieel, economisch en diplomatiek onder druk te zetten.

Eerder legde de Europese Unie al sancties op aan meerdere Chinese en Iraanse bedrijven die volgens Europese autoriteiten betrokken waren bij cyberaanvallen op kritieke infrastructuur binnen de EU.

Met de nieuwste sanctieronde willen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk duidelijk maken dat langdurige cyberspionage, digitale sabotage en pogingen om vitale infrastructuur te ontwrichten niet zonder gevolgen blijven. Tegelijkertijd onderstrepen de maatregelen dat cyberveiligheid inmiddels een essentieel onderdeel is geworden van de Europese veiligheids- en defensiestrategie, nu digitale dreigingen steeds vaker worden ingezet als instrument van geopolitieke machtsuitoefening.

Door: Drifter

Microsoft werkt aan een nieuwe functie voor Copilot in Windows 11 waarmee gebruikers vragen kunnen stellen over de hardware, prestaties en systeemstatus van hun computer. Deze nieuwe mogelijkheid, die de naam PC Insights draagt, moet het eenvoudiger maken om informatie over een pc op te vragen zonder handmatig door de verschillende instellingen, systeemvensters en diagnostische hulpmiddelen van Windows te hoeven navigeren.

De functie bevindt zich momenteel nog in een experimentele testfase en wordt voorlopig alleen beschikbaar gesteld aan een beperkte groep gebruikers. Op dit moment is PC Insights uitsluitend beschikbaar voor testers in de Verenigde Staten. Microsoft rolt de functie gefaseerd uit, waardoor zelfs niet alle testgebruikers er direct toegang toe hebben. Of en wanneer de functie wereldwijd beschikbaar komt, heeft het bedrijf nog niet bekendgemaakt.

AI als persoonlijke systeemassistent

Het idee achter PC Insights is eenvoudig: in plaats van zelf op zoek te gaan naar technische informatie over de computer, kan een gebruiker deze informatie gewoon in natuurlijke taal aan Copilot vragen. De AI vertaalt de vraag vervolgens naar een systeemopdracht, haalt de benodigde gegevens uit Windows op en presenteert het antwoord in begrijpelijke taal.

Zo kunnen gebruikers onder meer vragen stellen als:

• Hoeveel werkgeheugen (RAM) heeft mijn computer?
• Hoeveel vrije opslagruimte is nog beschikbaar?
• Welke processor zit in mijn pc?
• Welke grafische kaart wordt gebruikt?
• Hoe zwaar wordt de processor momenteel belast?
• Hoeveel geheugen gebruikt Windows op dit moment?
• Hoe gezond is de accu van mijn laptop?
• Is antivirussoftware actief?
• Hoeveel opslagruimte neemt een bepaalde schijf in beslag?

In plaats van zelf Taakbeheer, Apparaatbeheer, Systeeminformatie, Windows-beveiliging of de opslaginstellingen te openen, verzamelt Copilot deze gegevens automatisch en geeft het een samenvatting die ook voor minder ervaren gebruikers eenvoudig te begrijpen is.

Gebruik van Windows-systeeminformatie

Om deze vragen te kunnen beantwoorden maakt Copilot gebruik van bestaande Windows-API's die toegang geven tot systeeminformatie. De AI leest daarbij gegevens uit die Windows normaal gesproken ook beschikbaar stelt aan ingebouwde onderdelen zoals Taakbeheer of Instellingen.

Microsoft benadrukt dat Copilot niet zomaar toegang krijgt tot deze gegevens. Wanneer een gebruiker PC Insights voor het eerst gebruikt, vraagt de applicatie expliciet toestemming om de systeeminformatie te analyseren.

Daarbij kunnen gebruikers kiezen uit twee mogelijkheden:

• Eenmalige toestemming, waarbij Copilot uitsluitend tijdens de huidige sessie toegang krijgt tot de gevraagde systeeminformatie.
• Altijd toestaan, waardoor Copilot ook bij toekomstige sessies zonder nieuwe toestemming de hardwaregegevens mag uitlezen.

De functie is volledig optioneel. Wie geen gebruik wil maken van PC Insights, hoeft de toestemming niet te geven en kan Copilot blijven gebruiken zonder toegang tot deze systeeminformatie.

Privacy blijft een belangrijk aandachtspunt

Hoewel Microsoft aangeeft zorgvuldig met privacy om te gaan, zal de introductie van PC Insights ongetwijfeld opnieuw discussie oproepen over hoeveel informatie AI-assistenten mogen verzamelen.

Volgens Microsoft beperkt de functie zich tot technische systeemgegevens. Copilot krijgt geen automatische toegang tot de inhoud van documenten, foto's of andere persoonlijke bestanden. De AI kan bijvoorbeeld wel zien hoeveel opslagruimte bestanden gezamenlijk innemen of hoeveel vrije ruimte nog beschikbaar is, maar niet de inhoud van individuele bestanden lezen uitsluitend voor het beantwoorden van vragen over de systeemstatus.

Toch zullen sommige gebruikers het een ongemakkelijk idee vinden dat een AI-assistent inzicht krijgt in onderdelen van hun systeem, ook al gebeurt dat alleen na expliciete toestemming. Privacy blijft daarom een belangrijk aandachtspunt, zeker nu AI steeds dieper wordt geïntegreerd in Windows.

Niet alle antwoorden zijn gegarandeerd correct

Microsoft waarschuwt gebruikers nadrukkelijk dat PC Insights zich nog in een testfase bevindt. De antwoorden van Copilot kunnen daarom onvolledig, onnauwkeurig of zelfs onjuist zijn.

Dat is een bekend aandachtspunt bij generatieve AI. Hoewel de feitelijke systeeminformatie rechtstreeks uit Windows afkomstig is, kan de AI deze gegevens verkeerd interpreteren of onjuist samenvatten. Daarom adviseert Microsoft om belangrijke informatie altijd te controleren wanneer daar twijfel over bestaat.

Voor ervaren gebruikers blijft het raadplegen van hulpmiddelen zoals Taakbeheer, Systeeminformatie of Apparaatbeheer voorlopig de meest betrouwbare manier om technische gegevens te controleren.

Kritiek op het geheugengebruik van Copilot

De introductie van PC Insights heeft ook kritiek opgeroepen. Verschillende gebruikers wijzen erop dat Copilot zelf relatief veel systeembronnen gebruikt.

Met name het geheugengebruik van de applicatie wordt genoemd. Omdat Microsoft de huidige Copilot-app heeft opgebouwd als een zelfstandige toepassing die grotendeels gebruikmaakt van webtechnologie en onderdelen van Microsoft Edge, kan de app aanzienlijk meer werkgeheugen gebruiken dan traditionele Windows-programma's.

Sommige gebruikers merken op dat Copilot in rusttoestand al honderden megabytes tot ongeveer één gigabyte RAM kan gebruiken, afhankelijk van de configuratie, actieve functies en de gebruikte versie van de applicatie.

Dat leidt volgens critici tot een ironische situatie: een gebruiker die wil weten waarom de computer weinig geheugen over heeft, vraagt dit aan een AI-assistent die zelf een relatief groot deel van het beschikbare werkgeheugen gebruikt.

Op sociale media en internetfora wordt PC Insights daarom door sommige gebruikers omschreven als "Taakbeheer, maar dan zwaarder en minder betrouwbaar". Volgens deze critici blijft Taakbeheer sneller, overzichtelijker en nauwkeuriger voor iedereen die al bekend is met de werking van Windows.

Gericht op minder technische gebruikers

Microsoft lijkt zich met PC Insights vooral te richten op gebruikers die minder ervaring hebben met computers.

Voor veel mensen zijn onderdelen zoals Taakbeheer, Systeeminformatie, Windows-beveiliging en Prestatiecontrole ingewikkeld of moeilijk te vinden. Door vragen in gewone spreektaal te kunnen stellen, verlaagt Microsoft de drempel om inzicht te krijgen in de gezondheid en prestaties van een computer.

Een gebruiker hoeft bijvoorbeeld niet meer te weten waar de accugezondheid staat of hoe de processorbelasting wordt weergegeven. Een eenvoudige vraag aan Copilot volstaat om deze informatie overzichtelijk te laten presenteren.

Voor ervaren gebruikers zal de meerwaarde waarschijnlijk beperkter zijn, omdat zij de bestaande Windows-hulpmiddelen vaak sneller kunnen raadplegen.

Eerste stap richting geautomatiseerde probleemoplossing

Op dit moment beperkt PC Insights zich voornamelijk tot het verstrekken van informatie en het geven van eenvoudige uitleg over mogelijke oorzaken van problemen.

Wanneer een gebruiker bijvoorbeeld vraagt waarom de computer traag is, kan Copilot aangeven dat het werkgeheugen bijna vol is, de processor zwaar wordt belast of dat de opslagruimte bijna is uitgeput. De AI kan suggesties doen om het probleem verder te onderzoeken, maar voert geen wijzigingen aan het systeem uit.

Toch lijkt de functie een eerste stap te zijn richting een veel verdergaande integratie van AI in Windows.

Mogelijke toekomst met AI-agents

Steeds meer signalen wijzen erop dat Microsoft werkt aan zogenaamde AI-agents binnen Windows. Dat zijn AI-systemen die niet alleen informatie verstrekken, maar ook daadwerkelijk acties kunnen uitvoeren namens de gebruiker.

Wanneer deze technologie verder wordt ontwikkeld, zou een toekomstige versie van Copilot bijvoorbeeld automatisch instellingen kunnen aanpassen, ongebruikte bestanden opruimen, opslagruimte vrijmaken, energiebeheer optimaliseren of bepaalde systeemproblemen oplossen na toestemming van de gebruiker.

Dat zou Windows gebruiksvriendelijker kunnen maken, vooral voor mensen die minder technisch zijn.

Daar staat echter een belangrijk risico tegenover. AI-systemen kunnen nog steeds fouten maken of informatie verkeerd interpreteren. Wanneer een AI niet alleen advies geeft maar ook zelfstandig wijzigingen aan het systeem uitvoert, kunnen onjuiste beslissingen grotere gevolgen hebben dan een verkeerd antwoord op een vraag. Juist daarom zal Microsoft waarschijnlijk veel aandacht moeten besteden aan beveiliging, transparantie en gebruikers controle voordat dergelijke functies op grote schaal worden uitgerold.

Door Drifter

Microsoft heeft een nieuwe en bijzonder gevaarlijke malwarefamilie geanalyseerd die niet alleen gegevens kan stelen en computers op afstand kan overnemen, maar uiteindelijk ook complete systemen permanent onbruikbaar kan maken. De malware, die door Microsoft GigaWiper wordt genoemd en door sommige andere beveiligingsonderzoekers ook onder de naam BlueRabbit wordt gevolgd, behoort tot de meest geavanceerde vormen van destructieve malware die de afgelopen jaren zijn onderzocht.

Waar veel malware gericht is op financieel gewin, zoals ransomware die bestanden versleutelt om losgeld te eisen, heeft GigaWiper een veel bredere en gevaarlijkere functionaliteit. De malware combineert uitgebreide spionagemogelijkheden, volledige systeemcontrole en meerdere methoden om gegevens definitief te vernietigen. Daardoor vormt zij vooral een ernstige bedreiging voor bedrijven, overheidsinstellingen en andere organisaties waarvan de IT-infrastructuur doelbewust wordt aangevallen.

Ontdekt tijdens gerichte aanvallen

Microsoft Threat Intelligence ontdekte de malware voor het eerst tijdens gerichte aanvallen in oktober 2025. Uit het daaropvolgende technische onderzoek bleek dat de aanvallers niet simpelweg computers proberen te besmetten, maar eerst langdurig toegang verkrijgen tot een netwerk. Pas wanneer zij voldoende informatie hebben verzameld of hun doel hebben bereikt, wordt de vernietigende functie van de malware geactiveerd.

Dit wijst erop dat GigaWiper geen malware is die willekeurig via internet wordt verspreid, maar onderdeel vormt van zorgvuldig voorbereide cyberaanvallen waarbij de aanvallers hun slachtoffers vooraf selecteren.

Veel meer dan een gewone wiper

Traditionele wiper-malware heeft doorgaans slechts één doel: gegevens wissen zodat een systeem niet meer bruikbaar is. GigaWiper gaat echter veel verder.

De malware bestaat uit meerdere afzonderlijke modules die afhankelijk van de opdracht van de aanvallers kunnen worden ingezet. Hierdoor kan dezelfde malware eerst weken of zelfs maanden ongemerkt actief blijven voordat uiteindelijk de vernietigende fase begint.

Tijdens die periode kunnen aanvallers onder andere:

• volledige controle over het systeem verkrijgen;
• vertrouwelijke gegevens verzamelen;
• gebruikersactiviteiten observeren;
• bestanden manipuleren;
• aanvullende malware installeren;
• systemen voorbereiden op sabotage.

Pas wanneer de aanvallers dat wensen, worden de destructieve functies geactiveerd.

Definitieve vernietiging van harde schijven

De meest gevaarlijke eigenschap van GigaWiper is het direct manipuleren van fysieke opslagmedia.

In plaats van simpelweg bestanden te verwijderen, krijgt de malware rechtstreeks toegang tot de harde schijf of SSD. Vervolgens worden essentiële onderdelen van de opslag overschreven.

Daarbij kan de malware onder andere:

• partitietabellen verwijderen;
• schijfindelingen vernietigen;
• opslagstructuren beschadigen;
• grote delen van de schijf overschrijven met nieuwe gegevens.

Doordat deze essentiële informatie verloren gaat, kan Windows de opslag niet langer correct herkennen. Na een herstart lijkt het alsof de volledige inhoud van de schijf verdwenen is.

Zelfs gespecialiseerde herstelsoftware heeft in veel gevallen weinig tot geen kans om de oorspronkelijke gegevens nog terug te halen wanneer deze eenmaal meerdere malen zijn overschreven.

Vermomd als ransomware

Naast het wissen van gegevens bevat GigaWiper ook een functie die sterk lijkt op ransomware.

De malware versleutelt bestanden en voegt de extensie .candy toe. Op het eerste gezicht lijkt dit op een klassieke gijzelsoftware-aanval waarbij slachtoffers losgeld moeten betalen om hun bestanden terug te krijgen.

In werkelijkheid is dat niet het doel.

Voor iedere versleuteling worden willekeurige sleutels gegenereerd die nergens worden opgeslagen of doorgestuurd naar de aanvallers. Hierdoor bestaat er feitelijk geen mogelijkheid om de bestanden ooit nog te ontsleutelen.

De versleuteling dient dus uitsluitend om gegevens permanent ontoegankelijk te maken en niet om geld af te persen.

Meervoudig overschrijven van systeemschijven

Alsof dat nog niet voldoende is, bevat GigaWiper een extra vernietigingsmechanisme.

De malware overschrijft de Windows-systeemschijf meerdere keren met verschillende gegevenspatronen. Door herhaaldelijk nieuwe data over dezelfde locaties te schrijven, wordt het herstellen van oorspronkelijke gegevens nog veel moeilijker.

Deze techniek wordt vaker toegepast bij professionele datavernietiging en maakt forensisch herstel aanzienlijk ingewikkelder.

Permanente achterdeur voor aanvallers

Voordat de vernietiging plaatsvindt, fungeert GigaWiper als een uitgebreide backdoor.

Hiermee kunnen cybercriminelen langdurig toegang behouden tot geïnfecteerde systemen en vrijwel alle belangrijke onderdelen van Windows beheren.

De malware kan onder andere:

• schermafbeeldingen maken;
• volledige schermopnamen uitvoeren;
• de computer op afstand bedienen;
• systeeminformatie verzamelen;
• draaiende processen beheren;
• Windows-services starten of stoppen;
• registersleutels aanpassen;
• bestanden aanmaken, wijzigen of verwijderen;
• extra malware downloaden;
• beveiligingsinstellingen manipuleren;
• Windows-gebeurtenislogboeken wissen om sporen van de aanval uit te wissen.

Doordat deze mogelijkheden in één malwarepakket zijn gecombineerd, beschikken aanvallers over vrijwel volledige controle over een geïnfecteerde computer.

Vermomd als een legitieme OneDrive-taak

Om langdurig actief te blijven zonder op te vallen, maakt GigaWiper gebruik van de Windows Taakplanner.

Daarbij wordt automatisch een geplande taak aangemaakt met de naam OneDrive Update.

Voor veel systeembeheerders lijkt zo'n taak op het eerste gezicht volkomen normaal, omdat OneDrive regelmatig updates uitvoert. Hierdoor kan de malware langdurig actief blijven zonder direct argwaan te wekken.

Bij iedere geplande uitvoering controleert de malware of nieuwe opdrachten beschikbaar zijn vanaf de command-and-controlservers.

Slimme communicatie met de aanvallers

Voor de communicatie met de infrastructuur van de aanvallers maakt GigaWiper gebruik van technologieën zoals RabbitMQ en Redis.

Deze software wordt binnen veel professionele IT-omgevingen legitiem gebruikt voor berichtenverwerking en gegevensuitwisseling tussen servers.

Doordat de malware gebruikmaakt van protocollen die ook in normale bedrijfsnetwerken voorkomen, kan het netwerkverkeer minder snel als verdacht worden herkend.

Dat vergroot de kans dat de malware langere tijd ongemerkt actief blijft.

Samengesteld uit meerdere bestaande malwarefamilies

Uit de analyse blijkt dat GigaWiper niet volledig nieuw is opgebouwd.

De ontwikkelaars hebben onderdelen uit verschillende eerdere malwarefamilies gecombineerd tot één geïntegreerd platform.

Onder meer zijn functies aangetroffen die overeenkomen met:

• ransomwarefunctionaliteit uit eerdere malwarevarianten;
• technieken afkomstig uit oudere wiper-malware;
• een nieuw ontwikkelde backdoor geschreven in de programmeertaal Go.

Door bestaande technieken te combineren met nieuwe functionaliteit ontstaat een flexibel aanvalsinstrument dat afhankelijk van de situatie kan worden ingezet voor spionage, sabotage of volledige vernietiging van systemen.

Wie loopt werkelijk risico?

Op basis van de huidige informatie lijkt GigaWiper vooral te worden ingezet bij gerichte aanvallen op organisaties.

De slachtoffers zijn voornamelijk:

• bedrijven;
• overheidsinstanties;
• kritieke infrastructuur;
• grotere ondernemingen;
• organisaties met waardevolle gegevens.

Er zijn op dit moment geen aanwijzingen dat de malware op grote schaal willekeurige particuliere Windows-gebruikers besmet.

Dat betekent echter niet dat thuisgebruikers volledig veilig zijn. Wanneer een computer wordt geïnfecteerd via gestolen inloggegevens, een kwetsbaarheid, kwaadaardige software of een misleidende bijlage, kunnen ook particuliere systemen ernstige schade oplopen.

Hoe kunnen gebruikers zich beschermen?

Hoewel geen enkele beveiliging absolute garantie biedt, verkleinen goede beveiligingsmaatregelen de kans op een succesvolle aanval aanzienlijk.

Belangrijke aanbevelingen zijn onder meer:

• installeer Windows-updates direct zodra deze beschikbaar zijn;
• houd antivirus- en beveiligingssoftware voortdurend actueel;
• schakel beveiligingsfuncties zoals tamper protection in wanneer deze beschikbaar zijn;
• open geen onbekende bijlagen of verdachte links;
• download software uitsluitend van betrouwbare bronnen;
• gebruik sterke, unieke wachtwoorden in combinatie met multifactorauthenticatie;
• controleer regelmatig of onbekende taken in de Windows Taakplanner zijn toegevoegd;
• let op ongebruikelijke netwerkverbindingen of onverwachte systeemactiviteiten;
• beperk beheerdersrechten waar mogelijk.

Back-ups blijven de belangrijkste verdedigingslinie

Bij malware die gegevens definitief vernietigt, zijn goede back-ups vaak de enige mogelijkheid om verloren bestanden terug te krijgen.

Daarom is het verstandig om:

• regelmatig automatische back-ups te maken;
• deze op een extern opslagmedium of in een betrouwbare cloudomgeving te bewaren;
• minstens één back-up volledig losgekoppeld van de computer op te slaan, zodat malware deze niet eveneens kan wissen;
• periodiek te controleren of de gemaakte back-ups daadwerkelijk kunnen worden teruggezet.

Door: Drifter

Microsoft heeft tijdens de Patch Tuesday-update van juli 2026 een uitzonderlijk groot aantal beveiligingsproblemen opgelost. In totaal zijn 570 kwetsbaarheden verholpen, waarmee deze update tot de grootste beveiligingsrondes uit de geschiedenis van Windows en andere Microsoft-producten behoort.

Volgens Microsoft is de sterke stijging van het aantal ontdekte kwetsbaarheden mede het gevolg van de inzet van geavanceerde AI-gestuurde analysetechnieken. Deze technologie helpt beveiligingsonderzoekers om kwetsbaarheden eerder in de softwareontwikkeling op te sporen, zodat deze kunnen worden gerepareerd voordat kwaadwillenden er misbruik van maken.

Groot aantal kritieke kwetsbaarheden

Van de 570 verholpen beveiligingslekken zijn 59 als kritiek geclassificeerd. Deze categorie omvat kwetsbaarheden die onder bepaalde omstandigheden kunnen leiden tot volledige compromittering van systemen zonder dat daarvoor veel gebruikersinteractie nodig is.

De kritieke kwetsbaarheden bestaan uit:

• 48 Remote Code Execution (RCE)-kwetsbaarheden
• 9 Elevation of Privilege (EoP)-kwetsbaarheden
• 1 Security Feature Bypass
• 1 Spoofing-kwetsbaarheid

Met name Remote Code Execution-kwetsbaarheden worden beschouwd als bijzonder gevaarlijk, omdat aanvallers hiermee op afstand schadelijke code kunnen uitvoeren op een kwetsbaar systeem.

Verdeling van alle opgeloste kwetsbaarheden

De 570 opgeloste beveiligingslekken zijn verdeeld over verschillende categorieën:

• 254 Elevation of Privilege (EoP) – aanvallers kunnen hogere systeemrechten verkrijgen dan waarvoor zij oorspronkelijk geautoriseerd zijn.
• 145 Remote Code Execution (RCE) – maken uitvoering van kwaadaardige code op afstand mogelijk.
• 102 Information Disclosure – kunnen leiden tot het uitlekken van vertrouwelijke gegevens.
• 35 Denial of Service (DoS) – kunnen systemen of diensten onbeschikbaar maken.
• 17 Security Feature Bypass – stellen aanvallers in staat beveiligingsmaatregelen te omzeilen.
• 16 Spoofing – maken het mogelijk identiteiten of systemen te vervalsen.

Deze aantallen hebben uitsluitend betrekking op beveiligingsupdates die Microsoft op de Patch Tuesday van juli 2026 heeft gepubliceerd.

Niet meegerekend zijn onder meer eerdere beveiligingsupdates voor:

• Azure OpenAI
• Azure Synapse
• Microsoft 365 Copilot
• Microsoft Exchange Online
• Microsoft Edge voor Android
• Microsoft Entra Provisioning Service
• Mariner Linux

Ook de honderden beveiligingslekken die eerder deze maand door Google in Chromium zijn opgelost en vervolgens in Microsoft Edge zijn verwerkt, maken geen onderdeel uit van deze Patch Tuesday.

AI ontdekt steeds meer kwetsbaarheden

Microsoft gaf voorafgaand aan deze Patch Tuesday al aan dat gebruikers rekening moesten houden met grotere maandelijkse beveiligingsupdates.

De belangrijkste reden hiervoor is dat het bedrijf steeds intensiever gebruikmaakt van kunstmatige intelligentie om de eigen broncode automatisch te analyseren op beveiligingsproblemen. Hierdoor worden aanzienlijk meer kwetsbaarheden gevonden voordat cybercriminelen ze kunnen misbruiken.

Hoewel dit leidt tot grotere updatepakketten, betekent het tegelijkertijd dat potentiële beveiligingsproblemen eerder worden opgelost.

Drie zero-day kwetsbaarheden opgelost

Een belangrijk onderdeel van deze Patch Tuesday is het dichten van drie zero-day kwetsbaarheden.

Een zero-day is een beveiligingslek waarvoor nog geen officiële beveiligingsupdate beschikbaar was op het moment dat het bekend werd. Dergelijke kwetsbaarheden vormen een verhoogd risico, zeker wanneer zij al actief worden misbruikt.

Van de drie verholpen zero-days:

• twee werden daadwerkelijk gebruikt bij aanvallen;
• één was publiek bekendgemaakt voordat een oplossing beschikbaar was

CVE-2026-56155 – Active Directory Federation Services

Deze kwetsbaarheid bevindt zich in Active Directory Federation Services (AD FS).

Door onvoldoende fijnmazige toegangscontrole kon een geautoriseerde gebruiker lokaal extra rechten verkrijgen en uiteindelijk administratieve bevoegdheden bemachtigen.

Microsoft heeft bevestigd dat deze kwetsbaarheid daadwerkelijk werd misbruikt. Verdere technische details over de gebruikte aanvalsmethode zijn niet openbaar gemaakt, waarschijnlijk om organisaties voldoende tijd te geven hun systemen te beveiligen.

De kwetsbaarheid werd ontdekt door het Microsoft Detection and Response Team (DART), het interne incidentrespons-team dat organisaties ondersteunt bij complexe cyberincidenten.

CVE-2026-56164 – Microsoft SharePoint Server

De tweede actief misbruikte zero-day bevindt zich in Microsoft SharePoint Server.

Door een ontbrekende authenticatiecontrole binnen een kritieke functie kon een externe aanvaller via het netwerk verhoogde rechten verkrijgen zonder zich correct te authenticeren.

Microsoft adviseert beheerders om:

• de Antimalware Scan Interface (AMSI) in te schakelen;
• de instelling Request Body Scan op Full te configureren.

Deze maatregelen kunnen het risico beperken totdat alle systemen volledig zijn bijgewerkt.

Ook over deze aanvallen heeft Microsoft geen aanvullende technische details vrijgegeven.

CVE-2026-50661 – Windows BitLocker

De derde zero-day betreft Windows BitLocker Device Encryption.

Deze kwetsbaarheid was al openbaar bekend voordat Microsoft een beveiligingsupdate beschikbaar stelde.

Wanneer een aanvaller fysieke toegang heeft tot een apparaat, kan de kwetsbaarheid worden gebruikt om bepaalde beveiligingsmechanismen van BitLocker te omzeilen, waardoor toegang tot versleutelde gegevens mogelijk wordt.

Microsoft benadrukt dat voor succesvolle uitbuiting fysieke toegang tot het apparaat noodzakelijk is. Desondanks vormt dit een serieus risico voor gestolen of onbeheerd achtergelaten systemen.

Overige beveiligingsupdates binnen de sector

Niet alleen Microsoft bracht deze maand omvangrijke beveiligingsupdates uit. Ook diverse andere softwareleveranciers publiceerden belangrijke patches.

Onder meer de volgende ontwikkelingen vonden plaats:

• Adobe repareerde meerdere kritieke kwetsbaarheden in ColdFusion en Campaign, waaronder een kwetsbaarheid die inmiddels actief werd misbruikt.
• BeyondTrust bracht updates uit voor twee kritieke authenticatieproblemen in Remote Support en Privileged Remote Access.
• Cisco publiceerde beveiligingsupdates voor verschillende producten en bevestigde dat een eerder verholpen kwetsbaarheid inmiddels actief werd aangevallen.
• Fortinet repareerde diverse beveiligingslekken in meerdere netwerk- en beveiligingsproducten.
• Gitea loste een kritieke authenticatiekwetsbaarheid op in de Docker-image.
• Ivanti bracht beveiligingsupdates uit voor Xtraction.
• Ontwikkelaars van de Linux-kernel publiceerden een patch voor de zogenoemde Januscape-kwetsbaarheid, waarmee een aanvaller vanuit een virtuele machine code op de host kan uitvoeren.
• NVIDIA publiceerde updates voor Triton Inference Server en TensorRT-LLM.
• Progress Software repareerde een ernstige zero-day in ShareFile Storage Zone Controllers die eerder aanleiding gaf tot noodmaatregelen.
• Ubiquiti bracht updates uit voor UniFi OS, waaronder een zeer ernstige kwetsbaarheid die command injection mogelijk maakt.
• De ontwikkelaars van U-Boot publiceerden patches tegen kwetsbaarheden die firmware-aanvallen kunnen vergemakkelijken.
• SAP bracht beveiligingsupdates uit voor onder meer NetWeaver, Commerce Cloud en AppRouter.
• VMware repareerde meerdere authenticatie- en remote code execution-kwetsbaarheden in Avi Load Balancer.
• Zimbra publiceerde een update voor een kritieke cross-site scripting (XSS)-kwetsbaarheid in de Classic Web Client.

Door: Drifter

Met de beveiligingsupdate van juli 2026 heeft Microsoft niet alleen een groot aantal beveiligingsproblemen opgelost, maar ook een reeks nieuwe functies beschikbaar gemaakt voor gebruikers van Windows 11 versie 24H2 en 25H2. Waar veel van deze verbeteringen voorheen alleen beschikbaar waren als optionele updates of via het Windows Insider-programma, worden ze nu geleidelijk uitgerold naar reguliere systemen.

De meest opvallende vernieuwing is zonder twijfel Point-in-Time Restore (PITR), een compleet nieuwe herstelmethode die veel verder gaat dan de bestaande functie Systeemherstel. Met PITR wordt het mogelijk om de volledige toestand van een computer terug te zetten naar een eerder moment, waardoor ongewenste wijzigingen eenvoudig ongedaan kunnen worden gemaakt.

Point-in-Time Restore: een nieuw tijdperk voor systeemherstel

Point-in-Time Restore is ontworpen als een snelle en betrouwbare manier om een Windows-pc terug te brengen naar een eerdere staat. Zodra de functie is ingeschakeld, maakt Windows eerst een volledige momentopname van het systeem. Vervolgens worden automatisch aanvullende snapshots opgeslagen met een interval van ongeveer vier tot vierentwintig uur, afhankelijk van het systeemgebruik en de beschikbare opslagruimte.

Gebruikers kunnen hun computer vervolgens herstellen naar een van deze opgeslagen momenten. Daarmee worden niet alleen systeeminstellingen teruggezet, maar ook geïnstalleerde programma's, stuurprogramma's en lokale bestanden. Dat maakt PITR aanzienlijk uitgebreider dan de traditionele functie Systeemherstel, die zich voornamelijk beperkt tot systeembestanden, stuurprogramma's en het Windows-register.

Het grote voordeel hiervan is dat gebruikers na een mislukte software-installatie, een problematische Windows-update, foutieve configuratiewijzigingen of een instabiele driverinstallatie hun complete systeem snel kunnen terugzetten zonder alles handmatig te hoeven herstellen.

Herstelpunten blijven maximaal 72 uur beschikbaar

Hoewel PITR veel mogelijkheden biedt, is de functie nadrukkelijk bedoeld voor kortetermijnherstel. De opgeslagen snapshots worden namelijk maximaal 72 uur bewaard. Daarna worden oudere herstelpunten automatisch verwijderd om schijfruimte vrij te maken.

Dat betekent dat PITR geen vervanging is voor een volledige back-up van de computer. Voor langdurige archivering of bescherming tegen bijvoorbeeld een defecte harde schijf blijven traditionele back-upoplossingen noodzakelijk. PITR is vooral bedoeld als een snelle veiligheidsvoorziening voor recente wijzigingen aan het systeem.

Veel uitgebreider dan het klassieke Systeemherstel

Microsoft heeft jarenlang de functie Systeemherstel aangeboden, maar die kende diverse beperkingen. Systeemherstel kon wel Windows-componenten en instellingen herstellen, maar persoonlijke bestanden en veel applicaties bleven buiten beschouwing.

Point-in-Time Restore gaat een flinke stap verder. Bij een herstel wordt de volledige toestand van het systeem zoveel mogelijk teruggebracht naar het gekozen moment. Daardoor ontstaat een herstelmethode die meer lijkt op professionele snapshottechnologie zoals die al langer wordt gebruikt binnen virtualisatieplatformen en zakelijke IT-omgevingen.

De functie werd sinds eind 2025 uitgebreid getest via Windows Insider-builds en wordt nu gefaseerd beschikbaar gesteld aan reguliere Windows 11-gebruikers.

Windows Updates tot 35 dagen pauzeren

De juli-update introduceert daarnaast een verbetering voor Windows Update. Gebruikers kunnen updates nu eenvoudiger tijdelijk uitstellen door via een kalenderfunctie een pauzeperiode in te stellen. De maximale onderbreking bedraagt 35 dagen.

Hiermee krijgen gebruikers meer controle over het moment waarop updates worden geïnstalleerd, bijvoorbeeld wanneer zij op vakantie zijn of midden in belangrijke werkzaamheden zitten.

Microsoft benadrukt echter dat langdurig uitstellen van beveiligingsupdates risico's met zich meebrengt. Cybercriminelen analyseren nieuwe beveiligingsupdates vaak direct na publicatie om kwetsbaarheden te achterhalen. Niet bijgewerkte systemen kunnen daardoor relatief snel doelwit worden van nieuwe aanvallen. Het advies blijft daarom om beveiligingsupdates zo snel mogelijk te installeren zodra dat praktisch mogelijk is.

Widgets gedragen zich minder opdringerig

Ook het Widgets-paneel is aangepast. Waar het onderdeel voorheen automatisch kon openen zodra de muisaanwijzer erlangs bewoog, gebeurt dat nu niet meer. Hierdoor wordt voorkomen dat het Widgets-scherm onbedoeld verschijnt tijdens het werken.

Deze kleine wijziging zorgt voor een rustiger bureaublad en voorkomt onnodige onderbrekingen tijdens dagelijks gebruik.

Compactere taakbalk

De Windows-taakbalk krijgt eveneens enkele praktische verbeteringen. Meldingen en systeemiconen kunnen voortaan in een compactere weergave worden weergegeven, waardoor de taakbalk overzichtelijker blijft. Vooral op kleinere beeldschermen levert dit extra ruimte op voor geopende programma's.

Snellere Verkenner

Microsoft heeft daarnaast gewerkt aan de prestaties van Verkenner. Bestandsbeheer start sneller op dan voorheen en ook het koppelen van schijfimages, zoals ISO-bestanden en virtuele schijven, verloopt merkbaar efficiënter. Hierdoor reageren veel dagelijkse bestandsbewerkingen sneller.

Bluetooth wordt verder verbeterd

Ook de Bluetooth-functionaliteit is verder verfijnd. Microsoft heeft verschillende optimalisaties doorgevoerd die moeten zorgen voor stabielere verbindingen en een betere compatibiliteit met draadloze accessoires zoals toetsenborden, muizen, headsets en andere Bluetooth-apparaten.

Extra verbeteringen

Naast de grotere vernieuwingen bevat de juli-update nog diverse kleinere optimalisaties verspreid over Windows 11. Zo zijn er verbeteringen aangebracht aan:

• schermtinting en functies die vermoeide ogen helpen verminderen;
• internetprinten;
• spraakbesturing;
• spraakinvoer;
• algemene prestaties en stabiliteit van het besturingssysteem.

Hoewel veel van deze aanpassingen minder opvallend zijn, dragen ze gezamenlijk bij aan een soepelere gebruikerservaring.

Gefaseerde uitrol

Niet iedere Windows 11-gebruiker zal de nieuwe functies direct na installatie van de juli-update kunnen gebruiken. Microsoft kiest opnieuw voor een gefaseerde uitrol. Dat betekent dat nieuwe onderdelen, waaronder Point-in-Time Restore, stapsgewijs worden geactiveerd op compatibele systemen.

De beveiligingsupdates worden wel onmiddellijk voor alle ondersteunde Windows 11-installaties beschikbaar gesteld, terwijl de overige nieuwe functies in de daaropvolgende periode automatisch worden ingeschakeld zodra een apparaat daarvoor is geselecteerd.

Met de introductie van Point-in-Time Restore zet Microsoft een belangrijke stap richting een gebruiksvriendelijkere en betrouwbaardere herstelomgeving. De nieuwe functie biedt gebruikers een snelle manier om recente problemen ongedaan te maken zonder ingewikkelde herstelprocedures of volledige herinstallaties. In combinatie met de vele prestatieverbeteringen en gebruiksgemakken maakt de juli-update van 2026 Windows 11 opnieuw een stuk completer en praktischer in het dagelijks gebruik.

Door: Drifter

De Europese Commissie heeft Google, onderdeel van Alphabet, nieuwe verplichtingen opgelegd op grond van de Digital Markets Act (DMA). Met deze wet wil de Europese Unie voorkomen dat grote technologiebedrijven hun dominante marktpositie gebruiken om concurrenten te benadelen en innovatie te beperken. De maatregelen zijn bedoeld om eerlijke concurrentie te bevorderen op de markten voor online zoeken, mobiele besturingssystemen en kunstmatige intelligentie.

Zoekgegevens van Google

Een van de belangrijkste verplichtingen is dat Google vanaf januari 2027 bepaalde zoekgegevens uit Google Search moet delen met concurrerende zoekmachines. Het gaat hierbij niet om persoonlijke zoekgeschiedenissen van individuele gebruikers, maar om geanonimiseerde en geaggregeerde gegevens die inzicht geven in zoekopdrachten, zoekpatronen en de prestaties van de zoekmachine. Concurrenten kunnen deze informatie gebruiken om hun eigen zoekdiensten te verbeteren en zo beter te concurreren met Google, dat al jarenlang veruit de grootste speler is op de Europese zoekmachinemarkt.

De Europese Commissie benadrukt dat het delen van deze gegevens uitsluitend mag plaatsvinden wanneer de privacy van gebruikers volledig wordt beschermd. Daarom moeten alle gegevens zorgvuldig worden geanonimiseerd voordat ze beschikbaar worden gesteld. Gegevens waarmee individuele personen direct of indirect kunnen worden geïdentificeerd, mogen niet worden gedeeld. Daarnaast krijgt Google de mogelijkheid om aan te tonen dat bepaalde categorieën gegevens niet veilig kunnen worden vrijgegeven wanneer het delen daarvan aantoonbare en ernstige risico's oplevert voor de cyberveiligheid, de integriteit van de zoekinfrastructuur of de bescherming tegen misbruik. In dergelijke gevallen kan de Commissie besluiten dat specifieke gegevens niet hoeven te worden gedeeld.

Interoperabiliteit met Google Android

Naast de verplichtingen rond Google Search moet Google ook zijn Android-besturingssysteem verder openstellen voor concurrerende aanbieders van AI-assistenten. Deze nieuwe verplichtingen gaan vanaf juli 2027 gelden. Volgens de Europese Commissie beschikken concurrerende AI-diensten momenteel wel over enige toegang tot Android, maar zijn die mogelijkheden aanzienlijk beperkter dan de integratie die Google's eigen assistent heeft. Daardoor zouden alternatieve AI-assistenten minder goed kunnen concurreren.

De Commissie verlangt daarom dat gebruikers zelf kunnen bepalen welke AI-assistent als standaard wordt gebruikt op hun Android-apparaat. Externe AI-diensten moeten, mits de gebruiker daarvoor toestemming geeft, vergelijkbare systeemrechten kunnen krijgen als Google's eigen assistent. Dat betekent onder meer dat gebruikers een AI-assistent van een ander bedrijf via een gesproken commando moeten kunnen activeren, vergelijkbaar met "Hey Google". Ook moeten dergelijke AI-assistenten toegang kunnen krijgen tot functies waarmee zij namens de gebruiker praktische taken kunnen uitvoeren, zoals het plannen van afspraken, het versturen van berichten, het bedienen van slimme apparaten, het navigeren, het reserveren van een restaurant of het bestellen van een taxi of maaltijd. De uiteindelijke toegang blijft afhankelijk van de toestemming van de gebruiker en moet voldoen aan de Europese privacy- en beveiligingsregels.

Volgens de Europese Commissie is deze maatregel noodzakelijk omdat Android veruit het meest gebruikte mobiele besturingssysteem binnen de Europese Unie is. Ongeveer 60 procent van de Europese smartphonegebruikers beschikt over een Android-toestel. Wanneer concurrerende AI-assistenten geen gelijkwaardige toegang hebben tot de belangrijkste systeemfuncties van Android, ontstaat volgens Brussel een concurrentienadeel dat innovatie afremt en consumenten minder keuzevrijheid biedt.

De Commissie stelt dat de Digital Markets Act juist is ontworpen om dit soort marktafsluiting tegen te gaan. Grote digitale platformen die onder de DMA zijn aangewezen als zogenaamde 'gatekeepers' mogen hun eigen diensten niet structureel bevoordelen ten opzichte van concurrenten. Google behoort, net als onder meer Apple, Meta, Microsoft, Amazon en ByteDance, tot deze groep ondernemingen.

Wanneer Google niet tijdig aan de nieuwe verplichtingen voldoet, kan de Europese Commissie handhavend optreden. Daarbij kunnen zeer hoge boetes worden opgelegd. Onder de DMA kan een boete oplopen tot maximaal 10 procent van de wereldwijde jaaromzet van een onderneming. Bij herhaalde overtredingen kan dit percentage zelfs oplopen tot 20 procent. Daarnaast kan de Commissie aanvullende maatregelen opleggen wanneer structureel sprake blijft van overtredingen.

Het is niet de eerste keer dat de Europese Commissie grote technologiebedrijven verplicht hun platformen verder open te stellen voor concurrenten. Eerder werden ook Meta en Apple aangesproken op grond van de Digital Markets Act. Deze maatregelen zijn erop gericht ervoor te zorgen dat gebruikers gemakkelijker kunnen overstappen naar alternatieve diensten en dat ontwikkelaars en concurrenten eerlijker toegang krijgen tot belangrijke digitale ecosystemen.

Alphabet, het moederbedrijf van Google, heeft kritiek geuit op de nieuwe verplichtingen. Volgens het bedrijf kunnen de maatregelen negatieve gevolgen hebben voor de privacy en veiligheid van gebruikers. Google stelt dat het verplicht delen van zoekgegevens, zelfs wanneer deze zijn geanonimiseerd, zorgvuldig moet gebeuren om misbruik te voorkomen. Daarnaast waarschuwt het bedrijf dat het verder openstellen van Android voor AI-assistenten van derden extra veiligheidsrisico's met zich mee kan brengen. Volgens Google vervullen zowel het bedrijf zelf als smartphonefabrikanten een belangrijke rol bij het controleren van de toegang tot gevoelige systeemfuncties, zodat kwaadaardige apps minder kans krijgen om misbruik te maken van toestellen of gebruikersgegevens.

De Europese Commissie erkent dat veiligheid en privacy belangrijke voorwaarden zijn, maar stelt dat deze belangen kunnen worden beschermd zonder dat concurrentie wordt beperkt. Daarom moeten alle nieuwe mogelijkheden voor concurrerende AI-diensten worden ingericht met duidelijke toestemming van de gebruiker, passende beveiligingsmaatregelen en strikte naleving van de Europese privacywetgeving. Volgens Brussel zorgen de nieuwe regels uiteindelijk voor meer keuzevrijheid, meer innovatie en een eerlijker digitaal speelveld voor zowel bedrijven als consumenten binnen de Europese Unie.

Door: Drifter

Uit uitgebreid onderzoek is gebleken dat de wachtwoordmanager Passwork die zichzelf profileert als een Europese oplossing voor het veilig beheren van wachtwoorden, in werkelijkheid nauwe historische en zakelijke banden met Rusland heeft. Hoewel het bedrijf zich tegenwoordig presenteert als een in Spanje gevestigd softwarebedrijf, wijzen bedrijfsdocumenten, registraties en andere openbare gegevens erop dat de oorsprong en een belangrijk deel van de activiteiten nog altijd in Rusland liggen.

Passwork werd in 2014 opgericht in Rusland en ontwikkelde zich daar tot een leverancier van software voor het centraal beheren van wachtwoorden binnen organisaties. Na de grootschalige Russische invasie van Oekraïne in 2022 veranderde de onderneming haar internationale presentatie. De commerciële activiteiten voor buitenlandse klanten werden ondergebracht bij een onderneming in Spanje, waardoor Passwork zich sindsdien nadrukkelijk profileert als een Europese leverancier. Volgens het onderzoek gaat het echter om een constructie waarbij de feitelijke historische en operationele banden met Rusland niet volledig zijn verdwenen.

Uit de onderzoeksbevindingen blijkt dat de software nog steeds actief wordt aangeboden op de Russische markt. Daarnaast wordt Passwork volgens openbare informatie gebruikt door verschillende Russische overheidsinstanties, waaronder organisaties die verbonden zijn aan de Russische veiligheids- en defensiesector. Daarbij worden onder meer de Federale Veiligheidsdienst (FSB) en het Russische ministerie van Defensie genoemd als gebruikers van de software.

Volgens deskundigen op het gebied van geopolitiek en cybersecurity brengt deze situatie potentiële veiligheidsrisico's met zich mee. In Rusland gelden voor softwareleveranciers die producten willen leveren aan militaire of andere strategische overheidsorganisaties uitgebreide certificeringsprocedures. Daarbij kunnen bedrijven verplicht worden technische documentatie, broncode, systeemarchitectuur of andere vertrouwelijke informatie beschikbaar te stellen aan Russische autoriteiten om goedkeuring voor gebruik te verkrijgen. Hierdoor bestaat volgens experts het risico dat de Russische overheid diepgaand inzicht kan krijgen in de werking van dergelijke software.

Geen bewijs van misbruik

Het onderzoek levert geen bewijs op dat Passwork daadwerkelijk is gecompromitteerd, dat er een achterdeur aanwezig is of dat Russische autoriteiten toegang hebben gekregen tot wachtwoorden, versleutelde gegevens of andere vertrouwelijke informatie van klanten. Er zijn eveneens geen aanwijzingen gevonden dat gebruikers op enig moment slachtoffer zijn geworden van misbruik via de software.

Desondanks wijzen meerdere cybersecurityspecialisten erop dat het ontbreken van bewijs niet automatisch betekent dat er geen risico bestaat. Wachtwoordmanagers behoren tot de meest gevoelige software binnen een organisatie, omdat zij vaak toegang bieden tot vrijwel alle digitale accounts, systemen en beheerderswachtwoorden. Een succesvolle compromittering van dergelijke software kan daardoor verstrekkende gevolgen hebben.

Experts wijzen op verschillende theoretische risico's. Indien een softwareleverancier onder druk van nationale wetgeving of overheidsinstanties wordt verplicht een verborgen functionaliteit, kwetsbaarheid of achterdeur in de software op te nemen, zou dit in theorie misbruikt kunnen worden om toegang te verkrijgen tot gevoelige gegevens. Hoewel hiervoor in het geval van Passwork geen concreet bewijs is gevonden, vormt deze mogelijkheid volgens deskundigen wel een aandachtspunt bij de beoordeling van de veiligheid van software afkomstig uit landen waar overheden vergaande bevoegdheden hebben ten aanzien van technologiebedrijven.

Daarnaast merken onderzoekers op dat ook organisaties die Passwork volledig op hun eigen infrastructuur installeren, niet noodzakelijk volledig losstaan van de leverancier. Afhankelijk van de configuratie kan de software verbinding maken met servers van Passwork voor onder meer licentievalidatie, updates, ondersteuning of andere functionaliteiten. Hierdoor kan een afhankelijkheid van de leverancier blijven bestaan, ook wanneer de gegevens lokaal worden opgeslagen.

Het onderzoek laat eveneens zien dat Passwork door uiteenlopende organisaties in Europa wordt gebruikt. Daarbij worden onder meer Europese overheidsinstellingen, universiteiten, havenorganisaties en bedrijven genoemd. Onder de geïdentificeerde gebruikers bevinden zich onder andere Franse havenautoriteiten, Ierse en Duitse overheidsorganisaties, verschillende onderwijsinstellingen en een Nederlandse onderneming die verantwoordelijk is voor het beheer van zonneparken. De exacte omvang van het klantenbestand is niet bekend, waardoor onduidelijk blijft hoeveel Europese organisaties de software daadwerkelijk gebruiken.

De onderzoekers benadrukken dat het onderzoek zich richt op de eigendomsstructuur, bedrijfsactiviteiten en mogelijke veiligheidsrisico's rond Passwork. Het vormt geen bewijs dat de software onveilig is of dat klantgegevens zijn buitgemaakt. Wel onderstreept het volgens deskundigen het belang van transparantie over de herkomst van softwareleveranciers, de landen waarin zij actief zijn, de juridische verplichtingen waaraan zij onderworpen zijn en de mogelijke gevolgen daarvan voor organisaties die gevoelige gegevens of kritieke infrastructuur beschermen.

Voor organisaties die wachtwoordmanagers inzetten, adviseren cybersecurityspecialisten daarom om niet uitsluitend te kijken naar functionaliteit en prijs, maar ook naar de eigendomsstructuur, de locatie van de ontwikkelaars, de toepasselijke wetgeving, onafhankelijke beveiligingsaudits, de transparantie van de broncode (indien beschikbaar) en de mate waarin een leverancier inzicht geeft in zijn beveiligingsprocessen. Bij software die wordt gebruikt binnen overheden, vitale infrastructuur en andere kritieke sectoren wordt een dergelijke risicoanalyse door veel experts als een essentieel onderdeel van de informatiebeveiliging beschouwd.

Door: Drifter

Roblox zet een grote stap op het gebied van kunstmatige intelligentie met de introductie van Build, een nieuwe functie waarmee gebruikers via eenvoudige tekstprompts een compleet speelbare game kunnen laten maken. Hierdoor wordt het ontwikkelen van een Roblox-spel toegankelijk voor een veel grotere groep mensen, omdat programmeerkennis of ervaring met gameontwikkeling niet langer noodzakelijk is. Iedereen die een idee voor een spel heeft, kan dit straks in woorden omschrijven, waarna de AI automatisch een eerste versie van de game genereert.

De nieuwe functie is speciaal ontworpen voor gebruik binnen de mobiele Roblox-app. Gebruikers hoeven alleen een beschrijving te typen van het soort spel dat zij willen maken. Vervolgens analyseert de AI deze opdracht en bouwt automatisch een basisgame met onder meer een speelomgeving, objecten en een eerste spelopzet. Dit vormt het uitgangspunt waarmee makers verder aan de slag kunnen.

Games creëren met eenvoudige tekstprompts

Met Build wil Roblox het ontwikkelproces drastisch vereenvoudigen. Waar voorheen kennis van Roblox Studio, de programmeertaal Lua en verschillende ontwikkeltechnieken nodig was om een spel te bouwen, volstaat straks een simpele omschrijving van het gewenste concept.

Een gebruiker kan bijvoorbeeld invoeren:

"Maak een gezellig avonturenspel dat zich afspeelt in een dicht bos, met verborgen paden, obstakels, schatten en vriendelijke dieren die de speler helpen."

Op basis van deze beschrijving genereert de AI automatisch een eerste versie van het spel. Daarbij worden onder andere de spelwereld, de omgeving, basisgameplay en verschillende interactieve elementen samengesteld. De maker kan deze versie vervolgens direct uitproberen, aanpassen, uitbreiden, met vrienden delen of uiteindelijk publiceren op Roblox.

Build is nadrukkelijk bedoeld als hulpmiddel dat de eerste stap van het ontwikkelproces overneemt. Makers behouden daarna alle vrijheid om hun spel verder te bewerken, nieuwe functies toe te voegen of onderdelen volledig naar eigen wens aan te passen.

Combinatie van eigen AI-technologie en open-source-modellen

Voor Build maakt Roblox gebruik van een combinatie van eigen ontwikkelde AI-technologie en diverse open-source AI-modellen. Door deze technologieën samen te brengen kan de AI tekstbeschrijvingen interpreteren en deze omzetten naar een speelbare basisgame binnen het Roblox-platform.

Volgens Roblox is Build ontwikkeld vanuit een zogenoemde mobile-first-aanpak. Dat betekent dat gebruikers rechtstreeks vanuit de mobiele Roblox-app een spel kunnen creëren, zonder daarvoor eerst een computer of Roblox Studio nodig te hebben.

Ook beginners kunnen nu eenvoudig games ontwikkelen

Met de introductie van Build wil Roblox de drempel voor gameontwikkeling aanzienlijk verlagen. Tot nu toe vergde het bouwen van een kwalitatief goed Roblox-spel vaak veel tijd en technische kennis. Ontwikkelaars moesten leren programmeren in Lua, de werking van Roblox Studio begrijpen en ervaring opdoen met het ontwerpen van spelwerelden, scripts en interactieve systemen.

Dankzij Build kunnen ook mensen zonder enige technische achtergrond hun ideeën omzetten in een speelbare game. Vooral jongere spelers, creatieve gebruikers en hobbyisten krijgen hierdoor de mogelijkheid om eenvoudiger hun eigen projecten te realiseren.

AI-games verschijnen tussen alle andere Roblox-spellen

Games die met behulp van Build worden gemaakt, worden op dezelfde manier behandeld als spellen die volledig handmatig zijn ontwikkeld. Nadat een maker een spel heeft gepubliceerd, komt het gewoon tussen de miljoenen andere Roblox-games te staan.

Ook de aanbevelingen binnen Roblox blijven op dezelfde manier werken. Wanneer een spel veel wordt gespeeld, positieve betrokkenheid genereert en populair blijkt onder gebruikers, kan het hoger verschijnen in de aanbevelingen en overzichten. De manier waarop een game is gemaakt – met AI of volledig handmatig – heeft daarbij geen invloed op de zichtbaarheid binnen het platform.

Gratis beschikbaar met basisfuncties

Roblox heeft aangekondigd dat Build gratis beschikbaar zal zijn voor alle gebruikers. De kosteloze versie bevat de basisfunctionaliteiten waarmee spelers via tekstprompts een eerste spel kunnen genereren en verder kunnen bewerken.

Het bedrijf heeft nog niet bekendgemaakt of er later uitgebreidere AI-functies of aanvullende mogelijkheden beschikbaar komen, maar Build vormt volgens Roblox de eerste stap richting een toekomst waarin kunstmatige intelligentie een veel grotere rol speelt binnen het ontwikkelen van games.

Gefaseerde introductie

De uitrol van Build begint op 28 juli, wanneer een alfaversie beschikbaar wordt gesteld voor gebruikers in Nieuw-Zeeland. Roblox kiest bewust voor een gefaseerde introductie om de nieuwe technologie uitgebreid te testen en verder te verbeteren aan de hand van gebruikerservaringen.

Na deze eerste testfase is het de bedoeling dat Build in de daaropvolgende maanden geleidelijk wereldwijd beschikbaar wordt gemaakt. Zodra de functie volledig is uitgerold, kunnen miljoenen Roblox-gebruikers via de mobiele app hun eigen games creëren door simpelweg te beschrijven wat zij voor ogen hebben.

Met Build zet Roblox een belangrijke stap in de verdere integratie van generatieve AI binnen gameontwikkeling. Door het ontwikkelproces grotendeels te automatiseren, wil het platform creatieve ideeën toegankelijk maken voor iedereen, ongeacht leeftijd of technische ervaring. Hierdoor kunnen veel meer gebruikers hun eigen spelconcepten realiseren en publiceren, terwijl zij zich vooral kunnen richten op hun creativiteit in plaats van op complexe programmeertechnieken.

Door: Drifter

Signal heeft in de nieuwste bètaversie van zijn Android-app een langverwachte uitbreiding geïntroduceerd: gebruikers kunnen voortaan één Signal-account gebruiken op meerdere Android-apparaten. Hierdoor is het niet langer noodzakelijk om voor iedere Android-telefoon of -tablet een apart telefoonnummer en een afzonderlijk Signal-account aan te maken. De nieuwe functionaliteit brengt de Android-versie op dit vlak in lijn met de mogelijkheden die Signal al langer biedt voor de desktopapplicaties en de iPad-app.

Geen extra telefoonnummer meer nodig

Tot nu toe was een Signal-account in de praktijk gekoppeld aan één primaire Android-telefoon. Wie Signal ook op een tweede Android-smartphone of -tablet wilde gebruiken, moest daarvoor een tweede account registreren met een ander telefoonnummer. Dat maakte het gebruik van Signal op meerdere mobiele apparaten omslachtig, zeker voor gebruikers die bijvoorbeeld zowel een privé- als werktelefoon hebben of regelmatig wisselen tussen een smartphone en een Android-tablet.

Met de introductie van deze nieuwe functie in bètaversie 8.20 verdwijnt die beperking. Gebruikers kunnen een tweede Android-apparaat koppelen aan hun bestaande Signal-account, waardoor beide apparaten toegang krijgen tot dezelfde gesprekken en contactpersonen.

Eenvoudig koppelen via een QR-code

Het toevoegen van een extra Android-apparaat verloopt op vrijwel dezelfde manier als het koppelen van een desktopcomputer of iPad.

Op het tweede Android-apparaat kiest de gebruiker tijdens het eerste opstarten van Signal voor de optie 'Apparaat koppelen' in plaats van een nieuw account aan te maken. Vervolgens toont de app een unieke QR-code.

Op het primaire Android-apparaat opent de gebruiker de instellingen van Signal en kiest daar voor het beheren van gekoppelde apparaten. Door de QR-code op het tweede apparaat te scannen, wordt de koppeling tot stand gebracht. Na een korte synchronisatie is het tweede apparaat klaar voor gebruik.

Keuze voor het overzetten van chatgeschiedenis

Tijdens het koppelproces krijgen gebruikers de mogelijkheid om hun bestaande chatgeschiedenis over te zetten naar het nieuwe apparaat. Wie hiervoor kiest, ontvangt niet alleen toekomstige berichten op beide apparaten, maar beschikt ook direct over eerdere gesprekken. Gebruikers die liever met een lege gesprekslijst beginnen, kunnen ervoor kiezen deze geschiedenis niet over te nemen.

Na de configuratie worden nieuwe berichten automatisch gesynchroniseerd tussen de gekoppelde apparaten. Hierdoor blijven gesprekken op beide Android-apparaten actueel, zonder dat gebruikers handmatig gegevens hoeven over te zetten.

End-to-end-encryptie blijft behouden

De uitbreiding verandert niets aan de beveiliging waar Signal om bekendstaat. Ook wanneer meerdere apparaten aan hetzelfde account zijn gekoppeld, blijven berichten, gesprekken, foto's, video's en andere gedeelde bestanden beschermd door de end-to-end-encryptie van Signal. Alleen de verzender en de beoogde ontvanger kunnen de inhoud van de communicatie lezen.

Voorlopig alleen beschikbaar als bètatest

De nieuwe mogelijkheid is op dit moment uitsluitend beschikbaar in de Android-bètaversie van Signal. Daarmee test de ontwikkelaar de functie eerst onder een beperkte groep gebruikers voordat deze breed wordt uitgerold.

Het is nog niet bekend wanneer de ondersteuning voor meerdere Android-apparaten beschikbaar komt in de reguliere stabiele versie van de app. Ook is nog onduidelijk of Signal dezelfde functionaliteit op termijn zal introduceren voor de iPhone, zodat ook iOS-gebruikers meerdere iPhones aan één Signal-account kunnen koppelen.

Inhaalslag ten opzichte van WhatsApp

Met deze uitbreiding zet Signal een belangrijke stap richting meer flexibiliteit voor gebruikers die meerdere mobiele apparaten bezitten. Concurrent WhatsApp biedt de mogelijkheid om meerdere smartphones aan één account te koppelen al geruime tijd. Door deze functie nu ook naar Android te brengen, verkleint Signal het verschil in gebruiksgemak, terwijl de nadruk blijft liggen op privacy, beveiliging en versleutelde communicatie.

Door: Drifter

De aandelenmarkt lijkt opnieuw in hetzelfde patroon te vervallen als begin 2025. Destijds veroorzaakte DeepSeek-R1 een schokgolf onder beleggers, met forse koersdalingen van vooral AI- en chipbedrijven als gevolg. Nu is het Moonshot AI dat met Kimi K3 voor onrust zorgt. Het model behoort zonder twijfel tot de sterkste open-weight large language models (LLM's) die tot nu toe zijn aangekondigd en weet op meerdere benchmarks de beste gesloten modellen van OpenAI en Anthropic te evenaren of zelfs te overtreffen. Toch lijkt de reactie op de beurs wederom buiten proportie.

Op het moment van schrijven staan vooral Aziatische chipbedrijven onder druk. De halfgeleidersector verloor op één handelsdag ongeveer zes procent aan beurswaarde, terwijl de impact op Amerikaanse AI-aandelen vooralsnog beperkter bleef. In de financiële media wordt inmiddels gesproken over een nieuw "DeepSeek-moment" of zelfs een "Kimi-moment". Daarmee wordt gesuggereerd dat de miljardeninvesteringen in AI-infrastructuur opnieuw fundamenteel ter discussie staan.

Die vergelijking gaat echter maar ten dele op. Hoewel Kimi K3 technologisch indrukwekkend is en de concurrentiedruk verder opvoert, bevindt de AI-markt zich in een totaal andere fase dan tijdens de introductie van DeepSeek-R1. De omstandigheden, de concurrentieverhoudingen en de economische implicaties verschillen wezenlijk.

Kimi K3 is zonder twijfel een indrukwekkend model

Moonshot AI behoort al langere tijd tot de meest ambitieuze Chinese AI-labs. Met Kimi K3 presenteert het bedrijf een Mixture-of-Experts-model van ongeveer 2,8 biljoen parameters, waarmee het qua omvang tot de grootste AI-modellen ooit behoort. Volgens Moonshot zal de open-weight versie later beschikbaar komen, waardoor ontwikkelaars het model zelf kunnen inzetten en aanpassen.

Op de meeste algemene benchmarks scoort Kimi K3 net iets lager dan de nieuwste frontiermodellen van Anthropic en OpenAI. Op de Intelligence Index van Artificial Analysis behaalt het bijvoorbeeld een score rond de 57, tegenover ongeveer 59 voor GPT-5.6 Sol op zijn hoogste denkniveau en circa 60 voor Claude Fable 5. Op specifieke programmeer-, redeneer- en wiskundebenchmarks weet K3 echter regelmatig gelijkwaardige of zelfs betere resultaten neer te zetten.

Dat betekent niet automatisch dat het objectief het beste model is. Moderne benchmarkverschillen zijn klein geworden en vallen vaak binnen enkele procentpunten. Verschillende modellen excelleren bovendien op verschillende onderdelen. Waar Claude traditioneel sterk is in softwareontwikkeling en lang redeneren, blinkt GPT-5.6 Sol juist uit in algemene intelligentie en multimodaliteit. Kimi K3 laat zien dat ook een open-weight model inmiddels tot deze absolute wereldtop kan behoren.

Waarom de vergelijking met DeepSeek-R1 mank gaat

De paniek rondom DeepSeek-R1 begin 2025 had een heel andere achtergrond.

Enkele maanden daarvoor had OpenAI met o1 een fundamenteel nieuwe generatie AI geïntroduceerd. Voor het eerst werd test-time compute op grote schaal toegepast. In plaats van onmiddellijk een antwoord te produceren, kreeg het model de mogelijkheid langer na te denken, meerdere oplossingsroutes te evalueren en interne redeneringen uit te voeren voordat een eindantwoord werd gegeven.

Dat zorgde voor een enorme sprong in prestaties op complexe benchmarks. Lange tijd leek OpenAI daarmee een vrijwel onaantastbare technologische voorsprong te hebben opgebouwd.

DeepSeek-R1 veranderde dat beeld volledig.

Vrijwel uit het niets verscheen een Chinees model dat op veel redeneerbenchmarks nauwelijks onderdeed voor o1, terwijl de gebruikskosten ongeveer een factor 25 lager lagen. De implicaties waren enorm. Beleggers realiseerden zich plotseling dat een technologische voorsprong van honderden miljarden dollars aan investeringen veel sneller kon verdwijnen dan gedacht.

Het gevolg was een historische beursreactie. Binnen enkele dagen verdampte naar schatting bijna één biljoen dollar aan beurswaarde bij AI-gerelateerde ondernemingen, waarbij Nvidia alleen al honderden miljarden verloor.

De kern van de schok was niet alleen dat DeepSeek een goed model had gebouwd, maar vooral dat het liet zien hoe snel een nieuwe concurrent de economische waarde van een technologisch voordeel kon ondermijnen.

De AI-markt van 2026 ziet er totaal anders uit

Sinds de introductie van DeepSeek-R1 is de AI-markt fundamenteel veranderd.

Waar OpenAI begin 2025 nog duidelijk de technologische leider was, bestaat de absolute top tegenwoordig uit meerdere partijen. OpenAI, Anthropic, Google, Meta, xAI, Moonshot en Z.ai leveren allemaal modellen die op bepaalde onderdelen tot de wereldtop behoren.

Er is daardoor geen sprake meer van één dominante speler.

Vrijwel iedere paar maanden verschijnt een nieuw model dat op sommige benchmarks de leiding neemt, waarna enkele weken later alweer een concurrent een vergelijkbare prestatie neerzet. De levensduur van een technologische voorsprong is daarmee aanzienlijk korter geworden.

Voor beleggers betekent dit dat een nieuw Chinees model tegenwoordig veel minder verrassend is dan begin 2025.

Integendeel: het is inmiddels eerder de norm geworden dat frontierprestaties binnen relatief korte tijd door meerdere bedrijven worden geëvenaard.

Open-weight loopt nog altijd enkele maanden achter de frontier

Een veelgehoorde observatie is dat open-weight modellen tegenwoordig ongeveer een half jaar achterlopen op de beste gesloten modellen.

Dat patroon lijkt vooralsnog grotendeels stand te houden.

Enkele weken geleden verscheen GLM-5.2 van Z.ai, dat op veel benchmarks dicht in de buurt kwam van Claude Opus 4.8. Nu schuift Moonshot met Kimi K3 opnieuw verder op richting de absolute top.

Dat betekent echter niet dat gesloten modellen hun bestaansrecht verliezen.

OpenAI en Anthropic blijven vooroplopen op gebieden als agentfunctionaliteit, multimodaliteit, veiligheid, betrouwbaarheid, tooling en integratie in complete AI-platformen. Daarnaast beschikken zij over uitgebreide cloudinfrastructuren, enterprisecontracten en een ecosysteem dat veel verder gaat dan alleen het model zelf.

Kimi K3 verkleint de prestatiekloof opnieuw, maar maakt die niet volledig ongedaan.

De prijsvergelijking vertelt slechts een deel van het verhaal

Op papier lijkt Kimi K3 aantrekkelijk geprijsd.

De officiële API-tarieven liggen rond de 3 dollar per miljoen inputtokens en ongeveer 15 dollar per miljoen outputtokens. Daarmee is het aanzienlijk goedkoper dan Claude Fable 5 en ook voordeliger dan GPT-5.6 Sol wanneer uitsluitend naar tokenprijzen wordt gekeken.

Maar tokenprijzen vertellen tegenwoordig lang niet het hele verhaal.

Steeds meer onafhankelijke analyses kijken naar de daadwerkelijke kosten per voltooide taak. Daarbij wordt rekening gehouden met factoren als het aantal gegenereerde tokens, efficiëntie tijdens het redeneren, contextgebruik, latency en de kans dat een taak in één keer succesvol wordt afgerond.

Op dat vlak blijkt Kimi K3 minder voordelig dan de ruwe prijslijst doet vermoeden.

Het model genereert relatief veel tokens tijdens complexe opdrachten en gebruikt vaak langere redeneringen dan vergelijkbare modellen van OpenAI. Daardoor kunnen de werkelijke kosten per taak hoger uitvallen dan de officiële API-prijzen suggereren.

Een vergelijkbare observatie werd eerder gedaan bij GLM-5.2, dat eveneens zeer scherpe tokenprijzen combineerde met een relatief hoog daadwerkelijk tokenverbruik.

Ook de hardware-eisen zijn enorm

Een ander belangrijk verschil met DeepSeek-R1 is de schaal waarop Kimi K3 draait.

Moonshot adviseert voor optimale inferentie systemen met tientallen high-end AI-accelerators, waarbij configuraties van 64 GPU's of meer als uitgangspunt worden genoemd.

Daardoor is het model voor de meeste organisaties nauwelijks lokaal inzetbaar.

Alleen hyperscalers, cloudproviders en grote ondernemingen beschikken over de infrastructuur om een model van deze omvang efficiënt on-premises te draaien.

Voor kleinere bedrijven blijft de gehoste API daarom voorlopig de meest realistische optie.

Dat beperkt ook de directe economische impact van het open-weight karakter. Het model is weliswaar vrij beschikbaar, maar de hardware die nodig is om het op grote schaal te draaien vormt nog altijd een aanzienlijke investeringsdrempel.

Er zijn wel degelijk redenen om kritisch te zijn op de AI-investeringen

Dat de paniek overdreven lijkt, betekent niet dat er geen fundamentele vragen bestaan over de huidige AI-investeringen.

Integendeel.

Hyperscalers investeren jaarlijks honderden miljarden dollars in nieuwe datacenters, AI-netwerken en GPU-clusters. Tegelijkertijd worden nieuwe generaties Nvidia-accelerators steeds sneller geïntroduceerd.

Dat creëert een hoge afschrijvingsdruk.

Hardware die vandaag tot de absolute top behoort, kan binnen enkele jaren economisch minder aantrekkelijk zijn doordat nieuwere generaties aanzienlijk betere prestaties per watt en per dollar leveren.

Daarnaast neemt de concurrentie tussen AI-modellen voortdurend toe.

Iedere nieuwe generatie drukt de gemiddelde prijs van AI-capaciteit verder omlaag. Dat maakt het moeilijker voor modelontwikkelaars om langdurig hoge marges vast te houden.

Juist op dat vlak vormt Kimi K3 opnieuw een belangrijk signaal.

Waarom Kimi K3 de markt niet fundamenteel verandert

Ondanks alle aandacht verandert Kimi K3 de onderliggende economische werkelijkheid veel minder dan DeepSeek-R1 destijds deed.

Het model laat opnieuw zien dat Chinese AI-bedrijven in staat zijn frontierprestaties te leveren.

Het bevestigt bovendien dat de technologische voorsprong van Amerikaanse AI-labs steeds korter houdbaar wordt.

Maar tegelijkertijd verandert K3 weinig aan de vraag naar rekenkracht.

Integendeel.

Het model is enorm groot, vereist zeer zware hardware, blijft kostbaar om op grote schaal te draaien en is per afgeronde taak niet vanzelfsprekend goedkoper dan de beste gesloten alternatieven.

Daarmee vormt Kimi K3 vooral een bedreiging voor de prijszettingsmacht van gesloten AI-modellen, niet voor de fundamentele behoefte aan steeds meer AI-infrastructuur.

Door: Drifter

AI-platform Hugging Face heeft bekendgemaakt dat het slachtoffer is geworden van een geavanceerde cyberaanval die volgens het bedrijf volledig werd uitgevoerd door een autonoom netwerk van AI-agents. Hoewel AI al langer wordt ingezet als hulpmiddel bij cybercriminaliteit, is dit volgens Hugging Face de eerste keer dat het een aanval heeft onderzocht waarbij de volledige aanvalsketen – van de eerste compromittering tot laterale verplaatsing binnen de infrastructuur – autonoom door AI-systemen werd aangestuurd, zonder dat er tijdens de aanval duidelijke aanwijzingen waren voor handmatige tussenkomst van een menselijke aanvaller.

Na uitgebreid forensisch onderzoek concludeerde Hugging Face dat de aanval een nieuwe ontwikkeling vertegenwoordigt in het dreigingslandschap. Waar aanvallers voorheen AI vooral gebruikten voor afzonderlijke taken, zoals phishing, malwareontwikkeling of het automatiseren van kwetsbaarheidsscans, werd in dit incident vrijwel het volledige aanvalsproces uitgevoerd door samenwerkende AI-agents die zelfstandig beslissingen namen en zich voortdurend aanpasten aan de omgeving.

Beperkte impact, maar wel interne systemen geraakt

Tijdens het incident verkregen de aanvallers ongeautoriseerde toegang tot een beperkt aantal interne datasets en verschillende interne servicecredentials. Volgens Hugging Face zijn er geen aanwijzingen dat publieke repositories, modellen, datasets, Spaces, container-images of gepubliceerde softwarepakketten zijn aangepast of besmet geraakt. Ook zijn er geen aanwijzingen dat gebruikersmodellen zijn gemanipuleerd of dat openbare AI-projecten zijn beïnvloed.

De impact bleef daarmee grotendeels beperkt tot interne systemen, maar het incident werd desondanks als ernstig geclassificeerd vanwege de geavanceerde aanvalsmethode en de snelheid waarmee de aanvallers zich door de infrastructuur konden bewegen.

Zwerm van autonome AI-agents

Uit het onderzoek bleek dat de aanval niet afkomstig was van één centraal aangestuurde malware-instantie, maar van een groot aantal kortlevende AI-processen die voortdurend werden aangemaakt en weer verdwenen. Gedurende de aanval werden vele duizenden afzonderlijke acties uitgevoerd.

Deze agents opereerden vanuit een groot aantal tijdelijke sandbox-omgevingen, waardoor traditionele detectiesystemen nauwelijks een vast patroon konden herkennen. Daarnaast maakte de infrastructuur gebruik van een zelfmigrerend command-and-control-mechanisme waarbij de aansturing voortdurend verhuisde tussen verschillende publieke internetdiensten. Hierdoor werd het vrijwel onmogelijk om de volledige aanval simpelweg te blokkeren door één server of IP-adres offline te halen.

Volgens Hugging Face vertoonde de aanval kenmerken van een gedistribueerde "AI-swarm", waarbij meerdere gespecialiseerde agents gelijktijdig verantwoordelijk waren voor verschillende onderdelen van de aanval, zoals verkenning, privilege-escalatie, credential harvesting en laterale verplaatsing.

Aanval begon in de data-processing pipeline

De eerste compromittering vond plaats binnen de data-processing pipeline van Hugging Face, een onderdeel waarin datasets automatisch worden verwerkt voordat zij beschikbaar komen voor gebruikers.

Het bedrijf erkent dat juist dergelijke AI-workflows een relatief groot aanvalsoppervlak vormen, omdat datasets, configuratiebestanden en templates regelmatig automatisch worden verwerkt.

De aanvaller maakte gebruik van twee afzonderlijke kwetsbaarheden die elkaar versterkten.

De eerste betrof een remote-code execution-pad binnen een dataset-loader, waardoor tijdens het verwerken van een kwaadaardige dataset ongewenste code kon worden uitgevoerd.

De tweede kwetsbaarheid maakte misbruik van template-injection binnen een datasetconfiguratie. Hierdoor kon aanvullende kwaadaardige code worden geïnjecteerd zonder direct op te vallen.

Door beide technieken te combineren wist de aanvaller code uit te voeren op een processing worker. Vanuit deze eerste toegang werden vervolgens aanvullende kwetsbaarheden benut om privileges uit te breiden naar het onderliggende systeem.

Van worker naar complete cloudomgeving

Nadat de eerste worker was gecompromitteerd, verzamelde de aanval automatisch beschikbare cloudcredentials, servicetokens en clusterreferenties.

Daarmee konden de AI-agents zich verder verplaatsen naar andere nodes binnen dezelfde infrastructuur.

Gedurende een weekend verspreidde de aanval zich lateraal over meerdere interne clusters. Daarbij werden voortdurend nieuwe toegangsrechten verzameld en automatisch gebruikt om verdere systemen binnen te dringen.

Volgens Hugging Face verliep dit proces grotendeels autonoom. De AI-agents bepaalden zelfstandig welke systemen interessant waren, welke credentials bruikbaar waren en welke vervolgstappen de grootste kans op succes boden.

Dit adaptieve gedrag maakte de aanval fundamenteel anders dan traditionele malware, die doorgaans vooraf geprogrammeerde stappen volgt.

Geen onbekende voor cyberaanvallen

Hoewel deze specifieke aanvalsvorm nieuw is voor Hugging Face, heeft het platform eerder te maken gehad met beveiligingsincidenten.

In 2022 werden kwetsbaarheden ontdekt waarbij API-tokens van populaire taalmodellen konden worden misbruikt om repositories aan te passen.

Een jaar later onderzocht Hugging Face verdachte activiteiten binnen het Spaces-platform, waarna beveiligingsmaatregelen verder werden aangescherpt.

Ook in 2025 maakten cybercriminelen misbruik van Hugging Face als distributieplatform voor Android-malware door schadelijke software te hosten tussen legitieme AI-projecten.

In al deze gevallen was Hugging Face vooral het platform waarop aanvallen plaatsvonden of waarvan misbruik werd gemaakt. Bij het recente incident was het bedrijf zelf rechtstreeks het doelwit.

AI hielp bij het forensisch onderzoek

Een opvallend aspect van het onderzoek was dat Hugging Face voor een belangrijk deel gebruikmaakte van AI om de aanval te reconstrueren.

Tijdens de analyse bleek echter dat diverse commerciële frontier-modellen onvoldoende bruikbaar waren voor diepgaand forensisch onderzoek.

Wanneer onderzoekers echte exploitcode, command-and-control-artefacten of kwaadaardige payloads aanboden ter analyse, blokkeerden de ingebouwde veiligheidsmechanismen regelmatig de verwerking van deze gegevens.

Volgens Hugging Face maken dergelijke guardrails momenteel onvoldoende onderscheid tussen een kwaadwillende gebruiker die een aanval wil uitvoeren en een beveiligingsonderzoeker die dezelfde code analyseert om een incident te onderzoeken.

Daardoor werd een deel van de geautomatiseerde analyse bemoeilijkt.

Open-weight model bood uitkomst

Om deze beperkingen te omzeilen voerde Hugging Face het grootste deel van de forensische analyse uiteindelijk uit met een open-weight taalmodel dat volledig op de eigen infrastructuur draaide.

Daardoor konden alle exploit-payloads, logbestanden, malwarefragmenten en command-and-control-gegevens lokaal worden verwerkt zonder dat gevoelige informatie de eigen omgeving verliet.

Volgens het bedrijf bood deze aanpak meer controle over het onderzoeksproces en voorkwam zij dat gevoelige incidentdata naar externe API-diensten hoefde te worden verzonden.

Securityprogramma's met minder beperkingen

Hugging Face merkt op dat sommige gespecialiseerde beveiligingsprogramma's inmiddels toegang bieden tot krachtigere AI-modellen met aanzienlijk minder restricties voor cybersecurityonderzoek.

Zo beschikken geselecteerde onderzoekers binnen beveiligingsprogramma's van grote AI-leveranciers over modellen die speciaal zijn afgestemd op defensief gebruik, waardoor exploitcode en malware uitgebreider kunnen worden geanalyseerd.

Deze modellen zijn echter uitsluitend beschikbaar voor zorgvuldig geselecteerde partners en onderzoekers die deelnemen aan besloten securityprogramma's.

Voor de bredere cybersecuritygemeenschap blijven open-weight modellen daardoor voorlopig de meest toegankelijke oplossing voor diepgaande incidentanalyse.

Nieuwe fase in cyberdreigingen

Het incident onderstreept volgens Hugging Face dat cyberaanvallen zich in hoog tempo ontwikkelen. Waar AI enkele jaren geleden vooral werd ingezet als ondersteunend hulpmiddel voor menselijke aanvallers, lijken autonome AI-systemen inmiddels in staat complete aanvalscampagnes grotendeels zelfstandig uit te voeren.

Daarmee verschuift de rol van kunstmatige intelligentie van assistent naar actieve uitvoerder van complexe cyberoperaties. Tegelijkertijd laat het incident zien dat dezelfde technologie ook een steeds belangrijkere rol speelt bij verdediging, incidentrespons en digitaal forensisch onderzoek.

Voor organisaties die AI-platformen ontwikkelen of beheren vormt dit een duidelijke waarschuwing dat traditionele beveiligingsmaatregelen alleen niet langer voldoende zijn. Beveiliging zal zich steeds meer moeten richten op het detecteren van adaptieve, autonome en gedistribueerde AI-aanvallen die zich dynamisch aanpassen aan hun doelwit en in staat zijn om zonder voortdurende menselijke aansturing complexe aanvalsketens uit te voeren.

Door: Drifter

Er is een ernstig beveiligingsprobleem ontdekt in Android 16 dat gevolgen kan hebben voor gebruikers van smartphones waarop Google's Gemini-assistent is ingeschakeld. Door deze kwetsbaarheid is het onder bepaalde omstandigheden mogelijk dat Gemini sms-berichten en berichten via ondersteunde chatapps kan versturen zonder dat het toestel eerst met een pincode, patroon, wachtwoord of biometrische verificatie is ontgrendeld.

Het probleem ontstaat doordat Gemini op sommige Android 16-apparaten functies kan uitvoeren terwijl het toestel nog op het vergrendelscherm staat. Normaal gesproken zijn gevoelige handelingen, zoals het verzenden van berichten of het openen van persoonlijke gegevens, pas mogelijk nadat de gebruiker het toestel heeft ontgrendeld. Door deze fout wordt die beveiligingslaag in specifieke situaties omzeild.

Wat is het risico?

De kwetsbaarheid betekent niet dat een aanvaller op afstand toegang krijgt tot uw smartphone. Om misbruik te kunnen maken van het beveiligingslek is fysieke toegang tot het toestel noodzakelijk. Denk bijvoorbeeld aan een smartphone die is gestolen, verloren of even onbeheerd is achtergelaten.

Wanneer iemand het apparaat in handen heeft, kan deze mogelijk via Gemini opdrachten geven om berichten te versturen via sms of ondersteunde berichtenapps, zonder dat daarvoor eerst de ontgrendelcode hoeft te worden ingevoerd. Afhankelijk van de ingeschakelde Gemini-functies kunnen ook andere acties mogelijk zijn die normaal gesproken pas na ontgrendeling beschikbaar zouden moeten zijn.

Hoewel het risico daardoor beperkter is dan bij een kwetsbaarheid die op afstand kan worden misbruikt, blijft het een serieus beveiligingsprobleem. Een vergrendelscherm is immers bedoeld om onbevoegde toegang tot persoonlijke gegevens en communicatie te voorkomen.

Welke toestellen zijn getroffen?

De kwetsbaarheid heeft betrekking op Android 16 en staat los van het merk van de smartphone. Daardoor kunnen toestellen van verschillende fabrikanten die Android 16 gebruiken en waarop Gemini beschikbaar is, met hetzelfde probleem te maken krijgen.

Niet ieder toestel is echter identiek geconfigureerd. De exacte impact hangt onder meer af van:

• de versie van Gemini;
• de instellingen van het vergrendelscherm;
• welke Gemini-uitbreidingen zijn ingeschakeld;
• welke apps Gemini mag gebruiken.

Zo kunt u uzelf beschermen

Totdat de beveiligingsupdate is geïnstalleerd, is het verstandig om Gemini zo min mogelijk mogelijkheden te geven op het vergrendelscherm.

Open hiervoor de Gemini-app en ga naar uw profiel. Kies vervolgens Instellingen en open Gemini op vergrendelscherm. Schakel daar de optie uit waarmee Gemini zonder ontgrendeling gebruikt kan worden. Indien aanwezig kunt u ook de optie uitschakelen waarmee Gemini antwoorden mag geven op het vergrendelscherm.

Daarnaast is het verstandig om te controleren tot welke apps Gemini toegang heeft. Open hiervoor in de instellingen Gemini-apps-activiteit of Uitbreidingen (de benaming kan per versie verschillen). Schakel vervolgens de toegang uit voor apps waarvan u niet wilt dat Gemini deze kan gebruiken, zoals:

• Google Berichten (SMS);
• WhatsApp;
• e-mailapps;
• andere communicatie- of berichtenapps.

Hoe minder apps Gemini mag aansturen, hoe kleiner de kans dat een onbevoegde via de assistent ongewenste handelingen kan uitvoeren.

Beveiligingsupdate onderweg

Google heeft bevestigd dat het beveiligingsprobleem bekend is en dat er inmiddels een oplossing is ontwikkeld. De correctie wordt via een software-update voor Android beschikbaar gesteld. Het is daarom belangrijk om uw smartphone zo snel mogelijk bij te werken zodra de update beschikbaar komt.

Controleer regelmatig of er een nieuwe systeemupdate klaarstaat en installeer beveiligingsupdates zo spoedig mogelijk. Fabrikanten brengen dergelijke patches doorgaans gefaseerd uit, waardoor het enkele dagen kan duren voordat iedere gebruiker de update ontvangt.

Door: Drifter

Cybercriminelen zijn vrijwel direct begonnen met het actief misbruiken van twee recent ontdekte kritieke kwetsbaarheden in WordPress. Beveiligingsonderzoekers constateren dat de eerste aanvallen al binnen enkele uren na de openbare bekendmaking van de beveiligingslekken plaatsvonden. Daarmee is opnieuw duidelijk geworden dat de tijd tussen het publiceren van een kwetsbaarheid en de eerste grootschalige aanvallen tegenwoordig nog maar zeer kort is.

De twee kwetsbaarheden vormen samen een bijzonder gevaarlijke aanvalsketen. Afzonderlijk zijn beide beveiligingslekken al ernstig, maar in combinatie stellen zij een aanvaller in staat om zonder enige vorm van authenticatie volledige controle over een kwetsbare WordPress-installatie te verkrijgen. Een aanvaller hoeft daarvoor dus niet over geldige inloggegevens te beschikken. Wanneer een website kwetsbaar is en nog niet is bijgewerkt, kan een aanvaller op afstand kwaadaardige code uitvoeren, bestanden wijzigen, malware installeren, verborgen gebruikersaccounts aanmaken of zelfs de volledige website overnemen.

Miljoenen websites aanvankelijk kwetsbaar

WordPress is veruit het meest gebruikte contentmanagementsysteem ter wereld en draait op honderden miljoenen websites. Op het moment dat de beveiligingsupdates beschikbaar kwamen, draaide een aanzienlijk deel van deze websites nog op een kwetsbare versie van de software. Hoewel automatische updates inmiddels een groot deel van de installaties hebben bijgewerkt, zijn er nog altijd miljoenen websites die de noodzakelijke beveiligingspatches niet hebben geïnstalleerd.

Op basis van steekproeven onder duizenden WordPress-websites wordt geschat dat een aanzienlijk percentage nog steeds niet is bijgewerkt. Omgerekend betekent dit dat mogelijk tientallen miljoenen websites wereldwijd nog kwetsbaar zijn voor de nieuwe aanvalsmethode. Juist deze systemen vormen een aantrekkelijk doelwit voor cybercriminelen, omdat veel aanvallen volledig geautomatiseerd kunnen worden uitgevoerd.

De kwetsbaarheden: WP2Shell

De twee beveiligingslekken worden gezamenlijk aangeduid als WP2Shell en zijn geregistreerd onder de volgende CVE-nummers:

• CVE-2026-60137
• CVE-2026-63030

De kwetsbaarheden treffen de volgende WordPress-versies:

• WordPress 6.9.0 tot en met 6.9.4
• WordPress 7.0.0 tot en met 7.0.1

Opvallend is dat zelfs een volledig standaard geïnstalleerde WordPress-website zonder extra plugins of thema's kwetsbaar kan zijn. In tegenstelling tot veel eerdere WordPress-aanvallen is in dit geval dus geen kwetsbare plugin of extensie nodig om misbruik mogelijk te maken.

Twee afzonderlijke kwetsbaarheden vormen samen een volledige aanval

De eerste kwetsbaarheid (CVE-2026-60137) betreft een ernstige SQL-injectie. Via deze kwetsbaarheid kan een aanvaller ongeautoriseerde database-opdrachten uitvoeren. Daarmee kunnen onder andere gegevens worden uitgelezen of gemanipuleerd en kan de basis worden gelegd voor verdere compromittering van de website.

De tweede kwetsbaarheid (CVE-2026-63030) maakt het mogelijk om willekeurige code uit te voeren op de server waarop WordPress draait. Dit wordt ook wel Remote Code Execution (RCE) genoemd en geldt als één van de ernstigste typen softwarekwetsbaarheden.

Wanneer beide beveiligingslekken worden gecombineerd ontstaat een complete aanvalsketen waarbij een aanvaller:

• geen gebruikersaccount nodig heeft;
• geen wachtwoord hoeft te kennen;
• op afstand kwaadaardige code kan uitvoeren;
• malware kan installeren;
• webshells kan plaatsen;
• bestanden kan wijzigen of verwijderen;
• nieuwe beheerdersaccounts kan aanmaken;
• vertrouwelijke gegevens kan stelen;
• de website volledig kan overnemen.

Een succesvolle aanval geeft een cybercrimineel in feite dezelfde mogelijkheden als een systeembeheerder van de website.

Technische details bewust beperkt gepubliceerd

Om grootschalig misbruik zoveel mogelijk te beperken, hebben de onderzoekers die de kwetsbaarheden ontdekten ervoor gekozen om slechts beperkte technische informatie openbaar te maken. De volledige exploitatieketen is niet direct gepubliceerd.

Toch bleek dit onvoldoende om misbruik te voorkomen. Binnen korte tijd verschenen alternatieve proof-of-concept-exploits die door andere beveiligingsonderzoekers waren ontwikkeld. Hierdoor konden kwaadwillenden relatief eenvoudig analyseren hoe de aanval werkte en deze automatiseren.

Zodra dergelijke proof-of-concept-code openbaar beschikbaar komt, neemt het risico doorgaans zeer snel toe. Cybercriminelen verwerken deze informatie vaak binnen enkele uren in geautomatiseerde scans en aanvalstools die voortdurend het internet afzoeken naar kwetsbare systemen.

Exploitatie begon vrijwel onmiddellijk

Meerdere onafhankelijke cybersecuritybedrijven hebben inmiddels bevestigd dat de kwetsbaarheden actief worden misbruikt.

Beveiligingsbedrijven registreerden vrijwel direct na de openbaarmaking grote aantallen scans op internet waarbij specifiek naar kwetsbare WordPress-installaties werd gezocht. Niet veel later werden daadwerkelijke exploitatiepogingen waargenomen.

Ook honeypots — speciaal ingerichte systemen die zijn bedoeld om cyberaanvallen te detecteren — registreerden in het eerste weekend na de bekendmaking al succesvolle en mislukte aanvalspogingen. Verschillende incident response-teams hebben inmiddels organisaties ondersteund bij onderzoeken naar mogelijke compromitteringen.

Hieruit blijkt dat cybercriminelen nauwelijks meer wachten met het inzetten van nieuwe exploits zodra een kwetsbaarheid bekend wordt.

AI versnelt de ontwikkeling van aanvallen

Volgens diverse beveiligingsexperts laat dit incident zien hoe sterk de rol van kunstmatige intelligentie de afgelopen jaren is toegenomen binnen zowel defensieve als offensieve cybersecurity.

Waar beveiligingsonderzoekers AI inzetten om kwetsbaarheden sneller te analyseren en patches te ontwikkelen, gebruiken aanvallers dezelfde technieken om exploitcode te schrijven, bestaande kwetsbaarheden te analyseren en aanvalsscripts grotendeels automatisch te genereren.

Daardoor is het tijdsvenster waarin organisaties nog veilig kunnen patchen aanzienlijk kleiner geworden. Waar vroeger soms dagen beschikbaar waren voordat een exploit openbaar verscheen, kan tegenwoordig al binnen enkele uren sprake zijn van actieve aanvallen.

Beveiligingsupdates direct beschikbaar

Om het risico zo snel mogelijk te beperken heeft WordPress beveiligingsupdates uitgebracht in de vorm van:

• WordPress 6.9.5
• WordPress 7.0.2

Vanwege de ernst van de kwetsbaarheden worden installaties die automatische beveiligingsupdates ondersteunen verplicht bijgewerkt. Hierdoor is een groot deel van de websites inmiddels automatisch beschermd.

Daarnaast hebben diverse beveiligingsleveranciers aanvullende detectieregels en beschermingsmaatregelen geactiveerd om bekende aanvalspatronen te blokkeren zolang websites nog niet zijn bijgewerkt.

Vooral zelfgehoste websites lopen gevaar

Niet iedere WordPress-website loopt hetzelfde risico.

Websites die gebruikmaken van volledig beheerde WordPress-hosting worden doorgaans centraal onderhouden. Bij dergelijke diensten worden beveiligingspatches meestal direct door de hostingprovider uitgerold, vaak nog voordat de kwetsbaarheden publiekelijk bekend worden gemaakt.

De grootste risico's liggen daarom bij:

• zelfgehoste WordPress-installaties;
• websites waarvan automatische updates zijn uitgeschakeld;
• servers waarop updates handmatig moeten worden uitgevoerd;
• oudere websites die al langere tijd niet zijn onderhouden.

Juist deze systemen blijven vaak weken of zelfs maanden kwetsbaar en worden daarom regelmatig doelwit van geautomatiseerde aanvallen.

Mogelijke gevolgen van een succesvolle aanval

Wanneer een website succesvol wordt gecompromitteerd, kunnen de gevolgen aanzienlijk zijn. Afhankelijk van de configuratie van de server kan een aanvaller onder meer:

• malware verspreiden via de website;
• bezoekers doorsturen naar phishingpagina's;
• ransomware of cryptominers installeren;
• spamcampagnes uitvoeren;
• vertrouwelijke klantgegevens stelen;
• betaalinformatie onderscheppen;
• SEO-spam plaatsen;
• de website volledig onbruikbaar maken;
• de server gebruiken voor verdere aanvallen op andere systemen.

In zakelijke omgevingen kan dit leiden tot datalekken, financiële schade, reputatieverlies en langdurige verstoringen van de dienstverlening.

Controle op mogelijke compromittering

Organisaties die gebruikmaken van een kwetsbare WordPress-versie doen er verstandig aan niet alleen de software onmiddellijk bij te werken, maar ook te controleren of de website al vóór de update is aangevallen.

Daarbij is het raadzaam onder andere te controleren op:

• onbekende beheerdersaccounts;
• gewijzigde WordPress-bestanden;
• onbekende PHP-bestanden of webshells;
• verdachte processen op de server;
• afwijkende netwerkverbindingen;
• ongebruikelijke wijzigingen in logbestanden;
• onverwachte cronjobs of geplande taken;
• onbekende plugins of thema's.

Wanneer aanwijzingen voor een compromittering worden gevonden, verdient het aanbeveling de website grondig forensisch te onderzoeken voordat deze weer volledig in productie wordt genomen.

Snelle patching blijft de belangrijkste verdediging

Het incident onderstreept opnieuw hoe belangrijk tijdig patchbeheer is. De periode tussen het openbaar worden van een kwetsbaarheid en het eerste actieve misbruik is inmiddels zo kort geworden dat organisaties nauwelijks nog ruimte hebben om updates uit te stellen.

Automatische beveiligingsupdates, een goed geconfigureerde web application firewall, continue monitoring van logbestanden en regelmatige beveiligingscontroles vormen samen de belangrijkste verdedigingslinie tegen dit soort aanvallen. Toch blijft het installeren van beveiligingspatches de meest effectieve maatregel om misbruik te voorkomen.

Voor organisaties die WordPress bedrijfskritisch inzetten is het daarom essentieel om te verifiëren dat alle systemen inmiddels zijn bijgewerkt naar WordPress 6.9.5 of WordPress 7.0.2, afhankelijk van de gebruikte hoofdversie. Daarnaast is het verstandig om logbestanden en serveractiviteit zorgvuldig te controleren op tekenen van eerdere exploitatie, aangezien aanvallers in veel gevallen proberen langdurig toegang tot een systeem te behouden voordat hun aanwezigheid wordt ontdekt.

Door: Drifter

Intel heeft een nieuwe grafische driver uitgebracht voor zijn Intel Arc-videokaarten en geïntegreerde Arc-GPU's in de nieuwste Intel Core Ultra-processors. De nieuwe driver, versie 32.0.101.8864 (non-WHQL), introduceert geen ondersteuning voor nieuwe games of nieuwe grafische functies. De nadruk ligt volledig op het verbeteren van de stabiliteit en het oplossen van problemen die gebruikers in verschillende recente games konden ervaren.

Hoewel deze release relatief klein is, bevat hij enkele belangrijke bugfixes die met name bedoeld zijn om crashes te voorkomen na een driverupdate. Daarnaast publiceert Intel opnieuw een uitgebreide lijst met bekende problemen die in toekomstige driverreleases zullen worden aangepakt.

Belangrijkste verbeteringen

Intel Core Ultra Series 3 en Intel Arc B-Series

Voor systemen met een Intel Core Ultra Series 3-processor met geïntegreerde Intel Arc-GPU en voor Intel Arc B-Series-videokaarten zijn de volgende problemen opgelost:

• Assassin's Creed Black Flag Resynced (DirectX 12)
  Een crash die kon optreden nadat gebruikers de grafische driver hadden bijgewerkt terwijl shaders nog waren gecompileerd met een oudere driverversie, is verholpen.
• Assassin's Creed Shadows (DirectX 12)
  Ook hier is een vergelijkbare crash opgelost die kon ontstaan wanneer bestaande shaderbestanden afkomstig waren van een vorige driver.
• Tom Clancy's Rainbow Six Siege (DirectX 12)
  De driver voorkomt eveneens crashes die konden optreden na een driverupdate als gevolg van incompatibele eerder gecompileerde shaders.

Deze oplossingen zorgen ervoor dat spelers minder kans hebben op onverwachte vastlopers direct na het installeren van de nieuwe driver. In sommige gevallen kan het nog steeds verstandig zijn om de shadercache handmatig te verwijderen, zodat de game alle shaders opnieuw kan opbouwen.

Extra oplossing voor Intel Arc A-Series en Core Ultra Series 1 & 2

Gebruikers van de oudere Intel Arc A-Series-videokaarten en systemen met een Intel Core Ultra Series 1 of Series 2-processor ontvangen naast bovenstaande fixes nog een extra verbetering.

Voor:

• LEGO Batman: Legacy of the Dark Knight (DirectX 12)

is een grafisch probleem opgelost waarbij tijdens tussenfilmpjes (cutscenes) beeldcorruptie kon optreden.

Bekende problemen

Ondanks de diverse bugfixes erkent Intel dat er nog meerdere problemen bestaan die in toekomstige drivers zullen worden aangepakt.

Intel Core Ultra Series 3 (geïntegreerde Intel Arc GPU)

Gebruikers kunnen nog tegen de volgende problemen aanlopen:

• Mafia: The Old Country (DX12) kan tijdens het spelen onverwacht afsluiten.
• Marathon (DX12) kan grafische fouten vertonen op bepaalde objecten wanneer Anisotropic Filtering is ingeschakeld.
• Borderlands 4 (DX12) kan af en toe crashen tijdens gameplay.
• Hogwarts Legacy (DX12) kan beeldfouten vertonen wanneer raytracing is ingeschakeld.
• Forza Horizon 6 (DX12) laat mogelijk reflecties zien met een lagere beeldkwaliteit dan verwacht.
• 007 First Light (DX12) kan in bepaalde scènes schermbrede grafische corruptie vertonen.

Intel Arc B-Series

Voor de nieuwste losse Arc-videokaarten zijn de volgende problemen nog bekend:

• Marathon (DX12) kan objecten met grafische fouten weergeven bij gebruik van Anisotropic Filtering.
• Borderlands 4 (DX12) kan incidenteel crashen.
• Forza Horizon 6 (DX12) toont mogelijk reflecties van mindere kwaliteit.
• 007 First Light (DX12) kan in bepaalde scènes ernstige beeldcorruptie veroorzaken.
• Echoes of Aincrad (DX12) kan tijdens de tutorial paarse grafische artefacten weergeven.
• PugetBench voor Adobe Premiere Pro kan tijdens de uitgebreide benchmark af en toe crashen.
• PugetBench voor DaVinci Resolve Studio kan eveneens onverwacht afsluiten. Intel adviseert de timeout-instelling van de benchmark te verhogen naar 1500 seconden of meer, zodat iedere test volledig kan worden afgerond.

Intel Arc A-Series

Ook voor de eerste generatie Arc-videokaarten blijven enkele problemen bestaan:

• Marathon (DX12) kan grafische corruptie vertonen.
• Borderlands 4 (DX12) kan incidenteel crashen.
• Forza Horizon 6 (DX12) toont mogelijk reflecties met een lagere kwaliteit.
• Echoes of Aincrad (DX12) kan tijdens de tutorial paarse beeldfouten weergeven.
• PugetBench voor DaVinci Resolve Studio kan tijdens benchmarktests onverwacht afsluiten. Ook hier adviseert Intel de timeout te verhogen naar minimaal 1500 seconden.

Intel Core Ultra Series 1

Voor de eerste generatie Core Ultra-processors met geïntegreerde Arc-graphics zijn nog de volgende bekende problemen aanwezig:

• Marathon (DX12) kan grafische artefacten vertonen.
• Borderlands 4 (DX12) kan incidenteel crashen.
• NBA 2K26 (DX12) kan bij de eerste keer opstarten onverwacht afsluiten.
• 007 First Light (DX12) kan eveneens tijdens de eerste opstartbeurt crashen.

Intel Core Ultra Series 2

Gebruikers van de tweede generatie Core Ultra-processors kunnen nog de volgende problemen tegenkomen:

• Marathon (DX12) kan grafische fouten vertonen wanneer Anisotropic Filtering actief is.
• Borderlands 4 (DX12) kan tijdens het spelen sporadisch crashen.

Focus op stabiliteit

Met driver 32.0.101.8864 kiest Intel duidelijk voor een stabiliteitsupdate in plaats van het toevoegen van nieuwe functies. Vooral spelers van de nieuwste Assassin's Creed-titels en Rainbow Six Siege profiteren van de opgeloste crashproblemen die konden ontstaan na een driverupdate. Daarnaast is een visuele fout in LEGO Batman: Legacy of the Dark Knight verholpen voor oudere Arc-platformen.

Hoewel de lijst met bekende problemen nog omvangrijk is, laat Intel zien actief te werken aan verdere optimalisaties voor zowel moderne games als professionele toepassingen zoals Adobe Premiere Pro en DaVinci Resolve Studio. Daarmee blijft het bedrijf zijn Arc-platform stap voor stap verbeteren, met regelmatige driverupdates die gericht zijn op zowel prestaties als betrouwbaarheid.

Door: Drifter