Windows 11 krijgt de komende tijd een reeks kleine, maar opvallende vernieuwingen. Microsoft lijkt daarbij niet alleen te kijken naar grote functies zoals de taakbalk, het Startmenu of Verkenner, maar juist ook naar onderdelen die jarenlang vrijwel onaangeroerd zijn gebleven.

Een goed voorbeeld daarvan is de manier waarop Windows de positie van de muisaanwijzer zichtbaar maakt wanneer je hem even kwijt bent. Die functie bestaat al tientallen jaren en heeft in al die tijd nauwelijks een moderne make-over gekregen. Daar lijkt nu eindelijk verandering in te komen.

Microsoft werkt namelijk aan een vernieuwde versie van de Mouse Indicator, de functie waarmee je door op Ctrl te drukken snel kunt zien waar de muisaanwijzer zich op het scherm bevindt. De vernieuwde uitvoering krijgt niet alleen een moderner uiterlijk, maar introduceert ook een nieuwe manier om de indicator zichtbaar te houden totdat je hem zelf weer uitschakelt.

Dat klinkt misschien als een onbeduidende wijziging, maar het past in een veel grotere ontwikkeling binnen Windows 11: Microsoft is steeds meer bezig met het vervangen van oude systeemonderdelen door moderne WinUI-gebaseerde interfaces.

Een functie die al tientallen jaren meegaat

Wie al langere tijd met Windows werkt, kent waarschijnlijk het probleem: je hebt meerdere vensters geopend, werkt met een groot scherm of gebruikt meerdere monitoren en ineens weet je niet meer waar de muisaanwijzer is gebleven.

In oudere Windows-versies kon je daarvoor onder meer gebruikmaken van muissporen. Wanneer je de muis bewoog, liet de aanwijzer tijdelijk meerdere beelden achter, waardoor je gemakkelijker kon zien waar hij zich bevond.

Later kwam er een veel praktischer oplossing. Windows kreeg de mogelijkheid om de positie van de muisaanwijzer zichtbaar te maken wanneer je op de Ctrl-toets drukt. Rond de periode van Windows XP werd deze functie bij een groot publiek bekend en sindsdien is het basisidee nauwelijks veranderd.

In de huidige versie van Windows 11 kun je de functie inschakelen via:

Instellingen → Toegankelijkheid → Muisaanwijzer en aanraken → Muisindicator

Wanneer de functie actief is, zorgt een animatie ervoor dat de omgeving rond de muisaanwijzer wordt benadrukt zodra je op Ctrl drukt.

Het is een eenvoudige oplossing, maar zeker op grote monitoren of systemen met meerdere schermen kan zo'n functie bijzonder handig zijn.

Microsoft geeft de Mouse Indicator een moderne uitstraling

Microsoft lijkt nu eindelijk een modernere uitvoering van deze functie te testen.

De nieuwe versie behoudt het bekende uitgangspunt: je moet snel kunnen zien waar de muisaanwijzer zich bevindt. De manier waarop dat gebeurt, wordt echter aangepast aan de modernere interface van Windows 11.

De vernieuwde indicator gebruikt een modernere visuele overlay en de animatie oogt aanzienlijk vloeiender dan de traditionele uitvoering. Daarmee sluit de functie beter aan bij de andere onderdelen van Windows 11 die de afgelopen jaren een modernere interface hebben gekregen.

Belangrijk is wel dat dit op dit moment geen reguliere functie is die iedere Windows 11-gebruiker al heeft. De vernieuwde Mouse Indicator bevindt zich in ontwikkeling en wordt in Insider-versies getest. De precieze werking en het uiteindelijke uiterlijk kunnen daarom nog veranderen voordat Microsoft besluit de functie breed beschikbaar te maken.

Dat is een belangrijk onderscheid. Microsoft heeft de modernisering van Windows als geheel duidelijk als doel gesteld, maar niet iedere vernieuwing die in Insider-builds verschijnt, belandt automatisch in dezelfde vorm in de definitieve versie van Windows 11.

Nieuwe permanente modus is vooral interessant

De interessantste toevoeging is misschien wel een nieuwe optie waarmee de indicator zichtbaar kan blijven.

Microsoft werkt aan een instelling met de naam “Keep indicator visible until dismissed”. In plaats van dat de markering na korte tijd automatisch verdwijnt, blijft deze actief totdat je hem zelf uitschakelt.

Voor de permanente modus wordt momenteel de sneltoets:

Win + Ctrl + Shift + M

gebruikt.

Wanneer je deze sneltoets activeert, blijft de muisindicator in beeld. Je kunt hem vervolgens weer uitschakelen door dezelfde sneltoets opnieuw te gebruiken, door op Esc te drukken of door met de muis te klikken.

Dat maakt de functie een stuk praktischer voor situaties waarin je de cursor niet slechts één keer wilt lokaliseren, maar gedurende langere tijd duidelijk zichtbaar wilt houden.

Voor gebruikers met een groot 4K-scherm, meerdere monitoren of een drukke desktop kan dat een behoorlijk verschil maken.

Microsoft neemt hiermee een idee van PowerToys over

Opvallend is dat Microsoft met deze ontwikkeling gedeeltelijk in de richting gaat van een bestaande functie uit Microsoft PowerToys.

PowerToys beschikt al over Find My Mouse. Die functie is uitgebreider dan de klassieke Windows-indicator. In plaats van alleen een cirkel rond de muisaanwijzer te tonen, kan PowerToys de rest van het scherm dimmen zodat de aandacht vrijwel volledig naar de positie van de cursor gaat.

Volgens Microsoft kun je Find My Mouse onder meer activeren door Ctrl tweemaal in te drukken, via een aangepaste sneltoets of door de muis te bewegen. De markering kan vervolgens worden gesloten met een muisklik of een toets op het toetsenbord.

Het is daarom niet vreemd dat de nieuwe Windows-functie doet denken aan PowerToys. Microsoft lijkt een deel van die gebruikservaring rechtstreeks naar Windows zelf te brengen, waardoor gebruikers voor een dergelijke basisfunctie minder afhankelijk zijn van een afzonderlijke PowerToys-installatie.

Er is overigens een interessant detail: de voorgestelde sneltoets voor de nieuwe permanente Mouse Indicator is Win + Ctrl + Shift + M, terwijl die toetsencombinatie ook in PowerToys wordt gebruikt voor de functie Screen Ruler. Dat kan tijdens de verdere ontwikkeling nog veranderen of tot een conflict leiden.

Dit is meer dan alleen een nieuwe animatie

Op het eerste gezicht lijkt de vernieuwde Mouse Indicator vooral een cosmetische wijziging. Toch zegt de ontwikkeling iets over de richting waarin Windows 11 zich beweegt.

Windows is historisch gezien opgebouwd uit verschillende generaties technologie. Sommige onderdelen dateren uit Windows 7, Windows Vista, Windows XP of zelfs nog verder terug. Andere onderdelen zijn relatief nieuw en gebruiken moderne frameworks zoals WinUI.

Het gevolg daarvan is dat Windows soms aanvoelt alsof verschillende besturingssystemen over elkaar heen zijn gelegd.

Je kunt een moderne Windows 11-instelling openen en vervolgens vanuit die omgeving terechtkomen in een venster dat qua ontwerp nauwelijks veranderd lijkt sinds eerdere Windows-generaties. Microsoft probeert daar steeds meer een einde aan te maken.

AutoPlay krijgt eveneens een flinke opfrisbeurt

Een van de duidelijkste voorbeelden daarvan is AutoPlay.

AutoPlay verschijnt bijvoorbeeld wanneer je een telefoon, camera, USB-opslagapparaat of ander geschikt apparaat aansluit. Windows kan vervolgens vragen wat je met het apparaat wilt doen.

Ook dit onderdeel heeft jarenlang een relatief ouderwetse uitstraling gehad.

Microsoft heeft inmiddels officieel bevestigd dat het werkt aan een nieuwe WinUI-gebaseerde AutoPlay-ervaring. De vernieuwde interface moet beter aansluiten bij Windows 11, ondersteunt onder meer de donkere modus en reageert beter op tekstschaling en de ingestelde schermweergave.

Een ander praktisch verschil is dat meldingen over AutoPlay ook toegankelijk worden via het Meldingscentrum. Daardoor hoef je een melding niet direct te openen om later nog bij de betreffende AutoPlay-optie te kunnen komen.

Dat is een kleine verandering, maar precies het soort verbetering dat Windows in het dagelijks gebruik prettiger kan maken.

Ook eigenschappenvensters worden gemoderniseerd

Een ander berucht voorbeeld van de oude Windows-interface zijn de vensters die verschijnen wanneer je met de rechtermuisknop op een bestand, map of ander onderdeel klikt en vervolgens Eigenschappen kiest.

De inhoud daarvan is functioneel nog altijd belangrijk, maar de interface is lange tijd sterk blijven achterlopen op de rest van Windows 11.

Microsoft werkt daarom eveneens aan modernere eigenschappenvensters die beter aansluiten bij de huidige Windows-interface. Daarbij wordt onder meer gekeken naar ondersteuning voor moderne weergaveschaling en de donkere modus.

Het gaat hier om een groter project dan alleen het vervangen van enkele kleuren of knoppen. Microsoft probeert steeds meer onderdelen van de Windows-shell op dezelfde moderne technische basis te laten draaien.

Zelfs Verkenner krijgt structurele verbeteringen

De modernisering beperkt zich bovendien niet tot losse dialoogvensters.

Microsoft werkt ook intensief aan Bestandsverkenner. Daarbij gaat het niet alleen om uiterlijk, maar ook om prestaties, betrouwbaarheid en gebruiksgemak.

Recent kondigde Microsoft bijvoorbeeld een aanzienlijk vernieuwd contextmenu voor Verkenner aan. Het doel is om het menu sneller, eenvoudiger en beter aanpasbaar te maken.

Gebruikers krijgen daarbij meer mogelijkheden om te bepalen welke Windows-opdrachten rechtstreeks in het menu zichtbaar zijn en welke onderdelen in een submenu terechtkomen. Ook wordt rekening gehouden met de jarenlange gewoonten van Windows-gebruikers die gewend zijn aan de manier waarop het contextmenu in oudere Windows-versies werkte.

Dat is belangrijk, omdat Microsoft met Windows 11 aanvankelijk veel interface-elementen heeft veranderd zonder altijd voldoende rekening te houden met de bestaande gebruikerservaring.

Microsoft lijkt nu een andere koers te varen

De ontwikkelingen van de afgelopen maanden wijzen op een bredere koerswijziging.

Microsoft heeft expliciet aangegeven dat het meer aandacht wil besteden aan de kwaliteit van Windows. Daarbij noemt het bedrijf onder meer prestaties, betrouwbaarheid en zorgvuldig uitgewerkte gebruikerservaringen als belangrijke aandachtspunten.

Volgens Microsoft worden verschillende verbeteringen momenteel eerst via het Windows Insider-programma getest en zullen ze vervolgens geleidelijk breder beschikbaar komen.

Dat verklaart ook waarom veel gebruikers momenteel het gevoel hebben dat er weinig verandert.

Wie alleen naar de stabiele versie van Windows 11 kijkt, ziet niet noodzakelijkerwijs alle ontwikkelingen die Microsoft intern al aan het testen is. Een groot deel van de vernieuwing verschijnt eerst in Insider-builds, waar Microsoft feedback kan verzamelen en problemen kan oplossen.

De nieuwe Mouse Indicator is daar een goed voorbeeld van.

Kleine verbeteringen kunnen uiteindelijk een groot verschil maken

Het interessante aan deze ontwikkeling is juist dat Microsoft niet alleen werkt aan spectaculaire functies.

Een nieuwe AI-functie of een volledig vernieuwd Startmenu valt natuurlijk veel sneller op. Maar een besturingssysteem bestaat uiteindelijk uit honderden kleinere onderdelen die gebruikers iedere dag tegenkomen.

Een dialoogvenster dat sneller opent.

Een contextmenu dat minder rommelig is.

Een instellingenpagina die beter schaalt.

Een AutoPlay-melding die je later nog kunt terugvinden.

Een eigenschappenvenster dat eindelijk dezelfde donkere modus gebruikt als de rest van Windows.

En nu dus ook een muisindicator die niet meer aanvoelt alsof hij rechtstreeks uit een veel oudere Windows-generatie afkomstig is.

Afzonderlijk zijn dit kleine wijzigingen. Samen kunnen ze echter een groot effect hebben op hoe modern en samenhangend een besturingssysteem aanvoelt.

Windows 11 wordt langzaam consistenter

De grootste winst zit daarom waarschijnlijk niet in de Mouse Indicator zelf.

Het belangrijkste is dat Microsoft steeds meer probeert om de verschillende generaties Windows-technologie met elkaar in overeenstemming te brengen.

Dat proces is nog lang niet voltooid. Windows 11 bevat nog altijd tal van oude dialoogvensters, instellingen en systeemonderdelen die duidelijk uit een andere tijd stammen. De modernisering verloopt bovendien geleidelijk en veel nieuwe functies zijn voorlopig uitsluitend beschikbaar voor Windows Insiders.

Toch is er inmiddels een duidelijke richting zichtbaar.

Microsoft is niet alleen bezig met een nieuw uiterlijk voor Windows 11, maar probeert ook de onderliggende ervaringen consistenter te maken. Het bedrijf heeft bovendien aangegeven dat de investeringen in de Windows-shell en WinUI moeten helpen om de modernisering van het besturingssysteem verder te versnellen.

Dat maakt de nieuwe Mouse Indicator interessanter dan hij op het eerste gezicht lijkt.

Een functie die jarenlang vrijwel onveranderd bleef, krijgt nu dezelfde soort behandeling als AutoPlay, Verkenner en andere onderdelen van Windows. Het laat zien dat Microsoft zelfs de kleinste en meest vergeten onderdelen van het besturingssysteem opnieuw bekijkt.

En misschien is dat uiteindelijk precies wat Windows 11 nodig heeft: niet één grote revolutie, maar honderden kleine verbeteringen die ervoor zorgen dat het hele besturingssysteem uiteindelijk als één geheel aanvoelt.

Voorlopig moeten gebruikers nog geduld hebben. De vernieuwde Mouse Indicator bevindt zich nog in de testfase en kan dus nog veranderen voordat Microsoft hem naar reguliere Windows 11-versies brengt. Maar als deze ontwikkeling representatief is voor wat Microsoft de komende tijd met Windows van plan is, staat er nog een behoorlijk interessante moderniseringsronde voor het besturingssysteem op stapel.

Door: Drifter

Cybercriminelen maken in een nieuwe malwarecampagne op een ongebruikelijke manier misbruik van FTP-servers. In plaats van een FTP-server alleen te gebruiken voor het uitwisselen van bestanden, verstoppen de aanvallers kwaadaardige instructies in de tekst van de serverbanner. Malware op een geïnfecteerd Windows-systeem maakt vervolgens verbinding met de FTP-server en leest die banner uit. De daarin verborgen informatie wordt gebruikt om de volgende stap van de infectieketen uit te voeren.

De campagne werd begin juli voor het eerst opgemerkt en was ook in augustus nog actief. Onderzoekers zagen gedurende die periode nieuwe servers en infrastructuur verschijnen die verband hielden met twee remote access trojans (RAT's): E4del en PINHOLE. De aanpak is opvallend omdat FTP-banners normaal gesproken slechts eenvoudige welkomstteksten bevatten, terwijl ze in dit geval functioneren als een soort verborgen communicatiekanaal voor malware.

Aanval begint waarschijnlijk met een phishingbericht

De infectieketen lijkt te beginnen met een phishingaanval. Slachtoffers ontvangen vermoedelijk een ZIP-bestand dat een kwaadaardig Windows-snelkoppelingsbestand met de extensie .LNK bevat.

Een LNK-bestand kan worden gebruikt om programma's, scripts of andere opdrachten te starten. Daardoor kan een ogenschijnlijk onschuldig snelkoppelingsbestand fungeren als startpunt voor een volledige malware-infectie.

Wanneer het slachtoffer het bestand uitvoert, wordt de volgende fase van de aanval gestart. Daarbij maakt de malware verbinding met een externe FTP-server.

Het bijzondere zit vervolgens niet in een traditioneel bestand dat vanaf die server wordt gedownload, maar in de FTP-serverbanner. Dit is de tekst die een FTP-server normaal gesproken laat zien wanneer een client verbinding maakt, vaak nog voordat een gebruiker daadwerkelijk inlogt.

De aanvallers gebruiken deze tekst als een zogenoemde dead-drop resolver. De malware leest de banner uit, haalt daaruit verborgen informatie en gebruikt die gegevens om te bepalen welke opdrachten of scripts vervolgens moeten worden uitgevoerd.

FTP-banner wordt een verborgen communicatiekanaal

Het principe is relatief eenvoudig. Een aanvaller hoeft niet telkens een nieuwe configuratie of opdracht rechtstreeks naar een geïnfecteerde computer te sturen. In plaats daarvan kan de inhoud van een serverbanner op afstand worden aangepast.

De malware hoeft vervolgens alleen opnieuw verbinding te maken met de betreffende FTP-server en de banner uit te lezen.

Hierdoor kan de serverbanner verschillende functies krijgen. Zo kan de informatie de malware vertellen waar een volgende component vandaan moet worden gehaald of welke opdracht moet worden uitgevoerd.

Voor beveiligingsonderzoekers is deze werkwijze interessant omdat FTP-banners doorgaans niet worden beschouwd als een belangrijk onderdeel van malwarecommunicatie. Daardoor kan het verkeer buiten traditionele controles vallen die vooral letten op bekende command-and-control-domeinen, API's of populaire legitieme internetdiensten.

PowerShell vormt een belangrijke schakel

De informatie die via de FTP-banner wordt opgehaald, leidt uiteindelijk naar een PowerShell-script. PowerShell is een legitiem onderdeel van Windows, maar wordt door aanvallers vaak misbruikt om scripts uit te voeren, aanvullende malware te downloaden en processen op een systeem aan te sturen.

In deze campagne kan de infectieketen uiteindelijk leiden tot de installatie van één van twee RAT-families: E4del of PINHOLE.

Een RAT geeft aanvallers op afstand controle over een geïnfecteerd systeem. Afhankelijk van de geïnstalleerde functionaliteit kunnen aanvallers bijvoorbeeld opdrachten uitvoeren, bestanden verzamelen, screenshots maken, processen beheren of aanvullende malware installeren.

E4del doet zich voor als Discord

E4del is een relatief nieuwe remote access trojan die is ontwikkeld met Node.js. De malware wordt verpakt in een digitaal ondertekende Electron-applicatie die zich voordoet als de populaire communicatiedienst Discord.

Dat is een klassieke vorm van misleiding. Electron-applicaties kunnen er uitzien als normale desktopprogramma's, waardoor een gebruiker niet noodzakelijk direct merkt dat achter de applicatie kwaadaardige functionaliteit schuilgaat.

Eenmaal actief beschikt E4del over verschillende mogelijkheden voor beheer op afstand.

De malware kan onder meer:

• opdrachten uitvoeren op het geïnfecteerde systeem;
• screenshots maken;
• het bureaublad op afstand streamen;
• aanvullende bestanden en malware downloaden;
• gedownloade componenten uitvoeren;
• communiceren met de aanvallers via WebSockets.

Vooral het streamen van het bureaublad is relevant. Daarmee kunnen aanvallers in feite meekijken met wat er op een geïnfecteerde computer gebeurt. Dat kan bijvoorbeeld worden gebruikt om gevoelige informatie te verzamelen of om handelingen van een slachtoffer te observeren.

Mogelijke privilege-escalatie

Tijdens de analyse werden ook verwijzingen gevonden naar een Node.js-module met de naam crypto32.node.

Deze module lijkt bedoeld te zijn om de malware hogere rechten op het systeem te laten verkrijgen. Daarmee zou de aanvaller mogelijk meer controle over Windows kunnen krijgen dan met de oorspronkelijke gebruikersrechten.

De onderzoekers konden de daadwerkelijke module echter niet verkrijgen. Daardoor kon niet definitief worden vastgesteld hoe deze component precies werkt en welke technieken voor privilege-escalatie worden gebruikt.

Dit onderdeel van de aanvalsketen blijft daarom gedeeltelijk onduidelijk.

PINHOLE gebruikt Pinterest en SurveyMonkey voor configuratie

De tweede malwarefamilie, PINHOLE, gebruikt een andere en eveneens ongebruikelijke manier om informatie over zijn command-and-controlinfrastructuur te verkrijgen.

In plaats van alle configuratie rechtstreeks vanuit één command-and-controlserver naar een geïnfecteerd systeem te sturen, kan PINHOLE informatie ophalen uit Pinterest-pins en SurveyMonkey-enquêtes.

Die openbare diensten functioneren daarmee als een soort tussenlaag.

Het voordeel voor aanvallers is dat zij bepaalde infrastructuurinformatie kunnen wijzigen zonder dat zij daarvoor een nieuwe configuratie rechtstreeks naar iedere geïnfecteerde computer hoeven te sturen.

Wanneer de malware opnieuw verbinding maakt met de betreffende bronnen, kan zij de bijgewerkte informatie ophalen en vervolgens contact maken met een andere infrastructuur.

Het principe lijkt op het gebruik van andere legitieme internetdiensten als verborgen communicatiekanaal. Het verkeer kan daardoor opgaan in normaal internetgebruik, hoewel de specifieke combinatie van diensten en het gedrag van de malware uiteindelijk wel herkenbaar kan worden.

PINHOLE probeert zijn aanwezigheid in het geheugen te beperken

PINHOLE bevat daarnaast technieken die het voor beveiligingssoftware moeilijker kunnen maken om de volledige payload eenvoudig in het geheugen terug te vinden.

Volgens de analyse bevindt steeds slechts een segment van ongeveer 4 KB van de payload zich in het geheugen.

Uiteindelijk wordt de malware geïnjecteerd in een gepauzeerd ApplicationFrameHost.exe-proces. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van zogenoemde Early Bird APC-injection.

Bij deze techniek wordt kwaadaardige code gekoppeld aan een proces voordat dat proces normaal verder wordt uitgevoerd. Hierdoor kan malwarecode actief worden binnen een legitiem Windows-proces.

Voor verdedigers betekent dit dat uitsluitend zoeken naar een afzonderlijk kwaadaardig proces onvoldoende hoeft te zijn. Het gedrag van bestaande Windows-processen en ongebruikelijke geheugen- of threadactiviteiten kan eveneens belangrijke aanwijzingen opleveren.

Veertien opdrachten voor aanvallers

PINHOLE beschikt over veertien verschillende opdrachten waarmee aanvallers het geïnfecteerde systeem kunnen bedienen.

Tot de mogelijkheden behoren onder meer:

• bestanden bekijken;
• bestanden uploaden;
• bestanden downloaden;
• processen beheren;
• opdrachten uitvoeren;
• screenshots maken;
• aanvullende gegevens verzamelen.

Daarnaast beschikt de malware over een afzonderlijke module die zich richt op browsergegevens en opgeslagen inloggegevens.

Daarmee kan een infectie veel verder gaan dan alleen het overnemen van één computer. Gestolen browsergegevens en credentials kunnen namelijk worden gebruikt om toegang te krijgen tot andere accounts en systemen.

Beperkte waarnemingen van PINHOLE

Tijdens hun onderzoek zagen de onderzoekers slechts elf uitvoeringen van het PINHOLE-script.

Dat aantal is relatief klein. Het kan betekenen dat de malware momenteel nog maar op beperkte schaal wordt verspreid. Een andere mogelijkheid is dat de campagne zich nog in een vroege ontwikkelings- of testfase bevindt.

Het beperkte aantal waargenomen uitvoeringen betekent echter niet automatisch dat het risico gering is. De infrastructuur bleef gedurende de onderzochte periode veranderen en er werden nog nieuwe servers aangetroffen.

Dat wijst erop dat de aanvallers hun campagne actief konden aanpassen.

Waarom FTP bijzonder is

Het gebruik van FTP als communicatiekanaal wijkt af van een trend die de afgelopen jaren vaker zichtbaar is bij malwarecampagnes.

Aanvallers maken regelmatig gebruik van grote, legitieme internetplatforms zoals codehosting-, sociale-media- en videodiensten om configuratiegegevens of opdrachten te verbergen.

Dat heeft een duidelijk voordeel: verkeer naar zulke populaire diensten is op bedrijfsnetwerken vaak normaal. Een verbinding met een groot platform valt daardoor minder snel op dan een verbinding met een onbekende server.

FTP biedt dat voordeel veel minder.

Een werkstation dat plotseling verbinding maakt met een onbekende externe FTP-server kan binnen een bedrijfsomgeving juist opvallend zijn. Organisaties die normaal gesproken geen FTP gebruiken, kunnen dergelijk verkeer relatief eenvoudig signaleren.

De techniek is daardoor ongebruikelijk, maar niet per definitie moeilijker te detecteren.

FTP-verkeer kan juist een belangrijk detectiesignaal zijn

Voor verdedigers kan het ongebruikelijke karakter van de aanval daarom een voordeel opleveren.

Een endpoint dat normaal gesproken geen FTP gebruikt, maar na het uitvoeren van een LNK-bestand verbinding probeert te maken met een onbekende externe FTP-server, vormt een verdacht patroon.

Zeker wanneer daarna PowerShell wordt gestart, kan sprake zijn van een duidelijke keten van verdachte gebeurtenissen:

phishing → ZIP-bestand → LNK-bestand → FTP-verbinding → serverbanner → PowerShell → RAT

Het afzonderlijk detecteren van slechts één van deze gebeurtenissen kan lastig zijn. Wanneer meerdere gebeurtenissen aan elkaar worden gekoppeld, ontstaat echter een veel sterker beeld van mogelijke kwaadaardige activiteit.

Ook toepasbaar bij andere aanvalscampagnes

Volgens de onderzoekers is het belangrijkste risico niet alleen de huidige campagne, maar ook het onderliggende concept.

Een FTP-banner is relatief eenvoudig op afstand aan te passen. Daardoor kan dezelfde methode mogelijk voor andere vormen van malwareverspreiding of command-and-control worden gebruikt.

Ook aanvallen waarbij slachtoffers via misleidende instructies zelf opdrachten uitvoeren, zoals ClickFix-campagnes, zouden van een vergelijkbare aanpak kunnen profiteren.

Het algemene idee is namelijk niet afhankelijk van één specifieke malwarefamilie. Zolang malware of een script in staat is om een externe dienst te benaderen en de inhoud daarvan als instructie te interpreteren, kan een dergelijke dienst als verborgen communicatiekanaal worden gebruikt.

Wat organisaties hieruit kunnen leren

De campagne laat zien dat organisaties niet uitsluitend moeten vertrouwen op blokkadelijsten met bekende malwaredomeinen en IP-adressen.

Belangrijker is het herkennen van afwijkend gedrag.

Voorbeelden van interessante signalen zijn:

• onverwachte FTP-verbindingen vanaf Windows-werkstations;
• verbindingen met onbekende externe FTP-servers;
• het uitvoeren van LNK-bestanden vanuit ZIP-archieven;
• PowerShell dat kort na het uitvoeren van een onbekend bestand wordt gestart;
• ongebruikelijke PowerShell-scripts;
• Electron-applicaties die zich voordoen als bekende software;
• verdachte WebSocket-communicatie;
• onverwachte toegang tot Pinterest of SurveyMonkey door processen die daar normaal geen gebruik van maken;
• verdachte injectieactiviteiten binnen legitieme Windows-processen;
• ongebruikelijke toegang tot browsergegevens en opgeslagen credentials;
• processen die screenshots of desktopstreams proberen te maken.

Daarnaast is het verstandig om logging op netwerk- en endpointniveau voldoende lang te bewaren. Juist de combinatie van meerdere ogenschijnlijk kleine afwijkingen kan een aanval zichtbaar maken.

Door: Drifter

Je draadloze netwerk doet inmiddels veel meer dan alleen websites laden, video's streamen en smartphones met het internet verbinden. Wi-Fi-signalen kunnen namelijk ook worden gebruikt om beweging in een woning te detecteren. Dat klinkt als sciencefiction, maar technologie zoals Comcast's Wi-Fi Motion maakt daar in de praktijk gebruik van.

Op het eerste gezicht lijkt het een handige beveiligingsfunctie. Je wifi-router en eventuele wifi-extenders kunnen veranderingen in radiosignalen waarnemen die ontstaan wanneer iemand zich door de woning beweegt. Daarmee kan het systeem bijvoorbeeld signaleren dat er beweging is terwijl je niet thuis bent.

Maar juist omdat dezelfde technologie iets kan vertellen over wat er binnen je huis gebeurt, roept zij belangrijke vragen op over privacy, gegevensbescherming en controle. Want wanneer een internetprovider niet alleen weet dát je internet gebruikt, maar ook patronen kan afleiden over aanwezigheid en beweging in je woning, verandert de betekenis van een wifi-netwerk behoorlijk.

Hoe kan wifi beweging waarnemen?

Wi-Fi Motion maakt geen gebruik van een camera. Er wordt dus geen beeld van je woonkamer of slaapkamer gemaakt. In plaats daarvan kijkt de technologie naar veranderingen in radiogolven.

Een wifi-router zendt voortdurend radiosignalen uit. Wanneer die signalen door een ruimte bewegen, worden ze weerkaatst, geblokkeerd of geabsorbeerd door onder meer muren, meubels en andere objecten. Een bewegend persoon verandert de manier waarop het signaal zich door de ruimte verspreidt.

Door dergelijke veranderingen te analyseren, kan software bepalen dat er waarschijnlijk iemand beweegt.

Dat betekent niet automatisch dat het systeem een persoon kan identificeren of precies kan vertellen wat iemand aan het doen is. Het verschil tussen "er is beweging in huis" en "iemand loopt vanuit de slaapkamer naar de keuken" is aanzienlijk. Toch is het eerste al informatie over het privéleven van iemand.

En naarmate sensoren, algoritmen en kunstmatige intelligentie beter worden, wordt ook de hoeveelheid informatie die uit ogenschijnlijk onschuldige signalen kan worden afgeleid steeds groter.

Een camera die je niet kunt zien?

De vergelijking met een camera gaat maar gedeeltelijk op. Wi-Fi Motion produceert geen traditionele videobeelden en kan dus niet letterlijk zien hoe je eruitziet of wat je aantrekt.

Toch is het privacyvraagstuk vergelijkbaar op een ander niveau.

Een camera verzamelt visuele informatie. Een systeem voor wifi-bewegingsdetectie verzamelt en analyseert veranderingen in radiosignalen. Beide kunnen vervolgens informatie opleveren over wat er in een woning gebeurt.

Het verschil is misschien juist dat mensen bij een camera onmiddellijk begrijpen dat er toezicht plaatsvindt. Een camera is zichtbaar. Een wifi-router staat daarentegen meestal gewoon in de meterkast of woonkamer en wordt door de meeste mensen gezien als een apparaat dat internet levert.

Dat maakt de technologie minder opvallend, terwijl de informatie die ermee kan worden afgeleid potentieel zeer persoonlijk is.

Comcast noemt het geen professionele beveiliging

Comcast presenteert Wi-Fi Motion als onderdeel van zijn Xfinity-beveiligingsaanbod. Dat klinkt aantrekkelijk: je bestaande wifi-apparatuur kan mogelijk helpen om beweging in je woning te signaleren, zonder dat je overal camera's hoeft te installeren.

Tegelijkertijd is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen bewegingsdetectie en professionele woningbeveiliging.

Wi-Fi Motion is geen vervanging voor een professioneel bewaakte alarmsysteem. Het systeem kan signaleren dat er beweging wordt waargenomen, maar dat betekent niet dat een beveiligingsbedrijf automatisch naar je woning kijkt of dat hulpdiensten automatisch worden ingeschakeld.

Dat onderscheid is belangrijk. Een gebruiker zou uit de term "home protection" gemakkelijk kunnen afleiden dat het om een volwaardige beveiligingsdienst gaat, terwijl de technologie in werkelijkheid een hulpmiddel voor bewegingsdetectie is.

"Comcast monitort de beweging niet" — maar wat betekent dat precies?

Comcast heeft aangegeven dat het de beweging en meldingen die door Wi-Fi Motion worden gegenereerd niet zelf monitort. Ook is de functie bedoeld als een opt-infunctie: de gebruiker moet haar dus zelf inschakelen.

Dat zijn belangrijke waarborgen. Maar "niet monitoren" betekent niet noodzakelijk hetzelfde als "er worden geen gegevens verwerkt".

Wanneer een dergelijke functie actief is, moeten apparaten signalen meten, software moet die signalen analyseren en ergens moet de technologie bepalen of er sprake is van beweging. Daarbij kunnen verschillende soorten technische gegevens worden verwerkt.

De cruciale vragen zijn daarom:

• Welke gegevens worden precies verzameld?
• Worden alleen technische metingen verwerkt of worden daaruit profielen opgebouwd?
• Waar worden de gegevens verwerkt?
• Hoe lang worden ze bewaard?
• Wie heeft er toegang toe?
• Welke externe dienstverleners of partners kunnen erbij?
• Worden gegevens gebruikt voor andere doeleinden?
• Kunnen gegevens worden gekoppeld aan andere informatie over een huishouden?
• Wat gebeurt er wanneer de overheid de gegevens wettelijk opvraagt?

Juist deze vragen bepalen uiteindelijk hoe privacyvriendelijk een systeem werkelijk is.

Het probleem zit niet alleen bij Comcast

Bij privacydiscussies wordt vaak gekeken naar één bedrijf: "Vertrouw ik Comcast?" Maar dat is slechts een deel van het verhaal.

Moderne digitale diensten bestaan uit ecosystemen van bedrijven, cloudplatforms, softwareleveranciers, technologiepartners en andere dienstverleners. Gegevens kunnen daardoor via meerdere partijen worden verwerkt. Dat creëert extra risico's.

Stel dat een organisatie zelf zorgvuldig met gegevens omgaat, maar een externe dienstverlener wordt gehackt. Dan kan informatie alsnog uitlekken. Hetzelfde geldt wanneer een leverancier onvoldoende beveiligingsmaatregelen toepast of wanneer medewerkers ongeoorloofd toegang krijgen tot gegevens.

Hoe meer partijen betrokken zijn, hoe groter het aantal mogelijke aanvalspunten.

Dat betekent overigens niet dat een datalek daadwerkelijk zal plaatsvinden. Het is een risicoanalyse, geen voorspelling. Maar bij zeer persoonlijke informatie is de potentiële schade van een lek belangrijk genoeg om mee te wegen voordat je een functie inschakelt.

Bewegingsinformatie kan verrassend veel vertellen

Het gevaar van dit soort technologie zit niet noodzakelijk in één afzonderlijke melding. Een enkele melding dat er beweging in huis is, lijkt misschien onbelangrijk. Maar een lange reeks meldingen kan een patroon vormen.

Denk bijvoorbeeld aan een systeem dat gedurende maanden registreert wanneer een woning waarschijnlijk bezet of onbezet is. Daaruit kunnen mogelijk patronen worden afgeleid zoals:

• wanneer bewoners doorgaans opstaan;
• wanneer iemand naar bed gaat;
• wanneer een woning meestal leegstaat;
• welke dagen bewoners thuiswerken;
• wanneer iemand regelmatig afwezig is;
• hoe lang een woning gemiddeld onbezet blijft;
• of er 's nachts regelmatig beweging plaatsvindt;
• of het leefpatroon plotseling verandert.

Geen van die gegevens hoeft op zichzelf bijzonder gevoelig te zijn. Gecombineerd kunnen ze echter een behoorlijk gedetailleerd beeld van een huishouden opleveren.

En dat is precies waarom metadata zo belangrijk is. Je hoeft niet letterlijk te weten wat iemand zegt of doet om veel over die persoon te kunnen leren.

Het risico van patroonherkenning door AI

Kunstmatige intelligentie maakt dit vraagstuk nog interessanter.

AI-systemen zijn bijzonder goed in het herkennen van patronen in grote hoeveelheden gegevens. Informatie die voor een mens betekenisloos lijkt, kan door een algoritme toch waardevol worden.

Een verzameling ogenschijnlijk simpele bewegingssignalen zou bijvoorbeeld kunnen worden gebruikt om afwijkingen van normale patronen te detecteren.

Dat kan nuttig zijn. Een ongebruikelijke beweging kan mogelijk wijzen op een incident, een val of een ongewenste aanwezigheid. Maar dezelfde mogelijkheid kan ook een keerzijde hebben.

Hoe meer gegevens een systeem over iemand verzamelt, hoe meer mogelijkheden er ontstaan om gedrag te classificeren, voorspellen of correleren met andere gegevens.

Dat betekent niet dat Comcast dit allemaal doet. Daarvoor is geen basis om dat zonder bewijs te beweren. Het punt is dat de technische mogelijkheid om informatie af te leiden niet hetzelfde is als het huidige gebruik ervan.

Juist daarom zijn duidelijke beperkingen, transparantie en dataminimalisatie zo belangrijk.

Van bewegingsdetectie naar lichaamsdetectie?

De ontwikkeling van wifi-sensing gaat bovendien verder dan alleen het detecteren van "er beweegt iemand".

Onderzoekers en technologiebedrijven experimenteren al langer met het gebruik van radiosignalen om menselijke aanwezigheid, bewegingen en eigenschappen van beweging te analyseren.

Dat betekent niet dat een consumentenrouter vandaag ineens een perfecte digitale röntgenscanner is. Zulke beweringen zouden overdreven zijn.

Maar technologisch gezien is het interessant dat radiosignalen steeds geavanceerder kunnen worden geïnterpreteerd. Daarmee ontstaat een fundamentele vraag:

Als wifi ooit steeds nauwkeuriger menselijke beweging kan waarnemen, wie bepaalt dan wat die informatie mag worden gebruikt?

Dat is geen puur technische vraag meer. Het is een maatschappelijke en juridische vraag.

Waarom dit vergelijkbaar is met het privacyprobleem rond slimme camera's

De discussie doet denken aan de problemen die eerder ontstonden rond slimme beveiligingscamera's.

Camera's kunnen nuttig zijn. Ze kunnen helpen bij het beschermen van een woning, het identificeren van een indringer of het controleren of alles thuis in orde is.

Maar zodra beelden worden verzameld, ontstaat ook een nieuwe categorie risico's: ongeoorloofde toegang, misbruik door medewerkers, hacks, datalekken en verkeerd gebruik van beelden.

Bij wifi-bewegingsdetectie verschuift het probleem van beeld naar gedragsinformatie.

Dat kan in sommige situaties zelfs moeilijker te begrijpen zijn. Een videobeeld kun je bekijken en beoordelen. Een verzameling radiosignalen en algoritmische conclusies is veel abstracter.

Een gebruiker weet daardoor mogelijk minder goed wat het systeem precies "weet".

Wat gebeurt er als de wet gegevens opvraagt?

Een ander belangrijk punt is dat privacy niet betekent dat gegevens onder alle omstandigheden ontoegankelijk zijn.

Bedrijven kunnen onder bepaalde wettelijke omstandigheden verplicht zijn gegevens te verstrekken aan overheidsinstanties. Dat geldt niet alleen voor Comcast en ook niet alleen voor wifi-bewegingsinformatie.

Daarom is de vraag niet alleen:

"Vertrouw ik het bedrijf?"

maar ook:

"Wil ik dat dit soort informatie überhaupt ergens bestaat en mogelijk onder wettelijke omstandigheden kan worden opgevraagd?"

Dat is een wezenlijk andere vraag. Een gegeven dat nooit wordt verzameld, kan immers ook niet op een later moment worden misbruikt, gelekt of opgevraagd.

De voordelen zijn wel degelijk reëel

Het zou te gemakkelijk zijn om Wi-Fi Motion uitsluitend als een privacyprobleem af te schilderen. Er zijn legitieme toepassingen.

Voor iemand die alleen woont, zou bewegingsdetectie bijvoorbeeld nuttig kunnen zijn om een ongebruikelijke situatie op te merken. Ook kan het concept interessant zijn voor ouderen of mensen die zelfstandig wonen, wanneer het op een zorgvuldige en vrijwillige manier wordt toegepast.

Een onverwacht bewegingspatroon zou mogelijk kunnen leiden tot een waarschuwing wanneer er iets niet klopt.

Het grote voordeel is dat daarvoor geen camera in iedere kamer nodig is. Dat kan juist een privacywinst zijn ten opzichte van permanente videobewaking.

De technologie is dus niet per definitie goed of slecht. De manier waarop gegevens worden verzameld, verwerkt, beveiligd en gedeeld bepaalt grotendeels waar de balans uitkomt.

De echte vraag is: hoeveel privacy ruil je ervoor in?

Dat is uiteindelijk de kern.

Voor sommige mensen zal het voordeel van bewegingsdetectie zwaarder wegen dan het privacyrisico. Voor anderen is het idee dat hun internetprovider informatie kan afleiden over hun aanwezigheid in huis simpelweg een grens die ze niet willen overschrijden.

Beide standpunten zijn verdedigbaar. Maar consumenten zouden die keuze alleen bewust kunnen maken als bedrijven heel duidelijk uitleggen wat er technisch gebeurt.

Niet alleen met marketingtermen als "home protection", maar in begrijpelijke taal:

Wat wordt gemeten? Wat wordt opgeslagen? Wie kan het zien? Hoe lang blijft het bestaan? Waar wordt het verwerkt? En wat gebeurt ermee als je de functie weer uitschakelt?

Dat zijn de vragen die er werkelijk toe doen.

Privacy is ook een vorm van beveiliging

Er bestaat een merkwaardige paradox bij slimme beveiligingstechnologie.

We installeren een systeem om ons huis veiliger te maken, maar daarvoor moeten we soms juist meer informatie over ons privéleven verzamelen.

Een camera moet zien wat er gebeurt. Een slimme deurbel moet weten wie er voor de deur staat. Een slimme thermostaat kan leren wanneer je thuis bent. Een slimme speaker kan informatie verwerken over je dagelijkse gewoonten. En een wifi-netwerk kan, met de juiste technologie, mogelijk informatie afleiden over beweging in je woning.

Iedere afzonderlijke technologie lijkt misschien onschuldig. Het probleem ontstaat wanneer al die gegevens samenkomen.

Want hoe meer digitale sporen je achterlaat, hoe gemakkelijker het wordt om een nauwkeurig profiel van je leven samen te stellen.

Dat profiel hoeft niet uitsluitend door een kwaadwillende hacker te worden gebruikt. Het kan ook interessant zijn voor adverteerders, databrokers, verzekeraars, werkgevers, overheidsinstanties of andere partijen — afhankelijk van de gegevens, de wetgeving en de manier waarop informatie wordt gedeeld.

Daarom is dataminimalisatie zo belangrijk: verzamel niet meer informatie dan noodzakelijk is voor het doel waarvoor je de technologie gebruikt.

Mijn belangrijkste bezwaar is niet dat Wi-Fi Motion bestaat

Het probleem is niet dat Comcast heeft ontdekt dat wifi-signalen kunnen worden gebruikt om beweging te detecteren.

De technologie zelf is fascinerend en kan nuttige toepassingen hebben.

Mijn bezwaar is dat consumenten gemakkelijk een vals gevoel van veiligheid kunnen krijgen zonder volledig te begrijpen welke informatie een dergelijke technologie kan produceren en welke risico's daarmee gepaard gaan.

"Het is geen camera" betekent namelijk niet automatisch:

"Het kan niets over mij weten."

En "Comcast monitort het niet" betekent niet automatisch:

"Niemand kan ooit toegang krijgen tot informatie die met de functie verband houdt."

Evenmin betekent "opt-in":

"Het privacyrisico is verdwenen."

Opt-in is belangrijk omdat de gebruiker daarmee een keuze krijgt. Maar een echte keuze bestaat pas wanneer die gebruiker begrijpt waar hij of zij precies mee instemt.

Uiteindelijk moet de keuze bij de gebruiker liggen

Wi-Fi Motion kan een interessant voorbeeld worden van hoe onze definitie van surveillance verandert.

Toezicht betekent niet langer noodzakelijkerwijs dat iemand naar een camera kijkt. Het kan ook betekenen dat machines voortdurend signalen analyseren en daaruit conclusies trekken.

Dat maakt digitale privacy steeds minder een kwestie van "heb ik iets te verbergen?" en steeds meer een kwestie van wie informatie over mijn leven mag verzamelen en daar betekenis aan mag geven.

Wie Wi-Fi Motion gebruikt, doet er daarom verstandig aan eerst de privacyvoorwaarden en instellingen te bekijken en na te gaan welke gegevens worden verwerkt en met welke partijen ze kunnen worden gedeeld.

Wie de functie niet nodig heeft, heeft bovendien een eenvoudige optie: haar niet inschakelen.

Want uiteindelijk is privacy misschien wel de enige vorm van beveiliging waarbij de beste bescherming soms bestaat uit het simpelweg niet verzamelen van de informatie in de eerste plaats.

Door: Drifter

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft voor het eerst een directe verkoopstop opgelegd aan een online aanbieder van illegale geneesmiddelen die door consumenten worden gebruikt om af te vallen. De maatregel is gericht tegen De Peptidekoning, een handelaar die via onder meer sociale media en websites als Peptidekoning.to en Puritybase.com geneesmiddelen en experimentele stoffen aan consumenten aanbood.

De IGJ heeft bepaald dat de handelaar drie middelen niet langer mag aanbieden, verkopen of afleveren. Het gaat om semaglutide, tirzepatide en retatrutide. Vooral de handel in retatrutide baart deskundigen grote zorgen. Dit middel bevindt zich nog in de onderzoeksfase en is nergens ter wereld als geneesmiddel toegelaten.

Volgens de inspectie werden de middelen aangeboden zonder de vereiste vergunning of registratie. Daardoor ontbreekt de noodzakelijke garantie dat de producten voldoen aan de wettelijke eisen voor kwaliteit, veiligheid en werkzaamheid. Ook over de manier waarop de middelen worden aangeboden en verstrekt, bestaan onvoldoende waarborgen.

De IGJ ziet daarin een risico voor de volksgezondheid.

Geneesmiddelen buiten het reguliere zorgsysteem

Semaglutide en tirzepatide zijn werkzame stoffen die onder meer worden gebruikt in geneesmiddelen voor de behandeling van diabetes type 2 en, afhankelijk van het specifieke geneesmiddel en de indicatie, voor gewichtsbeheersing. Het gaat om geneesmiddelen die niet vrij verkrijgbaar zijn en waarvoor medische beoordeling en voorschrift vereist zijn.

Retatrutide is van een andere orde. Het middel wordt nog onderzocht en is nog geen goedgekeurd geneesmiddel. De werking en mogelijke toepassing worden in klinische onderzoeken bestudeerd, maar het middel heeft geen reguliere toelating voor gebruik door patiënten.

Toch zijn dergelijke stoffen via internet steeds gemakkelijker te vinden. Websites en sociale-mediakanalen richten zich daarbij rechtstreeks op consumenten die snel gewicht willen verliezen. De producten worden soms gepresenteerd als zogenoemde peptides, onderzoeksproducten of afslankmiddelen, terwijl consumenten ze in de praktijk kunnen aanschaffen en gebruiken met het doel af te vallen.

Juist daar zit volgens deskundigen een groot gevaar. Bij een illegaal aangeboden geneesmiddel weet een consument niet zeker wat er daadwerkelijk in het potje of de verpakking zit, in welke concentratie de werkzame stof aanwezig is en onder welke omstandigheden het product is geproduceerd, opgeslagen en vervoerd.

'Je bent je eigen proefkonijn'

Marloes Dankers van het Instituut Verantwoord Medicijngebruik waarschuwt dat consumenten die dergelijke middelen buiten de reguliere gezondheidszorg om gebruiken grote risico's nemen.

Bij een experimenteel middel als retatrutide is volgens haar nog onvoldoende bekend over de risico's en bijwerkingen op langere termijn. Bovendien bestaat bij illegale producten altijd het gevaar dat het middel niet overeenkomt met wat op het etiket staat.

Een consument kan daardoor niet alleen worden blootgesteld aan een geneesmiddel waarvan de werking en risico's nog onvoldoende bekend zijn, maar mogelijk ook aan een verkeerd gedoseerde, verontreinigde of zelfs geheel andere stof.

Daarmee wordt iemand die het middel op eigen initiatief gebruikt feitelijk zijn eigen proefpersoon.

Zwarte markt voor afslankmiddelen groeit

De belangstelling voor afslankmedicatie heeft de afgelopen jaren sterk bijgedragen aan de groei van een illegale markt. Mensen die via een arts geen toegang krijgen tot bepaalde geneesmiddelen, of die niet aan de medische voorwaarden voor behandeling voldoen, kunnen via internet proberen de middelen alsnog te bemachtigen.

Daarbij worden onder meer semaglutide, tirzepatide en retatrutide aangeboden.

Het probleem is dat consumenten bij een legale apotheek te maken hebben met wettelijke kwaliteitscontroles, voorschrijfregels, opslagvoorwaarden en professionele begeleiding. Bij illegale online handel vallen die waarborgen weg.

Een aantrekkelijk ogende verpakking, een professionele website of een actieve aanwezigheid op sociale media zegt op zichzelf niets over de samenstelling of kwaliteit van het product.

Steeds meer meldingen over schadelijke gevolgen

De zorgen over illegale afslankmiddelen worden versterkt door meldingen van gezondheidsproblemen na gebruik van dergelijke producten. Vooral het toenemende aantal meldingen rond retatrutide valt op.

Bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd komen meldingen binnen van artsen en gebruikers over mogelijke schadelijke gevolgen. Ook het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) ziet een duidelijke stijging van meldingen waarbij experimentele afslankmiddelen een rol spelen.

Waar in heel 2025 nog zes meldingen over retatrutide binnenkwamen, waren dat er tot en met juli 2026 al 27.

Dat betekent niet dat iedere melding automatisch bewijst dat retatrutide de oorzaak van een gezondheidsprobleem is. Wel laat de stijging volgens deskundigen zien dat het gebruik van een middel dat nog niet is toegelaten en buiten de gecontroleerde medische context wordt verkregen, niet zonder risico is.

Ook fabrikant Eli Lilly waarschuwt

Ook de Amerikaanse farmaceut Eli Lilly, die retatrutide ontwikkelt, maakt zich grote zorgen over de illegale verkoop van het experimentele middel.

Het bedrijf stelt dat het inmiddels duizenden websites, advertenties en berichten op sociale media heeft gemeld waarop retatrutide onrechtmatig wordt aangeboden. Volgens de fabrikant kan niet worden vastgesteld dat producten die buiten het officiële onderzoek of de reguliere medische kanalen worden verkocht daadwerkelijk retatrutide bevatten of aan de vereiste kwaliteitsnormen voldoen.

Eli Lilly heeft bovendien juridische stappen gezet tegen verschillende aanbieders die volgens het bedrijf betrokken zijn bij de illegale verkoop of promotie van retatrutide.

De waarschuwing van de fabrikant onderstreept daarmee een belangrijk onderscheid: een product dat op internet wordt verkocht onder de naam van een geneesmiddel of experimentele stof, is daarmee nog geen gecontroleerd of betrouwbaar geneesmiddel.

IGJ grijpt nu rechtstreeks in

Met het bevel tegen De Peptidekoning kiest de IGJ voor een directe aanpak. De handelaar moet onmiddellijk stoppen met het aanbieden, verkopen en afleveren van de drie betrokken middelen.

Daarnaast mag de handel niet eenvoudig worden voortgezet via een andere website, een nieuw verkoopkanaal of een ander online platform. Het verbod is er juist op gericht te voorkomen dat dezelfde handel na een eenvoudige verschuiving naar een andere webshop of een ander kanaal opnieuw wordt gestart.

De middelen zijn inmiddels in ieder geval niet meer zichtbaar in de betreffende webshops.

Wanneer de handelaar het verbod toch negeert, kan de inspectie verdere handhavingsmaatregelen nemen. Daarbij kan onder meer een dwangsom of boete worden opgelegd.

Eerste verkoopverbod voor illegale afslankmiddelen

De maatregel is bijzonder omdat dit volgens de IGJ de eerste keer is dat een verkoopverbod wordt opgelegd aan een aanbieder die illegale middelen verkoopt die consumenten gebruiken om af te vallen.

Dat betekent echter niet dat De Peptidekoning de enige aanbieder is.

Op internet zijn nog steeds verschillende aanbieders actief die vergelijkbare stoffen aanbieden. De IGJ onderzoekt daarom samen met de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) de bredere illegale markt.

De aanpak richt zich daarmee niet alleen op één webshop, maar op een groter probleem: de groeiende beschikbaarheid van geneesmiddelen en experimentele stoffen buiten het reguliere zorg- en geneesmiddelenstelsel.

Waarom illegale afslankmiddelen extra riskant zijn

Bij afslankmedicatie is het verschil tussen een legaal geneesmiddel en een illegaal internetproduct essentieel.

Bij een legaal geneesmiddel zijn onder meer de samenstelling, dosering, productiewijze en kwaliteitscontrole wettelijk geregeld. Ook zijn er regels voor opslag, distributie, voorschrijven en gebruik.

Bij een illegaal product kan die zekerheid ontbreken.

Een consument kan daardoor te maken krijgen met:

• een verkeerde hoeveelheid werkzame stof;
• een product dat een andere stof bevat dan op het etiket staat;
• verontreinigingen;
• een verkeerde of onbetrouwbare dosering;
• onvoldoende informatie over bijwerkingen en wisselwerkingen;
• onjuiste bewaaromstandigheden;
• een product waarvan de veiligheid en werkzaamheid niet zijn vastgesteld.

Bij een experimenteel geneesmiddel komt daar nog een extra onzekerheid bij: het onderzoek naar de werking, veiligheid en mogelijke risico's is nog niet afgerond.

Internet maakt de zwarte markt toegankelijk

Een belangrijk probleem voor toezichthouders is dat illegale geneesmiddelen tegenwoordig relatief eenvoudig onder de aandacht van consumenten kunnen worden gebracht.

Een aanbieder hoeft daarvoor niet noodzakelijk een traditionele winkel te hebben. Websites, sociale media, berichtenapps en online advertenties kunnen worden gebruikt om potentiële klanten rechtstreeks te bereiken.

Daarbij kunnen termen worden gebruikt die voor consumenten betrouwbaar of medisch klinken. Dat kan de indruk wekken dat het om een regulier geneesmiddel gaat, terwijl het product buiten de wettelijke geneesmiddelenketen wordt verkocht.

Voor consumenten is daardoor niet altijd direct duidelijk of een product daadwerkelijk legaal verkrijgbaar is, of dat het afkomstig is uit een illegale handelsketen.

De boodschap van de toezichthouder is duidelijk

De kern van de waarschuwingen van deskundigen en toezichthouders is dat consumenten niet zelf moeten gaan experimenteren met geneesmiddelen die via onbetrouwbare of illegale kanalen worden aangeboden.

Dat geldt in het bijzonder voor retatrutide. Het middel is nog niet toegelaten als geneesmiddel en bevindt zich nog in ontwikkeling. Wie het buiten gecontroleerde onderzoeken of reguliere medische zorg om koopt, neemt daardoor risico's waarvan de omvang nog niet volledig bekend is.

De aantrekkingskracht van een snelle manier om gewicht te verliezen kan groot zijn, maar een lage prijs, snelle levering of veelbelovende claims op internet vormen geen garantie voor de veiligheid van het product.

De ingreep tegen De Peptidekoning laat zien dat de Nederlandse toezichthouder de illegale verkoop van dergelijke middelen steeds nadrukkelijker aanpakt. Tegelijkertijd maakt het bredere onderzoek van de IGJ en de NVWA duidelijk dat één verkoopverbod het probleem niet oplost.

Zolang er vraag blijft naar afslankmiddelen buiten de reguliere zorg, zullen nieuwe aanbieders proberen die vraag via internet te bedienen. Voor consumenten betekent dat vooral dat voorzichtigheid noodzakelijk blijft: een middel dat online wordt aangeboden als afslankmedicatie is niet automatisch een veilig, gecontroleerd of legaal geneesmiddel.

Door: Drifter

Een betaalverzoek sturen is in Nederland inmiddels bijna vanzelfsprekend. Even een Tikkie aanmaken, de link via WhatsApp doorsturen en het geld staat meestal binnen enkele seconden op de rekening. Ook de meeste Nederlandse bankapps bieden inmiddels vergelijkbare mogelijkheden. Toch lijkt WhatsApp daar in de toekomst een stap tussenuit te willen halen.

WhatsApp werkt namelijk aan een eigen betaalfunctie waarmee gebruikers rechtstreeks vanuit de berichtenapp geld kunnen betalen én betaalverzoeken kunnen versturen. Daardoor zou je voor eenvoudige betalingen tussen contacten mogelijk niet langer een aparte dienst zoals Tikkie nodig hebben.

Betalen zonder WhatsApp te verlaten

In een vroege versie van WhatsApp zijn aanwijzingen gevonden voor een functie waarmee gebruikers hun bankrekening aan WhatsApp kunnen koppelen. Het idee daarachter is eenvoudig: je kunt straks mogelijk vanuit een gesprek een betaling uitvoeren of iemand vragen om geld over te maken, zonder eerst naar een andere app te moeten gaan.

Dat zou vooral handig zijn bij betalingen tussen vrienden, familieleden en andere contacten. Denk bijvoorbeeld aan een gezamenlijke rekening na een etentje, het terugbetalen van een voorgeschoten bedrag of het verdelen van de kosten van een vakantie. In plaats van eerst een betaalverzoek te maken in je bankapp of via Tikkie en vervolgens een link te delen, zou het betaalproces rechtstreeks binnen WhatsApp kunnen plaatsvinden.

De functie bevindt zich echter nog in een vroege ontwikkelingsfase. Dat betekent dat de aanwezigheid van de opties in een testversie niet automatisch betekent dat alle onderdelen uiteindelijk ook daadwerkelijk voor gebruikers beschikbaar komen.

Nederland lijkt een belangrijke markt te zijn

Opvallend is dat Nederland al wordt genoemd bij de landen die in de nieuwe betaalomgeving worden ondersteund. Dat is geen onbelangrijk detail. Nederland is namelijk een markt waarin digitale betalingen en betaalverzoeken bijzonder sterk zijn ingeburgerd.

Een Nederlandse optie in de instellingen wijst er daarom op dat WhatsApp de functie niet uitsluitend voor andere markten ontwikkelt. Het lijkt erop dat Nederland nadrukkelijk wordt meegenomen in de plannen.

Dat betekent overigens nog niet dat je de functie vandaag al kunt gebruiken. WhatsApp test nieuwe mogelijkheden regelmatig onder een beperkte groep gebruikers en kan functies tijdens de ontwikkeling nog aanpassen, uitbreiden of zelfs helemaal schrappen.

Ook betaalkaarten en adressen krijgen een plek

De plannen lijken bovendien verder te gaan dan alleen geld overmaken tussen twee personen. In de ontdekte instellingen zijn ook mogelijkheden zichtbaar om een betaalkaart toe te voegen en gegevens zoals een bezorgadres te beheren.

Daarmee lijkt WhatsApp rekening te houden met betalingen aan bedrijven. WhatsApp wordt namelijk niet alleen gebruikt om met vrienden en familie te communiceren, maar ook steeds vaker door ondernemingen voor klantenservice, verkoop en contact met klanten.

Als betalen en bestellen uiteindelijk met elkaar worden gecombineerd, zou je bijvoorbeeld vanuit een gesprek met een bedrijf een product kunnen uitzoeken en vervolgens direct binnen WhatsApp kunnen afrekenen. De app zou daarmee steeds meer veranderen van een berichtenplatform in een omgeving waarin ook commerciële transacties plaatsvinden.

Een speciale knop voor betaalcontacten

Een van de interessantste onderdelen van de nieuwe interface is een optie die neerkomt op een ‘Betaal contactpersoon’. Daarmee lijkt WhatsApp gebruikers straks de mogelijkheid te willen geven om rechtstreeks een contact uit hun adresboek te selecteren voor een betaling.

Dat kan het versturen van geld een stuk eenvoudiger maken. Stel dat een vriend een bedrag voor je heeft voorgeschoten. In plaats van een betaalverzoek te maken en vervolgens de link naar die persoon te sturen, zou je hem of haar mogelijk rechtstreeks vanuit WhatsApp kunnen betalen.

Hetzelfde geldt voor een groep vrienden die gezamenlijk kosten maakt. De functie kan daarmee een stuk laagdrempeliger worden dan de huidige manier waarop betaalverzoeken vaak worden afgehandeld.

WhatsApp kan betaalfunctie verder in de app verwerken

Op dit moment lijkt de betaalmogelijkheid nog vooral via de instellingen bereikbaar te zijn. Dat is voor dagelijks gebruik niet bepaald de meest praktische plek. Daarom is het goed mogelijk dat WhatsApp de functie uiteindelijk prominenter in de interface gaat plaatsen.

WhatsApp werkt daarnaast aan mogelijkheden om onderdelen van de navigatie van de app aan te passen. Daardoor zou een betaalonderdeel in de toekomst mogelijk rechtstreeks vanuit de onderste menubalk bereikbaar kunnen worden.

Ook een koppeling aan het profiel van een contact ligt voor de hand. Als WhatsApp betalingen echt onderdeel van de normale communicatie wil maken, zou het logisch zijn wanneer je bij het openen van een contact niet alleen kunt bellen, videobellen of berichten sturen, maar ook direct een betaling kunt starten.

Is Tikkie straks verleden tijd?

Dat is voorlopig nog veel te vroeg om te zeggen. Het belangrijkste is dat de betaalfunctie op dit moment nog in ontwikkeling is en niet algemeen beschikbaar is. Bovendien heeft Tikkie in Nederland een zeer sterke positie en bieden vrijwel alle grote banken inmiddels zelf mogelijkheden voor betaalverzoeken en directe betalingen.

Toch kan WhatsApp een belangrijk voordeel hebben: de app is al de plek waar mensen met elkaar communiceren. Een betaalverzoek hoeft daardoor niet langer als losse link vanuit een andere applicatie naar een WhatsApp-gesprek te worden gekopieerd.

Als WhatsApp erin slaagt om het proces veilig, eenvoudig en betrouwbaar te maken, kan dat de manier waarop Nederlanders kleine bedragen onderling verrekenen behoorlijk veranderen.

Voorlopig blijft Tikkie dus gewoon bruikbaar. Maar als WhatsApp zijn plannen daadwerkelijk uitrolt, kan het versturen van een betaalverzoek er in de toekomst heel anders uitzien: je opent simpelweg het gesprek met de persoon die je wilt betalen, kiest de betaaloptie en regelt de transactie zonder WhatsApp te verlaten.

Wanneer komt de functie?

Daarover bestaat op dit moment nog geen definitieve duidelijkheid. Omdat de betaalmogelijkheden zich nog in een vroege testfase bevinden, is niet bekend wanneer ze voor alle WhatsApp-gebruikers beschikbaar worden.

Ook is het mogelijk dat WhatsApp de functionaliteit tussen nu en de uiteindelijke introductie nog aanzienlijk verandert. Een functie die in een testversie zichtbaar is, is immers nog geen garantie dat die in exact dezelfde vorm wordt uitgebracht.

Voor Nederlandse gebruikers is vooral interessant dat Nederland al als mogelijke markt zichtbaar is. Als de plannen worden doorgezet, kan WhatsApp zich daarmee rechtstreeks gaan mengen in een terrein waarop Tikkie en de Nederlandse banken momenteel een belangrijke rol spelen.

Door: Drifter

Een Android-autoradio lijkt op het eerste gezicht misschien niet meer dan een scherm voor navigatie, muziek en Android Auto. Toch kan zo’n goedkope aftermarket-head-unit in de praktijk een volwaardig Android-apparaat zijn dat permanent met internet verbonden is. Daarmee kan het, net als een smartphone, tablet of Android TV-box, een doelwit worden voor malware.

Beveiligingsonderzoekers van Kaspersky hebben in juni 2026 een malwarecampagne ontdekt die specifiek gericht is op Android-gebaseerde head-units. Het gaat om systemen die gebruikmaken van software van de Chinese fabrikant DoFun. Volgens Kaspersky is dit de eerste gedocumenteerde malwarecampagne waarbij een kwaadaardig programma via een infectieketen die speciaal voor auto-head-units is ontwikkeld, daadwerkelijk in het wild naar dergelijke systemen werd verspreid.

De ontdekking is vooral relevant voor bezitters van goedkope, merkloze of weinig bekende Android-autoradio’s. Het logo op de voorkant van de radio vertelt namelijk niet noodzakelijk welke software er intern wordt gebruikt. DoFun levert firmware, apps en clouddiensten aan fabrikanten van Android-head-units en stelt volgens Kaspersky de software voor een groot aantal dergelijke systemen beschikbaar.

Wat is er precies aan de hand?

De kern van het probleem zit in een legitieme systeemapp met de naam TWCore. Deze applicatie hoort bij de software van DoFun en heeft normaal gesproken een nuttige functie: onder meer het verzamelen van bepaalde systeeminformatie en het verzorgen van software- en firmware-updates.

Dat klinkt op zichzelf niet verdacht. Het probleem zat in de manier waarop het updateproces functioneerde.

TWCore kan van de servers van de fabrikant informatie ontvangen over APK-bestanden die op de head-unit moeten worden gedownload en geïnstalleerd. Onder normale omstandigheden wordt die mogelijkheid gebruikt om software op het systeem bij te werken. Uit het onderzoek van Kaspersky bleek echter dat dezelfde functionaliteit misbruikt kon worden om ook een nieuwe applicatie op de head-unit te plaatsen.

Daar maakten de aanvallers gebruik van.

Via TWCore werd een kwaadaardige applicatie met de naam JarService op getroffen systemen geïnstalleerd. JarService is geen gewone app die je als bestuurder opent. De applicatie heeft volgens Kaspersky helemaal geen gebruikersinterface en kan daardoor op de achtergrond functioneren zonder dat de eigenaar van de auto iets op het scherm ziet.

Dat maakt deze aanval bijzonder verraderlijk: er hoeft geen verdachte APK handmatig door de gebruiker te worden geïnstalleerd.

TWCore is niet hetzelfde als de malware

Dit onderscheid is belangrijk wanneer je je eigen autoradio controleert.

Zie je TWCore op je head-unit staan? Dan betekent dat niet automatisch dat je besmet bent.

TWCore is namelijk een legitieme systeemcomponent van de DoFun-software. Het probleem is dat aanvallers de updatefunctionaliteit ervan hebben misbruikt om malware te verspreiden.

Kaspersky zag in de onderzochte infecties dat JarService door een applicatie met pakketnaam com.tw.core werd geïnstalleerd. Dat is de pakketnaam die bij TWCore hoort.

Met andere woorden: het aantreffen van TWCore is vooral een aanwijzing dat je head-unit mogelijk tot de betreffende softwarefamilie behoort. Het is geen bewijs dat je apparaat besmet is.

JarService is een veel belangrijkere aanwijzing

De eerste kwaadaardige stap in de infectieketen is JarService. Deze applicatie heeft volgens Kaspersky geen normale gebruikersinterface. Het programma fungeert als een zogenaamde dropper: het bevat versleutelde gegevens waarmee een volgende fase van de malware kan worden geladen.

Daarna maakt de malware verbinding met infrastructuur van de aanvallers. De volgende component kan informatie over de geïnfecteerde head-unit doorgeven en aanvullende kwaadaardige code downloaden.

Kaspersky zag onder meer dat informatie over het apparaat kon worden verzameld, waaronder het model, de schermresolutie, het MAC-adres en gegevens over het verbonden wifi-netwerk.

Daarmee stopt de infectie niet. De onderzoekers troffen verschillende opeenvolgende onderdelen aan die gezamenlijk de uiteindelijke kwaadaardige functionaliteit mogelijk maken.

Wat willen de aanvallers met een gehackte autoradio?

Een belangrijk doel is advertentiefraude.

De malware kan bijvoorbeeld worden gebruikt als een zogenoemde clicker: software die automatisch acties uitvoert die bedoeld zijn om advertentie-impressies of advertentie-activiteit kunstmatig te verhogen.

Maar er is een tweede, grotere zorg.

Kaspersky ontdekte dat de malware ook een component met de naam zhima kan installeren. Deze component verandert een geïnfecteerde head-unit in een onderdeel van een zogenoemd residential proxybotnet.

Bij een residential proxy wordt de internetverbinding van een echt apparaat gebruikt om verkeer van iemand anders via dat apparaat te laten lopen. Voor de externe website lijkt dat verkeer vervolgens afkomstig te zijn van het IP-adres van het geïnfecteerde apparaat.

Voor de eigenaar van de auto betekent dit dat zijn of haar internetverbinding en IP-adres zonder toestemming kunnen worden gebruikt als tussenstation voor verkeer van derden.

Dat is een belangrijk verschil met een klassieke botnetaanval. De aanvaller hoeft niet uitsluitend de rekenkracht van het apparaat te gebruiken voor bijvoorbeeld een DDoS-aanval. Het apparaat kan ook worden ingezet als onderdeel van een netwerk waarmee internetverkeer via echte huishoudelijke of mobiele verbindingen wordt gerouteerd.

Kan jouw IP-adres daardoor worden misbruikt?

Ja, dat is een van de risico’s van een residential proxybotnet.

Wanneer een geïnfecteerde head-unit als proxy wordt gebruikt, kan verkeer van anderen via de internetverbinding van het slachtoffer worden geleid. Daardoor kan activiteit op internet voor buitenstaanders afkomstig lijken van het IP-adres dat aan jouw verbinding gekoppeld is.

Dat kan vervelende gevolgen hebben. Een IP-adres kan bijvoorbeeld reputatieschade oplopen of door bepaalde diensten worden geblokkeerd wanneer er vanaf dat adres verdacht verkeer wordt waargenomen.

Het betekent echter niet automatisch dat iemand daarmee ook toegang heeft tot alle apparaten in je woning. Daarvoor zijn aanvullende omstandigheden en kwetsbaarheden nodig. De specifieke Kaspersky-onderzoeken naar deze campagne tonen vooral het gebruik van de geïnfecteerde head-units voor advertentiefraude en proxyverkeer aan. Het zou daarom te ver gaan om te stellen dat iedere besmette autoradio automatisch je volledige thuisnetwerk kan overnemen.

Hoe controleer je jouw Android-autoradio?

Heb je een goedkope Android-head-unit, dan kun je eerst controleren welke systeemsoftware erop staat.

De exacte menustructuur verschilt per fabrikant en Android-versie, maar probeer bijvoorbeeld via:

Instellingen → Apps → Alle apps / Systeemapps weergeven

de volledige lijst met geïnstalleerde applicaties te openen.

Op sommige autoradio’s moet je eerst via een menu met drie puntjes kiezen voor systeemprocessen weergeven of een vergelijkbare optie.

Zoek vervolgens naar:

TWCore

of de pakketnaam:

com.tw.core

Nogmaals: het aantreffen van TWCore betekent niet dat je radio besmet is. TWCore is de legitieme component die in deze campagne als distributiemechanisme werd misbruikt.

Kijk daarna vooral of je een onbekende applicatie aantreft met de naam:

JarService

of bijvoorbeeld:

com.tw.jar

Het aantreffen van JarService is veel relevanter dan het aantreffen van TWCore alleen.

Kaspersky identificeerde JarService als de eerste kwaadaardige fase die via de misbruikte TWCore-updatefunctionaliteit op de head-units werd geplaatst.

Let ook op onbekende apps zonder gebruikersinterface

Een bijkomende aanwijzing is de aanwezigheid van onbekende applicaties die geen zichtbaar pictogram of normale gebruikersinterface hebben.

Dat is op zichzelf nog geen bewijs van malware. Android-systemen bevatten regelmatig systeemservices die je als gebruiker nooit opent. Maar wanneer je een onbekende applicatie ziet in combinatie met een DoFun/TWCore-configuratie, is extra voorzichtigheid verstandig.

Probeer onbekende systeemcomponenten daarom niet zomaar handmatig te verwijderen. Bij een head-unit kunnen essentiële systeemapps onderdeel zijn van de firmware en kan het verwijderen ervan ervoor zorgen dat bepaalde functies niet meer werken.

Wat moet je doen als je JarService aantreft?

Als je sterke aanwijzingen hebt dat jouw head-unit besmet is, is het verstandig om het apparaat niet als betrouwbaar te beschouwen.

De meest praktische aanpak is:

1. Verbind de head-unit tijdelijk zo min mogelijk met internet.
   Gebruik bijvoorbeeld geen wifi-hotspot of andere internetverbinding totdat je hebt vastgesteld wat er aan de hand is.
2. Maak geen gevoelige accounts opnieuw aan op de verdachte head-unit.
   Denk bijvoorbeeld aan het toevoegen van Google-accounts of andere accounts zolang je niet weet of het systeem betrouwbaar is.
3. Maak, indien mogelijk, eerst foto's van de huidige softwareversie en instellingen.
   Dat kan later helpen bij het zoeken naar de juiste firmware.
4. Voer vervolgens een fabrieksreset uit wanneer je daadwerkelijk een besmetting vermoedt.
5. Installeer daarna de meest recente firmware die voor jouw specifieke head-unit beschikbaar is.

Dat laatste punt is belangrijk. Een reset alleen is geen ideale oplossing als het onderliggende probleem in de firmware of het updateproces zit. Kaspersky meldt dat DoFun na de melding van het probleem maatregelen heeft genomen en dat het misbruik van de updatefunctionaliteit is verholpen. Zorg daarom dat je na een reset niet simpelweg een oude firmwareversie opnieuw gebruikt wanneer er inmiddels een nieuwere, gepatchte versie beschikbaar is.

Kun je met een fabrieksreset zeker weten dat alles weg is?

Een fabrieksreset is een belangrijke herstelmaatregel, maar bij een onbekende aftermarket-head-unit moet je voorzichtig blijven met absolute zekerheid.

De precieze situatie hangt af van hoe de fabrikant de firmware heeft opgebouwd en waar de malware zich bevindt. Bij deze campagne beschrijft Kaspersky de kwaadaardige componenten als geïnstalleerde Android-applicaties en beschrijft het bedrijf bovendien dat DoFun het misbruik van de updatefunctie heeft verholpen. Daardoor is het combineren van een reset met een bijgewerkte firmwareversie een veel verstandiger aanpak dan alleen een reset uitvoeren.

Hoe weet je of jouw radio überhaupt DoFun-software gebruikt?

Dat is lastiger dan alleen naar het merk op de voorkant kijken.

Veel aftermarket-head-units worden onder verschillende merknamen verkocht terwijl de hardware en software afkomstig zijn van dezelfde fabrikant of OEM-leverancier. Een radio zonder zichtbaar DoFun-logo kan dus toch software van DoFun bevatten.

Controleer daarom, als dat beschikbaar is:

• de Android-versie;
• het modelnummer van de head-unit;
• de firmwareversie;
• de build-versie;
• de lijst met systeemapps;
• de naam van de fabrikant of leverancier in het systeemmenu.

Een combinatie van deze gegevens kan veel meer vertellen dan alleen het merk dat op het scherm of de doos staat.

Is iedere goedkope Android-autoradio gevaarlijk?

Nee. Het is belangrijk om deze ontdekking niet te vertalen naar de conclusie dat alle goedkope Android-autoradio’s besmet zijn.

Kaspersky beschrijft een specifieke malwarecampagne die zich richt op head-units die gebruikmaken van software van DoFun. Niet iedere Android-head-unit gebruikt die software en het aantreffen van Android op zichzelf zegt niets over deze specifieke besmetting.

Het probleem laat wel een groter beveiligingsrisico zien: aftermarket-head-units worden vaak minder transparant onderhouden dan smartphones van grote fabrikanten. Bovendien kunnen ze permanent verbonden zijn met internet, bijvoorbeeld via wifi, een simkaart of de hotspot van je telefoon.

Daarom is een goedkope Android-head-unit niet per definitie onveilig, maar het is wel verstandig om te weten wie de software maakt, hoe updates worden geleverd en of er überhaupt beveiligingsupdates beschikbaar zijn.

Waarom is dit nieuws toch opvallend?

De ontdekking is bijzonder omdat de aanvallers niet afhankelijk waren van een gebruiker die op een verkeerde link klikte of een verdachte APK handmatig installeerde.

De aanval maakte misbruik van een functie die juist bedoeld is om het apparaat automatisch te onderhouden.

Dat maakt de aanvalsketen veel subtieler:

DoFun-head-unit → TWCore → kwaadaardige JarService → volgende malwarefase → advertentiefraude/proxyfunctionaliteit

De gebruiker hoeft daarbij volgens Kaspersky geen verdachte installatie te bevestigen. JarService heeft bovendien geen normale gebruikersinterface, waardoor de besmetting gemakkelijk onopgemerkt kan blijven.

MoYu Group en BADBOX

Kaspersky koppelt de campagne met hoge waarschijnlijkheid aan MoYu Group, een dreigingsactor die in verband wordt gebracht met het bredere BADBOX-ecosysteem.

BADBOX is bekend vanwege malwarecampagnes waarbij Android-apparaten heimelijk worden misbruikt voor onder andere advertentiefraude en proxyverkeer. Kaspersky zag overeenkomsten tussen de infrastructuur en technieken in deze campagne en eerdere activiteiten die aan MoYu Group zijn toegeschreven.

Dat maakt deze zaak relevanter dan een geïsoleerde besmetting van een paar autoradio’s. Het laat zien dat criminelen bestaande Android-botnetinfrastructuur uitbreiden naar apparaten waar gebruikers doorgaans veel minder aandacht besteden aan cybersecurity.

Wat kun je nu het beste doen?

Heb je een Android-head-unit die je zelf hebt laten inbouwen en weet je niet precies welke fabrikant de software levert, dan is het verstandig om hem eens grondig te controleren.

TWCore alleen is geen reden tot paniek.

JarService of een onbekende com.tw.jar-achtige component is wél een duidelijke reden om nader onderzoek te doen.

Bij een verdachte installatie is de veiligste praktische route om de head-unit tijdelijk van internet te halen, belangrijke gegevens niet opnieuw in te voeren, de juiste firmwareversie bij de leverancier te controleren en vervolgens een fabrieksreset en firmware-update uit te voeren.

En misschien is dat meteen de belangrijkste les van deze ontdekking: bij een aftermarket-autoradio is niet alleen de hardware belangrijk. De herkomst van de firmware, de manier waarop updates worden uitgevoerd en de beschikbaarheid van beveiligingsupdates zijn minstens zo belangrijk.

Een scherm dat €100 goedkoper is dan een bekend alternatief, kan uiteindelijk een stuk minder aantrekkelijk zijn als je jarenlang niet weet welke software er op de achtergrond draait.

Door: Drifter

Microsoft lijkt AI-gegenereerde afbeeldingen die met Paint en Microsoft Foto's worden gemaakt te voorzien van een onzichtbare identificatiecode. Dat blijkt uit reverse-engineeringonderzoek van beveiligingsonderzoeker Xusheng Li. Het gaat niet om een zichtbaar watermerk, zoals een logo of tekst in de afbeelding, maar om een technisch mechanisme waarmee een unieke identificatie aan de afbeelding kan worden gekoppeld.

De ontdekking is interessant omdat de betreffende identificatie volgens de onderzoeker afkomstig is van Microsofts servers, terwijl bepaalde AI-functies in Paint en Foto's juist lokaal op de computer kunnen worden uitgevoerd. Daardoor ontstaat de vraag welke informatie Microsoft precies aan een gegenereerde afbeelding koppelt en in hoeverre zo'n afbeelding uiteindelijk naar een specifieke generatie, gebruiker of sessie kan worden herleid.

Geen zichtbaar watermerk, maar een unieke code

Het mechanisme waar Li op stuitte maakt gebruik van een GUID (Globally Unique Identifier). Een GUID is een 128-bits waarde van 16 bytes die bedoeld is om een object, gebeurtenis of record uniek te identificeren.

Zo'n code is op zichzelf niet noodzakelijk persoonsgegevens en betekent ook niet automatisch dat Microsoft iemand met een afbeelding kan identificeren. De mogelijke privacygevolgen ontstaan vooral wanneer Microsoft de betreffende code op zijn servers koppelt aan aanvullende informatie, zoals een account, sessie, verzoek of andere gegevens.

Het belangrijke verschil met een traditioneel watermerk is dat de gebruiker de code niet simpelweg in de afbeelding kan zien. De informatie wordt volgens de onderzoeker op een manier in de beeldgegevens verwerkt die voor het menselijk oog onzichtbaar is.

De ontdekking in Microsoft Paint

Li onderzocht de AI-functionaliteit van Microsoft Paint en ontdekte daarbij een component met de naam Watermarker.dll.

Paint beschikt al langer over een optie waarmee een zichtbaar Copilot-logo aan een door AI gegenereerde afbeelding kan worden toegevoegd. De onderzoeker ontdekte echter dat er daarnaast een afzonderlijk watermerkmechanisme bestaat dat niet afhankelijk lijkt te zijn van die zichtbare watermerkoptie.

Dat betekent dat het uitschakelen van een zichtbaar Copilot-logo volgens deze analyse niet noodzakelijk betekent dat de afbeelding helemaal geen watermerkinformatie meer bevat.

Het interessante gedeelte zit vervolgens in de manier waarop Paint met Microsofts servers communiceert.

Wanneer een gebruiker een prompt invoert om een afbeelding te laten genereren, kan de daadwerkelijke beeldgeneratie volgens Microsofts documentatie in bepaalde gevallen lokaal plaatsvinden. Toch kan de ingevoerde prompt eerst naar Microsoft worden gestuurd voor bijvoorbeeld veiligheids- en moderatiecontroles.

Volgens Li ontvangt Paint daarbij niet alleen informatie over de prompt, maar ook een door de server gegenereerde identificatie, die hij aanduidt als een watermarkId.

Paint kan die identificatie vervolgens gebruiken bij het lokaal verwerken van de uiteindelijke afbeelding.

Ook C2PA-gegevens worden toegevoegd

De situatie wordt nog interessanter doordat Microsoft AI-afbeeldingen niet alleen van een verborgen watermerk lijkt te voorzien, maar ook gebruikmaakt van C2PA Content Credentials.

C2PA is een technische standaard waarmee informatie over de herkomst en totstandkoming van digitale content kan worden vastgelegd. Bij een afbeelding kan dergelijke informatie bijvoorbeeld aangeven dat de afbeelding met behulp van AI is gemaakt of gewijzigd.

Volgens Li komt dezelfde watermarkId die in het onzichtbare watermerk wordt gebruikt ook terug in de C2PA-gegevens als een zogenoemde soft-binding value.

Daarmee ontstaat technisch gezien een verband tussen twee verschillende vormen van informatie:

• de onzichtbare identificatie die in de pixels van de afbeelding wordt verwerkt;
• de metadata die informatie over de herkomst van de afbeelding bevat.

Het doel daarvan lijkt te zijn dat de herkomstinformatie niet alleen los in metadata staat, maar ook op een bepaalde manier aan de daadwerkelijke beeldinhoud kan worden gekoppeld.

Microsoft Foto's gebruikt vergelijkbare techniek

Paint blijkt volgens de reverse-engineering niet het enige Microsoft-programma te zijn waarin dit mechanisme voorkomt.

Li vond dezelfde Watermarker.dll ook terug in Microsoft Foto's. Daar wordt de technologie volgens zijn analyse gebruikt bij AI-functies zoals Image Creator en Restyle Image.

Ook bij deze functies zouden gegenereerde afbeeldingen voorzien kunnen worden van een unieke GUID die voor de gebruiker niet zichtbaar is.

Er is wel een belangrijk verschil tussen Paint en Foto's.

Wanneer Paint het onzichtbare watermerk niet aan een afbeelding kan toevoegen, lijkt de applicatie volgens Li de generatie volledig te laten mislukken. Microsoft Foto's gedraagt zich anders: wanneer het watermerken niet lukt, kan Foto's de afbeelding alsnog aan de gebruiker teruggeven.

Dat verschil suggereert dat het watermerk in de twee toepassingen technisch vergelijkbaar kan zijn, maar dat Microsoft verschillende eisen stelt aan wat er moet gebeuren wanneer het proces niet succesvol kan worden afgerond.

Waarom wordt de prompt naar Microsoft gestuurd als de AI lokaal draait?

Een van de meest opvallende aspecten van deze situatie is het verschil tussen lokale AI-verwerking en servercommunicatie.

Een AI-model dat lokaal op een computer draait, hoeft niet noodzakelijk te betekenen dat alle informatie die de gebruiker invoert uitsluitend op die computer blijft.

Microsoft geeft zelf aan dat bepaalde AI-functies veiligheidsmaatregelen gebruiken waarbij prompts naar Microsoft kunnen worden gestuurd voor moderatie. Dat kan ook gebeuren wanneer het model dat uiteindelijk de afbeelding maakt lokaal wordt uitgevoerd.

Er kunnen dus verschillende stappen plaatsvinden:

1. De gebruiker voert een prompt in.
2. De prompt wordt naar Microsoft gestuurd voor veiligheids- of moderatiecontroles.
3. Microsoft verwerkt de aanvraag en verstrekt volgens de analyse van Li onder meer een aangepaste prompt en een unieke identificatie.
4. De daadwerkelijke afbeelding kan vervolgens lokaal worden gegenereerd.
5. De lokale Microsoft-app verwerkt de ontvangen identificatie in de afbeelding.
6. De uiteindelijke afbeelding bevat daardoor zowel zichtbare inhoud als technisch onzichtbare informatie over de herkomst.

Een lokaal AI-model betekent daarmee niet automatisch dat er geen gegevens met de leverancier worden uitgewisseld.

Wat Microsoft hierover wel en niet zegt

Microsoft maakt wel degelijk bekend dat zijn AI-functies verschillende veiligheids- en herkomstmechanismen gebruiken. Daarbij worden onder andere promptmoderatie en C2PA Content Credentials genoemd.

Ook wordt gebruikers uitgelegd dat prompts in bepaalde omstandigheden naar Microsoft kunnen worden verzonden, zelfs wanneer een AI-model lokaal wordt uitgevoerd.

Het opvallende punt in de ontdekking van Li is daarom niet zozeer dat Microsoft helemaal niets over AI-watermerken of servercommunicatie zegt. Het gaat vooral om de specifieke manier waarop de identificatie wordt gebruikt.

Volgens Li wordt namelijk een serveruitgegeven GUID aan de generatie gekoppeld en vervolgens verwerkt in het onzichtbare watermerk. Dat specifieke detail lijkt volgens hem minder duidelijk uit de openbare gebruikersinformatie van Microsoft naar voren te komen.

Daarmee ontstaat een transparantievraagstuk: gebruikers kunnen weten dat er AI-metadata of Content Credentials worden toegevoegd, maar mogelijk niet weten dat er daarnaast een unieke identificatie in de beeldinformatie wordt verwerkt.

Kan zo'n afbeelding naar een persoon worden teruggeleid?

Dat is de belangrijkste privacyvraag, maar hier is voorzichtigheid noodzakelijk.

Het bestaan van een GUID betekent niet automatisch dat een afbeelding naar een persoon kan worden herleid.

Een willekeurige unieke identificatie kan bijvoorbeeld alleen bedoeld zijn om een specifieke generatie of transactie technisch te onderscheiden. Om daadwerkelijk te kunnen achterhalen wie een afbeelding heeft gemaakt, zou Microsoft aanvullende informatie moeten hebben waarmee die GUID aan een gebruiker, account, apparaat, sessie of ander identificeerbaar gegeven kan worden gekoppeld.

Als een dergelijke koppeling op Microsofts systemen bestaat en lang genoeg wordt bewaard, kan de GUID in theorie wel een middel worden om verschillende gegevens met elkaar te verbinden.

Een afbeelding die op het eerste gezicht volledig anoniem lijkt, zou dan bijvoorbeeld een identificatie kunnen bevatten waarmee Microsoft intern kan vaststellen uit welke generatie of welk verzoek de afbeelding afkomstig is.

Daarmee is echter nog niet bewezen dat Microsoft deze techniek daadwerkelijk gebruikt om individuele gebruikers te volgen. De technische mogelijkheid om een afbeelding te identificeren moet worden onderscheiden van bewijs dat Microsoft de identificatie voor persoonsgerichte tracking gebruikt.

Dat onderscheid is belangrijk.

Waarom dit verschilt van een gewoon zichtbaar watermerk

Een zichtbaar watermerk is eenvoudig te begrijpen: de gebruiker ziet bijvoorbeeld een logo, tekst of ander merkteken in de afbeelding.

Een onzichtbaar watermerk werkt anders. De informatie kan onderdeel worden van de beelddata zonder dat iemand dit met het blote oog kan waarnemen.

Dat heeft duidelijke voordelen voor het identificeren van AI-content. Een gebruiker kan een afbeelding immers niet eenvoudig herkennen als AI-content alleen door naar het beeld te kijken, terwijl de software wel naar de verborgen informatie kan zoeken.

Tegelijkertijd roept deze methode privacyvragen op wanneer de verborgen informatie niet alleen aangeeft dat een afbeelding door AI is gemaakt, maar ook een unieke identificatie bevat die ergens buiten de afbeelding aan aanvullende gegevens kan worden gekoppeld.

De bredere discussie over AI-watermerken

De ontdekking komt op een moment waarop de discussie over watermerken en herkomstinformatie voor AI-content steeds belangrijker wordt.

De Europese AI-regelgeving bevat transparantieverplichtingen voor bepaalde vormen van AI-gegenereerde of gemanipuleerde content. Een belangrijk onderdeel daarvan is dat synthetisch gegenereerde content op een machineleesbare manier herkenbaar moet kunnen zijn.

Daarvoor zijn technieken zoals digitale watermerken en metadata bijzonder geschikt.

Het principe daarachter is op zichzelf niet controversieel: wanneer een computer kan vaststellen dat een afbeelding door AI is gegenereerd, wordt het eenvoudiger om bijvoorbeeld desinformatie, gemanipuleerde media of misleidende content te herkennen.

De discussie ontstaat wanneer dezelfde techniek méér informatie bevat dan strikt noodzakelijk is voor het aantonen van de herkomst.

Een machineleesbaar signaal dat simpelweg zegt "deze afbeelding is AI-gegenereerd" heeft een andere privacy-impact dan een verborgen unieke code die bovendien aan een specifieke generatie kan worden gekoppeld.

Niet hetzelfde als bewijs van gebruikersmonitoring

Het is daarom te vroeg om uit deze ontdekking te concluderen dat Microsoft iedere AI-afbeelding persoonlijk traceert.

Wat de reverse-engineering volgens Li laat zien, is vooral dat Microsofts software een technische infrastructuur bevat waarmee een unieke identificatie aan AI-gegenereerde afbeeldingen kan worden gekoppeld.

De volgende vraag is wat Microsoft vervolgens met die identificaties doet.

Daarvoor zijn onder meer de volgende punten relevant:

• Wordt de GUID permanent opgeslagen?
• Hoe lang blijft de koppeling met een generatie bewaard?
• Wordt de GUID aan een Microsoft-account gekoppeld?
• Kan Microsoft daarmee een afbeelding aan een specifieke gebruiker koppelen?
• Wordt de identificatie alleen gebruikt om de herkomst van AI-content te verifiëren?
• Kunnen derden de identificatie uitlezen?
• Kan Microsoft meerdere afbeeldingen van dezelfde gebruiker aan elkaar koppelen?
• Wat gebeurt er met de gegevens wanneer een gebruiker zijn afbeelding deelt?
• Worden de identificaties verwijderd wanneer bepaalde metadata wordt verwijderd?
• En welke informatie wordt precies naar Microsoft gestuurd voordat een lokaal model de afbeelding genereert?

Zonder antwoorden op die vragen kan de privacy-impact niet volledig worden vastgesteld.

Een opvallende parallel

De situatie doet denken aan eerdere discussies over unieke identificatoren binnen Windows.

Ook daar kan een technisch unieke identifier op zichzelf volkomen legitiem en nuttig zijn voor softwareontwikkeling, beveiliging, licentiebeheer of diagnostiek. Het wordt vooral interessant vanuit privacyoogpunt wanneer gebruikers niet duidelijk weten dat zo'n identificator bestaat, welke gegevens eraan worden gekoppeld en hoe lang die koppeling blijft bestaan.

Dat is uiteindelijk de kern van deze kwestie.

Een verborgen identifier is niet per definitie problematisch. Gebrek aan duidelijkheid over de functie en gegevenskoppeling ervan kan dat wel zijn.

Wat betekent dit voor gebruikers?

Voor de gemiddelde gebruiker verandert er voorlopig weinig aan de manier waarop Paint of Foto's wordt gebruikt. De AI-functies kunnen afbeeldingen blijven genereren en de aanwezigheid van C2PA-gegevens en een verborgen identificatie hoeft niet te betekenen dat een afbeelding gevaarlijk of onveilig is.

Wel is het goed om te beseffen dat "lokaal gegenereerd" niet noodzakelijk hetzelfde betekent als "volledig lokaal verwerkt".

Een prompt kan nog steeds naar de servers van de leverancier worden gestuurd voor moderatie of andere controles. Vervolgens kan een server een identificatie terugsturen die in de lokaal gegenereerde afbeelding wordt verwerkt.

Voor gebruikers die met gevoelige of vertrouwelijke informatie werken, is dat een belangrijk onderscheid.

Door: Drifter

Wie begin jaren 2000 met computers werkte, herkent waarschijnlijk meteen deze reeks:

FCKGW-RHQQ2-YXRKT-8TG6W-2B7Q8

Voor een hele generatie computergebruikers was dit praktisch synoniem met Windows XP. De code stond op gebrande cd's, dook overal op internet op en werd gebruikt voor talloze installaties die zonder de normale activatieprocedure konden worden uitgevoerd.

Jarenlang werd aangenomen dat het om een soort briljante kraak van Microsoft's beveiliging ging: hackers zouden een productcode hebben ontdekt waarmee de activering van Windows XP kon worden omzeild.

De werkelijkheid is eigenlijk veel gênanter voor Microsoft.

FCKGW was geen door hackers ontworpen bypass. Het was een echte, legitieme volumelicentiesleutel die uiteindelijk in de openbaarheid terechtkwam. Het probleem zat dus niet in een mysterieuze fout die hackers in Windows XP hadden ontdekt, maar in het feit dat een sleutel die bedoeld was voor zakelijke volumelicenties buiten de organisatie waarvoor hij bestemd was, kon worden gebruikt.

En precies daardoor werd deze ogenschijnlijk willekeurige reeks cijfers en letters een van de bekendste Windows-productcodes uit de geschiedenis.

Windows XP betekende een nieuwe manier van activeren

Windows XP verscheen in 2001, in een tijd waarin Microsoft Windows nog op een heel andere manier verkocht en beschermde dan tegenwoordig.

Op 24 augustus 2001 werd Windows XP beschikbaar gesteld aan OEM-fabrikanten, waarna het besturingssysteem op 25 oktober 2001 officieel voor consumenten op de markt kwam.

In tegenstelling tot de manier waarop veel mensen tegenwoordig Windows ervaren, was XP geen besturingssysteem dat je simpelweg gratis als grote upgrade kon installeren. Wie een legitieme consumentenversie wilde, kocht bijvoorbeeld een nieuwe computer met Windows XP of een doos met installatiemedia en een bijbehorende productcode.

Maar Microsoft wilde tegelijkertijd voorkomen dat één gekochte kopie eindeloos op andere computers werd geïnstalleerd.

Daarom introduceerde Windows XP een belangrijk nieuw onderdeel: Windows Product Activation, meestal afgekort tot WPA.

Voor de gebruiker betekende dat een verandering die destijds behoorlijk ingrijpend was. Een productcode invoeren tijdens de installatie was niet langer automatisch het einde van het verhaal. Windows wilde bovendien controleren of de installatie daadwerkelijk bij de betreffende computer hoorde.

Wat deed Windows Product Activation?

Het uitgangspunt van WPA was relatief eenvoudig.

Bij een normale consumenteninstallatie werd niet alleen gekeken naar de ingevoerde productcode. Windows stelde ook een hardware-identificatie samen op basis van verschillende kenmerken van de computer.

Die gegevens konden vervolgens worden gebruikt om de installatie aan de productcode en de specifieke computer te koppelen.

Het idee daarachter was dat iemand niet eenvoudig dezelfde productcode op tientallen of honderden computers kon gebruiken.

Als de productcode al op grote schaal was gebruikt of de hardwaregegevens niet overeenkwamen met wat Microsoft verwachtte, kon dat aanleiding zijn voor een nieuwe activatie of een melding dat de installatie niet correct was geactiveerd.

Voor Microsoft was dit een belangrijke stap in de strijd tegen softwarepiraterij.

Maar er was één probleem.

Niet iedere Windows-installatie was bedoeld om op deze manier afzonderlijk te worden geactiveerd.

Grote bedrijven hadden een ander probleem

Stel je voor dat een organisatie enkele duizenden computers beheert.

Het zou buitengewoon onpraktisch zijn als iedere computer afzonderlijk via dezelfde consumentenprocedure bij Microsoft moest worden geactiveerd.

Microsoft had daarom een systeem voor organisaties die Windows via volumelicenties afnamen.

Daarbij konden bedrijven speciale Volume License Keys, oftewel VLK's, gebruiken. Deze waren bedoeld om grote aantallen computers efficiënter te voorzien van Windows.

Dat was geen geheime achterdeur en ook geen illegale constructie. Het was een officieel onderdeel van Microsoft's licentiemodel.

Het cruciale verschil was dat een volumelicentiesleutel niet hetzelfde doel had als een gewone consumentenproductcode. De software en installatiemedia waren afgestemd op het volumelicentiekanaal en de sleutel was bedoeld voor organisaties die daarvoor een overeenkomst met Microsoft hadden.

Daarom hoefde een computer die met dergelijke volumelicentiemedia werd geïnstalleerd, niet noodzakelijk dezelfde consumentenactivatieprocedure te doorlopen.

En daar ontstond het probleem.

FCKGW was een echte volumelicentiesleutel

De beruchte sleutel:

FCKGW-RHQQ2-YXRKT-8TG6W-2B7Q8

was geen willekeurige code die door een hacker was gegenereerd.

Het was een geldige volumelicentiesleutel voor Windows XP.

Dat verklaart meteen waarom de sleutel zo effectief was.

Wie alleen een normale retail-cd van Windows XP had, kon niet simpelweg iedere willekeurige productcode invoeren en verwachten dat alles werkte. Bij Windows XP moesten productcode en installatiemedia bij hetzelfde licentiekanaal passen.

De sleutel hoorde bij specifieke volumelicentiemedia.

Maar toen zowel de sleutel als de bijbehorende installatiemedia buiten het oorspronkelijke licentiekanaal beschikbaar kwamen, veranderde de situatie volledig.

Piraten konden de volumelicentiemedia verspreiden, de bekende VLK erbij zetten en zo complete installatie-cd's aanbieden die Windows XP konden installeren zonder de normale consumentenactivatieprocedure.

De gebruiker hoefde daardoor niet zelf een beveiliging te kraken. Er hoefde geen ingewikkelde patch op Windows te worden toegepast. Er hoefde geen onderdeel van Windows te worden vervangen.

De installatie gebruikte simpelweg een echte sleutel voor een licentiekanaal dat bedoeld was voor organisaties.

Waarom leek het dan op een hack?

Voor de gemiddelde gebruiker maakte het uiteindelijk weinig verschil. Je stopte een cd in de computer, startte de installatie, voerde de bekende code in en Windows XP installeerde zich.

Daarna verscheen niet noodzakelijk de gebruikelijke activatieprocedure voor een consumenteninstallatie. Dat maakte de sleutel in de praktijk bijzonder krachtig.

Een gebruiker kon daardoor een kopie van Windows XP installeren die volledig functioneel leek, zonder dat er een zichtbare activatiestap nodig was.

Dat leidde tot het hardnekkige verhaal dat FCKGW een geheime code was waarmee Microsofts beveiliging was gekraakt.

Technisch gezien was de situatie echter anders.

De sleutel omzeilde WPA niet doordat iemand een fout in het algoritme had ontdekt. De sleutel werd door Windows herkend als een sleutel die hoorde bij het volumelicentiekanaal, waarvoor een andere activatielogica gold.

Dat onderscheid is belangrijk.

Het was dus geen geval van:

hacker ontdekt een fout → maakt een magische sleutel → Windows wordt gekraakt.

Het was eerder:

Microsoft maakt een legitiem licentiekanaal → een geldige sleutel lekt uit → sleutel en geschikte installatiemedia worden samen verspreid → piraten kunnen Windows XP massaal installeren.

Dat is vanuit beveiligingsperspectief een heel ander soort probleem.

De echte zwakke plek was vertrouwen

Het bijzondere aan het verhaal van FCKGW is dat Microsoft's beveiliging niet noodzakelijk technisch was "gebroken".

Het systeem deed in eerste instantie grotendeels wat het moest doen.

Een volumelicentiesleutel betekende voor Windows immers: deze installatie valt onder een ander licentiemodel.

Het probleem was dat Microsoft erop vertrouwde dat zulke sleutels binnen de organisaties zouden blijven die er rechtmatig over beschikten.

Zodra zo'n sleutel eenmaal op internet stond, kon die aan een enorme hoeveelheid installatiemedia worden gekoppeld.

De beveiliging kon vervolgens niet eenvoudig zeggen:

"Deze sleutel is technisch geldig, maar de persoon die hem nu invoert, werkt niet voor de organisatie die hem heeft gekregen."

De software beschikte immers niet over een magische manier om de identiteit van iedere gebruiker en zijn licentieovereenkomst vast te stellen.

Een geldige volumelicentiesleutel was technisch gezien een geldige volumelicentiesleutel.

En dat maakte een uitgelekte sleutel buitengewoon waardevol voor softwarepiraten.

De sleutel verspreidde zich razendsnel

Toen de combinatie van volumelicentiesleutel en geschikte Windows XP-installatiemedia eenmaal in piraterijnetwerken terechtkwam, was het hek van de dam.

Windows XP-installaties konden worden gekopieerd, opnieuw op cd worden gebrand en via internet worden verspreid.

Dat was precies de periode waarin breedbandinternet, peer-to-peer-netwerken en cd-branders steeds toegankelijker werden.

Een complete Windows-installatie paste bovendien gemakkelijk op een cd.

Daardoor ontstond een fenomeen dat voor veel mensen uit die tijd heel herkenbaar is: iemand had een "Windows XP-cd", installeerde het besturingssysteem en gebruikte daarbij dezelfde productcode als miljoenen andere mensen.

De code werd zo beroemd dat hij uiteindelijk bijna een cultureel internetartefact werd.

Voor veel gebruikers was FCKGW niet langer een volumelicentiesleutel. Het werd simpelweg "de Windows XP-code".

Microsoft reageerde uiteindelijk

Microsoft liet de situatie natuurlijk niet onbeperkt bestaan.

Een uitgelekte volumelicentiesleutel kon worden geblokkeerd, waardoor toekomstige versies van Windows XP en bepaalde controles de sleutel niet langer als geldig voor verdere distributie accepteerden.

Microsoft documenteerde later ook expliciet dat bekende of gelekte productcodes problemen konden veroorzaken bij het installeren van latere servicepacks en het verkrijgen van updates.

Dat was een belangrijke ontwikkeling.

De oorspronkelijke installatie kon dan nog steeds op een computer staan, maar Microsoft kon de betreffende sleutel bij latere controles herkennen en weigeren.

Zo werd de eens zo beroemde sleutel uiteindelijk een voorbeeld van hoe een legitieme licentiecode door grootschalig misbruik zijn waarde kon verliezen.

Was FCKGW dan helemaal geen "hack"?

Dat hangt af van hoe je het woord hack gebruikt.

In de populaire betekenis wordt het vaak gebruikt voor alles waarmee een beveiligingssysteem wordt omzeild.

In die ruime betekenis kun je FCKGW best een hack noemen: de sleutel werd massaal gebruikt om het normale Windows XP-activatieproces te ontwijken.

Maar technisch gezien is de belangrijkere conclusie:

FCKGW was geen speciaal door hackers ontworpen productcode die een cryptografische of algoritmische fout in WPA uitbuitte.

Het was een echte Microsoft-volumelicentiesleutel. De "hack" zat dus niet in het verzinnen van de sleutel.

De zwakte zat in het feit dat een sleutel die bedoeld was voor legitieme zakelijke distributie buiten dat gecontroleerde ecosysteem terechtkwam en vervolgens samen met passende installatiemedia kon worden verspreid.

Dat maakt het verhaal zelfs interessanter.

Waarom Microsoft hier behoorlijk wat van kon leren

Het incident illustreert een fundamenteel probleem bij softwarelicenties.

Een beveiligingssysteem kan technisch behoorlijk geavanceerd zijn, maar uiteindelijk moet het nog steeds bepalen wie ergens recht op heeft.

Bij consumentenlicenties kun je proberen een installatie aan een specifieke computer te koppelen.

Bij grote ondernemingen moet je tegelijkertijd een manier bieden om duizenden machines efficiënt te beheren. Die twee doelstellingen botsen met elkaar.

Hoe meer vertrouwen je geeft aan een speciale licentie voor organisaties, hoe aantrekkelijker het wordt als die licentie in verkeerde handen valt.

FCKGW liet precies zien wat er kan gebeuren wanneer een legitieme uitzondering op een beveiligingssysteem op grote schaal buiten de bedoelde context wordt gebruikt.

En hoe zit het met Windows tegenwoordig?

Het is verleidelijk om het verhaal af te sluiten met de conclusie dat Microsoft tegenwoordig "helemaal niet meer om piraterij geeft".

Dat is te simpel.

Microsoft gebruikt inmiddels een veel complexer licentie- en activatiemodel dan in 2001. Windows kan tegenwoordig bijvoorbeeld worden geactiveerd met een productcode, digitale licentie of verschillende vormen van volumelicentie.

Ook zijn activering en validatie niet precies hetzelfde: activering bepaalt in essentie of de licentie voor die installatie of hardware geldig is, terwijl aanvullende validatie kan worden gebruikt om te controleren of bepaalde Windows-onderdelen en licentiegegevens niet zijn gemanipuleerd.

De bedrijfsstrategie van Microsoft is bovendien sterk veranderd. Windows is tegenwoordig onderdeel van een veel groter ecosysteem van Microsoft 365, cloudservices, accounts, abonnementen, diensten en hardware.

Daarom is het onjuist om de situatie van Windows XP één-op-één te vergelijken met Windows 10 of Windows 11.

Maar één ding is hetzelfde gebleven:

een productcode is niet automatisch hetzelfde als een bewijs dat iemand daadwerkelijk over de bijbehorende licentie beschikt.

Dat onderscheid was bij Windows XP al belangrijk en is dat nog steeds.

Het ironische einde van FCKGW

Misschien is het meest ironische aan het hele verhaal dat FCKGW uiteindelijk beroemd werd vanwege iets waarvoor de sleutel nooit was ontworpen.

Microsoft had een systeem gebouwd waarbij verschillende soorten klanten verschillende manieren kregen om Windows te installeren en te activeren.

Voor bedrijven was een volumelicentiesleutel een praktische oplossing. Voor Microsoft was het een manier om grote organisaties efficiënt van Windows te voorzien.

Voor softwarepiraten werd een gelekte VLK vervolgens de perfecte basis voor massaal verspreide Windows XP-installaties. De sleutel was dus niet geboren als een kraak.

Hij werd een crack door de manier waarop mensen hem gingen gebruiken. En dat verklaart waarom die ogenschijnlijk willekeurige reeks

FCKGW-RHQQ2-YXRKT-8TG6W-2B7Q8 zo'n bijzondere plaats heeft gekregen in de geschiedenis van Windows.

Voor Microsoft was het een pijnlijke les over licentiebeheer en vertrouwen. Voor softwarepiraten was het jarenlang een van de bekendste productcodes ooit.

En voor iedereen die begin jaren 2000 een pc bouwde, installeerde of repareerde, is het vooral een stukje digitale nostalgie: vijf groepjes letters en cijfers die voor een hele generatie vrijwel onmiddellijk betekenden dat er weer een Windows XP-installatie aan zat te komen.

Door: Drifter

Ben je weleens van huis vertrokken en realiseer je je pas onderweg dat je Windows 11-pc nog aanstaat? Binnenkort hoef je daarvoor mogelijk niet meer terug naar huis. Microsoft werkt namelijk aan een uitbreiding van Link to Windows, de Android-app die samenwerkt met Phone Link in Windows 11. Daarmee moet het mogelijk worden om je pc rechtstreeks vanaf je Android-smartphone te vergrendelen, opnieuw op te starten, uit te schakelen of in de slaapstand te zetten.

De nieuwe functies zijn op dit moment nog niet beschikbaar voor gebruikers. Er zijn echter duidelijke aanwijzingen gevonden dat Microsoft ze al in de Android-app heeft ingebouwd. Het gaat dus niet om een losstaand idee of een wens voor de toekomst: de benodigde onderdelen lijken al in de software aanwezig te zijn, maar Microsoft heeft ze nog niet geactiveerd.

Van pc op afstand vergrendelen naar volledig energiebeheer

Link to Windows kan inmiddels al verschillende functies tussen een Android-telefoon en een Windows-pc mogelijk maken. Een van de handigste toevoegingen was de mogelijkheid om je pc op afstand te vergrendelen.

Microsoft lijkt daar nu een volgende stap aan toe te voegen. De nieuwe functionaliteit wordt intern aangeduid met RemoteControlManager en lijkt specifiek bedoeld te zijn voor het op afstand bedienen van de belangrijkste energie- en systeemfuncties van een Windows-pc.

In de huidige software zijn onder meer teksten aangetroffen voor:

• Opnieuw opstarten
• Uitschakelen
• Slaapstand
• Bijwerken en opnieuw opstarten
• Bijwerken en uitschakelen

Dat betekent dat Microsoft niet alleen een eenvoudige aan/uit-knop lijkt te ontwikkelen. De functie houdt kennelijk ook rekening met de toestand van Windows Update.

De functie is al aanwezig, maar nog uitgeschakeld

Hoewel de benodigde teksten en onderdelen in de Android-app zijn aangetroffen, betekent dit niet dat je de functie nu al kunt gebruiken.

In een recente versie van Link to Windows is een interne instelling aangetroffen met de naam isRemotePcControlsV2Enabled. Die stond tijdens het testen nog op false. Ook een afzonderlijke experimentele instelling stond uit.

Dat is belangrijk, want hiermee wordt duidelijk dat Microsoft de functionaliteit wel degelijk in de app voorbereidt, maar deze nog niet beschikbaar heeft gemaakt voor gebruikers.

Het is daarom nog niet bekend wanneer de functies officieel worden uitgerold. Het feit dat er al afzonderlijke knoppen, waarschuwingen en bevestigingsvensters voor bestaan, wijst er echter op dat de ontwikkeling behoorlijk ver gevorderd kan zijn.

Pc opnieuw opstarten vanaf je telefoon

Een van de nieuwe mogelijkheden wordt waarschijnlijk Restart. Daarmee kun je je Windows-pc vanaf je Android-telefoon opnieuw laten opstarten.

Dat kan bijvoorbeeld handig zijn wanneer je na het verlaten van je werkplek ontdekt dat Windows nog een herstart nodig heeft. In plaats van terug te lopen naar je computer, zou je de opdracht vanaf je telefoon kunnen geven.

Microsoft lijkt daarbij onderscheid te maken tussen een normale herstart en een herstart die nodig is om een Windows-update af te ronden.

Bij een normale herstart verschijnt volgens de aanwezige teksten een bevestigingsmelding waarin wordt gewaarschuwd dat er mogelijk nog niet-opgeslagen gegevens op de pc aanwezig zijn. Je moet dan bevestigen dat belangrijke bestanden en wijzigingen zijn opgeslagen.

Dat is logisch: een opdracht die je vanaf je telefoon geeft, kan niet weten of je op je pc nog een document, spreadsheet of ander bestand open hebt staan waarin wijzigingen nog niet zijn opgeslagen.

Ook volledig uitschakelen wordt mogelijk

Nog interessanter is de optie Shut down.

Daarmee zou je de Windows 11-pc volledig kunnen uitschakelen zonder dat je fysiek bij het apparaat aanwezig hoeft te zijn. Voor veel gebruikers is dit waarschijnlijk de functie die het meest praktisch zal blijken.

Stel bijvoorbeeld dat je 's avonds in bed ligt en je laptop nog op je bureau staat te draaien. Met de nieuwe functie zou je in theorie simpelweg je telefoon kunnen pakken, Link to Windows openen en de pc uitschakelen.

Hetzelfde geldt wanneer je op weg naar huis bent en plotseling beseft dat je computer op kantoor of thuis nog aanstaat.

Microsoft lijkt ook rekening te houden met Windows Update

Een opvallend onderdeel van de gevonden functionaliteit is dat Microsoft aparte opties voorbereidt voor situaties waarin Windows een update moet afronden.

Er zijn afzonderlijke teksten aangetroffen voor:

Update and restart

en

Update and shut down

Dat suggereert dat Link to Windows kan herkennen wanneer Windows Update een actie vereist en daar vervolgens een passende optie voor kan aanbieden.

Je krijgt daarmee dus niet alleen een generieke opdracht om de computer opnieuw op te starten. De interface kan waarschijnlijk aangeven dat Windows eerst een update moet installeren voordat de pc opnieuw wordt opgestart of uitgeschakeld.

Dat kan vooral handig zijn wanneer je een update al hebt gedownload, maar de benodigde herstart nog niet hebt uitgevoerd.

Waarschuwingen moeten voorkomen dat je werk verliest

Microsoft lijkt de risico's van bediening op afstand behoorlijk serieus te nemen.

Een van de voorbereide waarschuwingen maakt duidelijk dat een herstart die nodig is voor een update ertoe kan leiden dat niet-opgeslagen werk verloren gaat. Omdat je niet bij de pc bent, kun je eventuele geopende programma's bovendien niet eerst controleren of bestanden opslaan.

De gebruiker moet daarom expliciet bevestigen dat hij of zij de pc toch wil herstarten.

Voor uitschakelen wordt een vergelijkbare waarschuwing gebruikt. Dat is vooral belangrijk omdat een computer tijdens een update bezig kan zijn met het wijzigen van systeembestanden. Een onverwachte onderbreking daarvan kan problemen veroorzaken.

De nieuwe functie lijkt daarom niet ontworpen te zijn als een volledig onbeveiligde afstandsbediening. Microsoft bouwt bevestigingsschermen in voordat een potentieel ingrijpende actie wordt uitgevoerd.

De slaapstand werkt anders

Naast opnieuw opstarten en uitschakelen wordt ook Sleep voorbereid.

Op het eerste gezicht lijkt dat misschien een minder belangrijke toevoeging, maar hier zit een belangrijke beperking aan.

Wanneer je de pc in de slaapstand zet, wordt de netwerkverbinding doorgaans verbroken of sterk beperkt. Daardoor kan de telefoon vervolgens niet op dezelfde manier met de computer blijven communiceren.

Microsoft waarschuwt daar volgens de gevonden tekst dan ook expliciet voor. Nadat de pc in slaapstand is gezet, wordt de verbinding met de telefoon verbroken en moet je naar de computer zelf gaan om hem weer wakker te maken.

Dat betekent dat de slaapstand niet hetzelfde werkt als bijvoorbeeld op afstand vergrendelen.

Bij vergrendelen blijft de pc actief en kan hij via het netwerk bereikbaar blijven. Bij de slaapstand wordt juist geprobeerd het energieverbruik sterk te verminderen. Daardoor verdwijnt ook een belangrijk deel van de mogelijkheid om de pc op afstand te bedienen.

Waarom dit praktisch kan zijn

Vooral de combinatie van vergrendelen, opnieuw opstarten en uitschakelen kan in het dagelijks gebruik erg handig zijn.

Een typische situatie is dat je na een werkdag je huis of kantoor verlaat en pas later beseft dat je laptop nog aanstaat. Met de nieuwe functie hoef je dan niet terug.

Ook voor updates kan het handig zijn. Windows kan bijvoorbeeld aangeven dat een update pas volledig wordt geïnstalleerd nadat de computer opnieuw is opgestart. In plaats van te wachten tot je weer bij je pc bent, zou je dat proces vanaf je telefoon kunnen starten.

Hetzelfde geldt voor problemen waarbij een herstart de eenvoudigste oplossing is. Als je pc nog bereikbaar is via Phone Link, zou je mogelijk vanaf je smartphone een herstart kunnen uitvoeren zonder dat je achter je bureau hoeft te gaan zitten.

Geen vervanging voor beheer op afstand

Daarbij moet wel een belangrijk onderscheid worden gemaakt. Deze functie lijkt vooral bedoeld als eenvoudige bediening van je eigen pc, niet als een volwaardig systeem voor extern computerbeheer.

Je krijgt er bijvoorbeeld niet automatisch mogelijkheden mee om bestanden op afstand te beheren, programma's te bedienen of problemen met Windows op te lossen.

Het idee lijkt veel eenvoudiger: je telefoon krijgt een aantal fysieke knoppen die normaal gesproken alleen op of via je pc beschikbaar zijn.

In dat opzicht kun je Link to Windows zien als een soort beperkte afstandsbediening voor je Windows-computer.

Android krijgt daarmee een opvallende Windows-functie

De uitbreiding is vooral interessant omdat Microsoft steeds meer functies tussen Android en Windows probeert samen te brengen.

Link to Windows vormt daarbij de mobiele kant van de samenwerking met Phone Link. De combinatie kan al worden gebruikt voor verschillende vormen van interactie tussen smartphone en pc, waaronder het delen van bepaalde informatie en functies tussen beide apparaten.

Met bediening van de stroomstatus wordt de koppeling echter een stuk praktischer. Je telefoon wordt dan niet alleen een venster naar bepaalde gegevens van je pc, maar krijgt ook daadwerkelijk de mogelijkheid om bepaalde systeemacties op afstand te starten.

Wanneer kun je het gebruiken?

Voorlopig is het antwoord: nog niet.

De nieuwe bedieningselementen zijn wel in de software aangetroffen, maar ze staan momenteel uit. Er is ook nog geen officiële aankondiging van Microsoft waarin een definitieve releasedatum wordt genoemd.

Het is daarom verstandig om de gevonden onderdelen te zien als bewijs dat Microsoft eraan werkt, en niet als garantie dat iedere functie precies in deze vorm wordt uitgebracht.

Microsoft kan de functionaliteit nog aanpassen, beperken tot bepaalde Windows- of Android-versies, eerst aan een kleine groep testers beschikbaar stellen of onderdelen helemaal schrappen.

Toch zijn de aanwijzingen opvallend concreet. Er zijn niet alleen algemene verwijzingen naar externe pc-bediening gevonden, maar specifieke teksten voor afzonderlijke acties, update-scenario's en bevestigingsvensters. Dat maakt het aannemelijk dat Microsoft serieus bezig is met deze uitbreiding van Link to Windows.

Een kleine functie met veel praktisch nut

Hoewel op afstand je pc uitschakelen geen spectaculaire technologische innovatie is, kan het in de praktijk juist een van die kleine functies worden die je regelmatig gebruikt.

Wie 's avonds vanaf de bank of vanuit bed ontdekt dat de computer nog aanstaat, hoeft dan niet meer op te staan. Wie onderweg naar huis bedenkt dat er nog een Windows-update wacht, kan mogelijk vanaf de telefoon de benodigde herstart uitvoeren.

De belangrijkste beperking is dat de pc voor deze functies uiteraard nog bereikbaar moet zijn. En zodra je hem volledig uitschakelt of in de slaapstand zet, verandert de mogelijkheid om hem vervolgens op afstand te bereiken.

Maar als Microsoft de functie uiteindelijk uitbrengt zoals de huidige softwareonderdelen suggereren, krijgt Link to Windows daarmee een bijzonder nuttige uitbreiding: je Android-telefoon wordt straks mogelijk een eenvoudige afstandsbediening voor de belangrijkste aan/uit-acties van je Windows 11-pc.

Voorlopig blijft het dus afwachten tot Microsoft de functie daadwerkelijk activeert. De aanwezigheid van de uitgebreide interface en de bijbehorende waarschuwingen maakt in ieder geval duidelijk dat de voorbereiding al in de software zit.

Door: Drifter

Microsoft heeft een oplossing uitgerold voor een compatibiliteitsprobleem in Windows 11 dat bij sommige gebruikers kon leiden tot crashes, onverwachte herstarts en problemen bij het starten van bepaalde games. De problemen kwamen aan het licht na de installatie van de recente Windows 11-update KB5121003, maar volgens Microsoft ligt de oorzaak niet bij de update zelf.

De boosdoener blijkt een driver te zijn die door bepaalde RGB-besturingsprogramma's op computers kan worden geïnstalleerd. Microsoft heeft daarom besloten de betreffende driver, inpoutx64, automatisch te blokkeren op systemen waarop het probleem zich kan voordoen.

RGB-software blijkt de belangrijkste oorzaak

Kort na het verschijnen van KB5121003 meldden gebruikers dat hun computer tijdens het spelen van bepaalde games onverwacht opnieuw opstartte of volledig crashte. Vooral systemen waarop software voor het aansturen van RGB-verlichting was geïnstalleerd, bleken gevoelig voor het probleem.

Microsoft heeft het probleem vervolgens onderzocht en concludeert dat de Windows-update zelf niet de directe oorzaak is. De problemen ontstaan door bepaalde RGB-applicaties die drivers of andere systeemcomponenten installeren met een naam die overeenkomt met of sterk lijkt op inpoutx64.

Die software wordt onder meer gebruikt om RGB-verlichting en andere hardwarefuncties rechtstreeks vanuit Windows te kunnen aansturen. Wanneer bepaalde games vervolgens worden gestart, kan er een compatibiliteitsconflict ontstaan tussen de game, de betreffende driver en Windows 11.

In bepaalde situaties resulteert dat conflict in een crash of een onverwachte herstart van de computer.

Microsoft blokkeert de driver automatisch

Om het probleem op te lossen heeft Microsoft gekozen voor een relatief directe aanpak: Windows blokkeert de betreffende driver zodat deze niet langer kan worden geladen.

De automatische blokkade wordt momenteel uitgerold naar niet-beheerde consumenten- en zakelijke computers waarop aan de voorwaarden voor het probleem wordt voldaan. In eerste instantie richt Microsoft de blokkade specifiek op systemen waarop ARC Raiders is geïnstalleerd en waarop de problematische inpoutx64-driver actief is.

Wanneer de blokkade op een computer wordt toegepast, wordt de driver door Windows uitgeschakeld. De gebruiker krijgt daarbij een melding waarin wordt aangegeven wat er is gebeurd.

Daarna zou de betreffende game normaal moeten kunnen worden gestart zonder dat Windows opnieuw crasht of onverwacht herstart.

Microsoft werkt ondertussen aan uitbreiding van dezelfde oplossing voor systemen waarop MARVEL Tōkon: Fighting Souls is geïnstalleerd.

Het probleem rond THE FINALS is inmiddels al op een andere manier opgelost door ontwikkelaar Embark Studios.

De oplossing wordt geleidelijk uitgerold

Gebruikers hoeven de blokkade in principe niet zelf te installeren. Microsoft verspreidt de oplossing automatisch naar systemen die in aanmerking komen.

Dat betekent echter niet dat iedere getroffen computer de oplossing onmiddellijk ontvangt. Microsoft waarschuwt dat de uitrol geleidelijk verloopt en dat het tot ongeveer 24 uur kan duren voordat de blokkade op alle geschikte systemen actief is.

Nadat de oplossing is toegepast, moet de computer opnieuw worden opgestart voordat de wijziging volledig van kracht wordt.

De blokkade wordt daarnaast opgenomen in de Windows-updates van september 2026 en in daaropvolgende cumulatieve updates. Computers die de automatische oplossing niet eerder ontvangen, zouden het probleem daardoor uiteindelijk via Windows Update moeten kunnen verhelpen.

Wat gebeurt er met RGB-verlichting?

Het uitschakelen van inpoutx64 kan wel gevolgen hebben voor de werking van bepaalde RGB-apparaten.

Dat betekent bijvoorbeeld dat RGB-verlichting op een toetsenbord, muis, moederbord, geheugenmodules of andere componenten tijdelijk niet meer vanuit de bijbehorende software kan worden aangestuurd.

Microsoft geeft aan dat het tijdens het onderzoek geen andere ongewenste gevolgen heeft vastgesteld van het uitschakelen van de driver. De belangrijkste mogelijke consequentie is dat bepaalde functies van RGB-hardware of de software waarmee deze hardware wordt beheerd, niet meer werken.

De keuze voor deze oplossing is daarom vooral gericht op stabiliteit: liever tijdelijk geen RGB-besturing dan een systeem dat tijdens het starten van een game crasht of onverwacht opnieuw opstart.

Zelf de driver uitschakelen

Wie niet op de automatische oplossing wil wachten, kan de problematische driver volgens Microsoft ook handmatig uitschakelen via het Windows-register.

Daarvoor moet Register-editor worden geopend. Dit kan door in Windows te zoeken naar regedit en de Register-editor als administrator te openen.

Navigeer vervolgens naar:

HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Services\inpoutx64

Daar staat een registerwaarde met de naam Start.

Open deze waarde en wijzig de waardegegevens naar:

4

Sluit daarna de Register-editor en start de computer opnieuw op.

Met deze instelling wordt voorkomen dat de inpoutx64-driver tijdens het opstarten van Windows wordt geladen.

Belangrijk: maak eerst een back-up

Het Windows-register bevat belangrijke instellingen voor het besturingssysteem. Een verkeerde wijziging kan daarom problemen veroorzaken.

Het is verstandig om vóór het aanpassen van het register een back-up te maken en uitsluitend de genoemde waarde te wijzigen. Gebruikers die niet vertrouwd zijn met de Register-editor kunnen beter wachten op de automatische oplossing van Microsoft.

Kan de wijziging later worden teruggedraaid?

Ja. Het uitschakelen van de driver hoeft niet permanent te zijn.

Wanneer Microsoft het probleem volledig heeft opgelost of wanneer de RGB-functionaliteit weer nodig is, kan de Start-waarde opnieuw worden ingesteld op de waarde die deze vóór de wijziging had. Daarna moet de computer opnieuw worden opgestart.

De oorspronkelijke RGB-functionaliteit kan daarmee weer worden hersteld.

Microsoft benadrukt bovendien dat het handmatig uitschakelen van de driver geen probleem vormt wanneer de automatische blokkade later eveneens op de computer wordt toegepast. De workaround kan dus worden gebruikt terwijl de automatische oplossing nog onderweg is.

Vooral gamers met RGB-software moeten opletten

Voor de meeste Windows 11-gebruikers verandert er niets. Het probleem is specifiek gekoppeld aan bepaalde combinaties van RGB-software, de inpoutx64-driver en games die met deze componenten conflicteren.

Wie echter last heeft van onverwachte herstarts of crashes bij het starten van ARC Raiders of andere betrokken games, en tegelijkertijd RGB-besturingssoftware gebruikt, doet er verstandig aan te controleren of inpoutx64 op het systeem aanwezig en actief is.

Microsoft heeft met de driverblokkade gekozen voor een eenvoudige manier om het probleem aan de bron te omzeilen. Het nadeel is dat bepaalde RGB-functies daardoor tijdelijk kunnen verdwijnen. Voor gebruikers die vooral stabiliteit belangrijk vinden, is dat echter een relatief kleine prijs.

De verwachting is dat het probleem voor getroffen systemen verder wordt afgedekt door de reguliere Windows-updates van september 2026 en de daaropvolgende cumulatieve updates.

Door: Drifter

Meer dan 130 technologie-, cybersecurity-, financiële en andere grote organisaties slaan gezamenlijk alarm over de snelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie en de gevolgen daarvan voor digitale veiligheid. Onder de ondertekenaars bevinden zich onder meer Google, Microsoft, OpenAI, Anthropic, IBM en Cisco, maar ook grote cybersecuritybedrijven, financiële instellingen en ondernemingen uit sectoren als telecom, automotive en e-commerce.

De kern van hun waarschuwing is duidelijk: dezelfde AI-technologie die organisaties kan helpen om cyberaanvallen sneller te detecteren en systemen beter te verdedigen, kan ook door aanvallers worden ingezet om cyberaanvallen goedkoper, sneller, grootschaliger en geavanceerder uit te voeren.

Volgens de organisaties bevindt de wereld zich daardoor in een beperkt tijdvenster waarin de digitale verdediging moet worden versterkt. Naarmate AI-modellen capabeler worden en steeds meer zelfstandig taken kunnen uitvoeren, verwachten de ondertekenaars dat AI-ondersteunde cyberaanvallen de komende maanden aanzienlijk breder en geavanceerder kunnen worden.

Dat betekent niet dat iedere organisatie op korte termijn met een volledig autonome AI-hacker te maken krijgt. De waarschuwing gaat vooral over een geleidelijke maar ingrijpende verschuiving: aanvallers kunnen AI gebruiken om bestaande aanvalsmethoden efficiënter uit te voeren, kwetsbaarheden sneller te vinden, overtuigender misbruik te maken van mensen en op veel grotere schaal aanvallen te organiseren.

Kritieke infrastructuur vormt het grootste risico

Een belangrijk aandachtspunt in de gezamenlijke verklaring is de bescherming van kritieke infrastructuur. Het gaat daarbij niet alleen om traditionele IT-bedrijven, maar juist om systemen waarvan de samenleving dagelijks afhankelijk is.

Denk aan ziekenhuizen, waterzuiveringsinstallaties, elektriciteits- en andere nutsvoorzieningen, telecomnetwerken, financiële infrastructuur en de systemen die de werking van het internet ondersteunen.

Een succesvolle aanval op een dergelijke omgeving kan immers veel verder gaan dan het tijdelijk ontoegankelijk maken van computers. Wanneer digitale systemen direct verbonden zijn met fysieke processen, kan een cyberincident gevolgen hebben voor de continuïteit van essentiële dienstverlening.

Daar komt bij dat veel kritieke organisaties werken met oudere systemen die niet eenvoudig vervangen kunnen worden. Sommige omgevingen zijn jarenlang uitgebreid en aangepast, waardoor een combinatie is ontstaan van moderne cloud- en netwerktechnologie, oudere applicaties en gespecialiseerde apparatuur.

Juist die combinatie maakt beveiliging ingewikkeld. Een organisatie kan moderne beveiligingssoftware installeren, maar daarmee verdwijnen oude kwetsbaarheden, verkeerd geconfigureerde systemen of onvoldoende beveiligde accounts niet automatisch.

Het probleem begint niet bij AI

Een belangrijk punt in de verklaring is dat AI niet de enige oorzaak van het toenemende cyberrisico is.

Veel digitale systemen zijn al kwetsbaar voordat AI erbij komt. De ondertekenaars wijzen onder meer op oude softwarefouten, onnodig ruime toegangsrechten, verkeerd geconfigureerde systemen, zwakke authenticatie en technische achterstanden in oudere IT-omgevingen.

Daar komt zogenoemde technical debt bij: organisaties hebben in de loop der jaren systemen gebouwd, uitgebreid en aangepast, maar niet iedere oude component is vervolgens vervangen of gemoderniseerd.

Ook de personele capaciteit vormt een probleem. Vooral organisaties die essentiële publieke diensten leveren beschikken niet altijd over dezelfde cybersecuritybudgetten, specialisten en technische middelen als grote technologiebedrijven.

AI kan die bestaande problemen vervolgens versterken.

Een aanvaller hoeft immers niet noodzakelijk een compleet nieuwe aanvalstechniek te ontwikkelen. Als AI bestaande kwetsbaarheden sneller kan opsporen, grote hoeveelheden informatie kan analyseren, phishingberichten overtuigender kan maken, code kan genereren of verschillende stappen van een aanval kan automatiseren, kan een bestaande kwetsbaarheid plotseling veel aantrekkelijker worden om op grote schaal uit te buiten.

AI maakt aanvallen schaalbaarder

Het belangrijkste verschil met eerdere generaties cyberdreigingen is daarom niet noodzakelijk dat AI ineens volledig nieuwe vormen van criminaliteit creëert.

Het grote verschil zit in schaal, snelheid en automatisering.

Een menselijke aanvaller heeft tijd nodig om doelwitten te onderzoeken, informatie te verzamelen, berichten op te stellen, systemen te analyseren en verschillende aanvalsstappen uit te voeren. AI kan delen van dat werk aanzienlijk versnellen.

Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat aanvallers sneller grote hoeveelheden openbare informatie over organisaties en medewerkers analyseren. Ook kunnen ze sneller varianten van phishing- of social-engineeringberichten produceren en verschillende aanvalsscenario's voorbereiden.

Wanneer AI-systemen bovendien steeds meer als agent kunnen functioneren, ontstaat een extra dimensie. Een agent kan niet alleen een antwoord geven op een vraag, maar binnen bepaalde grenzen zelfstandig meerdere stappen uitvoeren, informatie verzamelen, hulpmiddelen gebruiken en vervolgacties ondernemen.

Voor cybersecurity betekent dit dat organisaties niet uitsluitend moeten nadenken over de vraag of een AI-model gevaarlijke informatie kan genereren. Ze moeten ook kijken naar wat een AI-agent daadwerkelijk mag doen wanneer die toegang krijgt tot bedrijfsaccounts, software, API's, cloudomgevingen en andere systemen.

Daarom zijn agentic identities zo belangrijk

Een van de opvallende punten in de verklaring is de nadruk op zogenoemde agentic identities: digitale identiteiten die door AI-systemen of AI-agents worden gebruikt.

Dat wordt belangrijk zodra AI niet langer uitsluitend als hulpmiddel voor een medewerker fungeert, maar zelfstandig acties uitvoert.

Een traditionele gebruiker heeft bijvoorbeeld een account met bepaalde rechten. Bij een AI-agent kan een vergelijkbare situatie ontstaan, maar dan met software die zelfstandig meerdere acties achter elkaar kan uitvoeren.

Dat roept fundamentele beveiligingsvragen op:

• Welke systemen mag een AI-agent benaderen?
• Welke handelingen mag de agent zelfstandig uitvoeren?
• Hoe wordt vastgesteld welke agent een bepaalde actie heeft uitgevoerd?
• Hoe worden de rechten van een agent beperkt?
• Hoe wordt misbruik gedetecteerd?
• Hoe wordt een agent onmiddellijk uitgeschakeld wanneer zijn gedrag verdacht wordt?
• Hoe wordt achteraf gecontroleerd welke beslissingen en acties hebben plaatsgevonden?

Volgens de ondertekenaars moeten dergelijke identiteiten traceerbaar en verantwoord worden ingericht. Dat is essentieel omdat organisaties anders het risico lopen dat AI-agents uiteindelijk beschikken over veel meer bevoegdheden dan noodzakelijk is.

Vier uitgangspunten voor collectieve cyberdefensie

De gezamenlijke oproep draait in grote lijnen om vier principes.

1. De huidige beveiliging is onvoldoende

De eerste conclusie is dat veel digitale omgevingen simpelweg niet sterk genoeg zijn beveiligd tegen een wereld waarin aanvallers AI kunnen gebruiken.

De oplossing is volgens de ondertekenaars niet uitsluitend nóg meer geavanceerde AI inzetten. Eerst moeten fundamentele beveiligingsproblemen worden aangepakt.

Dat betekent onder andere het verwijderen of beperken van oude kwetsbaarheden, het verbeteren van authenticatie, het verminderen van overmatige toegangsrechten en het corrigeren van verkeerde configuraties.

Ook software die door AI wordt gegenereerd moet volgens dezelfde veiligheidsstandaarden worden gecontroleerd als traditioneel ontwikkelde software.

AI-gegenereerde code is immers niet automatisch veilige code. Een ontwikkelaar kan met behulp van AI sneller software produceren, maar snelheid zonder voldoende controle kan juist nieuwe kwetsbaarheden introduceren.

2. Meer verdedigers moeten toegang krijgen tot cyber-capabele AI

De tweede pijler is het beschikbaar maken van krachtige AI voor verdedigers.

Dat betekent bijvoorbeeld dat cybersecurityteams AI kunnen inzetten om enorme hoeveelheden loggegevens en netwerkactiviteiten te analyseren, verdachte patronen sneller te herkennen, incidenten te onderzoeken en beveiligingsmaatregelen te automatiseren.

Het doel is daarmee niet simpelweg om menselijke beveiligingsspecialisten te vervangen.

Juist omdat het aantal digitale systemen, meldingen en potentiële aanvalspaden enorm groot is, kan AI fungeren als een extra analysecapaciteit voor beveiligingsteams.

Voor kleinere organisaties en beheerders van kritieke infrastructuur is dit extra belangrijk. Zij beschikken vaak niet over dezelfde aantallen cybersecurityspecialisten als grote technologiebedrijven.

3. Cyberdefensie moet een wereldwijde gezamenlijke verantwoordelijkheid worden

De derde pijler is samenwerking.

Volgens de organisaties kan geen enkele onderneming alleen de volledige digitale infrastructuur beschermen. Aanvallen stoppen immers niet bij bedrijfsgrenzen.

Een kwetsbaarheid in een leverancier kan gevolgen hebben voor honderden klanten. Een aanval op een cloudprovider kan meerdere organisaties tegelijk raken. Een gecompromitteerd account kan vervolgens worden gebruikt om andere systemen binnen een keten binnen te dringen.

Daarom moet informatie over bedreigingen en effectieve verdedigingsmethoden sneller tussen bedrijven, overheden en andere organisaties kunnen worden gedeeld.

De achterliggende gedachte is dat collectieve verdediging sterker kan zijn dan individuele verdediging: wanneer één organisatie een aanval ontdekt, kunnen andere organisaties zich sneller beschermen tegen dezelfde methode.

4. Organisaties kunnen onmiddellijk beginnen

De vierde boodschap is praktisch: organisaties hoeven niet te wachten op een nieuwe generatie AI of nieuwe wetgeving.

Er zijn nu al maatregelen mogelijk die het risico aanzienlijk kunnen verminderen.

Het gaat vooral om het aanpakken van bekende zwakke plekken, het verbeteren van toegangsbeheer, het versterken van authenticatie, het beperken van onnodige privileges, het beter controleren van software en het voorbereiden van organisaties op AI-gerelateerde incidenten.

AI verandert de dreiging, maar veel van de meest effectieve beveiligingsmaatregelen blijven fundamenteel.

Wat organisaties volgens de oproep moeten doen

Voor organisaties betekent de verklaring vooral dat cybersecurity niet langer uitsluitend als een technisch probleem van de IT-afdeling moet worden beschouwd.

De beveiliging van digitale systemen moet een verantwoordelijkheid van het management worden.

Bestuurders moeten weten welke systemen het belangrijkst zijn, welke kwetsbaarheden de grootste gevolgen kunnen hebben en welke accounts en systemen toegang hebben tot kritieke gegevens of processen.

Daarnaast moeten organisaties kritieke kwetsbaarheden prioriteit geven. Niet iedere kwetsbaarheid heeft dezelfde consequenties. Een fout in een geïsoleerd systeem is iets anders dan een kwetsbaarheid in een systeem waarmee toegang kan worden verkregen tot productieomgevingen, klantgegevens of operationele technologie.

Ook leveranciers moeten kritischer worden beoordeeld.

Wanneer organisaties software, cloudtechnologie of AI-systemen inkopen, moeten zij niet alleen kijken naar functionaliteit en prijs, maar ook naar beveiliging, toegangsbeheer, logging, updatebeleid en de manier waarop AI-functionaliteit wordt gecontroleerd.

Securitybedrijven krijgen eveneens een nieuwe verantwoordelijkheid

Voor cybersecurityleveranciers verandert AI de wedstrijd tussen aanvallers en verdedigers.

Beveiligingsbedrijven moeten ervan uitgaan dat toekomstige aanvallers beschikken over steeds capabelere AI-systemen. Traditionele beveiligingstests zijn daarom mogelijk niet voldoende.

De oproep vraagt securitybedrijven om hun verdediging voortdurend te testen tegen de mogelijkheden van de meest geavanceerde AI-systemen.

Dat betekent dat beveiligingsproducten niet alleen moeten worden getest tegen bekende malware en traditionele aanvalstechnieken, maar ook tegen scenario's waarin aanvallers AI gebruiken om zich aan te passen, informatie te combineren en aanvallen te automatiseren.

Tegelijkertijd moeten defensieve AI-mogelijkheden bereikbaar worden voor de organisaties die ze het hardst nodig hebben, waaronder beheerders van kritieke infrastructuur.

Overheden moeten volgens de bedrijven meer doen

De oproep richt zich nadrukkelijk niet alleen op de private sector.

Overheden hebben volgens de ondertekenaars een belangrijke rol bij het financieren en coördineren van cyberdefensie. Dat is vooral relevant voor organisaties zoals ziekenhuizen, waterbedrijven en lokale overheden die essentiële diensten leveren maar niet altijd beschikken over grote cybersecuritybudgetten.

Een zwakke lokale organisatie kan immers onderdeel worden van een veel grotere aanvalsketen.

Daarom pleiten de ondertekenaars ervoor dat defensieve AI en andere beveiligingsmiddelen ook beschikbaar komen voor organisaties die maatschappelijk belangrijk zijn maar financieel niet dezelfde mogelijkheden hebben als grote technologiebedrijven.

De rol van AI-bedrijven is bijzonder groot

De bedrijven achter de krachtigste AI-modellen bevinden zich volgens de verklaring in een bijzondere positie.

Zij ontwikkelen technologie die zowel defensief als offensief kan worden gebruikt en beschikken over kennis, rekenkracht en modellen die voor veel andere organisaties moeilijk toegankelijk zijn.

Daarom wordt van frontier-AI-bedrijven verwacht dat zij niet alleen veilige modellen bouwen, maar ook bijdragen aan de bredere digitale verdediging.

Dat kan onder meer door toegang tot modellen, financiering en training beschikbaar te stellen en door organisaties te helpen AI op een veilige manier in hun beveiligingsprocessen te integreren.

Tegelijkertijd moeten AI-bedrijven rekening houden met het feit dat hun modellen steeds meer zelfstandig kunnen handelen. Hoe autonomer een AI-agent wordt, hoe belangrijker het wordt om duidelijk vast te leggen welke acties toegestaan zijn en wie daarvoor verantwoordelijk is.

Een nieuwe wapenwedloop tussen aanvallers en verdedigers

De waarschuwing moet uiteindelijk worden gezien tegen de achtergrond van een steeds snellere AI-ontwikkeling.

Cybersecurity is altijd al een strijd geweest tussen aanvallers en verdedigers. Nieuwe aanvalstechnieken leiden tot nieuwe beveiligingsmaatregelen, waarna aanvallers hun methoden aanpassen.

AI kan die cyclus versnellen.

Aanvallers kunnen AI gebruiken om sneller te experimenteren en hun werkwijze aan te passen. Verdedigers kunnen dezelfde technologie gebruiken om aanvallen eerder te ontdekken, systemen sneller te analyseren en incidenten gedeeltelijk te automatiseren.

Daarom is het te simpel om AI uitsluitend als een bedreiging te beschouwen.

AI is tegelijkertijd een nieuwe aanvalscapaciteit én een nieuwe verdedigingscapaciteit.

Welke kant het voordeel krijgt, hangt voor een belangrijk deel af van de snelheid waarmee organisaties hun beveiliging aanpassen.

Geen reden voor paniek, wel voor versnelling

De gezamenlijke verklaring betekent niet dat een wereldwijde golf van volledig autonome AI-cyberaanvallen onvermijdelijk is.

Ook is niet iedere succesvolle cyberaanval straks automatisch het gevolg van kunstmatige intelligentie.

De werkelijkheid is waarschijnlijk minder spectaculair maar potentieel ingrijpender: bestaande cyberaanvallen kunnen geleidelijk efficiënter worden doordat aanvallers AI steeds verder integreren in hun werkwijze.

Juist daarom is de waarschuwing relevant.

Wanneer AI de kosten en tijd die nodig zijn om aanvallen uit te voeren verlaagt, kunnen ook kleinere of minder gespecialiseerde aanvallers toegang krijgen tot mogelijkheden die voorheen vooral beschikbaar waren voor goed georganiseerde groepen.

Tegelijkertijd kunnen goed beveiligde organisaties AI gebruiken om hun eigen verdediging te versterken.

De belangrijkste vraag wordt daardoor niet of AI uit cybersecurity kan worden geweerd. Dat is praktisch gezien nauwelijks realistisch.

De vraag is hoe snel organisaties hun beveiligingsarchitectuur, processen en verantwoordelijkheden aanpassen aan een wereld waarin zowel aanvallers als verdedigers over steeds krachtigere AI beschikken.

Het venster voor voorbereiding wordt kleiner

De meer dan 130 ondertekenaars presenteren hun verklaring uiteindelijk als een oproep tot gezamenlijke actie.

Hun boodschap aan bedrijven, overheden, cybersecurityleveranciers en AI-ontwikkelaars is dat cybersecurity niet langer kan worden behandeld als een probleem dat uitsluitend achteraf wordt opgelost.

Kwetsbaarheden moeten worden aangepakt voordat ze worden misbruikt. AI-systemen moeten vanaf het ontwerp rekening houden met veiligheid. Nieuwe AI-agents moeten strikt gecontroleerde bevoegdheden krijgen. Kritieke infrastructuur moet toegang krijgen tot moderne defensieve technologie. En organisaties moeten informatie over aanvallen en effectieve verdediging sneller met elkaar delen.

De ontwikkeling van AI gaat ondertussen door.

Daarmee wordt cybersecurity steeds minder een afzonderlijke technische discipline en steeds meer een voorwaarde voor de continuïteit van digitale en fysieke dienstverlening.

De waarschuwing van de ondertekenaars komt daarom in essentie neer op één boodschap: wachten tot AI-aanvallen op grote schaal plaatsvinden is geen verstandige strategie. De verdediging moet worden versterkt voordat de aanvallers hun volledige voordeel uit de technologie kunnen halen.

Door: Drifter

Microsoft heeft de optionele cumulatieve preview-update KB5120998 uitgebracht voor Windows 11 versie 24H2 en 25H2. De update bevat in totaal 35 verbeteringen, wijzigingen en oplossingen. Een aanzienlijk deel daarvan heeft betrekking op de Startmenu-, taakbalk- en zoekfuncties, maar Microsoft voert daarnaast ook wijzigingen door op het gebied van beheer, beveiliging, updates en systeemherstel.

Omdat KB5120998 een preview-update is, gaat het niet om een reguliere beveiligingsupdate. Dergelijke optionele updates worden doorgaans aan het einde van de maand uitgebracht, zodat gebruikers en vooral IT-beheerders nieuwe oplossingen en verbeteringen kunnen testen voordat deze in de daaropvolgende maandelijkse beveiligingsupdate voor een groter publiek beschikbaar komen.

Nieuwe mogelijkheden voor de taakbalk

Een van de opvallendste wijzigingen in KB5120998 is dat gebruikers opnieuw aanzienlijk meer vrijheid krijgen bij de plaatsing van de Windows-taakbalk.

Na installatie van de update kan de taakbalk via Instellingen > Persoonlijke instellingen > Taakbalk > Taakbalkgedrag > Positie van de taakbalk aan verschillende zijden van het scherm worden geplaatst. Afhankelijk van de configuratie kan de taakbalk onderaan, bovenaan, links of rechts worden weergegeven.

Ook verschillende andere aanpassingsmogelijkheden blijven beschikbaar wanneer de taakbalk niet onderaan het scherm staat. Microsoft probeert hiermee tegemoet te komen aan gebruikers die een andere indeling prefereren of Windows 11 op een specifieke manier gebruiken.

Compactere taakbalk voor kleinere schermen

KB5120998 introduceert daarnaast een nieuwe, kleinere taakbalkweergave. Hierbij worden zowel de hoogte van de taakbalk als de afmetingen van de taakbalkpictogrammen verkleind.

Dat kan vooral nuttig zijn op apparaten met een klein scherm. Door minder verticale ruimte voor de taakbalk te reserveren, blijft er meer bruikbare schermruimte over voor programma's, documenten en andere vensters.

De wijziging is met name interessant voor laptops en andere compacte Windows-apparaten waarop iedere beschikbare pixel telt.

Meer controle over het Startmenu

Ook het Startmenu krijgt met deze update extra instelmogelijkheden.

Gebruikers kunnen verschillende onderdelen van het Startmenu afzonderlijk beheren. Zo wordt het mogelijk om de secties Vastgemaakt, Aanbevolen en Alle apps onafhankelijk van elkaar weer te geven of te verbergen.

Daarmee wordt het Startmenu flexibeler voor mensen die bijvoorbeeld helemaal geen aanbevolen bestanden of apps willen zien en liever een zo eenvoudig mogelijk menu gebruiken.

Daarnaast kan de gebruiker ervoor kiezen om de accountnaam en profielfoto in het Startmenu te verbergen.

Microsoft voegt bovendien opties toe voor verschillende Startmenuformaten. Gebruikers kunnen kiezen tussen een kleinere en grotere weergave, waardoor het Startmenu beter kan worden afgestemd op de beschikbare schermruimte en persoonlijke voorkeur.

Windows Search wordt slimmer

Een andere belangrijke verbetering betreft Windows Search.

Windows kan vanaf deze update automatisch bepalen welke mappen een gebruiker het vaakst gebruikt en deze locaties automatisch indexeren. Bestanden uit dergelijke veelgebruikte mappen kunnen daardoor sneller en consistenter terugkomen in toekomstige zoekresultaten.

Gebruikers houden daarbij controle over deze functie. De betreffende instelling is te vinden via:

Instellingen > Privacy en beveiliging > Zoeken > Automatisch aanvullende relevante locaties zoeken

Dit moet ervoor zorgen dat Windows beter begrijpt waar een gebruiker zijn bestanden daadwerkelijk bewaart, zonder dat de gebruiker iedere locatie handmatig hoeft toe te voegen.

Verbeterd gedrag na updates en opnieuw opstarten

Microsoft heeft ook wijzigingen aangebracht in het gedrag van Windows nadat een update is geïnstalleerd.

Wanneer een pc handmatig in de slaapstand is gezet voordat een update wordt uitgevoerd, moet het systeem na het voltooien van de update beter terugkeren naar de slaapstand. Dit geldt zelfs wanneer de automatische slaapstand in Windows is ingesteld op Nooit.

Hiermee probeert Microsoft te voorkomen dat een computer na een update onverwacht actief blijft terwijl de gebruiker het apparaat juist handmatig in de slaapstand had gezet.

Windows Update krijgt meer mogelijkheden

KB5120998 introduceert tevens ondersteuning waarmee bepaalde apps hun eigen updates beter kunnen afstemmen op Windows Update.

Ondersteunde toepassingen kunnen hierdoor hun updateproces laten coördineren met het Windows Update-mechanisme. Het doel daarvan is om updates beter te plannen en de totale update-ervaring overzichtelijker te maken.

Microsoft verwijst hiervoor naar het Windows Update Orchestration Platform (UOP). De functie is vooral relevant voor ontwikkelaars en organisaties die meerdere softwarecomponenten gecontroleerd willen laten samenwerken tijdens onderhoud en updates.

Verbeteringen voor VPN-problemen

De update bevat verder verbeteringen voor de betrouwbaarheid van Windows bij bepaalde VPN-gerelateerde problemen.

Microsoft heeft de veerkracht en herstelmogelijkheden verbeterd voor situaties waarin achtergrondprocessen die met VPN-functionaliteit verband houden problemen veroorzaken. In dergelijke gevallen konden processen eerder mogelijk niet meer reageren.

De wijzigingen moeten ervoor zorgen dat Windows zich in dergelijke situaties beter herstelt en minder snel last krijgt van vastlopende processen.

Administrator Protection wordt uitgerold

Een belangrijkere wijziging vanuit beveiligingsperspectief is de verdere introductie van Administrator Protection.

Deze functie is bedoeld om het risico van aanvallen waarbij aanvallers proberen extra rechten te verkrijgen, te verkleinen. Het uitgangspunt is dat administratieve rechten niet permanent beschikbaar hoeven te zijn, maar indien nodig tijdelijk kunnen worden toegekend.

Het gaat daarbij om een zogenoemd just-in-time-mechanisme. Een gebruiker kan voor een specifieke administratieve handeling tijdelijke verhoogde rechten krijgen, waarna deze privileges weer verdwijnen.

Microsoft benadrukt dat Administrator Protection niet moet worden beschouwd als een formele beveiligingsgrens. De functie is bedoeld als aanvullende beveiligingsmaatregel die de bescherming tegen aanvallen waarbij rechten worden verhoogd verder moet versterken.

Een belangrijk detail is dat Administrator Protection standaard uitgeschakeld is. Organisaties kunnen de functie activeren via Microsoft Intune met OMA-URI of via Groepsbeleid.

Voor thuisgebruikers zal deze wijziging daarom waarschijnlijk minder direct merkbaar zijn dan de nieuwe taakbalk- en Startmenu-opties.

WMIC verdwijnt definitief

Een andere belangrijke systeemwijziging betreft Windows Management Instrumentation Command-line, beter bekend als WMIC.

Vanaf augustus 2026 wordt WMIC niet langer meegeleverd met Windows 11 versie 24H2 en 25H2.

Microsoft had WMIC al eerder standaard verwijderd uit nieuwe installaties van deze Windows-versies. Het hulpprogramma kon in sommige gevallen nog als afzonderlijke Feature on Demand worden toegevoegd, maar ook die mogelijkheid komt nu te vervallen.

Dit kan gevolgen hebben voor oudere scripts, beheertools en applicaties die rechtstreeks afhankelijk zijn van het WMIC-programma.

Organisaties die nog gebruikmaken van commando's zoals wmic zullen hun beheer- en automatiseringsscripts daarom moeten controleren en waar nodig overstappen op modernere methoden voor het benaderen van WMI-functionaliteit.

Windows 11 wordt bijgewerkt naar nieuwe buildnummers

Na installatie van KB5120998 worden de volgende buildnummers gebruikt:

• Windows 11 versie 25H2: build 26200.9278
• Windows 11 versie 24H2: build 26100.9278

De update bevat geen nieuwe maandelijkse beveiligingspatches. Het gaat om een optionele preview van kwaliteitsverbeteringen en oplossingen die Microsoft later breder wil uitrollen.

Een extra herstart kan noodzakelijk zijn

Microsoft heeft daarnaast gewaarschuwd dat sommige systemen tijdens het installeren van deze en toekomstige Windows-updates één extra keer kunnen worden herstart.

Dit houdt verband met wijzigingen rond de Secure Boot-certificaten.

Op een beperkt aantal consumenten- en zakelijke apparaten kan het toepassen van een Secure Boot-certificaatupdate ertoe leiden dat Windows tijdens het updateproces nog een keer opnieuw wordt opgestart.

Een dergelijke extra herstart hoeft dus niet te betekenen dat er iets mis is gegaan met de installatie. Het kan onderdeel zijn van het normale updateproces wanneer de betreffende Secure Boot-componenten op het apparaat worden bijgewerkt.

Microsoft verwacht dat dit verschijnsel ook bij enkele Windows-updates in de komende maanden kan voorkomen.

Hoe installeer je KB5120998?

Omdat KB5120998 een optionele preview-update is, wordt deze niet op dezelfde manier als een verplichte maandelijkse beveiligingsupdate aan iedere gebruiker opgedrongen.

Wie de update wil testen, kan in Windows 11 naar:

Instellingen > Windows Update

Daar kan vervolgens op Naar updates zoeken worden geklikt.

Wanneer KB5120998 voor het betreffende apparaat beschikbaar is, verschijnt de optie Downloaden en installeren. De update moet in de normale situatie dus handmatig worden geselecteerd.

Gebruikers die in Windows hebben ingesteld dat zij de nieuwste updates ontvangen zodra deze beschikbaar zijn, kunnen de preview-update eerder aangeboden krijgen.

De update kan daarnaast handmatig worden gedownload via de Microsoft Update Catalogus wanneer een beheerder een specifieke installatie nodig heeft.

Moet je KB5120998 installeren?

Voor de gemiddelde gebruiker is het belangrijk om te beseffen dat dit een optionele preview-update is. Er is daarom geen algemene noodzaak om deze onmiddellijk te installeren.

Wie vooral geïnteresseerd is in de nieuwe taakbalk- en Startmenu-opties, of problemen probeert op te lossen die in deze update worden aangepakt, kan ervoor kiezen de update nu al te installeren.

Voor computers die vooral belangrijk zijn voor dagelijks werk, kan het verstandiger zijn om te wachten totdat de verbeteringen als onderdeel van de reguliere maandelijkse update worden verspreid. Preview-updates zijn immers bedoeld om nieuwe wijzigingen eerder beschikbaar te maken voor testen en feedback.

Voor IT-afdelingen kan KB5120998 juist interessant zijn omdat organisaties hiermee kunnen controleren of hun applicaties, scripts, beleid en hardware correct blijven functioneren voordat dezelfde wijzigingen breder worden uitgerold.

Einde ondersteuning voor Windows 11 24H2 Home en Pro komt dichterbij

Naast de nieuwe preview-update heeft Microsoft gebruikers er opnieuw aan herinnerd dat de ondersteuning voor bepaalde Windows 11 24H2-installaties binnenkort eindigt.

Voor Windows 11 24H2 Home en Pro loopt de ondersteuning over ongeveer twee maanden af. Apparaten met deze edities zullen daarna niet langer op de normale manier nieuwe updates voor die versie ontvangen.

Dat geldt niet voor alle 24H2-edities. Windows 11 24H2 Enterprise en Education blijven volgens Microsoft langer ondersteund en vallen onder een langere ondersteuningsperiode.

Gebruikers van Windows 11 24H2 Home of Pro doen er daarom verstandig aan om niet alleen naar KB5120998 te kijken, maar ook naar de langere termijn. Wanneer het apparaat geschikt is voor een nieuwere Windows-versie, ligt een overstap naar Windows 11 25H2 voor de hand.

Door: Drifter

Google gaat de technische eisen voor Android-apps en -games die via Google Play worden verspreid vanaf februari 2027 aanzienlijk aanscherpen. Ontwikkelaars krijgen dan niet alleen te maken met strengere eisen rond het geheugengebruik van hun software, maar ook met nieuwe minimumvereisten voor de optimalisatie van DEX-code.

Met de nieuwe regels wil Google voorkomen dat apps en games structureel te veel systeemgeheugen gebruiken. Dat is volgens het bedrijf belangrijk omdat Android-apparaten niet onbeperkt steeds meer RAM kunnen krijgen, terwijl apps tegelijkertijd steeds complexer en geheugenintensiever worden. Vooral de combinatie van stijgende geheugenkosten, zwaardere apps en de groei van lokale AI-verwerking zorgt volgens Google voor toenemende druk op het beschikbare geheugen.

De nieuwe eisen worden onderdeel van de technische kwaliteitsbeoordeling van Google Play. Apps en games die structureel slecht presteren op de nieuwe Android Vitals-metrieken kunnen uiteindelijk minder zichtbaar worden op Google Play en te maken krijgen met beperkingen bij het publiceren van nieuwe versies.

Google gaat daadwerkelijk meten hoeveel geheugen apps gebruiken

Een belangrijk onderdeel van de nieuwe regels is dat Google niet alleen naar de theoretische geheugenbehoefte van een app kijkt. Google Play gaat het daadwerkelijke geheugengebruik op gebruikersapparaten meten.

Daarvoor worden vanaf 2027 twee nieuwe geheugenstatistieken onderdeel van Android Vitals:

• Memory usage: het anonieme RSS-geheugen van de app, gecombineerd met geheugen dat naar swap of zRAM is verplaatst;
• Bitmap memory usage: de hoeveelheid geheugen die door bitmapafbeeldingen wordt gebruikt.

Met Anonymous RSS wordt onder meer geheugen bedoeld dat rechtstreeks door de app wordt gebruikt, bijvoorbeeld voor de Java- of Kotlin-heap, native geheugenallocaties en andere anonieme geheugentoewijzingen. Swap wordt eveneens meegerekend. Op Android wordt daarbij onder meer zRAM gebruikt om geheugenpagina's te comprimeren wanneer dat nodig is.

Dat is belangrijk omdat een app die ogenschijnlijk binnen een bepaalde geheugengrens blijft, alsnog grote druk op het systeem kan veroorzaken wanneer Android delen van het geheugen moet comprimeren of naar swap moet verplaatsen.

Google kijkt bovendien niet naar één afzonderlijke meting. De beoordeling is gebaseerd op gebruiksgegevens over een langere periode. Net als bij andere Android Vitals gebruikt Google een periode van 28 dagen en wordt het 90e percentiel gebruikt om te bepalen of een app structureel boven een bepaalde grens uitkomt.

Een 90e percentiel betekent in de praktijk dat ongeveer 90 procent van de gemeten waarden onder de betreffende grens ligt en dat de hoogste 10 procent daarboven zit. Hierdoor wordt voorkomen dat één incidentele uitschieter automatisch bepaalt of een app wel of niet aan de eisen voldoet.

De geheugengrens hangt af van het toestel

Er komt geen universele geheugenlimiet die voor iedere Android-smartphone hetzelfde is. Google maakt onderscheid tussen verschillende RAM-categorieën en tussen de verschillende toestanden waarin een app zich kan bevinden.

Dat is logisch: een app op een toestel met relatief weinig RAM heeft veel minder ruimte dan dezelfde app op een smartphone met aanzienlijk meer geheugen.

Voor reguliere apps gelden vanaf februari 2027 onder meer de volgende grenzen voor het 90e percentiel van het dynamische geheugengebruik:

Voor toestellen met zeer weinig RAM en voor de hoogste RAM-categorieën gelden niet in alle gevallen dezelfde handhavingsdrempels. Ook moet worden bedacht dat de categorieën zijn gebaseerd op de totale beschikbare systeemgeheugenclassificatie van het apparaat en niet simpelweg op het getal dat een fabrikant op de doos vermeldt.

De belangrijkste conclusie is daarom dat een ontwikkelaar niet kan volstaan met de redenering dat een smartphone bijvoorbeeld 8 of 12 GB RAM heeft. Google beoordeelt het daadwerkelijke gedrag van de app binnen de relevante hardwarecategorie en de toestand waarin de app draait.

Een app krijgt meer ruimte wanneer hij actief wordt gebruikt

Ook de toestand van de app speelt een belangrijke rol.

Een app die daadwerkelijk op het scherm wordt gebruikt, krijgt meer ruimte dan een proces dat alleen op de achtergrond actief is. Een applicatie die in de cache staat, wordt weer anders behandeld.

Dat onderscheid moet voorkomen dat ontwikkelaars grote hoeveelheden geheugen vasthouden terwijl hun app voor de gebruiker niet zichtbaar of actief is.

Vooral achtergrondprocessen kunnen daardoor belangrijk worden. Een app die op de achtergrond grote hoeveelheden data, afbeeldingen of andere objecten in het geheugen blijft bewaren, kan daarmee sneller tegen de nieuwe grenzen aanlopen.

Google wil ontwikkelaars hiermee stimuleren om geheugen daadwerkelijk vrij te geven wanneer dat niet meer nodig is.

Bitmapgeheugen krijgt een aparte beoordeling

Naast het totale dynamische geheugengebruik gaat Google specifiek kijken naar het geheugen dat door bitmaps wordt gebruikt.

Dat is relevant voor apps die veel afbeeldingen verwerken, bijvoorbeeld sociale media, foto-apps, games, videodiensten en andere toepassingen met veel visuele content.

Bitmaps kunnen relatief veel werkgeheugen innemen. Een afbeelding die op het scherm wordt weergegeven, moet immers op een bepaald moment in een voor Android bruikbare geheugenrepresentatie beschikbaar zijn. Wanneer een app vervolgens grote aantallen afbeeldingen blijft vasthouden terwijl ze niet meer zichtbaar zijn, kan het geheugengebruik snel oplopen.

Google maakt daarom onderscheid tussen zichtbaar gebruik en het onnodig lang vasthouden van bitmapgegevens. Vooral in achtergrond- en cached-toestanden moeten apps voorkomen dat grote hoeveelheden bitmapgeheugen onnodig worden vastgehouden.

Android zelf krijgt eveneens strengere geheugenbeperkingen

De nieuwe Play Store-regels staan niet los van ontwikkelingen binnen Android zelf.

Google werkt tegelijkertijd aan bredere geheugenlimieten binnen het besturingssysteem. Het doel daarvan is om te voorkomen dat één proces zoveel geheugen opeist dat de prestaties van het hele apparaat verslechteren.

Wanneer een app zijn beschikbare geheugenbudget bereikt, kan Android eerst proberen geheugen efficiënter te beheren door pagina's naar zRAM te verplaatsen. Dat voorkomt niet noodzakelijk direct dat de app blijft draaien, maar comprimeren en decomprimeren kost wel processorkracht. Een te zware geheugendruk kan daardoor leiden tot vertragingen en een minder vloeiende gebruikerservaring.

Als het geheugengebruik verder oploopt en de systeemdruk te groot wordt, kan Android uiteindelijk besluiten een proces te beëindigen.

Voor gebruikers kan dat zich bijvoorbeeld uiten in apps die opnieuw moeten worden geladen nadat ze naar de achtergrond zijn verplaatst. Voor ontwikkelaars betekent het dat efficiënt geheugenbeheer steeds belangrijker wordt.

De nieuwe Google Play-eisen vormen daarmee een tweede laag bovenop de beperkingen die Android zelf aan processen oplegt.

De regels zijn vooral gericht op structurele problemen

Het doel van Google is niet dat iedere app op ieder moment zo weinig mogelijk RAM gebruikt. Een moderne app heeft nu eenmaal geheugen nodig om gegevens te verwerken, snel te reageren en een goede gebruikerservaring te bieden.

Het probleem ontstaat vooral wanneer een app structureel meer geheugen gebruikt dan redelijk is voor zijn hardwarecategorie of wanneer de app geheugen blijft vasthouden dat niet langer noodzakelijk is.

Daarom gebruikt Google het 90e percentiel over een periode van 28 dagen. Een incidentele piek hoeft daardoor niet meteen te betekenen dat een app de nieuwe eisen overtreedt.

Voor ontwikkelaars wordt het echter wel belangrijker om geheugenproblemen in echte gebruikerssessies te onderzoeken in plaats van alleen te testen op een eigen toestel.

Nieuwe statistieken zijn al eerder zichtbaar in Play Console

Ontwikkelaars hoeven niet tot februari 2027 te wachten om te zien hoe hun apps ervoor staan.

Google is bezig met het beschikbaar maken van nieuwe geheugenstatistieken binnen de Play Console. Daar kunnen ontwikkelaars onder meer zien hoe hun app presteert binnen verschillende RAM-categorieën en bij verschillende percentielen.

Ook komen er hulpmiddelen om te onderzoeken waarom een app veel geheugen gebruikt.

Daarnaast kunnen ontwikkelaars waarschuwingen krijgen wanneer hun software in de buurt komt van of boven de nieuwe kwaliteitsdrempels uitkomt. Daarmee wil Google voorkomen dat ontwikkelaars pas na het ingaan van de regels ontdekken dat hun app problemen veroorzaakt.

DEX-code moet vanaf 2027 eveneens worden geoptimaliseerd

Naast geheugen introduceert Google een tweede belangrijke technische eis: de optimalisatie van DEX-code.

DEX staat voor Dalvik Executable en vormt een belangrijk onderdeel van de uitvoerbare Android-code. Wanneer een applicatie veel DEX-code bevat, kan een slechte optimalisatie leiden tot een grotere softwarevoetafdruk, langere laadtijden en een hoger geheugengebruik.

Daarom gaat Google Play vanaf februari 2027 minimumvereisten stellen aan de mate waarin DEX-code wordt geoptimaliseerd.

Voor apps en games met een aanzienlijke hoeveelheid DEX-code moet een minimale optimalisatiegraad van 25 procent worden bereikt voor drie onderdelen:

• shrinking;
• optimalisatie;
• obfuscatie.

Voor reguliere apps geldt de nieuwe DEX-drempel wanneer de app meer dan 10 MB DEX-code bevat. Voor games ligt de grens hoger: daar wordt de eis toegepast bij meer dan 50 MB DEX-code.

Het gaat dus niet om de totale downloadgrootte van een app. Een grote app hoeft niet automatisch een probleem te hebben als de omvang vooral wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld afbeeldingen, video's, modellen of andere assets. De nieuwe regel kijkt specifiek naar de omvang en optimalisatie van de DEX-code.

R8 kan ontwikkelaars daarbij helpen

Google schrijft niet voor dat iedere ontwikkelaar één specifieke optimizer moet gebruiken.

Het bedrijf noemt R8 wel als belangrijk hulpmiddel. R8 kan onder meer ongebruikte code verwijderen, code optimaliseren en bepaalde onderdelen verkleinen of verhullen.

Het achterliggende idee is eenvoudig: wanneer een applicatie code bevat die niet daadwerkelijk nodig is voor de uiteindelijke distributieversie, hoeft die code ook niet noodzakelijk in dezelfde vorm meegeleverd te worden.

Door code te verkleinen en te optimaliseren kan een app niet alleen kleiner worden. Een efficiëntere codebasis kan ook bijdragen aan sneller opstarten, lager geheugengebruik en betere runtimeprestaties.

Google staat echter ook andere tools toe waarmee aan de vereisten kan worden voldaan.

Het gaat om drie afzonderlijke optimalisatiepercentages

De formulering van Google is belangrijk. De eis is niet simpelweg dat een DEX-bestand in totaal 25 procent kleiner moet worden.

Google kijkt naar drie afzonderlijke aspecten:

Shrinking richt zich op het verwijderen van overbodige of ongebruikte code.

Optimalisatie heeft betrekking op het verbeteren van de gegenereerde code, zodat deze efficiënter kan worden uitgevoerd.

Obfuscatie maakt code moeilijker leesbaar en kan tegelijkertijd helpen om de uiteindelijke code efficiënter te verpakken.

Voor de betreffende apps en games moet elk van deze onderdelen minimaal aan de vereiste van 25 procent voldoen.

De ontwikkelaar kan de resultaten van de optimalisatie per geüploade app bundle bekijken in de Play Console.

Waarom Google deze eisen nu invoert

De maatregelen komen op een moment waarop smartphones en apps voor een aantal nieuwe uitdagingen staan.

Traditioneel konden fabrikanten een groeiend geheugengebruik deels opvangen door smartphones simpelweg met meer RAM uit te rusten. Die strategie is echter niet onbeperkt houdbaar.

Geheugencomponenten zijn duurder geworden en de beschikbaarheid van geheugenhardware staat onder druk. Tegelijkertijd worden apps steeds uitgebreider.

Daar komt de groei van kunstmatige intelligentie op het apparaat bij. AI-functies die lokaal op een smartphone worden uitgevoerd, kunnen aanzienlijk meer geheugen vragen dan eenvoudige traditionele mobiele functies.

Dat betekent dat hetzelfde systeemgeheugen door steeds meer processen moet worden gedeeld.

Google probeert daarom twee ontwikkelingen tegelijk aan te pakken: het besturingssysteem moet apps beter beschermen tegen buitensporig geheugengebruik, terwijl ontwikkelaars worden aangespoord hun eigen software efficiënter te maken.

Vooral grote apps en games krijgen meer werk

Voor kleine, goed geoptimaliseerde apps zullen de nieuwe regels waarschijnlijk minder ingrijpend zijn.

De grootste gevolgen zijn te verwachten bij omvangrijke apps, games en toepassingen die grote hoeveelheden gegevens tegelijkertijd in het geheugen houden.

Denk daarbij aan software met grote hoeveelheden afbeeldingen, complexe gebruikersinterfaces, uitgebreide lokale databases, zware libraries of grote hoeveelheden uitvoerbare code.

Voor ontwikkelaars van dergelijke apps wordt het belangrijker om niet alleen naar functionaliteit te kijken, maar ook voortdurend te meten hoeveel geheugen iedere functie daadwerkelijk kost.

Een applicatie kan immers technisch goed functioneren op een ontwikkeltelefoon, terwijl duizenden gebruikers op goedkopere of oudere apparaten tegen geheugenproblemen aanlopen.

Google gaat technische kwaliteit directer koppelen aan distributie

De belangrijkste verandering is misschien wel dat geheugenoptimalisatie niet langer uitsluitend een interne technische keuze van een ontwikkelaar is.

Vanaf februari 2027 worden de nieuwe geheugen- en code-optimalisatiemetrieken onderdeel van de technische kwaliteitseisen van Google Play.

Apps en games die de nieuwe zogenaamde bad-behavior-thresholds overschrijden, kunnen daardoor gevolgen ondervinden binnen Google Play. Google heeft aangegeven dat dit onder meer kan leiden tot een lagere zichtbaarheid van een app en beperkingen rond publicatiemogelijkheden.

Daarmee verandert de positie van geheugenoptimalisatie fundamenteel.

Tot nu toe was het vooral een kwestie van prestaties, stabiliteit en gebruikerservaring. Vanaf 2027 kan het daarnaast ook rechtstreeks gevolgen hebben voor de manier waarop een app via Google Play wordt gedistribueerd.

Ontwikkelaars krijgen nog enkele maanden voorbereidingstijd

De nieuwe regels gaan in februari 2027 in. Google maakt de relevante meetgegevens echter al eerder beschikbaar, zodat ontwikkelaars hun apps kunnen controleren en aanpassen.

Dat geeft ontwikkelaars de mogelijkheid om vóór de daadwerkelijke handhaving te onderzoeken waar geheugenproblemen ontstaan.

Vooral het analyseren van gebruikersgegevens wordt daarbij belangrijk. Een ontwikkelaar kan bijvoorbeeld ontdekken dat het geheugengebruik op toestellen met 4 GB RAM aanzienlijk hoger ligt dan op moderne smartphones met 12 of 16 GB RAM.

Ook kan blijken dat een app in de voorgrond probleemloos presteert, maar na langere tijd op de achtergrond onnodig veel geheugen blijft vasthouden.

Door die verschillen zichtbaar te maken, kan een ontwikkelaar gericht optimaliseren.

Wat verandert er concreet voor Android-gebruikers?

Voor gebruikers is de verandering vooral indirect merkbaar.

Google wil voorkomen dat apps het beschikbare geheugen zo zwaar belasten dat andere apps voortdurend opnieuw moeten worden geladen of dat het toestel merkbaar trager reageert.

Op langere termijn kunnen de maatregelen daardoor bijdragen aan een stabielere Android-ervaring, vooral op apparaten met minder RAM.

Gebruikers hoeven zelf geen instellingen aan te passen om aan de nieuwe regels te voldoen. De verantwoordelijkheid ligt bij Google en vooral bij de ontwikkelaars van de apps.

Een app die veel geheugen nodig heeft, wordt dus niet automatisch van een toestel verwijderd. Het gaat in eerste instantie om kwaliteitsmetingen en de voorwaarden waaronder ontwikkelaars hun apps via Google Play kunnen blijven verspreiden.

De combinatie van maatregelen is belangrijk

De afzonderlijke maatregelen lijken op het eerste gezicht technisch en relatief beperkt, maar samen vormen ze een duidelijke koerswijziging.

Google gaat vanaf 2027 niet alleen kijken naar wat een Android-app doet, maar ook naar hoe efficiënt die app dat doet.

Aan de ene kant wordt het daadwerkelijke dynamische geheugengebruik gemeten. Aan de andere kant wordt specifiek gekeken naar bitmapgeheugen. Daarnaast moet omvangrijke DEX-code voldoende worden verkleind, geoptimaliseerd en geobfusceerd.

Daarmee ontstaat een bredere kwaliteitscontrole die verschillende oorzaken van een zware Android-app tegelijk probeert aan te pakken.

Android beweegt naar een efficiënter software-ecosysteem

De nieuwe regels laten vooral zien dat Google niet langer ervan uitgaat dat smartphones het groeiende geheugengebruik van apps altijd kunnen oplossen door simpelweg meer RAM toe te voegen.

De hoeveelheid beschikbare hardware is eindig, terwijl de eisen van moderne software blijven toenemen. Lokale AI, complexere games, rijkere interfaces en steeds grotere softwarebibliotheken versterken die ontwikkeling.

Google kiest daarom voor een andere aanpak: het besturingssysteem krijgt strengere mogelijkheden om buitensporig geheugengebruik te beperken en Google Play gaat ontwikkelaars rechtstreeks aanspreken op de efficiëntie van hun apps.

Vanaf februari 2027 worden geheugengebruik, bitmapgebruik en DEX-optimalisatie daardoor niet langer uitsluitend technische aandachtspunten voor ontwikkelaars. Ze worden onderdeel van de voorwaarden voor een kwalitatief goede app op Google Play.

Voor gebruikers zou dat uiteindelijk moeten betekenen dat Android-apps efficiënter omgaan met het beschikbare geheugen, minder snel andere processen verdringen en beter blijven functioneren op apparaten waarop de hoeveelheid RAM niet onbeperkt kan blijven groeien.

Door: Drifter

Krijg je in Windows 11 ineens een melding dat ‘Virusbeveiliging is uitgeschakeld’ of dat je je virusbescherming moet inschakelen? Dan is er op dit moment geen reden om direct in paniek te raken. Microsoft heeft bevestigd dat er een probleem is met Microsoft Defender Antivirus waardoor Windows soms een waarschuwing toont terwijl Defender in werkelijkheid gewoon actief is.

Het probleem lijkt te worden veroorzaakt door een recente update van Microsoft Defender Antivirus. Daardoor kan Windows Security ten onrechte denken dat de antivirusbescherming is uitgeschakeld. De melding kan bijvoorbeeld verschijnen nadat je de computer hebt opgestart, maar ook tijdens normaal gebruik van Windows.

Belangrijk is wel dat je de waarschuwing niet blindelings negeert. Een beveiligingsmelding moet je altijd eerst controleren. Gelukkig kun je vrij eenvoudig zelf vaststellen of Microsoft Defender daadwerkelijk actief is.

Wat is er precies aan de hand?

Microsoft heeft aangegeven dat sommige systemen na een recente Defender-update meldingen kunnen tonen waarin staat dat Microsoft Defender Antivirus is uitgeschakeld, terwijl de antivirussoftware gewoon correct functioneert.

Je kunt daardoor bijvoorbeeld een melding krijgen waarin Windows je vraagt om de virusbescherming in te schakelen. Wanneer je op die melding klikt, word je vervolgens naar de Windows Security-app gestuurd. Daar blijkt dat Microsoft Defender helemaal niet is uitgeschakeld.

Het probleem zit dus niet noodzakelijk in de antivirusbescherming zelf, maar in de manier waarop Windows de status van Defender weergeeft en daarover rapporteert.

De fout kan ervoor zorgen dat dezelfde waarschuwing meerdere keren terugkomt. Ook wanneer je de melding wegklikt, kan Windows later opnieuw een soortgelijke waarschuwing tonen.

Microsoft werkt aan een oplossing die via een toekomstige update van Microsoft Defender Antivirus moet worden verspreid. Zolang die oplossing niet beschikbaar is, kunnen gebruikers de foutmeldingen blijven tegenkomen.

Welke Windows-versies zijn getroffen?

Omdat het probleem verband houdt met Microsoft Defender Antivirus en niet uitsluitend met één specifieke Windows 11-build, kan het op verschillende ondersteunde Windows-versies voorkomen.

Daaronder vallen onder meer Windows 11-versies zoals 23H2, 24H2 en 25H2, maar ook bepaalde Windows 10-systemen waarop Microsoft Defender Antivirus actief is.

De precieze Defender-update die verantwoordelijk is voor de fout is niet door Microsoft duidelijk geïdentificeerd. Daardoor is het op dit moment niet verstandig om ervan uit te gaan dat iedere melding automatisch vals is.

Moet je de melding dan gewoon negeren?

Nee. Hoewel Microsoft heeft bevestigd dat er sprake is van een foutieve melding, is het verstandig om eerst zelf te controleren of Defender daadwerkelijk actief is.

Dat is vooral belangrijk omdat een echte malwarebesmetting of een wijziging van je beveiligingsinstellingen óók kan leiden tot een waarschuwing dat je antivirusbescherming niet actief is.

Bovendien kunnen cybercriminelen misleidende beveiligingsmeldingen gebruiken om mensen ertoe te brengen beveiligingsfuncties uit te schakelen. Daarom is het altijd beter om een waarschuwing rechtstreeks in Windows Security te controleren in plaats van uitsluitend op de tekst van een pop-up te vertrouwen.

Zo controleer je Microsoft Defender via Windows Security

De eenvoudigste controle doe je rechtstreeks vanuit Windows Security.

1. Open Windows Security.
2. Ga naar Virus- en bedreigingsbeveiliging.
3. Controleer de weergegeven beveiligingsstatus.
4. Open vervolgens Instellingen voor virus- en bedreigingsbeveiliging en klik op Instellingen beheren.
5. Controleer of Realtimebeveiliging is ingeschakeld.

Als realtimebeveiliging actief is en Windows Security verder geen daadwerkelijke beveiligingsproblemen aangeeft, is de kans groot dat je te maken hebt met de bekende foutieve Defender-melding.

Let daarbij ook op andere beveiligingsmeldingen. Windows Security kan bijvoorbeeld aanbevelingen tonen voor aanvullende diensten of functies die niet betekenen dat Microsoft Defender zelf is uitgeschakeld. Een aanbeveling om bijvoorbeeld OneDrive of een andere Microsoft-dienst te gebruiken, staat los van de werking van de antivirusbescherming.

Nog betrouwbaarder controleren via Opdrachtprompt

Wil je niet alleen vertrouwen op wat de Windows Security-interface laat zien, dan kun je de status van de Defender-service rechtstreeks controleren.

Open Opdrachtprompt en voer het volgende commando uit:

sc query WinDefend

Zoek vervolgens naar de status van de service.

Wanneer Microsoft Defender Antivirus actief is, zie je onder meer:

STATE              : 4  RUNNING

RUNNING betekent dat de Windows-service van Microsoft Defender actief is.

Deze controle is echter niet voldoende om álle onderdelen van Defender te controleren. Een actieve service betekent namelijk niet automatisch dat iedere beveiligingsfunctie op dat moment is ingeschakeld.

Daarom is de volgende PowerShell-controle uitgebreider.

Controleer Defender en realtimebeveiliging met PowerShell

Open PowerShell of Windows Terminal en voer het volgende commando uit:

Get-MpComputerStatus | Select-Object AntivirusEnabled,RealTimeProtectionEnabled,AMServiceEnabled

Je kunt dit ook rechtstreeks vanuit Opdrachtprompt uitvoeren:

powershell -command "Get-MpComputerStatus | Select-Object AntivirusEnabled,RealTimeProtectionEnabled,AMServiceEnabled"

Op een normaal beveiligd systeem zou je ongeveer het volgende moeten zien:

AntivirusEnabled           : True
RealTimeProtectionEnabled  : True
AMServiceEnabled           : True

De drie belangrijkste waarden zijn:

• AntivirusEnabled: True — Microsoft Defender Antivirus is ingeschakeld.
• RealTimeProtectionEnabled: True — realtimebeveiliging is actief.
• AMServiceEnabled: True — de antimalwareservice van Defender is ingeschakeld.

Wanneer deze drie waarden allemaal op True staan, is Microsoft Defender actief en is realtimebeveiliging ingeschakeld.

In dat geval kan de melding dat je ‘virusbescherming moet inschakelen’ dus inderdaad een foutieve waarschuwing van Windows zijn.

Je hoeft hiervoor geen administrator te zijn

Voor deze controles hoef je normaal gesproken geen opdrachtprompt of PowerShell met administratorrechten te openen.

Dat maakt het eenvoudig om zelf te controleren wat de daadwerkelijke status van Defender is, zonder instellingen te wijzigen.

Let wel op dat je de bovenstaande commando's alleen gebruikt om de status te controleren. Er is geen reden om beveiligingsfuncties uit te schakelen of instellingen te wijzigen om de foutmelding te proberen te verhelpen.

Wat als één van de waarden op ‘False’ staat?

Als AntivirusEnabled, RealTimeProtectionEnabled of AMServiceEnabled op False staat, moet je de melding niet zomaar als een fout beschouwen.

Controleer dan eerst Windows Security zelf en kijk of daar wordt aangegeven waarom de bescherming is uitgeschakeld.

Mogelijke oorzaken kunnen bijvoorbeeld zijn dat:

• realtimebeveiliging daadwerkelijk is uitgeschakeld;
• een andere antivirusoplossing de actieve antivirusprovider is;
• Defender tijdelijk is onderbroken;
• er een probleem is met de beveiligingsinstellingen;
• het apparaat door een organisatie wordt beheerd en bepaalde instellingen centraal worden bepaald.

Als je een andere antivirusoplossing gebruikt, kan Microsoft Defender zich bovendien anders gedragen dan op een systeem waarop Defender de primaire antivirus is. Kijk daarom altijd naar de volledige beveiligingsstatus in Windows Security en niet naar slechts één afzonderlijke melding.

Wat moet je doen als alle drie waarden ‘True’ zijn?

Als je deze uitvoer krijgt:

AntivirusEnabled           : True
RealTimeProtectionEnabled  : True
AMServiceEnabled           : True

dan hoef je Defender niet opnieuw in te schakelen.

Je kunt de foutieve melding vervolgens negeren totdat Microsoft een oplossing voor het probleem uitbrengt. Het opnieuw activeren van Defender heeft in dat geval geen praktisch effect, omdat de beveiliging al actief is.

De waarschuwing kan ondertussen opnieuw verschijnen. Dat betekent niet automatisch dat Defender tussen de meldingen door is uitgeschakeld.

Waarom kun je de meldingen niet simpelweg met ‘Niet storen’ uitschakelen?

Een opvallend onderdeel van dit probleem is dat de betreffende beveiligingswaarschuwing niet altijd hetzelfde gedrag vertoont als een gewone Windows-melding.

Daardoor kunnen algemene instellingen voor Windows-meldingen of Niet storen niet noodzakelijk voorkomen dat deze beveiligingswaarschuwingen verschijnen.

Het probleem moet uiteindelijk aan de kant van Microsoft Defender worden opgelost. Het uitschakelen van algemene Windows-meldingen is daarom geen goede oplossing en kan bovendien andere belangrijke meldingen verbergen.

Wanneer komt de oplossing?

Microsoft heeft aangegeven dat het aan een oplossing werkt en dat deze via een toekomstige update van Microsoft Defender Antivirus beschikbaar moet komen.

Totdat die update wordt verspreid, kunnen gebruikers de foutieve meldingen blijven zien.

Het belangrijkste is daarom om onderscheid te maken tussen de melding en de daadwerkelijke status van Defender. De melding kan momenteel onjuist zijn, terwijl de onderliggende antivirusbescherming gewoon werkt.

Door: Drifter

Australische wetenschappers hebben een opvallende nieuwe toepassing voor cyborgtechnologie ontwikkeld: kakkerlakken die met behulp van kleine elektronische systemen op afstand kunnen worden bestuurd en medische hulp kunnen leveren in moeilijk bereikbare gebieden. De onderzoekers noemen deze dieren ‘Paraborgs’, een combinatie van paramedic en cyborg.

Het idee klinkt misschien als sciencefiction, maar de technologie is daadwerkelijk in laboratoriumproeven getest. Onderzoekers van de University of Queensland en de University of New South Wales (UNSW) hebben grote Australische graafkakkerlakken, Macropanesthia rhinoceros, uitgerust met lichte elektronica, camera's en een speciaal ontwikkeld injectiesysteem.

Het doel is niet om kakkerlakken volledig in robots te veranderen. In plaats daarvan gebruiken de wetenschappers de natuurlijke eigenschappen van het insect — zoals zijn kleine formaat, sterke lichaam en vermogen om zich door ingewikkeld terrein te bewegen — als basis voor een biologisch robotsysteem.

Van kakkerlak naar miniatuurreddingsrobot

Cyborg-insecten worden al langere tijd onderzocht voor zoek- en reddingsoperaties. Tot nu toe lag de nadruk vooral op het vinden en verkennen van slachtoffers. De Australische onderzoekers wilden een stap verder gaan: wat als zo'n insect niet alleen een slachtoffer kan vinden, maar ook tijdelijk kan helpen?

Daarvoor kregen de kakkerlakken een klein, verwijderbaar elektronisch harnas. Elektroden kunnen signalen naar het zenuwstelsel van het insect sturen, waardoor onderzoekers de bewegingsrichting op afstand kunnen beïnvloeden. De dieren kunnen daardoor naar een bepaald gebied of doel worden geleid.

Sommige exemplaren dragen een kleine camera, zodat onderzoekers kunnen zien wat er in hun omgeving gebeurt. Andere kakkerlakken kunnen worden uitgerust met een compact automatisch injectiemechanisme. Daarmee kan, onder menselijke supervisie, een vloeibaar middel op korte afstand bij een doel worden toegediend.

De technologie is vooral bedoeld voor situaties waarin mensen moeilijk of helemaal niet bereikbaar zijn. Denk bijvoorbeeld aan een gebouw dat na een aardbeving is ingestort, een grot waarin iemand vastzit of een andere omgeving waarin brokstukken, nauwe doorgangen en instabiele structuren het voor reddingswerkers te gevaarlijk maken om direct naar binnen te gaan.

De natuurlijke eigenschappen van kakkerlakken zijn een voordeel

Een belangrijke reden om juist kakkerlakken voor dit soort onderzoek te gebruiken, is hun uitzonderlijke vermogen om zich door complexe omgevingen te bewegen.

Een robot die klein genoeg is om tussen puin door te rijden, moet normaal gesproken beschikken over een ingewikkeld aandrijfsysteem, energievoorziening en besturing. Een kakkerlak beschikt daarentegen al over een volledig ontwikkeld bewegingssysteem. Het insect kan zelfstandig lopen, obstakels ontwijken en zich aanpassen aan een omgeving die voor een kleine kunstmatige robot moeilijk te overwinnen kan zijn.

De onderzoekers voegen daar alleen de technologie aan toe die nodig is om het insect gericht te sturen en bepaalde taken te laten uitvoeren.

De grote Australische graafkakkerlak is hiervoor bovendien relatief geschikt omdat het een stevig en groot insect is. Daardoor kan het meer apparatuur dragen dan veel kleinere insectensoorten.

Hoe betrouwbaar is de medische functie?

De eerste resultaten zijn veelbelovend, maar de technologie bevindt zich nog duidelijk in de onderzoeks- en demonstratiefase.

Tijdens laboratoriumproeven konden de cyborg-kakkerlakken in 95 procent van de gevallen succesvol een injectie uitvoeren wanneer ze zich al binnen ongeveer 15 centimeter van het doel bevonden.

Dat cijfer zegt echter niet dat de volledige reddingsoperatie in 95 procent van de gevallen slaagde. De kakkerlak moet namelijk eerst naar de juiste plaats worden gestuurd, vervolgens nauwkeurig worden gepositioneerd en daarna voldoende stabiel blijven om het injectiemechanisme goed te laten functioneren.

Wanneer de volledige combinatie van navigeren en injecteren werd bekeken, bedroeg het succespercentage ongeveer 72 procent.

Ook het afzonderlijke automatische injectiemechanisme werd getest. Daarbij werd een succespercentage van ongeveer 90 procent gemeten. De onderzoekers benadrukken echter dat deze cijfers afkomstig zijn uit gecontroleerde laboratoriumexperimenten en niet uit echte rampgebieden.

De moeilijkste stap is misschien wel stilstaan

Een kakkerlak naar een slachtoffer laten bewegen is één probleem. Het insect precies op de juiste plaats laten stoppen en daar lang genoeg stabiel blijven, is een veel grotere uitdaging.

Volgens onderzoeker Hai Nhan Le moet het insect drie belangrijke stappen goed uitvoeren: het moet het doel bereiken, zich nauwkeurig positioneren en vervolgens stabiel genoeg blijven om de medische handeling uit te voeren.

Dat is lastig omdat een levend insect geen gewone robot is. Het blijft een zelfstandig bewegend organisme en reageert voortdurend op zijn omgeving.

In een echte rampomgeving zouden bovendien nog veel meer problemen kunnen ontstaan. Puin kan voortdurend verschuiven, radiosignalen kunnen worden verstoord en het is mogelijk dat een kakkerlak een doorgang niet kan vinden of het slachtoffer niet nauwkeurig genoeg kan bereiken.

Daarom is er nog veel aanvullend onderzoek nodig voordat dergelijke systemen buiten het laboratorium kunnen worden ingezet.

Geen vervanging voor reddingswerkers

De onderzoekers zien de Paraborgs nadrukkelijk niet als vervanging voor brandweerlieden, artsen of andere hulpverleners.

Het idee is juist dat de insecten een extra hulpmiddel kunnen worden. Wanneer een reddingsteam niet onmiddellijk bij een slachtoffer kan komen, zou een kleine cyborg-kakkerlak mogelijk alvast een camera, sensor of medische apparatuur naar de betreffende persoon kunnen brengen.

De medische beslissingen zouden daarbij onder menselijke controle blijven. De insecten voeren dus niet zelfstandig een medische diagnose uit en bepalen ook niet zelf welke behandeling iemand nodig heeft.

Het uiteindelijke doel is om verschillende soorten cyborg-insecten verschillende taken te laten uitvoeren. Sommige dieren zouden bijvoorbeeld camera's en omgevingssensoren kunnen dragen, terwijl andere exemplaren gespecialiseerde medische apparatuur zouden meenemen.

Een hele zwerm gespecialiseerde insecten

Op langere termijn denken de onderzoekers zelfs aan groepen of zwermen van dergelijke cyborg-insecten.

In plaats van één zeer geavanceerde robot te ontwikkelen die alles moet kunnen, zouden verschillende insecten verschillende functies kunnen krijgen. Een deel zou slachtoffers kunnen helpen lokaliseren, andere insecten zouden informatie kunnen verzamelen en weer andere zouden apparatuur voor noodhulp kunnen vervoeren.

Zo'n systeem zou vooral interessant kunnen zijn bij grote rampen waarbij veel gebieden tegelijkertijd moeten worden onderzocht.

Een zwerm kleine biologische robots zou zich mogelijk verspreiden over een gebied waar grotere robots of reddingsvoertuigen moeilijk kunnen komen. De menselijke hulpverleners zouden vervolgens de informatie van de insecten kunnen gebruiken om te bepalen waar slachtoffers zich bevinden en waar hulp het hardst nodig is.

Het welzijn van de dieren

Bij het onderzoek worden de kakkerlakken verdoofd tijdens het aanbrengen van de elektroden en de elektronica. Volgens de onderzoekers kunnen de systemen worden verwijderd en kunnen de dieren daarna ongeveer net zo lang leven als andere kakkerlakken.

Het gebruik van levende dieren voor robotica roept tegelijkertijd ethische vragen op. Naarmate dergelijke technologie verder wordt ontwikkeld, zullen onderzoekers en toezichthouders moeten blijven beoordelen hoe de dieren worden behandeld en welke grenzen aan dit soort experimenten moeten worden gesteld.

Ook zal moeten worden vastgesteld hoe veilig de technologie is voor mensen. Een medische injectie moet bijvoorbeeld zeer nauwkeurig worden uitgevoerd en mag geen extra risico opleveren voor iemand die al gewond of kwetsbaar is.

Een opmerkelijke psychologische uitdaging

Naast technische en medische problemen bestaat er nog een heel ander obstakel: de reactie van mensen op kakkerlakken.

Veel mensen vinden grote kakkerlakken onaangenaam of zijn er bang voor. Het idee dat er na een ramp plotseling een grote, elektronisch uitgeruste kakkerlak op iemand af komt lopen, zal daarom niet iedereen geruststellen.

Toch kan de situatie veranderen wanneer iemand daadwerkelijk onder puin vastzit en hulp van buitenaf niet kan bereiken. In zo'n noodsituatie kan een klein insect dat een camera of medische apparatuur bij zich draagt opeens een zeer waardevol hulpmiddel worden.

De onderzoekers verwachten dan ook dat praktische bruikbaarheid uiteindelijk belangrijker kan worden dan de eerste afkeer van het dier.

Van laboratoriumexperiment naar echte reddingsoperaties

De huidige resultaten zijn vooral een proof of concept: ze laten zien dat het technisch mogelijk is om een kakkerlak op afstand te besturen en er een klein medisch systeem op te laten functioneren.

Dat betekent nog niet dat reddingsdiensten binnenkort met zwermen cyborg-kakkerlakken bij aardbevingen of ingestorte gebouwen zullen verschijnen.

Daarvoor zijn nog veel extra tests nodig. De technologie moet onder realistischere omstandigheden worden onderzocht, waarbij onder andere rekening moet worden gehouden met puin, stof, beperkte communicatie, temperatuur, vochtigheid, obstakels en de aanwezigheid van gewonde mensen.

Daarnaast zijn regelgeving, financiering, dierenwelzijn en de betrouwbaarheid van de medische apparatuur belangrijke voorwaarden voor een eventuele toekomstige toepassing.

De onderzoekers hopen dat cyborg-insecten binnen ongeveer vijf tot tien jaar mogelijk een rol kunnen spelen bij echte noodsituaties, maar dat is nadrukkelijk een toekomstvisie en geen garantie.

Een nieuwe vorm van reddingstechnologie

De ontwikkeling van de Paraborgs laat vooral zien hoe traditionele robotica en biologie steeds meer met elkaar worden gecombineerd. In plaats van een volledig kunstmatig robotlichaam te bouwen, gebruiken de onderzoekers een bestaand levend organisme als bewegingsplatform en voegen ze daar elektronica en besturing aan toe.

Als de technologie zich verder ontwikkelt, zouden dergelijke insecten in de toekomst kunnen worden gebruikt om plaatsen te bereiken waar conventionele robots en mensen moeilijk toegang toe hebben.

De belangrijkste stap is nu om vast te stellen of de veelbelovende laboratoriumresultaten ook onder echte, onvoorspelbare omstandigheden overeind blijven. Pas wanneer de systemen betrouwbaar, veilig en verantwoord genoeg blijken, kan worden beoordeeld of cyborg-insecten daadwerkelijk een plaats krijgen binnen zoek- en reddingsoperaties.

Voorlopig zijn de Paraborgs dus vooral een opmerkelijk wetenschappelijk experiment — maar wel een experiment dat een geheel nieuwe mogelijkheid voor noodhulp onderzoekt: een klein levend dier dat met behulp van technologie kan helpen om hulp te brengen naar plaatsen waar mensen zelf nog niet kunnen komen.

Door: Drifter

De Europese Commissie heeft ChatGPT, Reddit en Roblox aangewezen als diensten die onder de strengste regels van de Europese Digital Services Act (DSA) vallen. ChatGPT is daarbij aangemerkt als een zeer grote onlinezoekmachine (VLOSE), terwijl Reddit en Roblox zijn aangewezen als zeer grote onlineplatforms (VLOP's).

De aanwijzing betekent dat deze diensten in de Europese Unie aan aanvullende verplichtingen moeten voldoen. De regels zijn vooral bedoeld om gebruikers beter te beschermen, risico's van onlineplatforms te beperken en ervoor te zorgen dat grote digitale diensten transparanter en zorgvuldiger omgaan met bijvoorbeeld illegale content, gebruikersrechten en de bescherming van minderjarigen.

Meer dan 45 miljoen gebruikers

De Europese Commissie heeft de drie diensten aangewezen omdat zij volgens hun eigen opgaven gemiddeld meer dan 45 miljoen maandelijkse gebruikers in de Europese Unie hebben. Die grens is van belang binnen de DSA: diensten die een zeer groot aantal gebruikers bereiken, kunnen door hun omvang en maatschappelijke invloed grotere risico's met zich meebrengen.

De DSA maakt daarom onderscheid tussen verschillende soorten online diensten. Voor de grootste platforms en zoekmachines gelden de meest uitgebreide verplichtingen. De Europese Commissie kan diensten die boven de wettelijke gebruikersdrempel uitkomen formeel aanwijzen als VLOP of VLOSE.

Bij een VLOP gaat het om een zeer groot onlineplatform waarop gebruikers bijvoorbeeld berichten, afbeeldingen, video's of andere informatie kunnen plaatsen of met elkaar kunnen delen. Een VLOSE is een zeer grote onlinezoekmachine die gebruikers helpt informatie op internet te vinden.

Wat verandert er voor ChatGPT, Reddit en Roblox?

De aanwijzing brengt extra verplichtingen met zich mee. De betreffende diensten moeten onder meer uitgebreider onderzoeken welke risico's hun systemen en diensten kunnen veroorzaken en vervolgens maatregelen nemen om die risico's zoveel mogelijk te beperken.

Daarbij wordt onder andere gekeken naar de verspreiding van illegale content, mogelijke risico's voor fundamentele rechten en de manier waarop gebruikers met de diensten omgaan. Ook de bescherming van minderjarigen vormt een belangrijk onderdeel van de aanvullende verplichtingen.

Voor de platforms betekent dit dat zij hun bestaande procedures, risobeoordelingen, moderatiesystemen en interne controles verder moeten aanpassen waar dat nodig is. De DSA verlangt daarbij niet simpelweg dat alle mogelijk schadelijke of ongewenste inhoud wordt verwijderd. Er gelden specifieke regels over onder meer illegale content, transparantie, gebruikersrechten en de manier waarop platforms hun systemen inzetten.

Extra aandacht voor minderjarigen

Een belangrijk onderdeel van de Europese regels is de bescherming van kinderen en jongeren. Grote onlineplatforms moeten rekening houden met de risico's die hun diensten voor minderjarigen kunnen opleveren.

Daarbij kunnen onder meer de manier waarop aanbevelingssystemen werken, de toegankelijkheid van bepaalde inhoud en de manier waarop advertenties aan gebruikers worden aangeboden een rol spelen. Platforms moeten passende maatregelen nemen wanneer uit hun risicoanalyses blijkt dat hun diensten minderjarigen kunnen schaden.

De DSA is daarmee onderdeel van een bredere Europese aanpak om de onlineomgeving veiliger en transparanter te maken, zonder dat daarmee automatisch alle risico's van het internet verdwijnen.

Strengere eisen aan risicoanalyses

VLOP's en VLOSE's moeten regelmatig uitgebreide risicoanalyses uitvoeren. Daarbij moeten zij niet alleen kijken naar de directe werking van hun diensten, maar ook naar mogelijke maatschappelijke gevolgen.

Onderzocht moet bijvoorbeeld worden hoe hun systemen kunnen bijdragen aan de verspreiding van illegale inhoud of andere schadelijke activiteiten. Ook moet aandacht worden besteed aan mogelijke gevolgen voor grondrechten, zoals vrijheid van meningsuiting en bescherming van persoonsgegevens.

Wanneer een platform belangrijke risico's constateert, moet het vervolgens maatregelen nemen om die risico's te beperken. De Europese Commissie kan daarbij controleren of die maatregelen daadwerkelijk passend en effectief zijn.

Toezicht door Europese en nationale toezichthouders

De Europese Commissie houdt samen met nationale digitale toezichthouders toezicht op de naleving van de DSA.

Voor zeer grote onlineplatforms en zoekmachines ligt een belangrijk deel van het toezicht rechtstreeks bij de Europese Commissie. Daarbij wordt samengewerkt met de bevoegde nationale toezichthouders van de lidstaten.

Voor ChatGPT en Reddit werkt de Commissie samen met de Ierse toezichthouder Coimisiún na Meán, omdat deze diensten voor de toepassing van de DSA onder de relevante Ierse toezichtstructuur vallen.

Roblox heeft zijn Europese vestiging in Nederland. Daardoor speelt de Nederlandse Autoriteit Consument & Markt (ACM) een belangrijke rol als nationale digitale toezichthouder. De Europese Commissie blijft bij aangewezen VLOP's en VLOSE's echter eveneens rechtstreeks betrokken bij het toezicht.

Wat kan de Europese Commissie doen bij overtredingen?

De DSA geeft toezichthouders verschillende mogelijkheden wanneer een zeer grote online dienst de Europese regels niet naleeft. Zij kunnen informatie opvragen, onderzoeken uitvoeren en maatregelen opleggen om overtredingen te beëindigen.

Bij ernstige of voortdurende overtredingen kunnen ook aanzienlijke financiële sancties volgen. De bedoeling daarvan is dat de regels niet alleen op papier bestaan, maar daadwerkelijk worden nageleefd door de grootste digitale diensten die in de EU actief zijn.

De Europese Commissie kan bovendien eisen dat bepaalde maatregelen worden genomen wanneer een platform onvoldoende doet om vastgestelde systeemrisico's te beperken.

Digital Services Act sinds 2023

De Digital Services Act is sinds 2023 van toepassing in de Europese Unie. De wet vormt een van de belangrijkste onderdelen van de Europese digitale regelgeving en heeft als doel een veiliger, eerlijker en transparanter digitaal landschap te creëren.

Voor kleinere online diensten gelden minder vergaande verplichtingen. Naarmate een dienst groter wordt, nemen de wettelijke verantwoordelijkheden toe. De zwaarste eisen zijn bedoeld voor VLOP's en VLOSE's, omdat deze diensten volgens de Europese wetgeving door hun enorme gebruikersbereik een grotere maatschappelijke impact kunnen hebben.

Inmiddels heeft de Europese Commissie tientallen zeer grote onlineplatforms en zoekmachines formeel aangewezen. Daaronder bevinden zich onder meer grote zoekmachines, sociale netwerken, online marktplaatsen, appwinkels en andere digitale platforms.

Met de toevoeging van ChatGPT, Reddit en Roblox wordt de groep opnieuw uitgebreid. Daarmee maakt de Europese Commissie duidelijk dat de DSA niet alleen betrekking heeft op traditionele sociale media en zoekmachines, maar ook op andere zeer grote digitale diensten die een belangrijke rol spelen in het online leven van Europese gebruikers.

Vier maanden om aan de aanvullende verplichtingen te voldoen

Na een formele aanwijzing als VLOP of VLOSE krijgen de betrokken diensten een periode om aan de aanvullende verplichtingen van de DSA te voldoen. Voor ChatGPT, Reddit en Roblox gaat het om een periode van vier maanden vanaf de aanwijzing.

Daarna moeten de diensten kunnen aantonen dat zij de specifieke verplichtingen die voor zeer grote onlineplatforms en zoekmachines gelden, daadwerkelijk naleven.

De aanwijzing betekent dus niet dat de diensten vanaf dat moment volledig nieuwe basisregels krijgen. Veel onderdelen van de DSA gelden al langer voor online diensten. Voor VLOP's en VLOSE's komen daar echter omvangrijkere en strengere verplichtingen bovenop.

Waarom de aanwijzing belangrijk is

De aanwijzing van ChatGPT, Reddit en Roblox is vooral belangrijk vanwege de schaal waarop deze diensten in Europa worden gebruikt. Met tientallen miljoenen gebruikers kunnen beslissingen over moderatie, aanbevelingssystemen, advertenties, informatievoorziening en gebruikersveiligheid gevolgen hebben voor een zeer groot deel van de Europese bevolking.

De Europese Commissie wil daarom dat de grootste digitale diensten niet alleen reageren op individuele meldingen van gebruikers, maar ook structureel onderzoeken welke risico's hun systemen veroorzaken. Zij moeten vervolgens maatregelen nemen om die risico's te beperken en hierover transparanter zijn.

De uitbreiding van de groep VLOP's en VLOSE's laat bovendien zien dat de Europese digitale regelgeving zich steeds verder richt op nieuwe vormen van online dienstverlening. Niet alleen klassieke sociale media en zoekmachines vallen eronder, maar ook grote platforms waarop gebruikers communiceren, gamen, informatie uitwisselen of gebruikmaken van AI-diensten.

Door: Drifter

Nvidia gaat de ondersteuning voor Windows 10 voor zijn GeForce-videokaarten afbouwen. Vanaf het najaar van 2026 krijgen Windows 10-gebruikers geen reguliere nieuwe Game Ready- en Studio-driverupdates meer. Dat betekent niet dat GeForce-kaarten onder Windows 10 ineens niet meer werken. Bestaande games blijven gewoon speelbaar en Nvidia blijft nog jarenlang beveiligingsupdates uitbrengen. Voor gamers die Windows 10 blijven gebruiken, wordt de ondersteuning echter wel steeds beperkter.

Dat is vooral opvallend omdat Microsoft Windows 10 langer blijft ondersteunen dan oorspronkelijk gepland. Microsoft voorziet gebruikers onder bepaalde voorwaarden nog van beveiligingsupdates, maar Nvidia kiest ervoor om de ontwikkeling van zijn reguliere grafische drivers voor Windows 10 eerder af te bouwen.

Vanaf oktober 2026 verandert de ondersteuning

Tot en met oktober 2026 blijft Nvidia Windows 10 ondersteunen met de gebruikelijke GeForce Game Ready Drivers en NVIDIA Studio Drivers. Die drivers zijn belangrijk voor pc-gamers, omdat ze niet alleen algemene verbeteringen bevatten, maar ook regelmatig ondersteuning en optimalisaties toevoegen voor nieuwe spellen.

Daar komt vanaf oktober 2026 een einde aan.

Nvidia schakelt de Windows 10-ondersteuning dan over naar een beperkter model. In plaats van voortdurend nieuwe functies, prestatieverbeteringen en game-optimalisaties te ontvangen, krijgen Windows 10-gebruikers nog voornamelijk beveiligingsupdates.

Nvidia is van plan deze beveiligingsondersteuning nog tot oktober 2029 voort te zetten. Daarmee blijft een GeForce-videokaart onder Windows 10 dus nog jarenlang bruikbaar, maar de ontwikkeling van de driver voor dat besturingssysteem komt grotendeels tot stilstand.

Wat betekent dat concreet voor gamers?

Voor iemand die vooral bestaande games speelt, hoeft er op korte termijn weinig te veranderen.

Een GeForce RTX- of GTX-videokaart die vandaag goed werkt onder Windows 10, blijft dat in principe ook doen nadat de reguliere ondersteuning stopt. De grafische kaart wordt niet uitgeschakeld en geïnstalleerde games verdwijnen natuurlijk niet.

Het verschil wordt vooral zichtbaar bij nieuwe games en nieuwe hardwarefuncties.

Wanneer een nieuw spel verschijnt, brengt Nvidia tegenwoordig vaak een Game Ready Driver uit die specifiek is afgestemd op dat spel. Zo'n driver kan prestatieproblemen oplossen, compatibiliteitsproblemen aanpakken of ondersteuning toevoegen voor bepaalde grafische functies.

Windows 10-gebruikers zullen dergelijke optimalisaties uiteindelijk niet meer krijgen.

Dat kan betekenen dat een nieuw spel op een Windows-10-pc minder goed presteert dan op een vergelijkbare pc met Windows 11. Ook wanneer ontwikkelaars later problemen ontdekken die specifiek samenhangen met de Nvidia-driver, is het niet vanzelfsprekend dat daarvoor nog een nieuwe Windows-10-driver verschijnt.

Bestaande games blijven gewoon werken

Het is belangrijk om de gevolgen niet groter te maken dan ze zijn.

De overstap naar de beperkte ondersteuning betekent niet dat Nvidia-videokaarten onder Windows 10 vanaf november 2026 plotseling onbruikbaar worden. Games die nu goed functioneren, kunnen gewoon blijven werken.

Ook worden de huidige Nvidia-drivers niet ineens verwijderd. Een gebruiker kan de laatst beschikbare reguliere driver blijven gebruiken.

Het probleem ontstaat vooral na verloop van tijd. De pc blijft hetzelfde, maar de softwarewereld verandert voortdurend. Nieuwe games, nieuwe Windows-versies, nieuwe grafische technieken en nieuwe functies kunnen uiteindelijk eisen stellen waaraan een oude driver niet meer volledig kan voldoen.

Daarom zal het verschil tussen Windows 10 en Windows 11 waarschijnlijk geleidelijk groter worden.

Geen nieuwe Game Ready-optimalisaties meer

Voor gamers is het belangrijkste onderdeel het verdwijnen van de reguliere Game Ready Driver-updates.

Nvidia gebruikt deze drivers onder meer om zijn videokaarten voor nieuwe spellen te optimaliseren. Wanneer een grote nieuwe game verschijnt, kan Nvidia bijvoorbeeld specifieke optimalisaties toevoegen waardoor de GPU efficiënter met die game omgaat.

Ook kunnen drivers problemen oplossen die pas na de release van een game worden ontdekt.

Als Windows 10 niet langer wordt meegenomen in deze reguliere driverontwikkeling, kunnen dergelijke verbeteringen uiteindelijk alleen nog beschikbaar komen voor ondersteunde Windows-versies.

Een Windows-10-gamer kan daardoor bij toekomstige spellen tegen situaties aanlopen waarbij:

• een game minder goed presteert dan verwacht;
• bepaalde grafische functies niet optimaal werken;
• specifieke bugs langer blijven bestaan;
• optimalisaties voor nieuwe releases ontbreken;
• nieuwe Nvidia-technologieën niet volledig beschikbaar komen.

Dat betekent overigens niet dat ieder nieuw spel automatisch problemen zal veroorzaken. Veel games zullen waarschijnlijk gewoon blijven functioneren. Het gaat er vooral om dat Windows 10-gebruikers steeds minder garantie hebben dat Nvidia nieuwe problemen en compatibiliteitskwesties actief blijft oplossen.

En hoe zit het met NVIDIA Studio Drivers?

De verandering geldt niet alleen voor gamers.

Ook de NVIDIA Studio Drivers vallen onder de afbouw van de reguliere Windows-10-ondersteuning. Deze drivers zijn gericht op creatieve toepassingen en professionele software, zoals programma's voor videobewerking, 3D-ontwerp en andere GPU-intensieve werkzaamheden.

Ook voor deze gebruikers betekent het einde van de reguliere ondersteuning dat nieuwe functies en verbeteringen uiteindelijk vooral naar ondersteunde Windows-versies zullen gaan.

Wie zijn Nvidia-GPU vooral gebruikt voor creatieve software, krijgt dus met hetzelfde probleem te maken: de hardware blijft werken, maar de softwarematige ondersteuning loopt geleidelijk achter.

Nvidia blijft beveiligingsproblemen oplossen

Er is gelukkig ook een belangrijk verschil tussen reguliere driverondersteuning en beveiligingsondersteuning.

Nvidia laat Windows 10-gebruikers niet volledig vallen.

Volgens het aangekondigde ondersteuningsmodel blijft Nvidia gedurende een langere periode beveiligingsupdates beschikbaar stellen. Daarmee kunnen kritieke kwetsbaarheden in de driver worden aangepakt.

Dat is belangrijk, want een verouderde driver zonder enige vorm van beveiligingsondersteuning zou een veel groter probleem zijn.

Windows 10-gebruikers met een GeForce-kaart kunnen hun systeem daarom ook na het einde van de reguliere ondersteuning blijven gebruiken. Alleen wordt de driver vanaf dat moment niet meer op dezelfde manier doorontwikkeld.

Microsoft ondersteunt Windows 10 langer

De situatie wordt extra interessant doordat Microsoft zelf de ondersteuning van Windows 10 langer laat doorlopen dan aanvankelijk de bedoeling was.

Voor gebruikers die gebruikmaken van het Extended Security Updates-programma kunnen beveiligingsupdates voor Windows 10 langer beschikbaar blijven. Daardoor ontstaat een opvallende situatie: het besturingssysteem ontvangt nog beveiligingsupdates, terwijl Nvidia de reguliere ontwikkeling van zijn grafische drivers al heeft beëindigd.

Windows 10 kan dus technisch gezien nog veilig en bruikbaar blijven, terwijl de ondersteuning voor bepaalde hardware steeds verder achterloopt.

Dat is een belangrijk onderscheid. Het einde van Nvidia's reguliere Windows-10-ondersteuning is niet hetzelfde als het einde van Windows 10 zelf.

Moet je daarom meteen overstappen naar Windows 11?

Niet noodzakelijk.

Wie een bestaande pc heeft waarop alle games goed draaien, hoeft niet uitsluitend vanwege deze verandering onmiddellijk Windows 11 te installeren. Voor bestaande spellen kan de impact lange tijd beperkt blijven.

Voor gamers die echter regelmatig nieuwe releases spelen, wordt Windows 11 op termijn wel de logische keuze.

De belangrijkste reden is niet alleen Nvidia. Naarmate Windows 10 ouder wordt, zullen ook andere software- en hardwareleveranciers hun ontwikkeling steeds sterker op Windows 11 richten. Daardoor kan de compatibiliteit met nieuwe technologieën langzaam verschuiven richting het nieuwere besturingssysteem.

Wie zijn pc de komende jaren wil blijven gebruiken voor de nieuwste games, doet er daarom verstandig aan rekening te houden met een overstap.

Een upgrade wordt uiteindelijk aantrekkelijker

De beslissing om van Windows 10 naar Windows 11 over te stappen hoeft dus niet meteen te worden genomen. Maar de combinatie van het afbouwen van Nvidia's reguliere driverondersteuning en het verder aflopen van de levenscyclus van Windows 10 maakt een overstap op termijn steeds aantrekkelijker.

Vooral bezitters van een moderne GeForce-videokaart kunnen er weinig voordeel meer uit halen om langdurig op Windows 10 te blijven wanneer hun belangrijkste doel is om nieuwe games zo goed mogelijk te spelen.

De hardware verandert immers niet: een RTX-kaart blijft dezelfde krachtige GPU. Het verschil zit vooral in de softwarelaag die ervoor zorgt dat die hardware optimaal met nieuwe games en technologieën kan samenwerken.

De belangrijkste data op een rij

Tot en met oktober 2026:
Windows 10 krijgt bij Nvidia nog reguliere Game Ready- en Studio-driverondersteuning.

Vanaf oktober/november 2026:
De reguliere driverontwikkeling voor Windows 10 wordt beëindigd. Nieuwe functies, verbeteringen en game-optimalisaties zijn dan niet langer onderdeel van de normale Windows-10-ondersteuning.

Tot oktober 2029:
Nvidia blijft beveiligingsupdates voor de betreffende Windows 10-drivers beschikbaar stellen, waaronder oplossingen voor kritieke beveiligingsproblemen.

Daarna:
Windows 10-gebruikers moeten er rekening mee houden dat ook deze Nvidia-ondersteuning uiteindelijk stopt.

Door: Drifter

Microsoft heeft besloten om tekstvoorspellingen in Word en Outlook voortaan standaard uit te schakelen. De functie blijft wel beschikbaar voor gebruikers die er graag gebruik van maken, maar moet voortaan handmatig worden ingeschakeld.

Met deze wijziging wil Microsoft gebruikers meer controle geven over hun manier van werken. Tekstvoorspellingen kunnen voor sommige mensen handig zijn, bijvoorbeeld wanneer zij sneller willen typen of regelmatig dezelfde formuleringen gebruiken. Tegelijkertijd blijkt uit feedback van gebruikers dat anderen de functie juist als storend of onnodig ervaren. Zij willen hun teksten liever volledig zelf formuleren zonder dat er tijdens het typen automatisch suggesties verschijnen.

Tekstvoorspellingen blijven beschikbaar

Het gaat hierbij niet om het volledig verwijderen van de functie. Microsoft houdt de mogelijkheid in stand, maar verandert de standaardinstelling.

Tekstvoorspellingen analyseren wat een gebruiker aan het typen is en proberen vervolgens te voorspellen welk woord of welke woorden waarschijnlijk als volgende worden ingevoerd. Een voorgestelde aanvulling kan vervolgens worden geaccepteerd, waarna de gebruiker sneller verder kan typen.

Voor gebruikers die deze ondersteuning prettig vinden, verandert er dus weinig: de functie kan nog steeds worden ingeschakeld. Voor mensen die liever zonder automatische suggesties werken, betekent de nieuwe standaardinstelling dat zij niet langer onverwacht met dergelijke voorspellingen worden geconfronteerd.

Microsoft beschouwt dit als een meer gebruikersgestuurde benadering. In plaats van ervan uit te gaan dat iedereen tekstvoorspellingen wil gebruiken, wordt de functie alleen actief wanneer een gebruiker daar zelf voor kiest.

Minder afleiding tijdens het schrijven

De beslissing past bovendien in een bredere discussie rond de steeds groter wordende hoeveelheid functies in Microsoft 365. Nieuwe mogelijkheden kunnen programma's zoals Word en Outlook krachtiger maken, maar kunnen tegelijkertijd ook voor extra afleiding zorgen.

Voor iemand die geconcentreerd aan een document werkt, kan een automatische tekstsuggestie bijvoorbeeld eerder als onderbreking dan als hulpmiddel worden ervaren. Hetzelfde geldt voor gebruikers die precies willen bepalen welke woorden en formuleringen zij gebruiken.

Door tekstvoorspellingen standaard uit te schakelen, probeert Microsoft een balans te vinden tussen functionaliteit en gebruiksgemak. Wie de functie nodig heeft, kan deze alsnog activeren, terwijl andere gebruikers niet eerst instellingen hoeven aan te passen om ongewenste voorspellingen uit te schakelen.

Ook een consistentere ervaring tussen apparaten

Een andere reden voor de wijziging is dat tekstvoorspellingen op sommige mobiele versies van Outlook al standaard waren uitgeschakeld. Dat gold onder meer voor bepaalde ervaringen binnen Outlook voor Android en iOS.

Door de functie ook op andere Word- en Outlook-platforms standaard uit te schakelen, wil Microsoft de gebruikerservaring consistenter maken. De standaardinstelling wordt daardoor minder afhankelijk van het apparaat of de versie van de applicatie die iemand gebruikt.

Tekstvoorspellingen zelf inschakelen

Gebruikers die tekstvoorspellingen juist handig vinden, kunnen de functie nog steeds handmatig activeren. Dit kan via de instellingen van Word of Outlook, waar de optie Tekstvoorspellingen beschikbaar is.

Na het inschakelen kunnen de automatische suggesties weer tijdens het typen verschijnen. De precieze benaming en plaats van de instelling kan afhankelijk zijn van het gebruikte Microsoft 365-programma en platform.

Welke versies krijgen de nieuwe standaardinstelling?

Microsoft voert de wijziging geleidelijk door naar verschillende versies van Word en Outlook. Het gaat onder meer om:

• Word voor het web
• Word voor Windows, vanaf versie 2609 (build 20430.20000)
• Classic Outlook voor Windows, vanaf versie 2608 (build 20329.20000)
• Outlook voor Mac, vanaf versie 16.113 (build 26080119)
• Word voor Android, vanaf build 16.0.20326.20000
• Word voor iOS, vanaf versie 2.112 (build 26080127)

De daadwerkelijke beschikbaarheid kan afhankelijk zijn van de gebruikte Microsoft 365-configuratie en de manier waarop updates binnen een organisatie worden uitgerold.

Geen definitief afscheid van de functie

Hoewel Microsoft tekstvoorspellingen standaard uitschakelt, betekent dit dus niet dat het bedrijf de technologie volledig uit Word en Outlook verwijdert. De functie blijft onderdeel van de software en kan door gebruikers die daar behoefte aan hebben opnieuw worden geactiveerd.

De wijziging draait vooral om de standaardinstelling. Microsoft kiest er daarmee voor om gebruikers niet automatisch met de functie te laten werken, maar de keuze bij hen neer te leggen.

Voor gebruikers die tekstvoorspellingen als nuttige ondersteuning ervaren, blijft de functionaliteit dus beschikbaar. Voor de groep die liever zonder automatische aanvullingen schrijft, zorgt de nieuwe standaardinstelling voor een rustigere en minder opdringerige schrijfervaring.

Microsoft heeft daarnaast aangegeven dat verdere informatie over de planning en uitrol van deze wijziging via het Microsoft 365-beheercentrum zal worden gecommuniceerd.

Door: Drifter

Duizenden websites van gewone bedrijven, stichtingen en zelfstandigen worden mogelijk misbruikt om illegale onlinecasino’s te promoten. De eigenaren van die websites zouden daar vaak niets van weten. Dat blijkt uit onderzoek van BNR, dat laat zien hoe doorverwijspagina’s naar onlinegokken heimelijk worden toegevoegd aan bestaande Nederlandse en Europese websites.

Het gaat volgens het onderzoek om een omvangrijk netwerk van websites en domeinnamen. BNR meldt dat er minstens duizend domeinnamen en websites bij betrokken zijn. Het werkelijke aantal zou volgens de onderzoekers waarschijnlijk veel hoger liggen en mogelijk oplopen tot ruim achtduizend.

Legitieme websites worden misbruikt

Een van de manieren waarop casinopromotie op gewone websites terechtkomt, is door het hacken van websites met een zwakke beveiliging. Aan die sites worden vervolgens nieuwe webpagina’s toegevoegd waarop illegale onlinecasino’s worden aangeprezen. De oorspronkelijke eigenaar kan daardoor een website beheren die er op het eerste gezicht normaal uitziet, terwijl er op de achtergrond pagina’s zijn geplaatst waar hij of zij geen weet van heeft.

BNR noemt als voorbeeld de website van een advocaat die gespecialiseerd is in ondernemersrecht. Op een dergelijke website kunnen bezoekers onverwacht terechtkomen op pagina’s over online gokken, terwijl de eigenaar van de site daar zelf geen toestemming voor heeft gegeven.

De misbruikte websites fungeren daarmee als een soort verborgen reclamekanaal. De aanvallers maken gebruik van de bestaande reputatie en vindbaarheid van de website om hun casinopagina’s beter zichtbaar te maken in zoekmachines.

Oude domeinnamen krijgen een nieuw doel

Naast het hacken van bestaande websites worden ook oude domeinnamen opgekocht. Het gaat daarbij om domeinnamen die eerder toebehoorden aan organisaties, bedrijven of andere bekende partijen, maar waarvan de oorspronkelijke website inmiddels niet meer actief is.

Die domeinnamen kunnen nog steeds waarde hebben voor zoekmachines. Een website die al langere tijd bestaat en in het verleden veel verwijzingen of bezoekers heeft gehad, kan een gunstige positie in Google hebben opgebouwd. Die opgebouwde zoekmachineoptimalisatie, ook wel SEO genoemd, maakt zulke domeinnamen aantrekkelijk voor partijen die onlinecasino’s willen promoten.

Volgens het onderzoek worden op sommige van deze oude domeinen nieuwe websites geplaatst. Die websites kunnen eruitzien alsof ze een informatieve of onafhankelijke functie hebben, maar zijn in werkelijkheid bedoeld om bezoekers door te sturen naar onlinecasino’s.

BNR noemt onder meer oude domeinnamen die verband houden met programmamaker en schrijver Wilfried de Jong en met de Zeeuwse en Brabantse VVD. Dat betekent niet dat deze personen of organisaties zelf betrokken zijn bij de casinopromotie. Het gaat er juist om dat hun oude domeinnamen volgens het onderzoek door andere partijen zijn overgenomen en voor een ander doel worden gebruikt.

AI-websites en verborgen doorverwijzingen

Een deel van de nieuwe websites zou met behulp van kunstmatige intelligentie zijn gemaakt. Daarmee kunnen relatief snel grote aantallen pagina’s worden geproduceerd, bijvoorbeeld over verschillende soorten onlinecasino’s, gokbonussen en zoektermen die mensen gebruiken wanneer zij op zoek zijn naar een casino zonder Nederlandse vergunning.

De websites zijn volgens het onderzoek niet altijd bedoeld om bezoekers langdurig van informatie te voorzien. Hun belangrijkste functie is vaak het doorsturen van bezoekers naar andere websites. Dat kan rechtstreeks gebeuren, maar ook via meerdere tussenpagina’s.

Door gebruik te maken van oude domeinnamen met een bestaande reputatie in zoekmachines, proberen de beheerders van deze sites hun casinopagina’s hoger in de zoekresultaten te laten verschijnen. Op die manier kunnen zij profiteren van het vertrouwen en de vindbaarheid die een domeinnaam in het verleden heeft opgebouwd.

Zoektermen als ‘casino zonder Cruks’ en ‘Cruks omzeilen’

De doorverwijspagina’s richten zich onder meer op mensen die zoeken naar onlinecasino’s zonder Nederlandse vergunning. Daarbij worden zoektermen gebruikt als ‘casino zonder Cruks’ en ‘Cruks omzeilen’.

Cruks staat voor het Centraal Register Uitsluiting Kansspelen. Dit is het Nederlandse register waarmee mensen zichzelf kunnen uitsluiten van deelname aan kansspelen. Wie in Cruks staat ingeschreven, krijgt geen toegang tot onlinecasino’s, speelhallen en fysieke casino’s die onder de Nederlandse kansspelwetgeving vallen.

De zoektermen zijn daarom niet alleen gericht op mensen die willen gokken, maar ook op mensen die proberen de Nederlandse toegangsbeperkingen te omzeilen. Door juist op die termen te adverteren, kunnen de beheerders van de websites bezoekers aantrekken die op zoek zijn naar mogelijkheden om ondanks een Cruks-inschrijving toch online te gokken.

Waarom dit problematisch is

Het misbruiken van bestaande websites en oude domeinnamen heeft verschillende gevolgen. Voor de eigenaren van de websites kan het leiden tot reputatieschade, omdat bezoekers kunnen denken dat zij zelf illegale gokreclame aanbieden. Ook kunnen zij te maken krijgen met beveiligingsproblemen, ongewenste inhoud en mogelijke schade aan hun positie in zoekmachines.

Voor bezoekers is het bovendien niet altijd duidelijk wie achter een website zit. Een domeinnaam die vroeger toebehoorde aan een bekende organisatie, kan inmiddels door een andere partij worden gebruikt. Daardoor kan een website betrouwbaarder lijken dan hij in werkelijkheid is.

Daarnaast kan het netwerk bijdragen aan de verspreiding van illegale onlinegoksites. In Nederland mogen onlinecasino’s alleen kansspelen aanbieden wanneer zij daarvoor een vergunning hebben. Websites die bezoekers doorsturen naar aanbieders zonder de vereiste vergunning, kunnen daarmee een rol spelen in het bereiken van Nederlandse spelers.

Een omvangrijk en moeilijk zichtbaar netwerk

De werkwijze die BNR beschrijft, laat zien hoe onlinecasino’s en hun promotiepartners gebruik kunnen maken van bestaande digitale infrastructuur. Door websites te hacken of oude domeinnamen over te nemen, hoeven zij niet altijd zelf vanaf nul een nieuw internetplatform op te bouwen.

Het netwerk blijft daardoor voor een deel verborgen. De oorspronkelijke eigenaren van gehackte websites weten mogelijk niet dat hun domein wordt gebruikt voor casinopromotie. En bij oude domeinnamen is het voor bezoekers niet altijd eenvoudig om te achterhalen wie de huidige eigenaar is of waarom de website een andere inhoud heeft gekregen.

Volgens BNR gaat het om minstens duizend domeinnamen en websites, maar kan het werkelijke aantal veel groter zijn. De schatting van ruim achtduizend laat zien dat het mogelijk niet om enkele losstaande gevallen gaat, maar om een bredere vorm van misbruik waarbij grote aantallen websites worden ingezet om illegale onlinecasino’s beter vindbaar te maken.

De zaak onderstreept daarmee niet alleen de risico’s van slechte websitebeveiliging, maar ook de manier waarop zoekmachineoptimalisatie, oude domeinnamen en geautomatiseerde content kunnen worden gebruikt om illegale gokreclame te verspreiden.

Door: DRifter

Een internationale samenwerking tussen politiediensten en securitybedrijven heeft het beruchte Sality-botnet ontmanteld. De malware was sinds 2003 actief en groeide in de loop der jaren uit tot een van de omvangrijkste en hardnekkigste botnets die ooit zijn waargenomen. Op het hoogtepunt bestond het netwerk uit ongeveer een miljoen besmette apparaten.

Volgens de betrokken autoriteiten en onderzoekers werden gedurende de 23 jaar dat Sality actief was meer dan elf miljoen unieke IP-adressen met de infrastructuur in verband gebracht. Dat betekent niet dat al die adressen tegelijkertijd besmet waren, maar laat wel zien hoe groot en veranderlijk het netwerk was.

Bij de operatie waren onder meer Europol, de FBI, Eurojust en opsporingsdiensten uit Bulgarije, Hongarije en Roemenië betrokken. Ook verschillende securitybedrijven leverden technische ondersteuning. Een van de betrokken partijen was CrowdStrike, dat onderzoek deed naar de werking van het botnet en de zwakke plekken in de communicatie tussen besmette systemen.

De ontmanteling richtte zich niet alleen op de servers en domeinen die Sality gebruikte om malware te verspreiden. Onderzoekers maakten ook gebruik van een fundamentele zwakte in het P2P-protocol van het botnet. Door de manier waarop besmette machines hun onderlinge vertrouwen regelden te misbruiken, konden zij de infrastructuur van binnenuit verzwakken.

Van bestandsvirus tot omvangrijk botnet

Sality begon in 2003 als een zogenoemde file infector: malware die uitvoerbare bestanden besmet. In plaats van uitsluitend zichzelf op een systeem te installeren, voegt een dergelijke malware zich in bestaande programma's. Wanneer een besmet bestand vervolgens op een andere computer wordt geopend, kan ook die machine geïnfecteerd raken.

Dat maakte Sality bijzonder geschikt om zich verder te verspreiden. Besmette bestanden konden bijvoorbeeld terechtkomen op lokale schijven, gedeelde netwerkmappen of usb-sticks. Een gebruiker die vervolgens een dergelijk bestand op een schoon systeem uitvoerde, kon daarmee onbedoeld de malware opnieuw activeren.

In de jaren daarna ontwikkelde Sality zich tot een veel complexer platform. De malware kreeg mogelijkheden om aanvullende kwaadaardige software te downloaden en besmette apparaten onderdeel te maken van een groter netwerk. Daarmee veranderde het van een relatief klassiek bestandsvirus in een veelzijdig botnet.

De besmette systemen konden onder meer worden ingezet voor het stelen van wachtwoorden, het registreren van toetsaanslagen en het uitvoeren van andere vormen van surveillance. Ook konden aanvallers extra malware verspreiden, wifi-routers proberen over te nemen of besmette computers gebruiken als proxyserver.

Daarnaast werd Sality in verband gebracht met spamdistributie, DDoS-aanvallen, clickfraude en cryptodiefstal. In sommige gevallen werd zogenoemde clipper-malware ingezet, die bijvoorbeeld gekopieerde cryptocurrency-adressen kon vervangen door adressen van de aanvaller.

Volgens CrowdStrike leverde de inzet van het botnet de beheerders aanzienlijke inkomsten op. Alleen al met cryptovaluta zou omgerekend bijna 150.000 euro zijn verdiend. Dat bedrag is slechts een deel van de mogelijke opbrengsten uit de verschillende criminele activiteiten die via Sality werden gefaciliteerd.

Waarom Sality zo lang kon overleven

Een belangrijke reden voor de lange levensduur van Sality was de decentrale opzet. Veel traditionele botnets zijn afhankelijk van een centrale command-and-controlserver. Als die server wordt uitgeschakeld, verliezen besmette apparaten vaak hun mogelijkheid om nieuwe instructies te ontvangen.

Sality werkte anders. De besmette machines communiceerden rechtstreeks met elkaar via een peer-to-peerprotocol. Daardoor was er geen enkel centraal punt dat de volledige infrastructuur aanstuurde. Zelfs wanneer bepaalde servers of domeinen werden uitgeschakeld, kon het netwerk in veel gevallen blijven functioneren.

In de loop der jaren werd Sality steeds geavanceerder. Het botnet beschikte over polymorfe eigenschappen, waardoor de malware zichzelf kon aanpassen om detectie moeilijker te maken. Ook werden functies toegevoegd die onderzoekers in verband brachten met keylogging en rootkittechnieken.

Juist de decentrale structuur die Sality zo veerkrachtig maakte, bleek uiteindelijk ook een zwakke plek te bevatten.

Vertrouwen zonder verificatie

Het P2P-protocol van Sality ging uit van een opvallend eenvoudig vertrouwensmodel. Besmette machines controleerden niet op een cryptografische identiteit, een digitale handtekening of een vooraf vastgelegde lijst met toegestane peers.

In plaats daarvan kon een publiek bereikbare machine die correct op de handshake reageerde, als legitieme peer worden beschouwd. De bots beschikten dus niet over een betrouwbaar mechanisme om vast te stellen of een andere machine daadwerkelijk onderdeel was van het oorspronkelijke netwerk.

Dat betekende dat onderzoekers de communicatie tussen de bots konden beïnvloeden zonder dat zij noodzakelijkerwijs iedere besmette machine afzonderlijk hoefden over te nemen. De zwakte zat niet zozeer in de kracht van de malware op één computer, maar in de manier waarop de computers elkaar vertrouwden.

Peerlijsten leeggetrokken

De onderzoekers maakten gebruik van een mechanisme waarmee Sality zijn super peers controleerde. Super peers waren belangrijke knooppunten binnen het P2P-netwerk. Zij hielpen bij het verspreiden van informatie en speelden een rol bij het doorgeven van instructies aan andere besmette machines.

Elke bot controleerde ongeveer iedere veertig minuten of zijn super peers nog online waren. Wanneer een peer niet meer reageerde, verloor die reputatie en kon hij uiteindelijk uit de peerlijst verdwijnen.

De onderzoekers gebruikten dit mechanisme om de bestaande super peers geleidelijk uit de peerlijsten van de bots te laten vallen. Daardoor raakten besmette machines hun bekende contactpunten kwijt en konden zij geen nieuwe instructies meer ontvangen.

Vervolgens werden sinkholes in de lege peerlijsten geplaatst. Een sinkhole is een door onderzoekers beheerde infrastructuur waarnaar verkeer van besmette systemen wordt omgeleid. Daarmee konden zij de resterende communicatie van het botnet controleren en verdere verspreiding van de malware tegengaan.

Volgens CrowdStrike hielp deze aanpak ook om systemen achter firewalls of NAT-routers te isoleren. Zulke apparaten zijn vaak niet rechtstreeks vanaf het internet bereikbaar, maar kunnen wel uitgaand verbinding maken met andere systemen. Door de P2P-communicatie te beïnvloeden, konden onderzoekers ook die machines bereiken zonder dat zij rechtstreeks verbinding hoefden te maken met iedere besmette computer.

Ook de verspreidingsinfrastructuur uitgeschakeld

Naast het verstoren van de P2P-communicatie werden ook de URL's offline gehaald die Sality gebruikte om payloads te verspreiden. Deze adressen werden via zogenoemde url packs onder besmette machines verspreid.

De Amerikaanse autoriteiten namen domeinen in beslag die bij de infrastructuur betrokken waren. Europese partners deden tegelijkertijd hetzelfde met domeinen die in Europa werden gehost. Daarmee werd niet alleen de bestaande communicatie verstoord, maar ook een belangrijke route afgesloten waarlangs besmette systemen nieuwe malware konden ophalen.

CrowdStrike stelt dat Sality in de loop der jaren payloads afleverde bij ruim 15.000 machines wereldwijd. Dat aantal heeft betrekking op de door onderzoekers vastgestelde verspreiding van payloads en moet niet worden verward met het totale aantal unieke IP-adressen dat ooit met het botnet in verband is gebracht.

Opsporing van resterende besmettingen

De ontmanteling betekent niet automatisch dat iedere besmette computer onmiddellijk schoon is. Een systeem waarop Sality nog aanwezig is, kan de malware blijven bevatten, ook wanneer de oorspronkelijke infrastructuur niet meer functioneert.

De Shadowserver Foundation werkt daarom samen met internetproviders en Computer Security Incident Response Teams (CSIRT's) om besmette systemen op te sporen en slachtoffers te informeren. Het doel daarvan is niet alleen om resterende infecties zichtbaar te maken, maar ook om te voorkomen dat besmette apparaten later opnieuw worden gebruikt voor criminele activiteiten.

Voor organisaties en thuisgebruikers onderstreept de operatie opnieuw hoe belangrijk het is om uitvoerbare bestanden uit onbekende bronnen niet zomaar te openen, systemen tijdig te patchen en beveiligingssoftware actueel te houden. Vooral malware die zich via gedeelde bestanden, usb-sticks of andere apparaten kan verspreiden, kan langdurig onopgemerkt blijven wanneer systemen onvoldoende worden gecontroleerd.

Een belangrijk voorbeeld van internationale samenwerking

De aanpak van Sality laat zien dat een botnet niet altijd hoeft te worden uitgeschakeld door iedere besmette computer afzonderlijk te benaderen. In dit geval konden onderzoekers gebruikmaken van een zwakte in het ontwerp van het netwerk zelf.

De combinatie van technische analyse, het verstoren van de P2P-communicatie, het in beslag nemen van domeinen en internationale samenwerking maakte het mogelijk om een botnet dat meer dan twee decennia actief was geweest, grotendeels offline te halen.

Sality geldt daarmee als een duidelijk voorbeeld van de manier waarop oude malware zich kan blijven aanpassen en overleven. Tegelijkertijd laat de operatie zien dat ook zeer hardnekkige botnets uiteindelijk kwetsbaar kunnen worden wanneer onderzoekers de onderliggende communicatie en vertrouwensmechanismen weten te doorgronden.

Door: Drifter

Microsoft heeft de Foto’s-app in Windows 11 een grondige opschoning gegeven. De nieuwste versie bevat minder snelkoppelingen naar andere apps en AI-functies, waardoor de interface overzichtelijker oogt en de belangrijkste fotobewerkingen sneller bereikbaar zijn. Tegelijkertijd zijn er verschillende prestatieverbeteringen doorgevoerd, waardoor de app vlotter reageert bij het openen, bekijken en bewerken van afbeeldingen.

De vernieuwingen zijn beschikbaar in versie 2026.11080.24002.0 van Microsoft Foto’s. De update werd eerder al getest bij Windows Insiders, maar wordt nu ook uitgerold naar reguliere Windows 11-gebruikers.

Minder knoppen, meer overzicht

Wie in Windows 11 een afbeelding opent, komt doorgaans terecht in de Foto’s-app. Die ondersteunt verschillende bestandstypes en biedt naast het bekijken van afbeeldingen ook functies voor onder meer draaien, verwijderen, afdrukken en eenvoudige bewerkingen.

In de vernieuwde versie is de taakbalk bovenaan een stuk soberder. De afzonderlijke snelkoppelingen naar Designer, OneDrive en Clipchamp zijn verdwenen. In plaats daarvan staat er nu een algemene optie Openen met, waarmee je een afbeelding in een andere geschikte toepassing kunt openen.

Dat betekent niet dat de andere mogelijkheden volledig zijn verdwenen. Ze zijn alleen minder prominent aanwezig. Wie bijvoorbeeld een afbeelding uitgebreider wil bewerken in Designer, kan dat nog steeds doen via Openen met. Ook OneDrive is nog beschikbaar, maar de toegang verloopt voortaan via de instellingen en niet langer via een afzonderlijke knop in de taakbalk.

Bovenaan blijven vooral de functies staan die je tijdens het bekijken van een afbeelding het vaakst gebruikt:

• Bewerken
• Draaien
• Verwijderen
• Afdrukken
• Delen
• Meer (drie puntjes)
• Openen met

Door die vereenvoudiging krijgt de afbeelding zelf meer ruimte en wordt het gemakkelijker om snel de juiste actie te vinden.

Diashow en extra informatie verplaatst

Ook de indeling onderaan het scherm is aangepast. De mogelijkheid om een diashow te starten, is verplaatst van de taakbalk naar de onderkant van de interface. Daar staat bovendien minder informatie in beeld, wat bijdraagt aan een rustiger geheel.

Wie met de rechtermuisknop op een afbeelding klikt, krijgt eveneens een overzichtelijker contextmenu te zien. Die aanpassing sluit aan bij de bredere inspanningen van Microsoft om ook de contextmenu’s van Windows 11 eenvoudiger en consistenter te maken.

De vernieuwde Foto’s-app probeert daarmee vooral de nadruk te leggen op de afbeelding zelf, in plaats van op de verschillende diensten en toepassingen die Microsoft eraan gekoppeld heeft.

Foto’s opent sneller en reageert vlotter

Naast de visuele veranderingen heeft Microsoft ook gewerkt aan de prestaties van de app. De Foto’s-app zou sneller openen en ook het contextmenu verschijnt vlotter. Daarnaast verloopt het in- en uitzoomen soepeler.

Vooral op computers met minder krachtige hardware kan dat een merkbaar verschil maken. De app hoeft minder verschillende onderdelen tegelijk te laden en kan zich daardoor meer richten op de belangrijkste taak: afbeeldingen zo snel mogelijk tonen.

Ook het laden van grote afbeeldingen is verbeterd. Microsoft gebruikt daarvoor een nieuwe multiprocesarchitectuur, waarmee afbeeldingen volgens de aangekondigde verbeteringen tot tweemaal sneller kunnen worden geladen. Dat is vooral interessant voor gebruikers die regelmatig grote foto's openen of met omvangrijke beeldbestanden werken.

Bestaande functies zijn niet allemaal verdwenen

Wie na de update bepaalde functies niet meteen terugvindt, hoeft niet te vrezen dat ze volledig verwijderd zijn. Een aantal mogelijkheden is verplaatst naar het info-icoontje of naar andere onderdelen van de interface.

Daar zijn bijvoorbeeld nog functies terug te vinden zoals Visual Search en Afbeeldingsformaat wijzigen. Microsoft heeft dus niet alle mogelijkheden geschrapt, maar probeert ze minder nadrukkelijk in beeld te brengen wanneer je ze niet nodig hebt.

De app ondersteunt daarnaast ook HEIC-afbeeldingen. Die kunnen worden bewerkt en opnieuw in hetzelfde formaat worden opgeslagen. Ook SVG-bestanden worden ondersteund.

Zo controleer je welke versie je gebruikt

Wil je weten of jouw Foto’s-app al over de vernieuwde interface beschikt? Dan kun je dat eenvoudig controleren:

1. Open Foto’s in Windows 11.
2. Klik bovenaan op Meer informatie (de drie puntjes).
3. Ga naar Instellingen.
4. Scrol helemaal naar beneden.
5. Kijk bij Over naar het versienummer.

Zie je daar versie 2026.11080.24002.0, dan gebruik je de vernieuwde versie van de app.

Een praktische verbetering voor dagelijks gebruik

De update verandert de basis van Foto’s niet, maar maakt de toepassing wel eenvoudiger in gebruik. De nadruk ligt opnieuw op het bekijken en beheren van afbeeldingen, terwijl minder vaak gebruikte koppelingen naar andere apps naar de achtergrond verdwijnen.

Voor gebruikers die vooral foto's willen openen, bekijken en snel aanpassen, betekent dat een rustigere interface. Wie meer geavanceerde functies nodig heeft, kan die nog steeds bereiken via de instellingen, het info-icoontje of de optie Openen met.

Microsoft lijkt met deze vernieuwing dus vooral te kiezen voor een praktische aanpak: minder afleiding, een duidelijkere indeling en betere prestaties, zonder de belangrijkste functies van Foto’s volledig overboord te gooien.

Door: Drifter

Google breidt de mogelijkheden van Gemini binnen zijn Workspace-apps uit met nieuwe spraakfuncties. Met Gemini Live kunnen gebruikers voortaan op een meer natuurlijke, conversationele manier met Gmail, Google Docs en Google Keep werken. In plaats van uitsluitend opdrachten te typen, kunnen ze hun vragen en ideeën inspreken en vervolgens mondeling met Gemini verdergaan.

De nieuwe functie gaat verder dan gewone dicteersoftware. Gemini is bedoeld om gesproken verzoeken te begrijpen, de achterliggende bedoeling te interpreteren en relevante informatie uit de gekoppelde Workspace-apps op te halen. Daarmee wil Google het mogelijk maken om bijvoorbeeld informatie uit een e-mail te vinden, een document op basis van losse gedachten op te stellen of gesproken ideeën om te zetten in overzichtelijke notities.

De beschikbaarheid verschilt per toepassing en abonnement. Google heeft aangegeven dat de functies gefaseerd worden uitgerold en dat er in de toekomst waarschijnlijk meer mogelijkheden bijkomen.

Wat kun je met Gemini Live in Gmail?

De Gmail-versie van Gemini Live is vooral gericht op het vinden en begrijpen van informatie in je inbox. Gebruikers hoeven daarvoor niet langer zelf door tientallen e-mails te zoeken.

Je kunt bijvoorbeeld een vraag stellen over een vlucht die je hebt geboekt, zoals bij welke gate je moet vertrekken. Gemini kan dan proberen de benodigde informatie uit de relevante e-mails te halen. Ook vragen over praktische zaken, zoals wat er deze week op het programma staat bij de school van je kind, kunnen op deze manier worden beantwoord wanneer de informatie in je Gmail beschikbaar is.

Het idee is dat je niet precies hoeft te weten in welke e-mail de informatie staat. Je beschrijft gewoon wat je wilt weten, waarna Gemini de relevante berichten probeert te vinden en de informatie in een begrijpelijke vorm presenteert.

Dat betekent overigens niet dat Gemini altijd automatisch het juiste antwoord zal vinden. De kwaliteit van het resultaat hangt onder meer af van de beschikbare informatie, de toegangsrechten en de manier waarop de vraag wordt gesteld. Belangrijke gegevens, zoals reis- of afspraakdetails, blijven daarom iets die je zelf moet controleren.

Google Docs: van gesproken ideeën naar een gestructureerd document

In Google Docs ligt de nadruk meer op het creëren en ordenen van documenten. Gemini Live kan worden gebruikt om hardop ideeën te verzamelen, waarna Gemini probeert die gedachten om te zetten in een samenhangende tekst.

Google gaf als voorbeeld een gebruiker die een uitgebreide, ongeordende gedachtegang inspreekt. Gemini kan die zogenaamde brain dump vervolgens structureren en verwerken tot een eerste document. Losse ideeën kunnen bijvoorbeeld worden samengebracht in een logische volgorde, terwijl belangrijke punten overzichtelijker worden weergegeven.

De functie is daarmee vooral interessant voor mensen die wel weten wat ze willen vertellen, maar moeite hebben om meteen een duidelijke tekst op papier te zetten. Denk aan het voorbereiden van een verslag, het uitwerken van een projectidee of het opstellen van een eerste versie van een document.

Volgens Google kan Gemini daarbij ook informatie gebruiken uit andere Workspace-diensten, zoals Google Drive en Gmail, en eventueel uit informatie die via internet beschikbaar is. Welke bronnen daadwerkelijk worden gebruikt, hangt af van de opdracht en de beschikbare toegang.

Het resultaat moet je vooral zien als een eerste concept, niet als een automatisch foutloos einddocument. De gebruiker blijft verantwoordelijk voor de inhoud, de juistheid van de informatie en de uiteindelijke formulering.

Google Keep: gesproken gedachten worden bruikbare notities

Ook Google Keep krijgt een Live-functie. Daar ligt de focus op het vastleggen en organiseren van ideeën.

In plaats van alleen woord voor woord te transcriberen wat iemand zegt, kan Gemini proberen de gesproken informatie om te zetten in een overzichtelijke notitie. Een lange opsomming van taken, boodschappen of ideeën kan bijvoorbeeld worden gestructureerd, zodat de gebruiker er later gemakkelijker mee verder kan.

Dat maakt de functie vooral handig voor momenten waarop je snel iets wilt vastleggen zonder eerst je telefoon of computer uitgebreid te bedienen. Je kunt je gedachten inspreken en Gemini vragen om er een duidelijker overzicht van te maken.

Ook hier geldt dat het systeem niet uitsluitend als een traditionele spraakrecorder moet worden gezien. Het doel is juist om gesproken informatie te begrijpen en te organiseren, in plaats van deze alleen letterlijk uit te schrijven.

Niet alle functies zijn voor ieder abonnement beschikbaar

Google heeft de nieuwe Live-mogelijkheden niet voor alle gebruikers tegelijk beschikbaar gesteld. De toegang verschilt per abonnement en per Workspace-app.

Bij de start krijgen gebruikers met Google AI Plus, Pro en Ultra toegang tot Gmail Live en Keep Live. Docs Live is volgens de aangekondigde beschikbaarheid beperkt tot Pro- en Ultra-abonnees, waardoor Plus-gebruikers daar niet meteen toegang toe krijgen.

Ook zakelijke gebruikers kunnen de functies verwachten, maar de beschikbaarheid voor bedrijven wordt afzonderlijk uitgerold. Welke functies iemand precies kan gebruiken, kan dus afhangen van het type abonnement, het account en de fase van de uitrol.

Google heeft daarnaast aangegeven dat de mogelijkheden verder worden ontwikkeld. Dat betekent dat de huidige functies niet noodzakelijk het definitieve aanbod vormen. Naarmate Google meer feedback ontvangt en de technologie verder verfijnt, kunnen er nieuwe toepassingen en verbeteringen bijkomen.

Een nieuwe manier om met Workspace te werken

Met Gemini Live probeert Google de manier waarop mensen met Workspace werken minder afhankelijk te maken van typen, zoeken en handmatig ordenen. In plaats daarvan kunnen gebruikers steeds vaker gewoon vertellen wat ze nodig hebben.

Of het nu gaat om het terugvinden van een belangrijk bericht in Gmail, het uitwerken van een idee in Docs of het ordenen van gedachten in Keep: de onderliggende gedachte is hetzelfde. De gebruiker beschrijft het doel, en Gemini probeert de benodigde informatie of structuur te leveren.

De nieuwe functies maken van Gemini daarmee meer dan alleen een tekstassistent. Ze zijn bedoeld als een conversationele laag bovenop verschillende Workspace-apps, waarbij gesproken taal wordt gebruikt om informatie te vinden, documenten te maken en dagelijkse taken overzichtelijker te organiseren.

Tegelijkertijd blijft het belangrijk om de resultaten kritisch te beoordelen. Gemini kan informatie verkeerd interpreteren, onvolledig weergeven of een onjuiste conclusie trekken. Vooral bij belangrijke afspraken, reisgegevens en andere praktische informatie is het verstandig om de oorspronkelijke bron te controleren.

Google ziet de introductie van Gmail Live, Docs Live en Keep Live dan ook als een volgende stap in de ontwikkeling van AI binnen Workspace: niet alleen antwoorden geven op vragen, maar gebruikers ook helpen om informatie te vinden, gedachten te ordenen en daadwerkelijk werk uit te voeren.

Door: Drifter

Windows 11 wordt vanaf 13 oktober 2026 op veel computers beter beschermd tegen bepaalde vormen van malware. Microsoft is van plan om Memory Integrity, ook bekend als Hypervisor-Protected Code Integrity (HVCI), standaard in te schakelen op ondersteunde systemen die nog updates ontvangen.

De maatregel moet de beveiliging van Windows verbeteren, maar kan ook gevolgen hebben voor de gamingprestaties. Vooral op oudere of minder krachtige systemen kan de extra beveiligingslaag voor enige vertraging zorgen. In eerdere tests werd bij bepaalde games een prestatieverlies van maximaal ongeveer 15 procent gemeten. Dat betekent echter niet dat iedere gamer automatisch 15 procent minder frames per seconde krijgt.

Wat is Memory Integrity precies?

Memory Integrity is een beveiligingsfunctie van Windows die controleert welke code in de kern van het besturingssysteem mag worden uitgevoerd. Die kern, de Windows-kernel, heeft zeer vergaande rechten op de computer. Ook stuurprogramma’s, bijvoorbeeld voor een videokaart, toetsenbord of opslagapparaat, kunnen op dit niveau werken.

Dat is noodzakelijk voor veel hardwarefuncties, maar het brengt ook risico’s met zich mee. Als een aanvaller erin slaagt om kwaadaardige code op kernelniveau te laten uitvoeren, kan die code grote delen van het systeem controleren en beveiligingsmaatregelen omzeilen.

Memory Integrity probeert dat moeilijker te maken. De functie gebruikt Virtualization-Based Security (VBS), waarbij Windows beveiligingscontroles uitvoert in een afzonderlijke, door virtualisatie beschermde omgeving. Daardoor kan het besturingssysteem beter controleren of kernelcode betrouwbaar is voordat die wordt uitgevoerd.

Kort gezegd:

• VBS zorgt voor een extra beveiligde omgeving waarin bepaalde beveiligingsfuncties van Windows draaien.
• HVCI, oftewel Memory Integrity, controleert of kernelcode aan de vereiste integriteitsregels voldoet.
• Samen verhogen deze functies de drempel voor aanvallen waarbij malware probeert zich diep in Windows te nestelen.

Een belangrijk doel is het blokkeren van bepaalde rootkits en het bemoeilijken van aanvallen via kwaadaardige of gemanipuleerde stuurprogramma’s. De functie beschermt dus niet tegen iedere vorm van malware, maar maakt een specifieke en potentieel gevaarlijke aanvalsmethode lastiger.

Waarom schakelt Microsoft de functie nu standaard in?

Memory Integrity bestaat al enkele jaren in Windows 11, maar is niet op alle computers standaard actief geweest. Microsoft heeft de functie geleidelijk uitgebreid naar meer systemen.

Volgens de aangekondigde wijziging wordt Memory Integrity vanaf 13 oktober 2026 standaard ingeschakeld op ondersteunde Windows 11-pc’s die nog updates ontvangen. Dat valt samen met de geplande Patch Tuesday van die maand.

Windows zal daarbij niet zomaar iedere computer op dezelfde manier behandelen. Vooraf wordt gecontroleerd of het systeem geschikt is. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de hardware, de beschikbare beveiligingsmogelijkheden en de compatibiliteit van de geïnstalleerde stuurprogramma’s.

Het doel is om de beveiliging uit te breiden zonder computers die niet geschikt zijn onnodig onbruikbaar te maken.

Welke computers komen in aanmerking?

Voor de automatische inschakeling moet een computer aan bepaalde voorwaarden voldoen. De genoemde hardware-eisen zijn onder meer:

• Een Intel-processor van de achtste generatie of nieuwer.
• Een AMD Zen 2-processor of nieuwer.
• Een Qualcomm Snapdragon 8180 of nieuwer.
• Minimaal 8 GB RAM op x64-systemen.
• Een SSD van minimaal 64 GB met firmware-ondersteunde virtualisatie.
• Stuurprogramma’s die compatibel zijn met Memory Integrity.

Niet iedere computer met deze specificaties is daarmee automatisch geschikt. Vooral stuurprogramma’s spelen een belangrijke rol. Een oud of incompatibel stuurprogramma kan ervoor zorgen dat de functie niet kan worden ingeschakeld, of dat Windows eerst een geschiktere versie nodig heeft.

De precieze gevolgen kunnen daarom per computer verschillen.

Waarom kan Memory Integrity invloed hebben op games?

De beveiligingsfunctie controleert code die op een gevoelig niveau van Windows wordt uitgevoerd. Dat brengt extra controles en beveiligingsmechanismen met zich mee. Daarnaast kan VBS bepaalde systeembronnen gebruiken die anders volledig beschikbaar zouden zijn voor Windows en applicaties.

Bij normaal kantoorwerk zal dat verschil vaak nauwelijks merkbaar zijn. Gaming is echter een ander verhaal. Moderne games belasten de processor, het geheugen en de grafische kaart soms intensief. Wanneer een systeem al dicht tegen zijn maximale capaciteit aan zit, kan een extra beveiligingslaag invloed hebben op de prestaties.

Dat kan zich uiten in:

• Een lagere gemiddelde framerate.
• Minder stabiele frametimes.
• Iets meer belasting van de processor.
• Een grotere kans op merkbare vertraging op oudere hardware.
• Een verschil dat vooral zichtbaar wordt wanneer een game al zwaar op de processor leunt.

Het effect is niet voor iedere game hetzelfde. Een titel die vooral door de grafische kaart wordt beperkt, kan nauwelijks verschil laten zien. Een game die sterk afhankelijk is van de processor, kan gevoeliger zijn voor de extra beveiligingsbelasting.

Hoe groot kan het prestatieverlies zijn?

Eerdere tests van Tom’s Hardware lieten zien dat HVCI in combinatie met VBS bij bepaalde games een prestatieverlies van maximaal ongeveer 15 procent kan veroorzaken.

Dat is een belangrijk cijfer, maar het moet wel in de juiste context worden geplaatst. Het gaat om metingen uit specifieke tests en niet om een universele regel voor alle computers en games.

In de praktijk kan het verschil:

• Bij sommige games vrijwel onmerkbaar zijn.
• Bij andere games enkele procenten bedragen.
• Op bepaalde systemen duidelijker zichtbaar zijn.
• Op oudere hardware groter uitvallen dan op een moderne gaming-pc.

Een computer die bijvoorbeeld al moeite heeft om een stabiele framerate vast te houden, kan een kleine extra belasting sneller laten merken. Op een krachtiger systeem kan hetzelfde verschil nauwelijks opvallen.

Daarom is het niet juist om te stellen dat Windows 11 vanaf oktober bij iedereen 15 procent trager wordt. De werkelijkheid hangt af van de hardware, de game, de stuurprogramma’s en de manier waarop de beveiligingsfuncties worden uitgevoerd.

Wat betekent dit voor gamers?

Voor de meeste gebruikers is de wijziging vooral een beveiligingsverbetering. Wie Windows gebruikt voor school, werk, internetten of gewone toepassingen, zal waarschijnlijk weinig reden hebben om zich zorgen te maken.

Gamers die iedere mogelijke prestatie willen benutten, kunnen de wijziging echter wel merken. Vooral wanneer een game al tegen de grenzen van de processor aanloopt, kan de extra beveiligingsbelasting invloed hebben op de framerate of de stabiliteit daarvan.

Microsoft heeft eerder aangegeven dat Memory Integrity en Virtual Machine Platform (VMP) op sommige Windows 11-configuraties invloed kunnen hebben op gamingprestaties. Voor gamers die prestaties belangrijker vinden dan de extra beveiligingslaag, werd daarom geadviseerd om deze functies tijdelijk uit te schakelen wanneer ze daadwerkelijk problemen veroorzaken.

Daarbij hoort wel een belangrijke waarschuwing: het uitschakelen van deze beveiligingsfuncties vermindert de bescherming van de computer. Het is dus geen algemene aanbeveling om ze standaard uit te zetten.

Moet je Memory Integrity straks uitschakelen?

Voor de meeste gebruikers is het verstandig om de beveiligingsfunctie ingeschakeld te laten. De bescherming tegen bepaalde aanvallen is juist de reden waarom Microsoft deze functie verder wil uitbreiden.

Het uitschakelen ervan kan vooral een overweging zijn wanneer:

1. Een game aantoonbaar slechter presteert na de wijziging.
2. De computer relatief oud of beperkt krachtig is.
3. De gebruiker bereid is een deel van de beveiliging op te geven.
4. Er geen andere problemen zijn met stuurprogramma’s of Windows.

Wie de functie uitschakelt, doet er goed aan eerst vast te stellen of die daadwerkelijk de oorzaak van het prestatieverlies is. Een lagere framerate kan ook worden veroorzaakt door grafische instellingen, achtergrondprocessen, oververhitting, verouderde stuurprogramma’s of andere systeemproblemen.

Wat kun je het beste doen?

De verstandigste aanpak is om niet vooraf in paniek te raken, maar na de update te controleren hoe de computer zich gedraagt.

Voor de update:

• Controleer of Windows 11 en de belangrijkste stuurprogramma’s up-to-date zijn.
• Noteer eventueel de huidige prestaties van een paar games.
• Controleer of de computer aan de vereisten voor Memory Integrity voldoet.

Na de update:

• Kijk of Memory Integrity daadwerkelijk is ingeschakeld.
• Test een paar games die je regelmatig speelt.
• Let niet alleen op de gemiddelde framerate, maar ook op de stabiliteit en eventuele haperingen.
• Controleer of het probleem misschien door een stuurprogramma of andere software wordt veroorzaakt.

Pas wanneer duidelijk is dat de beveiligingsfunctie de oorzaak is en de prestaties daadwerkelijk hinderlijk beïnvloedt, kan het zinvol zijn om te overwegen de functie tijdelijk uit te schakelen.

Beveiliging versus prestaties

De discussie rond Memory Integrity laat opnieuw zien dat computerbeveiliging en prestaties soms tegen elkaar kunnen afwegen. Een extra beveiligingslaag kan de computer beter beschermen, maar kan in bepaalde situaties ook extra systeembronnen kosten.

Voor Microsoft is de keuze logisch: aanvallen op kernelniveau kunnen ernstige gevolgen hebben en het bedrijf wil Windows daar beter tegen beschermen. Voor gamers is het begrijpelijk dat zij liever geen prestaties inleveren voor een functie die ze mogelijk nooit bewust gebruiken.

De belangrijkste conclusie is daarom niet dat Windows 11 vanaf oktober ongeschikt wordt voor gaming. De meeste gebruikers zullen waarschijnlijk weinig verschil merken, maar sommige systemen kunnen wel degelijk prestatieverlies ervaren. Vooral op oudere hardware is het verstandig om na de update te controleren of de beveiligingswijziging invloed heeft op de games die je speelt.

Memory Integrity is in de eerste plaats bedoeld om Windows veiliger te maken. Dat die bescherming in bepaalde situaties ten koste kan gaan van prestaties, is een nadeel dat vooral zichtbaar wordt wanneer een computer al zwaar wordt belast.

Door: Drifter

De cyberdreiging in Nederland neemt toe. Cybercriminelen werken steeds vaker samen over landsgrenzen heen, maken gebruik van gespecialiseerde diensten en hebben daardoor minder technische kennis nodig om digitale aanvallen uit te voeren. Tegelijkertijd zorgt de opkomst van kunstmatige intelligentie ervoor dat bestaande aanvalsmethoden sneller en op grotere schaal kunnen worden ingezet.

Dat beeld komt naar voren uit het Cybercrimebeeld Nederland, waarin de politie en het Openbaar Ministerie (OM) de belangrijkste ontwikkelingen binnen de cybercriminaliteit analyseren. Volgens de autoriteiten verandert niet alleen de manier waarop aanvallen worden uitgevoerd, maar ook de organisatie erachter. Criminele netwerken zijn minder afhankelijk van één vaste groep en kunnen bestaan uit personen en gespecialiseerde partijen die zich overal ter wereld bevinden en tijdelijk met elkaar samenwerken.

Cybercriminaliteit wordt een dienst die steeds meer mensen kunnen inkopen

Een belangrijke ontwikkeling is dat cybercriminaliteit steeds toegankelijker wordt. Waar voorheen vaak aanzienlijke technische kennis nodig was om een aanval op te zetten, kunnen criminelen tegenwoordig gebruikmaken van kant-en-klare hulpmiddelen en diensten.

Op de criminele markt zijn onder meer gestolen gegevens, technische hulpmiddelen en diensten verkrijgbaar waarmee aanvallen kunnen worden voorbereid of uitgevoerd. Daardoor kunnen ook personen met beperkte technische kennis een rol spelen binnen een cybercrimineel netwerk.

De technische uitvoering van een aanval hoeft bovendien niet meer volledig door één persoon te worden beheerst. De ene partij kan bijvoorbeeld gegevens verzamelen, terwijl een andere partij de technische hulpmiddelen levert en een derde partij de slachtoffers benadert. Door die verdeling van werkzaamheden kunnen aanvallen efficiënter worden uitgevoerd en kunnen verschillende groepen tijdelijk samenwerken wanneer dat financieel aantrekkelijk is.

Deze ontwikkeling maakt cybercriminaliteit niet alleen toegankelijker, maar ook moeilijker te bestrijden. De personen die een aanval voorbereiden, uitvoeren en ervan profiteren, bevinden zich niet noodzakelijk op dezelfde plek of in hetzelfde land. Daardoor vervagen de landsgrenzen voor cybercriminelen, terwijl opsporingsdiensten juist te maken hebben met verschillende rechtsgebieden en internationale samenwerkingsverbanden.

Gestolen gegevens worden gecombineerd met nieuwe informatie

Cybercriminelen beschikken bovendien over steeds meer informatie waarmee zij hun slachtoffers gericht kunnen benaderen. Gegevens uit eerdere hacks kunnen worden gecombineerd met nieuwe informatie, waardoor een aanvaller een beter beeld krijgt van een persoon, bedrijf of organisatie.

Die combinatie van gegevens maakt het mogelijk om overtuigender voor te doen als een betrouwbare partij, zoals een bank, cryptoplatform of andere dienstverlener. Het doel is vaak om het slachtoffer onder druk te zetten en ervoor te zorgen dat diegene snel handelt, bijvoorbeeld door geld over te maken, gegevens af te staan of toegang tot een account te geven.

Officier van justitie Christa de Pagter waarschuwt dat criminelen daarbij steeds gerichter te werk kunnen gaan. Door gestolen gegevens te combineren met manipulatie en een gevoel van urgentie, kunnen zij slachtoffers ervan overtuigen dat onmiddellijk handelen noodzakelijk is.

De dreiging beperkt zich daarmee niet tot grote bedrijven of overheidsorganisaties. Ook Nederlandse burgers kunnen het doelwit worden van digitale fraude, identiteitsmisbruik en andere vormen van cybercriminaliteit. Bedrijven en organisaties lopen daarnaast risico op diefstal van gegevens, verstoring van hun dienstverlening en financiële schade.

Jonge cybercriminelen richten zich op data- en cryptodiefstal

De politie en het OM signaleren ook een opkomst van jonge cybercriminelen uit westerse landen die zich richten op data- en cryptodiefstal. De gestolen gegevens kunnen vervolgens worden gebruikt om organisaties af te persen.

In het rapport wordt voor deze groep de term 'Hacker Com' gebruikt. Daarmee wordt geen strak georganiseerde criminele organisatie bedoeld, maar een brede classificatie voor een los samenhangend netwerk van individuen die zich bezighouden met verschillende vormen van digitale criminaliteit.

Volgens de autoriteiten worden deze personen niet uitsluitend gedreven door financieel gewin. Ook sociale status en publiciteit spelen een rol. Sommige cybercriminelen zoeken actief de aandacht op en presenteren hun activiteiten als een manier om aanzien te verwerven binnen online gemeenschappen.

Een voorbeeld van de gevolgen van dergelijke aanvallen was de diefstal van gegevens van ruim zes miljoen Odido-klanten. De telecomprovider betaalde geen losgeld, waarna de gestolen gegevens op straat belandden.

Losgeld betalen biedt geen garantie

De politie benadrukt dat het betalen van losgeld bij een ransomware- of afpersingsaanval niet wordt aangeraden. Volgens Stan Duijf, hoofd van Operaties High Tech Crime bij de politie, biedt betaling geen garantie dat criminelen de gestolen gegevens daadwerkelijk verwijderen.

Daarnaast kan betaling het verdienmodel van cybercriminelen in stand houden. Wanneer aanvallers geld ontvangen, blijft het aantrekkelijk om nieuwe slachtoffers te zoeken en vergelijkbare aanvallen uit te voeren.

Voor organisaties betekent dit dat zij zich niet uitsluitend moeten richten op de vraag of zij bereid zijn losgeld te betalen. Het voorkomen van aanvallen, het beperken van schade en het snel herstellen van systemen en dienstverlening zijn minstens zo belangrijk.

Kunstmatige intelligentie versnelt bestaande aanvalsmethoden

De opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) vormt een nieuwe ontwikkeling binnen de cybercriminaliteit. De politie en het OM zien op dit moment nog niet dat AI de cybercriminaliteit volledig heeft veranderd. Wel beschouwen zij AI als een belangrijke aanjager van bestaande aanvalsmethoden.

AI kan criminelen helpen om sneller informatie te verwerken, overtuigender berichten op te stellen en bepaalde werkzaamheden op grotere schaal uit te voeren. Daardoor kan het tempo van aanvallen toenemen en kunnen criminelen meer potentiële slachtoffers benaderen.

Ook bekende chatbots, zoals Claude, Gemini en ChatGPT, worden door criminelen gebruikt. Hoewel dergelijke programma's beveiligingsfilters hebben ingebouwd, proberen gebruikers die filters te omzeilen. Volgens het rapport bestaat daarvoor nog geen structurele oplossing.

De ontwikkeling betekent niet dat AI zelfstandig alle onderdelen van een cyberaanval uitvoert. Wel kan de technologie bestaande criminele processen versnellen en vereenvoudigen. Daardoor kunnen aanvallen die voorheen meer tijd, kennis of handmatig werk vereisten, toegankelijker worden voor een grotere groep.

Nieuwe dreiging: aanvallen op AI-systemen zelf

Naast het gebruik van AI bij cybercriminaliteit waarschuwen de autoriteiten voor een andere ontwikkeling: aanvallen die rechtstreeks gericht zijn op AI-systemen.

Criminelen kunnen bijvoorbeeld proberen de werking van een AI-model te manipuleren, het systeem te saboteren of trainingsgegevens te achterhalen. Daarmee ontstaat een dreiging die verder gaat dan het traditionele misbruik van computers, accounts of netwerken.

AI-systemen worden steeds vaker ingezet binnen bedrijven, overheidsorganisaties en andere instellingen. Wanneer dergelijke systemen worden gemanipuleerd, kan dat gevolgen hebben voor de betrouwbaarheid van de informatie die zij leveren en voor de processen waarin zij worden gebruikt.

Volgens de politie en het OM moet daarom niet alleen rekening worden gehouden met de vraag hoe criminelen AI gebruiken, maar ook met de mogelijkheid dat AI-systemen zelf doelwit worden van aanvallen.

Cyberdreiging vraagt om blijvende alertheid

De ontwikkelingen laten zien dat cybercriminaliteit niet langer uitsluitend het werk is van technisch zeer gespecialiseerde hackers. Door de beschikbaarheid van kant-en-klare diensten, gestolen gegevens en technische hulpmiddelen kunnen steeds meer personen deelnemen aan criminele activiteiten.

Tegelijkertijd maken internationale samenwerking, gerichte manipulatie en de inzet van AI het mogelijk om aanvallen sneller, efficiënter en op grotere schaal uit te voeren. De politie en het OM houden daarom rekening met een verdere toename van crimineel AI-gebruik.

Voor burgers, bedrijven en organisaties betekent dit dat digitale veiligheid steeds belangrijker wordt. Niet alleen technische beveiliging, maar ook bewustwording, het herkennen van verdachte berichten en het zorgvuldig omgaan met gegevens spelen een belangrijke rol in het beperken van de risico's.

De cyberdreiging ontwikkelt zich voortdurend. De belangrijkste uitdaging voor opsporingsdiensten, organisaties en de samenleving is daarom niet alleen het bestrijden van bestaande aanvalsmethoden, maar ook het tijdig herkennen van nieuwe vormen van digitale criminaliteit.

Door: Drifter

Gebruikers van Google Chrome en Microsoft Edge moeten alert zijn op 19 browserextensies die volgens beveiligingsonderzoekers zijn voorzien van schadelijke code. De uitbreidingen waren ooit beschikbaar in de officiële browserwinkels en boden op het eerste gezicht nuttige functies, zoals het inschakelen van kopiëren op websites, het analyseren van webverkeer en het volgen van cryptoprijzen. Inmiddels zijn ze uit de winkels verwijderd. Dat betekent echter niet dat ze automatisch van computers van gebruikers zijn verdwenen.

Wie een van deze extensies heeft geïnstalleerd, moet deze zelf verwijderen. Dat geldt ook voor mensen die de uitbreidingen eerder hebben gebruikt en ze inmiddels niet meer actief gebruiken.

Schadelijke code werd later toegevoegd

De waarschuwing is afkomstig van beveiligingsonderzoekers van Socket. Volgens hun onderzoek zijn in totaal 19 extensies misbruikt om schadelijke software te verspreiden. De uitbreidingen konden onder meer worden ingezet om gegevens van gebruikers te onderscheppen en toegang te krijgen tot cryptowallets.

Opvallend is dat de meeste extensies aanvankelijk gewoon deden wat ze beloofden. Ze waren bedoeld om dagelijkse taken in de browser eenvoudiger te maken. De schadelijke code werd pas later toegevoegd, waardoor gebruikers weinig reden hadden om aan de betrouwbaarheid van de uitbreidingen te twijfelen.

Volgens Socket waren 14 van de 19 extensies door de aanvallers zelf ontwikkeld. De overige vijf waren oorspronkelijk afkomstig van andere ontwikkelaars, maar zouden later door de aanvallers zijn overgenomen. Daardoor konden de makers de bestaande uitbreidingen aanpassen en van schadelijke functionaliteit voorzien.

De meeste betrokken extensies waren ontwikkeld voor Google Chrome. Later kwamen ook uitbreidingen voor Microsoft Edge in beeld.

Deze 19 extensies zijn getroffen

De volgende browserextensies worden in het onderzoek genoemd als onderdeel van de malwarecampagne:

1. Enable Right Click & Copy — Smart Unlock + OCR
2. RapidLens – Google Lens for Screen Search & Images
3. QuickLens – Search Screen with Google Lens
4. Password Protect PDF
5. Allow Copy – Select & Enable Right Click
6. PixelCheck
7. Creative Library – Ad Spy Tool
8. Website Traffic Checker: MirrorSphere SEO Stats
9. Site Signal – Website Traffic & SEO Checker
10. SEO Pulse Pro – Website Traffic & SEO Analyzer
11. Private Crypto News Reader
12. Blockfolio: Address Monitor
13. Crypto Rates & Fiat Converter
14. Crypto Alerter: Price Alarms & Volatility Warnings
15. DeFi Pulse Tracker
16. Crypto Price Badge: Quick Glance
17. Multi-Chain Explorer
18. LedgerLook: Wallet Checker
19. Meta & Facebook Ad Library Spy — Save Ads, Finder, Downloader | FeedX-Ray

De lijst bevat zowel algemene hulpmiddelen als extensies die zich richten op cryptocurrency, advertentieanalyse en zoekfuncties. Juist omdat veel van deze programma’s een nuttige functie hadden, konden gebruikers ze langere tijd blijven gebruiken zonder te vermoeden dat er iets mis was.

Meest gebruikte extensie had tienduizenden gebruikers

De extensie Enable Right Click & Copy — Smart Unlock + OCR zou volgens de aangeleverde informatie de grootste gebruikersgroep hebben gehad. Op het moment dat de uitbreiding uit de winkel werd verwijderd, zou deze ongeveer 70.000 gebruikers hebben gehad.

De onderzoekers waarschuwen dat de ingebouwde achterdeur onder meer kon worden gebruikt om browsergegevens, toegangsinformatie en cryptotokens te onderscheppen. Daarmee konden gebruikers niet alleen hun privacy verliezen, maar ook het risico lopen dat hun digitale tegoeden werden gestolen.

Dat maakt de waarschuwing extra belangrijk voor mensen die de extensie ooit hebben gebruikt voor het beheren van cryptocurrency, het bekijken van walletgegevens of het uitvoeren van andere financiële handelingen in de browser.

Verwijdering uit de winkel is niet genoeg

Google en Microsoft hebben de betreffende extensies inmiddels uit hun officiële winkels verwijderd. Dat is een belangrijke stap, maar biedt geen volledige bescherming aan mensen die de uitbreidingen al op hun computer hebben staan.

Een extensie die uit de winkel wordt verwijderd, verdwijnt namelijk niet automatisch uit de browser van iedere gebruiker. Een eerder geïnstalleerde uitbreiding kan daardoor nog steeds aanwezig zijn en mogelijk blijven functioneren.

Ook wanneer een extensie niet meer zichtbaar is in de winkel, is het daarom verstandig om te controleren of deze nog op de computer is geïnstalleerd. Gebruikers moeten de betrokken uitbreidingen handmatig verwijderen.

Wat moet u doen?

Wie een van de genoemde extensies heeft geïnstalleerd, doet er verstandig aan de volgende stappen te nemen:

• Controleer of de extensie nog in uw browser staat.
• Verwijder de extensie handmatig als deze nog aanwezig is.
• Controleer welke andere extensies u gebruikt en verwijder onbekende of niet langer noodzakelijke uitbreidingen.
• Wees extra voorzichtig met gevoelige gegevens, zoals wachtwoorden, inloggegevens en informatie over cryptowallets.
• Controleer belangrijke accounts als u een getroffen extensie hebt gebruikt, vooral wanneer u daarin financiële gegevens of digitale tegoeden beheert.

Het is daarbij verstandig om niet alleen te kijken naar de extensies die u momenteel gebruikt. Ook uitbreidingen die u in het verleden hebt geïnstalleerd, kunnen nog op uw computer aanwezig zijn.

Malwarecampagne zou al twee jaar actief zijn

Volgens Socket is de malwarecampagne achter deze extensies mogelijk al twee jaar actief. De schadelijke activiteiten zouden grotendeels onopgemerkt zijn gebleven, mede doordat de uitbreidingen aanvankelijk een legitieme functie hadden en gebruikers geen duidelijke waarschuwing kregen.

Dat maakt het volgens de onderzoekers belangrijk om niet uitsluitend te vertrouwen op de officiële browserwinkel. Het feit dat een extensie daar ooit beschikbaar was, betekent niet automatisch dat deze altijd veilig blijft.

Controleer uw browser regelmatig

Browserextensies kunnen handig zijn, maar ze krijgen vaak ruime toegang tot websites en browsergegevens. Wanneer zo’n uitbreiding wordt overgenomen of van schadelijke code wordt voorzien, kan dat een aanzienlijk beveiligingsrisico opleveren.

Controleer daarom regelmatig welke extensies u hebt geïnstalleerd en of u ze nog nodig hebt. Verwijder uitbreidingen die u niet meer gebruikt, die afkomstig zijn van onbekende ontwikkelaars of die zich onverwacht gedragen.

Wie een van de 19 genoemde extensies gebruikt of in het verleden heeft gebruikt, moet deze zo snel mogelijk verwijderen. Het verwijderen van de uitbreiding is een belangrijke eerste stap om verdere risico’s te beperken.

Door: Drifter