Nvidia heeft een nieuwe stabiele GeForce Game Ready-driver uitgebracht voor zijn recente GeForce-videokaarten. De nieuwe driver draagt versienummer 617.14 en beschikt over een WHQL-certificering van Microsoft. De update is bedoeld voor systemen met Windows 10 en nieuwer en ondersteunt GeForce-videokaarten vanaf de GTX 16-serie en nieuwer.

Met deze release richt Nvidia zich voornamelijk op ondersteuning en optimalisaties voor verschillende recente en aankomende games die gebruikmaken van Nvidia-technologieën zoals DLSS en RTX. De Game Ready Driver 617.14 moet daarmee zorgen voor een zo goed mogelijke spelervaring in onder meer Control Resonant, Gears of War: E-Day, The Witcher 3: Wild Hunt – Remastered en Aion 2.

Naast de optimalisaties voor nieuwe games bevat de driver ook verschillende bugfixes. Daarbij zijn problemen opgelost die in eerdere driverreleases konden leiden tot het niet starten van bepaalde games en problemen met het ontwaken van beeldschermen. Nvidia vermeldt daarnaast nog één bekend probleem waarvoor op het moment van uitbrengen nog geen oplossing beschikbaar is.

Game Ready

De belangrijkste focus van GeForce Game Ready Driver 617.14 ligt op de ondersteuning van nieuwe games. Nvidia heeft de driver geoptimaliseerd voor titels die gebruikmaken van moderne renderingstechnieken en functies uit het GeForce RTX-ecosysteem, waaronder DLSS en RTX.

De nieuwe driver is specifiek voorbereid op de volgende games:

• Control Resonant
• Gears of War: E-Day
• The Witcher 3: Wild Hunt – Remastered
• Aion 2

Met Game Ready-drivers probeert Nvidia ervoor te zorgen dat nieuwe games vanaf of rond hun release zo goed mogelijk functioneren op ondersteunde GeForce-videokaarten. Daarbij kunnen onder meer compatibiliteitsverbeteringen, game-specifieke optimalisaties en ondersteuning voor nieuwe grafische functies worden meegenomen.

Opgeloste problemen met games

Judgement, Lost Judgment en Virtua Fighter 5 R.E.V.O.

Nvidia heeft een probleem opgelost waardoor Judgement, Lost Judgment en Virtua Fighter 5 R.E.V.O. mogelijk niet meer konden starten na het installeren van driver 616.56.

Het probleem kon zich dus voordoen bij gebruikers die vanaf driver 616.56 naar een nieuwere driver waren gegaan. Met versie 617.14 is dit specifieke probleem verholpen.

Het probleem stond bij Nvidia geregistreerd onder foutcode [6681537].

Opgeloste algemene problemen

Naast de game-specifieke problemen heeft Nvidia ook enkele algemene problemen met beeldschermen aangepakt.

Samsung Odyssey G95NC via HDMI

Een probleem met de Samsung Odyssey G95NC is opgelost. Bij bepaalde configuraties kon de monitor geen beeld meer weergeven wanneer deze via HDMI op de computer was aangesloten.

Het probleem deed zich voor na de overstap naar drivers uit de R615-driverreeks. Gebruikers van een Odyssey G95NC konden hierdoor na een driverupdate met een zwart of ontbrekend beeld worden geconfronteerd.

Dit probleem is in driver 617.14 opgelost.

Nvidia registreerde dit probleem onder [6771206].

Beeldschermen worden niet altijd wakker via DisplayPort

Ook is een probleem opgelost waarbij bepaalde monitoren na het ontwaken uit de slaapstand geen beeld konden tonen wanneer ze via DisplayPort waren aangesloten.

Het probleem werd eveneens geïntroduceerd of zichtbaar bij gebruik van drivers uit de R615-reeks. In bepaalde situaties kon het beeldscherm na het ontwaken van de pc uit de slaapstand niet correct opnieuw worden geactiveerd.

Dit probleem is in de nieuwe driver aangepakt.

Het bijbehorende Nvidia-probleemnummer is [6757568].

Bekend probleem

Ondanks de verschillende bugfixes bevat GeForce Game Ready Driver 617.14 nog steeds een bekend probleem.

Assassin's Creed Shadows kan crashen

Nvidia meldt dat Assassin's Creed Shadows tijdens langere speelsessies onverwacht kan crashen en terug kan keren naar het bureaublad.

Het probleem kan optreden na het installeren van driver 616.56 en lijkt zich met name voor te doen wanneer de game langere tijd wordt gespeeld. Nvidia heeft het probleem opgenomen in de lijst met bekende problemen, maar heeft voor deze driverrelease nog geen definitieve oplossing beschikbaar.

Het probleem staat geregistreerd onder [6685219].

Gebruikers die tijdens langdurige speelsessies van Assassin's Creed Shadows crashes naar het bureaublad ervaren, moeten er daarom rekening mee houden dat een driverupdate naar versie 617.14 dit specifieke probleem niet noodzakelijk oplost.

Door: Drifter

Adobe heeft zijn mobiele videobewerkingsprogramma Premiere officieel uitgebracht voor Android. De app is gratis te gebruiken en brengt een groot aantal functies naar smartphones, waaronder uitgebreide videobewerking, meerlagige tijdlijnen, AI-functies via Adobe Firefly, verbeterde audio en export in 4K-resolutie. Daar staat tegenover dat niet iedere Android-telefoon de applicatie kan installeren: Adobe stelt namelijk behoorlijk hoge eisen aan de hardware.

Adobe is al jarenlang een bekende naam op het gebied van foto- en videobewerking. Het bedrijf ontwikkelt onder meer professionele programma's voor computers en levert daarnaast verschillende andere creatieve en productiviteitsdiensten. Tot voor kort was Adobe Premiere vooral gericht op desktopgebruik, maar het bedrijf breidt zijn mobiele aanbod steeds verder uit. Nadat Premiere eerder beschikbaar kwam voor de iPhone, is de videobewerker nu ook officieel op Android verschenen.

Gratis videobewerking op Android

Met de komst van Premiere naar Android krijgen aanzienlijk meer gebruikers toegang tot de mobiele videobewerkingssoftware van Adobe. De app is in de basis gratis beschikbaar en is vooral gericht op mensen die regelmatig video's maken en deze onderweg willen kunnen bewerken.

Dat maakt Premiere interessant voor bijvoorbeeld vloggers, podcasters, influencers en andere makers van online content. Zij kunnen video's rechtstreeks op hun smartphone importeren, bewerken en vervolgens geschikt maken voor publicatie op sociale media of andere platforms.

Adobe probeert daarbij een ervaring te bieden die verder gaat dan eenvoudige apps waarmee alleen video's kunnen worden geknipt of van een filter kunnen worden voorzien. Premiere is ontworpen als een uitgebreidere mobiele editor, waarbij verschillende onderdelen van een productie binnen één project kunnen worden gecombineerd.

Meerdere videolagen en uitgebreide tijdlijn

Een belangrijk onderdeel van Premiere is de multitrack-tijdlijn. Hiermee kunnen gebruikers meerdere videobeelden, audiotracks en muzieknummers over elkaar heen plaatsen en nauwkeurig op elkaar afstemmen.

Daardoor is het bijvoorbeeld mogelijk om een hoofdvideo te combineren met aanvullende beelden, achtergrondmuziek, geluidseffecten en andere elementen. Voor complexere producties biedt dat aanzienlijk meer mogelijkheden dan een eenvoudige lineaire video-editor.

Daarnaast bevat de app verschillende sjablonen, overgangen, effecten en animaties waarmee video's verder kunnen worden aangepast. Adobe richt zich hiermee nadrukkelijk op makers die snel een professioneel ogende video willen samenstellen zonder daarvoor achter een desktopcomputer te hoeven zitten.

Verbeterde audio met Enhance Audio

Niet alleen het beeld krijgt aandacht. Adobe heeft ook functies ingebouwd om de geluidskwaliteit van video's te verbeteren.

Met Enhance Audio kan de audio worden bewerkt om bijvoorbeeld de verstaanbaarheid van spraak te verbeteren. Dat is met name relevant voor video's waarin iemand rechtstreeks tegen de camera praat, interviews, podcasts en andere producties waarbij een duidelijke stem belangrijk is.

Op een smartphone wordt immers regelmatig gefilmd in omstandigheden waarin de geluidsopname niet ideaal is. Met dergelijke softwarematige verbeteringen probeert Adobe een deel van die beperkingen op te vangen.

4K-export en andere creatieve functies

Premiere voor Android ondersteunt bovendien export in 4K-resolutie. Daarmee kunnen gebruikers video's in een hoge resolutie vanuit de mobiele app produceren.

De applicatie beschikt verder over verschillende creatieve hulpmiddelen, waaronder:

• een meerlagige tijdlijn voor video en audio;
• muziek en andere audiolagen;
• sjablonen;
• overgangen;
• visuele effecten;
• animaties;
• verbeteringen voor spraak en audio;
• export in 4K;
• integratie met Adobe Firefly voor generatieve AI-functies.

Voor makers die veel onderweg werken, betekent dit dat een aanzienlijk deel van het videobewerkingsproces rechtstreeks op de smartphone kan plaatsvinden.

Geen verplichte advertenties of watermerken

Een opvallend onderdeel van de mobiele Premiere-ervaring is dat Adobe aangeeft dat gebruikers niet voortdurend worden geconfronteerd met verplichte upgradeverzoeken of andere onderbrekingen.

Volgens Adobe bevat de mobiele versie geen advertenties die de bewerkingservaring verstoren en worden video's niet voorzien van een verplicht watermerk. Ook is er volgens het bedrijf geen verplichte login die gebruikers eerst door een uitgebreid registratieproces moet laten gaan voordat ze met de app kunnen werken.

Dat maakt de applicatie toegankelijker voor mensen die simpelweg een video willen openen en beginnen met bewerken.

Generatieve AI dankzij Adobe Firefly

Adobe heeft bovendien zijn Firefly-technologie geïntegreerd in Premiere. Firefly is het generatieve AI-platform van Adobe waarmee verschillende creatieve taken met behulp van kunstmatige intelligentie kunnen worden uitgevoerd.

De integratie geeft Premiere-gebruikers toegang tot AI-gebaseerde mogelijkheden die traditionele videobewerking kunnen aanvullen. Adobe probeert daarmee duidelijk in te spelen op de groeiende rol van generatieve AI binnen creatieve software.

Voor mobiele gebruikers kan dat vooral interessant zijn omdat AI-functies bepaalde creatieve handelingen kunnen versnellen. Tegelijkertijd blijft Premiere een volwaardige videobewerker waarin gebruikers ook zelf controle houden over hun montage.

Nieuwe functies zijn al aangekondigd

De huidige Android-versie is volgens Adobe bovendien nog maar het begin. Het bedrijf heeft verschillende functies aangekondigd die later aan de mobiele applicatie moeten worden toegevoegd.

Daarbij gaat het onder meer om:

• Adobe Fonts;
• uitgebreidere mogelijkheden voor ondertiteling;
• keyframes voor nauwkeurigere animaties;
• uitgebreidere functies voor bijsnijden;
• beat detection, waarmee videomontages beter op muziek kunnen worden afgestemd.

Ook moet het uiteindelijk mogelijk worden om een project gemakkelijker tussen mobiel en desktop voort te zetten. Daarmee kan Premiere een workflow bieden waarbij een gebruiker onderweg op een smartphone begint met monteren en de productie later op een computer verder afwerkt.

Hoge systeemeisen beperken de beschikbaarheid

Er zit echter een belangrijke kanttekening aan de Android-versie. Hoewel Android wereldwijd op een enorm aantal smartphones draait, kan niet iedere Android-gebruiker Premiere installeren.

Adobe vereist namelijk minimaal Android 13 en daarnaast minimaal 5 GB RAM.

Voor moderne smartphones is 5 GB werkgeheugen niet uitzonderlijk veel, maar Android-toestellen met minder RAM zijn nog altijd in gebruik. Vooral oudere en goedkopere smartphones kunnen daardoor buiten de ondersteuning vallen.

De eis heeft waarschijnlijk te maken met de hoeveelheid rekenkracht en het werkgeheugen die nodig zijn voor moderne videobewerking. Het verwerken van meerdere videolagen, effecten, hoge resoluties, audio en AI-functies vraagt aanzienlijk meer van een smartphone dan eenvoudige dagelijkse apps.

Een telefoon kan dus technisch gezien nog prima functioneren voor berichten, internetten en sociale media, maar toch ongeschikt zijn voor Premiere wanneer het toestel niet aan de minimale systeemeisen voldoet.

Premiere maakt van de smartphone steeds meer een mobiele montageset

Met de Android-release brengt Adobe een veel uitgebreider videobewerkingspakket naar smartphones. De combinatie van een meerlagige tijdlijn, 4K-export, audioverbetering, effecten, sjablonen en generatieve AI maakt de applicatie duidelijk ambitieuzer dan een eenvoudige mobiele video-editor.

De hoge hardware-eisen betekenen tegelijkertijd dat niet iedere Android-gebruiker ermee aan de slag kan. Vooral bezitters van oudere of budgetsmartphones zullen eerst moeten controleren of hun toestel minimaal Android 13 en 5 GB RAM ondersteunt.

Voor gebruikers met een compatibel toestel betekent de komst van Premiere echter dat een groot deel van een professionele videobewerkingsworkflow voortaan rechtstreeks op een Android-smartphone kan worden uitgevoerd. Adobe breidt daarmee zijn mobiele ecosysteem verder uit en maakt de overstap tussen mobiel en desktop uiteindelijk steeds belangrijker voor makers die hun video's op verschillende apparaten willen kunnen bewerken.

Door: Drifter

Ondanks een recente internationale actie waarbij twaalf grote websites met seksuele deepfakes offline zijn gehaald, blijft een ander omvangrijk platform actief. Op deze website circuleren honderden door kunstmatige intelligentie gemaakte seksueel expliciete beelden en video's van bekende Nederlanders. Ook zijn er beelden van internationale beroemdheden te vinden. Meer dan 18.000 gebruikers hebben Nederland als land van herkomst opgegeven. Stichting Offlimits waarschuwt dat het probleem daarmee nog altijd omvangrijk is en roept de Nederlandse toezichthouders op om in te grijpen.

De nieuwe ontdekking maakt duidelijk dat het offline halen van afzonderlijke deepfakeplatforms het probleem niet oplost. Terwijl internationale autoriteiten de afgelopen tijd meerdere grote websites hebben aangepakt, blijven andere platforms materiaal aanbieden waarop zonder toestemming gezichten van bestaande personen in seksueel expliciete video's en afbeeldingen worden verwerkt.

Op het betreffende platform staan honderden video's waarin bekende Nederlanders voorkomen. De slachtoffers hebben voor het gebruik van hun afbeelding of identiteit geen toestemming gegeven. Bij de Nederlandse video's worden expliciete en seksueel getinte titels gebruikt. Daarmee worden de slachtoffers niet alleen afgebeeld in een seksuele context waarin zij nooit hebben verkeerd, maar worden hun namen en gezichten ook verbonden aan pornografische inhoud.

Onder de gebruikers bevinden zich accounts die zich nadrukkelijk op Nederland richten. Sommige gebruikersnamen zijn seksueel getint en enkele accounts gebruiken afbeeldingen van leden van het Koninklijk Huis als profielfoto. Het platform bevat daarnaast materiaal van internationale beroemdheden, onder wie Emma Watson en Scarlett Johansson. Sommige van die video's zijn honderden miljoenen keren bekeken.

Internationale aanpak legt omvang van probleem bloot

De ontdekking komt kort nadat Amerikaanse autoriteiten twaalf andere grote websites met seksuele deepfakes offline hebben gehaald. Op verschillende van deze websites verscheen na de ingreep een melding dat het domein door de Amerikaanse autoriteiten in beslag was genomen.

Volgens de Amerikaanse autoriteiten behoorden de websites tot de grootste platforms waarop met behulp van kunstmatige intelligentie realistische seksuele beelden van bestaande personen werden gemaakt en verspreid. De beheerders zouden foto's en video's van vrouwen hebben gebruikt om deze vervolgens digitaal te verwerken tot levensechte seksuele beelden.

De Amerikaanse actie werd omschreven als de grootste inbeslagname van deepfakewebsites tot dan toe. De autoriteiten namen de domeinnamen over op basis van een gerechtelijk bevel.

De actie laat tegelijkertijd zien hoe moeilijk het is om het aanbod volledig te laten verdwijnen. Wanneer één platform wordt afgesloten, kunnen andere websites blijven bestaan of opnieuw worden opgezet.

Ook Nederlandse politici slachtoffer

Onder de slachtoffers bevinden zich meerdere Nederlandse politici.

D66-Kamerlid Marijke Synhaeve ontdekte opnieuw dat er seksueel expliciet deepfake-materiaal van haar online stond. Zij heeft inmiddels voor de vierde keer aangifte gedaan.

Synhaeve werd onlangs door een onbekende geïnformeerd dat haar naam en beeld opnieuw op een dergelijke website voorkwamen. Zij vroeg daarop de beveiligingsdienst van de Tweede Kamer om de melding te controleren. Die dienst kon bevestigen dat het materiaal inderdaad online stond.

Voor Synhaeve gaat het probleem verder dan alleen de vraag hoe een afbeelding van haar wordt gebruikt. Zij maakt zich ook zorgen over de gevolgen voor haar gezin.

„Ik ben ook moeder en partner. Ik heb twee jonge kinderen die oud genoeg zijn om te gaan googelen. Het houdt me heel erg bezig hoe ik ervoor kan dat zij niet met deze beelden in aanraking komen.”

Ook voormalig VVD-minister Edith Schippers heeft aangifte gedaan. Oud-politica Sylvana Simons heeft eveneens te maken met seksueel deepfakemateriaal. Haar video's op het betreffende platform zijn volgens de aangeleverde informatie gezamenlijk ongeveer 40.000 keer bekeken. Zij overweegt verdere stappen.

Simons noemt het fenomeen afschuwelijk.

Ruim honderd verwijderverzoeken vanuit Tweede Kamer

De beveiligingsdienst van de Tweede Kamer heeft Kamerleden inmiddels gewaarschuwd voor de aanwezigheid van het materiaal. In een interne waarschuwing werd erkend dat de ontdekking als schokkend kan worden ervaren.

De Kamerdienst heeft vervolgens ruim honderd verwijderverzoeken ingediend voor materiaal waarop Kamerleden voorkomen. Daarnaast is contact gezocht met het Openbaar Ministerie. Het beschikbare bewijsmateriaal wordt volgens de verstrekte informatie toegevoegd aan een al lopend strafdossier.

De filmpjes lijken volgens de beveiligingsdienst van de Tweede Kamer bovendien een commercieel doel te hebben. Dat betekent dat er aanwijzingen zijn dat de exploitatie van het platform niet uitsluitend draait om het uitwisselen van materiaal tussen gebruikers, maar dat er ook een financieel verdienmodel achter kan zitten.

Dat aspect baart betrokken Kamerleden zorgen. Volgens Synhaeve kan het gebruik van foto's van slachtoffers onderdeel zijn van een systeem waarmee anderen geld verdienen aan seksueel materiaal dat zonder toestemming is vervaardigd.

Offlimits: sprake van ernstige privacyschendingen

Stichting Offlimits, die zich bezighoudt met online misbruik en slachtoffers ondersteunt, vindt dat Nederlandse toezichthouders actie moeten ondernemen.

De organisatie wijst met name naar de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Volgens Offlimits zijn er inmiddels voldoende signalen om onderzoek te doen naar het platform en de manier waarop met persoonsgegevens en afbeeldingen van slachtoffers wordt omgegaan.

De kern van het probleem is volgens de organisatie dat personen zonder toestemming worden gekoppeld aan seksueel expliciete content. Hun gezicht, naam en identiteit worden gebruikt voor een voorstelling die volledig fictief kan zijn, maar die voor buitenstaanders wel overtuigend kan lijken.

Daarmee kan volgens Offlimits sprake zijn van ernstige privacyschendingen.

De organisatie noemt het bovendien problematisch dat websites dergelijke inhoud blijven aanbieden terwijl het fenomeen al langere tijd bekend is en slachtoffers herhaaldelijk proberen om materiaal verwijderd te krijgen.

Slachtoffers hebben geen controle over verspreiding

Een belangrijk kenmerk van seksuele deepfakes is dat slachtoffers zelf vaak geen enkele betrokkenheid hebben gehad bij het maken van de beelden.

Een bestaande foto of video kan door middel van AI worden gecombineerd met een ander lichaam of een andere video. Moderne technieken kunnen daarbij beelden produceren die voor kijkers zeer realistisch lijken.

Voor het slachtoffer kan het vervolgens bijzonder moeilijk zijn om te achterhalen waar het materiaal allemaal wordt verspreid. Een video die eenmaal online staat, kan door gebruikers worden gedownload, opnieuw geüpload of op andere websites worden geplaatst.

Het verwijderen van één exemplaar betekent daardoor niet automatisch dat alle kopieën verdwijnen.

Daarbij kan de inhoud jarenlang vindbaar blijven of opnieuw opduiken nadat slachtoffers eerder al verwijderingsverzoeken hebben ingediend.

Seksueel misbruik met digitale middelen

De slachtoffers worden geconfronteerd met een vorm van seksueel online misbruik waarbij technologie wordt gebruikt om hun identiteit in een seksuele context te plaatsen.

Dat kan verstrekkende gevolgen hebben. Een slachtoffer kan vrezen dat collega's, familieleden, vrienden of kinderen de beelden tegenkomen. Ook kunnen de beelden gevolgen hebben voor iemands reputatie, werk en privéleven.

Dat risico wordt groter wanneer slachtoffers publieke functies hebben of bekend zijn bij een groot publiek.

De Amerikaanse officier van justitie Alvin Bragg wees bij de internationale aanpak eveneens op de gevolgen voor slachtoffers. Volgens hem kunnen dergelijke schendingen slachtoffers langdurig achtervolgen in hun persoonlijke leven en carrière.

Eerder bleek al hoe groot het probleem onder Kamerleden is

De nieuwe ontdekking staat niet op zichzelf.

Uit eerder onderzoek bleek dat een aanzienlijk deel van de vrouwelijke Tweede Kamerleden slachtoffer is geworden van AI-gerelateerd seksueel online misbruik. Daarbij werden gezichten van vrouwelijke politici digitaal verwerkt in pornografische beelden.

In verschillende gevallen ontdekten slachtoffers het materiaal pas nadat iemand hen erop wees.

Dat maakt de aanpak ingewikkeld: slachtoffers hoeven niet noodzakelijkerwijs zelf actief naar dergelijke websites te zoeken om ermee geconfronteerd te worden. Ze kunnen er onverwacht achter komen dat hun gezicht onderdeel is geworden van seksueel materiaal dat zij nooit hebben gemaakt.

Het platform zelf zegt niemand te willen kwetsen

De beheerders van het nog actieve platform zeggen zich niet bewust te zijn van een bedoeling om mensen te kwetsen of te vernederen.

Volgens de verklaring van de makers is het niet hun bedoeling om iemand te beledigen of te vernederen. Bezoekers die bezwaar hebben tegen de inhoud wordt volgens de verklaring verzocht de website te verlaten en niet meer te bezoeken.

Die verklaring neemt voor slachtoffers echter niet weg dat hun afbeelding zonder toestemming in een seksuele context wordt gebruikt.

Voor hen gaat het niet alleen om de vraag welke bedoeling de exploitant zegt te hebben, maar vooral om het feit dat hun identiteit wordt gebruikt in materiaal waarmee zij zich niet hebben verbonden.

Meer dan 18.000 accounts met Nederland als land van herkomst

De omvang van het platform blijkt ook uit het aantal gebruikers dat Nederland als land van herkomst heeft opgegeven.

Meer dan 18.000 accounts hebben Nederland als land geregistreerd. Dat betekent niet automatisch dat al deze gebruikers Nederlandse deepfakes hebben gemaakt of verspreid. Het geeft wel aan dat het platform een omvangrijke gebruikersgroep heeft die Nederland als land van herkomst opgeeft.

Onder de accounts bevinden zich gebruikersnamen die duidelijk op Nederland zijn gericht. Sommige gebruikers gebruiken bovendien foto's van bekende Nederlanders of leden van het Koninklijk Huis als profielfoto.

De aanwezigheid van dergelijke accounts maakt duidelijk dat het Nederlandse materiaal niet uitsluitend door buitenlandse gebruikers wordt bekeken.

Tweede Kamer wil structurele aanpak

De betrokken Kamerleden willen dat de aanpak verder gaat dan het verwijderen van afzonderlijke video's.

Een van de voorstellen is een laagdrempelig landelijk meldpunt waar slachtoffers snel terechtkunnen. Een dergelijk meldpunt bestaat inmiddels bij Stichting Offlimits, waar slachtoffers van online misbruik hulp en informatie kunnen krijgen.

Daarnaast wordt gepleit voor strengere handhaving van het verbod op het digitaal uitkleden van personen, dat op 1 december van kracht wordt.

Ook willen de Kamerleden een landelijke campagne die duidelijk maakt dat het maken en verspreiden van seksuele deepfakes ernstige gevolgen kan hebben.

Het doel daarvan is niet alleen slachtoffers helpen nadat materiaal is verspreid, maar ook voorkomen dat mensen dergelijke beelden maken of verspreiden.

Verdienmodel krijgt steeds meer aandacht

Volgens Synhaeve moet bovendien worden onderzocht hoeveel geld er met dergelijke websites wordt verdiend.

Het commerciële karakter van sommige platforms is volgens haar een belangrijk onderdeel van het probleem. Wanneer websites inkomsten genereren uit bezoekers, abonnementen, advertenties of andere vormen van commerciële exploitatie, kan er een financieel belang ontstaan bij het aanbieden van steeds meer materiaal.

Daarmee ontstaat een systeem waarin foto's van nietsvermoedende personen kunnen worden gebruikt om bezoekers te trekken.

Synhaeve zegt dat zij juist daarom vindt dat het niet alleen over individuele gebruikers moet gaan.

„Criminelen gebruiken een foto van mij voor een setting waar ik absoluut geen toestemming voor heb gegeven. Ik vind het walgelijk en verwerpelijk. Dit is gewoon seksueel geweld.”

Nederland heeft al ervaring met strafrechtelijke vervolging

Nederland heeft eerder al strafrechtelijk opgetreden tegen iemand die seksuele deepfakes maakte.

Na onderzoek naar het platform MrDeepFakes besloot het Openbaar Ministerie een 74-jarige man uit Noord-Holland te vervolgen. Meer dan twintig bekende Nederlanders hadden aangifte gedaan.

De zaak laat zien dat het maken van dergelijke beelden ook strafrechtelijke gevolgen kan hebben wanneer aan de wettelijke voorwaarden voor vervolging is voldaan.

Tegelijkertijd kent de internationale aanpak belangrijke juridische verschillen. De oprichter van MrDeepFakes, een apotheker uit Toronto, werd niet op dezelfde manier vervolgd. Het maken van seksuele deepfakes was in Canada in de betreffende periode niet strafbaar.

Daarmee wordt duidelijk dat de bestrijding van seksuele deepfakes niet alleen een technische kwestie is. Ook verschillen tussen nationale wetgeving en handhaving spelen een belangrijke rol.

Internationale sluitingen lossen probleem niet volledig op

Het offline halen van twaalf grote websites is een belangrijke ingreep, maar het betekent niet dat seksuele deepfakes daarmee verdwijnen.

De nieuwe Nederlandse vondst laat zien dat er tegelijkertijd andere platforms actief kunnen blijven waarop vergelijkbaar materiaal wordt aangeboden.

Zolang beelden kunnen worden gekopieerd, opnieuw geüpload en verspreid via verschillende websites, blijven slachtoffers kwetsbaar.

De aanpak vraagt daarom niet alleen om het sluiten van individuele websites, maar ook om samenwerking tussen opsporingsdiensten, toezichthouders, internetbedrijven, hostingpartijen, sociale platforms en organisaties die slachtoffers ondersteunen.

„Dit houdt niet vanzelf op”

Voor Synhaeve is de nieuwe ontdekking vooral een bevestiging dat het probleem niet vanzelf verdwijnt.

Zij vindt het belangrijk dat vrouwelijke Kamerleden gezamenlijk aandacht vragen voor de kwestie. Door zich gezamenlijk uit te spreken willen zij duidelijk maken dat seksuele deepfakes niet moeten worden gezien als een onschuldige vorm van digitale bewerking.

„Hier trekken we samen een grens. We vinden het krachtig om met meerdere vrouwen dit signaal af te geven. Want dit is echt niet oké.”

De nieuwe website, de duizenden Nederlandse accounts en de grote hoeveelheid materiaal laten volgens de betrokkenen zien dat seksuele deepfakes inmiddels een structureel probleem zijn geworden.

De internationale acties van de afgelopen weken hebben enkele grote platforms uitgeschakeld, maar de voortdurende aanwezigheid van vergelijkbaar materiaal op andere websites maakt duidelijk dat de strijd daarmee nog niet voorbij is.

Voor slachtoffers blijft ondertussen een fundamenteel probleem bestaan: zodra hun gezicht eenmaal in een seksuele deepfake is verwerkt, kunnen zij niet zonder meer bepalen waar dat beeld terechtkomt, wie het bekijkt en of het opnieuw wordt verspreid.

Daarmee blijft het verwijderen van individuele video's slechts één onderdeel van de bredere aanpak. De discussie verschuift steeds meer naar de vraag hoe makers, gebruikers en exploitanten van dergelijke platforms juridisch kunnen worden aangepakt en hoe slachtoffers sneller en beter kunnen worden beschermd.

Door: Drifter

Microsoft stopt met de drie speciale Microsoft 365 Companion-apps die de afgelopen tijd automatisch op bepaalde Windows 11-pc's werden geïnstalleerd. Het gaat om de apps Calendar, People en Files, die gebruikers vanuit Windows snel toegang moesten geven tot respectievelijk agenda's, contactpersonen en bestanden.

De drie apps worden op 16 december 2026 definitief buiten werking gesteld. Vanaf die datum functioneren ze niet meer. Microsoft is inmiddels begonnen met het geleidelijk beëindigen van de automatische installatie van de apps en heeft organisaties bovendien instructies gegeven om de software vooraf van beheerde computers te verwijderen.

Daarmee komt relatief snel een einde aan een set toepassingen die Microsoft nog maar ongeveer een jaar geleden nadrukkelijk onder de aandacht bracht als onderdeel van de Windows 11-ervaring.

Companion-apps moesten Windows 11 productiever maken

Microsoft introduceerde de speciale Microsoft 365 Companion-apps als een manier om veelgebruikte informatie uit Microsoft 365 sneller vanuit Windows toegankelijk te maken.

De apps waren specifiek bedoeld voor Windows 11 en werden geïntegreerd in de Windows-omgeving, waaronder de taakbalk. Het idee was dat gebruikers niet steeds afzonderlijke Microsoft 365-applicaties hoefden te openen om bijvoorbeeld hun agenda, contactpersonen of bestanden te bekijken.

De drie toepassingen hadden elk een duidelijk eigen doel:

• Calendar bood snelle toegang tot agenda-informatie en afspraken.
• People was bedoeld voor het snel raadplegen van contactpersonen.
• Files gaf gebruikers een snelle manier om bestanden terug te vinden.

Microsoft positioneerde de toepassingen bovendien als onderdeel van een bredere ontwikkeling waarin Windows, Microsoft 365 en Copilot nauwer met elkaar samenwerken. Met behulp van Copilot zouden gebruikers sneller informatie moeten kunnen terugvinden en taken moeten kunnen uitvoeren, ook wanneer ze niet precies meer wisten waar bepaalde bestanden, personen of agenda-items waren opgeslagen.

Die strategie blijkt nu echter van korte duur. Microsoft heeft aangekondigd dat juist deze drie Companion-apps worden uitgefaseerd.

Definitieve stopzetting op 16 december 2026

De belangrijkste datum voor gebruikers en systeembeheerders is 16 december 2026.

Op die dag worden Calendar, People en Files officieel met pensioen gestuurd. De apps zullen vanaf dat moment niet langer functioneren.

Microsoft is al eerder begonnen met het terugschroeven van de automatische installatie. De toepassingen worden daardoor geleidelijk niet meer automatisch meegeleverd via updates van Microsoft 365 Apps.

Bestaande installaties kunnen gedurende de overgangsperiode nog blijven werken. Microsoft waarschuwt echter dat er tijdens deze laatste fase geen nieuwe updates en oplossingen meer worden geleverd, waaronder beveiligingsupdates. Het bedrijf adviseert daarom om de toepassingen niet simpelweg tot december op de computers te laten staan, maar ze eerder te verwijderen.

Voor organisaties betekent dit dat er feitelijk geen reden meer is om de apps nog actief te blijven gebruiken.

Organisaties moeten de apps actief verwijderen

Voor bedrijven en andere organisaties die Windows 11-apparaten centraal beheren, ligt de situatie iets ingewikkelder dan bij particuliere gebruikers.

Microsoft heeft hiervoor instructies opgesteld waarmee beheerders de Companion-apps bijvoorbeeld via Microsoft Intune kunnen verwijderen.

Een belangrijk aandachtspunt is dat beheerders eerst moeten controleren hoe de apps binnen hun organisatie worden uitgerold.

Wanneer de toepassingen bijvoorbeeld via Intune als Required of Available aan gebruikers of apparaten zijn toegewezen, moeten die toewijzingen eerst worden verwijderd. Als dat niet gebeurt, bestaat namelijk het risico dat Intune de apps na een verwijdering opnieuw installeert.

De aanbevolen aanpak bestaat daarom uit verschillende stappen.

1. Bestaande installatietoewijzingen verwijderen

Beheerders moeten eerst eventuele Required- en Available-toewijzingen voor de Microsoft 365 Companion-apps verwijderen.

Dit voorkomt dat het beheersysteem de toepassingen opnieuw naar computers pusht nadat ze zijn verwijderd.

2. Een verwijderingsopdracht instellen

Nadat de bestaande implementaties zijn beëindigd, kan de beheerder in Intune een Uninstall assignment aanmaken.

Daarmee kunnen de apps centraal worden verwijderd van de betreffende gebruikers of apparaten.

3. De verwijdering controleren

Microsoft adviseert organisaties vervolgens om het verwijderingsproces te monitoren. Niet ieder apparaat hoeft namelijk op hetzelfde moment bereikbaar te zijn of de opdracht direct uit te voeren.

Door de status te controleren kunnen beheerders zien welke apparaten de apps inmiddels hebben verwijderd en op welke systemen de verwijdering nog in behandeling is of eventueel is mislukt.

Dit is vooral belangrijk binnen grote organisaties met honderden of duizenden Windows 11-systemen.

Ook gebruikers van onbeheerde pc's kunnen de apps verwijderen

Op computers die niet door een organisatie centraal worden beheerd, moeten gebruikers de toepassingen zelf verwijderen.

Dat kan rechtstreeks vanuit Windows 11.

Ga daarvoor naar:

Instellingen > Apps > Geïnstalleerde apps

Zoek vervolgens naar:

Microsoft 365 companions

Daar kan de gebruiker de software verwijderen.

Er is ook een tweede methode. Gebruikers kunnen in Windows Search zoeken naar Calendar, People of Files, vervolgens met de rechtermuisknop op de betreffende toepassing klikken en voor Verwijderen kiezen.

Opvallend is dat het verwijderen van één van de drie toepassingen volgens Microsoft ertoe zou moeten leiden dat alle drie de Companion-apps worden verwijderd. Gebruikers hoeven ze dus niet noodzakelijk afzonderlijk te verwijderen.

Het verwijderen van de apps verwijdert geen persoonlijke gegevens

Een belangrijk punt voor gebruikers is dat het verwijderen van de Companion-apps geen Microsoft 365-gegevens verwijdert.

De apps fungeerden voornamelijk als toegangspunt tot gegevens die elders binnen Microsoft 365 zijn opgeslagen. Agenda-afspraken, contactpersonen en bestanden worden daarom niet verwijderd wanneer de bijbehorende Windows-app wordt verwijderd.

Een gebruiker die bijvoorbeeld de Calendar-app verwijdert, raakt zijn of haar agenda-afspraken niet kwijt. Hetzelfde geldt voor contactpersonen en bestanden.

De onderliggende gegevens blijven gewoon beschikbaar binnen de Microsoft 365-diensten.

Waar vind je agenda's en contactpersonen na het verdwijnen van de apps?

Microsoft verwijst gebruikers voor agenda- en contactgegevens vooral naar bestaande toepassingen die al onderdeel zijn van het Microsoft-ecosysteem.

Agenda's en personen kunnen bijvoorbeeld nog steeds worden geraadpleegd via Outlook en Microsoft Teams.

Voor gebruikers verandert daarmee vooral de manier waarop ze toegang krijgen tot deze informatie. De gegevens zelf verdwijnen niet.

Voor bestanden zijn er eveneens verschillende alternatieven beschikbaar.

Bestanden kunnen onder meer worden teruggevonden via:

• Windows Search
• Bestandsverkenner
• OneDrive
• SharePoint
• Word
• Excel
• PowerPoint
• andere Microsoft 365-toepassingen

De functionaliteit die de Companion-apps boden, is daarmee niet volledig verdwenen. Microsoft verschuift de toegang vooral naar bestaande en meer geïntegreerde toepassingen.

Copilot moet helpen bij het terugvinden van informatie

Microsoft wijst daarnaast op de rol van Copilot binnen Microsoft 365.

Gebruikers hoeven volgens Microsoft niet altijd exact te weten waar een bestand, contactpersoon of agenda-item staat. Wanneer iemand zich bijvoorbeeld slechts enkele details van een document herinnert, kan Copilot helpen bij het zoeken naar de betreffende informatie.

Daarmee probeert Microsoft de afname van de Companion-apps deels op te vangen door gebruikers meer gebruik te laten maken van de zoek- en AI-mogelijkheden die al binnen het Microsoft 365-ecosysteem aanwezig zijn.

De achterliggende gedachte is dat gebruikers minder afhankelijk worden van afzonderlijke kleine toepassingen en informatie rechtstreeks kunnen opvragen vanuit de diensten en apps die ze toch al gebruiken.

Beveiligingsupdates worden niet meer geleverd

Hoewel bestaande installaties tot de definitieve einddatum kunnen blijven functioneren, is er een belangrijk verschil tussen "de app werkt nog" en "de app wordt nog ondersteund".

Microsoft heeft aangegeven dat er tijdens deze uitfaseringsperiode geen nieuwe updates en oplossingen meer voor de Companion-apps worden uitgebracht. Dat geldt ook voor beveiligingsupdates.

Daarom is het voor organisaties vooral vanuit beheer- en beveiligingsperspectief verstandig om de toepassingen niet onnodig op systemen te laten staan.

Een app die nog technisch werkt, is daarmee niet automatisch een app die Microsoft nog actief ondersteunt.

Organisaties moeten ook hun documentatie aanpassen

Microsoft vraagt organisaties bovendien om verder te kijken dan alleen het verwijderen van de software.

Bedrijven wordt aangeraden om verwijzingen naar de Companion-apps te verwijderen uit bijvoorbeeld:

• interne documentatie;
• installatiehandleidingen;
• implementatie- en deploymentdocumentatie;
• trainingsmateriaal;
• softwarecatalogi;
• interne handleidingen voor Windows 11;
• instructies voor medewerkers.

Dat lijkt misschien een detail, maar het voorkomt dat werknemers later alsnog proberen de beëindigde toepassingen te installeren of bij de IT-afdeling vragen stellen over software die niet meer wordt ondersteund.

Voor organisaties die eigen Windows 11-images, configuratieprofielen of softwarecatalogi onderhouden, is het daarom verstandig om ook die systemen en documentatie te controleren.

Waarom stopt Microsoft er zo snel mee?

Opvallend aan de aankondiging is vooral de relatief korte levensduur van de toepassingen.

Microsoft introduceerde de Companion-apps pas recent als nieuwe Windows 11-functionaliteit. De apps werden bovendien nadrukkelijk gepresenteerd als onderdeel van de ontwikkeling richting een nauwere samenwerking tussen Windows, Microsoft 365 en Copilot.

Ongeveer een jaar na hun introductie worden Calendar, People en Files alweer uitgefaseerd.

Dat betekent niet dat de onderliggende Microsoft 365-functionaliteit verdwijnt. Integendeel: Microsoft blijft agenda's, contacten en bestanden ondersteunen via andere toepassingen en diensten. Het zijn vooral de afzonderlijke Windows 11 Companion-apps die verdwijnen.

Voor gebruikers betekent dit uiteindelijk vooral dat een extra laag in de Windows-interface wordt verwijderd.

Wat moeten Windows 11-gebruikers nu doen?

Voor particuliere gebruikers is de situatie relatief eenvoudig.

Wie de apps niet gebruikt, kan ze verwijderen en hoeft verder niets te doen.

Wie ze wel gebruikt, kan overstappen op de bestaande Microsoft 365-toepassingen. Voor agenda's en contactpersonen zijn Outlook en Teams de voornaamste alternatieven. Voor bestanden zijn onder meer Windows Search, Bestandsverkenner, OneDrive en SharePoint beschikbaar.

Belangrijk is dat het verwijderen van de Companion-apps niet betekent dat de onderliggende gegevens verdwijnen.

Voor bedrijven is het verstandig om eerder actie te ondernemen. Zij moeten niet alleen controleren of de apps via Intune of andere beheersystemen worden uitgerold, maar ook voorkomen dat bestaande implementatieregels de toepassingen na verwijdering opnieuw installeren.

Daarnaast moeten interne handleidingen en softwarecatalogi worden aangepast.

Einddatum komt snel dichterbij

Microsoft heeft de pensionering van de Companion-apps op 18 september 2026 via het Microsoft 365 Message Center onder de aandacht gebracht.

De definitieve einddatum is 16 december 2026.

Vanaf dat moment zijn de drie toepassingen niet langer bruikbaar. Organisaties hebben daardoor maar een beperkte periode om hun Windows 11-omgevingen, Intune-configuraties, softwarecatalogi en interne documentatie aan te passen.

Voor gewone gebruikers is de impact waarschijnlijk beperkt: de informatie die via de apps toegankelijk was, blijft beschikbaar via andere Microsoft 365-diensten.

De opvallendste verandering is daarmee niet dat Microsoft 365-functionaliteit verdwijnt, maar dat Microsoft ervoor kiest om de afzonderlijke Windows 11-toegangspunten Calendar, People en Files weer uit de Windows-omgeving te halen.

Gebruikers die deze apps nog op hun computer hebben staan, kunnen ze daarom beter tijdig verwijderen en overstappen op de bestaande Microsoft 365-apps en zoekmogelijkheden. Daarmee wordt voorkomen dat ze na 16 december 2026 plotseling met niet-functionerende toepassingen worden geconfronteerd.

Door: Drifter

WordPress heeft een kritieke beveiligingskwetsbaarheid verholpen waarmee een aanvaller zonder inloggegevens onder bepaalde omstandigheden willekeurige PHP-code op een server kan laten uitvoeren. De kwetsbaarheid, CVE-2026-87902, wordt inmiddels actief misbruikt. Vooral organisaties met vergeten, oude of onvoldoende geïnventariseerde WordPress-installaties lopen risico.

WordPress heeft op 22 september een beveiligingsupdate uitgebracht voor een kwetsbaarheid met een CVSS-score van 9,2. Het beveiligingslek maakt het onder bepaalde omstandigheden mogelijk dat een niet-geauthenticeerde aanvaller een lokaal PHP-bestand buiten de normale themamappen laat opnemen en uitvoeren.

Wanneer aan de vereiste voorwaarden wordt voldaan, kan dit uiteindelijk leiden tot remote code execution (RCE). Dat betekent dat een aanvaller code op de server kan laten uitvoeren zonder daarvoor eerst een WordPress-account of beheerdersrechten te hoeven verkrijgen.

Het probleem is inmiddels niet uitsluitend theoretisch. Kort na het beschikbaar komen van de beveiligingsupdate werden aanvallen en scans waargenomen waarbij aanvallers probeerden de kwetsbaarheid daadwerkelijk te misbruiken.

Van bestand naar volledige servercompromittering

Op zichzelf klinkt het probleem misschien beperkt: een aanvaller kan onder bepaalde omstandigheden een lokaal PHP-bestand laten gebruiken bij de verwerking van een WordPress-paginatemplate.

De gevolgen kunnen echter aanzienlijk zijn wanneer een aanvaller erin slaagt om eerst een kwaadaardig PHP-bestand op de server te plaatsen.

Zodra zo'n bestand vervolgens door WordPress wordt ingeladen en uitgevoerd, beschikt de aanvaller in feite over een mechanisme om opdrachten uit te voeren met de rechten van het betreffende webproces.

Vanaf dat moment kan een aanval zich snel uitbreiden.

Een aanvaller kan bijvoorbeeld proberen om:

• het bestand wp-config.php uit te lezen;
• databasegegevens te bemachtigen;
• WordPress-authenticatiesleutels en salts te stelen;
• nieuwe administratoraccounts aan te maken;
• bestaande gebruikersaccounts te manipuleren;
• formulieren voor betalingen, contactaanvragen of leadgeneratie te wijzigen;
• bezoekers naar andere websites door te sturen;
• aanvullende malware te installeren;
• blijvende toegang tot de server te creëren;
• gegevens uit de WordPress-database te verzamelen;
• andere applicaties of bestanden op dezelfde server te onderzoeken.

De uiteindelijke impact hangt af van de rechten van het webserverproces en van de manier waarop de betreffende server is ingericht. Een kwetsbare WordPress-installatie betekent daarom niet automatisch dat een volledige server of het gehele bedrijfsnetwerk wordt overgenomen, maar de kwetsbaarheid kan daar wel een belangrijk startpunt voor vormen.

Aanvallers gebruiken een ongebruikelijke tussenstap

Een opvallend onderdeel van de waargenomen aanvallen is het gebruik van pearcmd.php.

PEAR is een legitiem PHP-framework en pakketbeheersysteem. Het bestand pearcmd.php is dus op zichzelf geen malware. In bepaalde serveromgevingen kan het echter door een aanvaller worden misbruikt om bestanden op het systeem te schrijven.

Dat creëert een interessante aanvalsketen.

De aanvaller hoeft niet noodzakelijkerwijs rechtstreeks een kwaadaardig PHP-bestand in de WordPress-installatie te plaatsen. In plaats daarvan kan eerst een PHP-bestand worden aangemaakt op een andere locatie, bijvoorbeeld in /tmp. Vervolgens wordt de WordPress-kwetsbaarheid gebruikt om dat bestand te laten laden.

Het resultaat is een keten die er vereenvoudigd als volgt uitziet:

internet → kwetsbare WordPress-installatie → lokaal PHP-bestand → uitvoering van PHP-code → verdere compromittering

Dit is belangrijk voor beveiligingsteams omdat traditionele monitoring soms uitsluitend kijkt naar wijzigingen binnen de WordPress-directory.

Wanneer een aanvaller de eerste stap buiten de WordPress-installatie uitvoert, kan die activiteit aan dergelijke monitoring ontsnappen.

De kwetsbaarheid zit in template-resolutie

De technische oorzaak bevindt zich in de manier waarop WordPress onder bepaalde omstandigheden een paginatemplate probeert te vinden.

De kwetsbaarheid kan ervoor zorgen dat een aanvaller invloed krijgt op het bestand dat tijdens dit proces wordt geladen. In plaats van uitsluitend een toegestaan template binnen het actieve thema te gebruiken, kan onder specifieke omstandigheden een lokaal PHP-bestand buiten de bedoelde themamappen worden bereikt.

Dat is op zichzelf al een ernstig probleem, omdat het laden van een PHP-bestand niet hetzelfde is als het lezen van een tekstbestand.

Een PHP-bestand wordt door de server geïnterpreteerd.

Als een aanvaller controle heeft over de inhoud van dat bestand, kan het laden ervan daardoor veranderen in code-uitvoering.

De aanval werkt echter niet onder iedere denkbare WordPress-configuratie. Er moeten specifieke voorwaarden aanwezig zijn in zowel de serveromgeving als het actieve WordPress-thema. Dat maakt de kwetsbaarheid niet universeel exploiteerbaar, maar organisaties kunnen er ook niet van uitgaan dat hun omgeving automatisch veilig is.

Vooral oudere WordPress-installaties zijn een probleem

WordPress heeft de kwetsbaarheid opgelost in versie 7.1.2. De beveiligingscorrectie is daarnaast teruggebracht naar oudere ondersteunde versies, omdat het probleem een groot aantal WordPress-generaties raakt.

De kwetsbare versies lopen terug tot WordPress 4.7.0.

Dat is vanuit beveiligingsperspectief bijzonder relevant.

Een organisatie kan immers denken dat uitsluitend moderne WordPress-installaties onderdeel zijn van de infrastructuur, terwijl ergens nog een oude campagnewebsite, microsite of regionale website draait.

Die installatie kan jarenlang blijven functioneren zonder dat iemand er actief naar kijkt.

Juist dergelijke systemen vormen een aantrekkelijk doelwit.

Het grootste probleem kan buiten de bekende IT-inventaris liggen

Voor veel ondernemingen is de technische kwetsbaarheid zelf niet eens het moeilijkste onderdeel.

Het grotere probleem is simpelweg:

Weten organisaties wel waar al hun WordPress-installaties staan?

In theorie zou een onderneming een complete inventaris moeten hebben van alle publiek bereikbare websites en servers. In de praktijk ontstaat echter regelmatig een versnipperd landschap.

Een WordPress-site kan bijvoorbeeld zijn opgezet door:

• een marketingafdeling;
• een externe webbouwer;
• een reclamebureau;
• een dochteronderneming;
• een regionale organisatie;
• een tijdelijk projectteam;
• een externe leverancier;
• een organisatie die inmiddels is overgenomen;
• een afdeling die inmiddels is opgeheven.

De website kan vervolgens gewoon online blijven.

Het contract met de oorspronkelijke leverancier kan zijn afgelopen, de medewerkers die de site hebben opgezet kunnen zijn vertrokken en de website kan uit de centrale IT-documentatie zijn verdwenen.

Technisch gezien is de site nog steeds onderdeel van de digitale infrastructuur.

Voor een aanvaller maakt het echter niet uit of een website in een CMDB staat.

Marketingwebsites zijn geen uitzondering

Een veelgemaakte fout is om WordPress uitsluitend te associëren met blogs en kleine websites.

WordPress wordt ook gebruikt voor zakelijke websites, campagnes, nieuwsplatforms, kennisbanken, productpagina's en microsites.

Een grote onderneming kan daardoor tientallen of zelfs honderden verschillende websites hebben die geheel of gedeeltelijk op WordPress draaien.

Niet iedere installatie wordt noodzakelijkerwijs door het centrale securityteam beheerd.

Daarbij komt dat sommige websites jarenlang blijven draaien nadat de oorspronkelijke reden voor het bestaan ervan is verdwenen.

Een oude campagnewebsite kan bijvoorbeeld nog steeds bereikbaar zijn omdat niemand heeft besloten hem offline te halen.

Een vergeten WordPress-installatie is daarmee niet alleen een beheerprobleem, maar ook een potentieel beveiligingsprobleem.

Aanvallen begonnen vrijwel direct na de beveiligingsupdate

Een van de meest zorgwekkende aspecten van deze kwetsbaarheid is de snelheid waarmee aanvallers reageerden.

Volgens waarnemingen van beveiligingsonderzoekers verschenen kort na de publicatie van de WordPress-update al verzoeken die probeerden te bepalen of systemen kwetsbaar waren.

In eerste instantie ging het daarbij vooral om verkenning.

Aanvallers proberen in die fase vast te stellen:

• welke WordPress-versie draait;
• of een bepaalde aanvalsmethode werkt;
• welke bestanden bereikbaar zijn;
• hoe de server reageert;
• of de benodigde voorwaarden aanwezig zijn.

Daarna kan de aanval worden uitgebreid met een daadwerkelijke payload.

Bij deze kwetsbaarheid werden vervolgens ook pogingen waargenomen waarbij pearcmd.php werd gebruikt om PHP-bestanden op schijf te schrijven.

Dat is een belangrijk verschil.

Een scan die alleen probeert vast te stellen of een website kwetsbaar is, kan relatief onschuldig lijken. Zodra een aanvaller echter PHP-code op de server probeert te plaatsen en uit te voeren, verandert het karakter van de activiteit volledig.

Het tijdsvenster voor patchen wordt steeds kleiner

Deze gebeurtenis illustreert een ontwikkeling die beveiligingsteams al langer zien: zodra een kwetsbaarheid openbaar wordt gemaakt, begint de race tussen verdedigers en aanvallers.

Een beveiligingsupdate bevat namelijk vaak indirect informatie over de kwetsbaarheid zelf.

Een onderzoeker kan vóór de patch hebben vastgesteld dat een bepaald gedrag onveilig is. Nadat de ontwikkelaar het probleem heeft aangepast, kunnen beveiligingsonderzoekers en aanvallers de oude en nieuwe code naast elkaar leggen.

Het verschil tussen beide versies kan aanwijzingen geven over de oorzaak van het probleem.

Dit betekent dat het publiceren van een patch tegelijkertijd waardevolle informatie kan opleveren voor aanvallers.

Dat betekent niet dat beveiligingsupdates niet moeten worden gepubliceerd. Het betekent wel dat organisaties rekening moeten houden met een zeer korte periode tussen openbaarmaking van een kwetsbaarheid en daadwerkelijke exploitatie.

Bij een kritieke kwetsbaarheid op een internet-facing systeem kan wachten tot de volgende reguliere onderhoudsronde daarom grote risico's met zich meebrengen.

Automatische updates zijn nuttig, maar geen volledige oplossing

WordPress ondersteunt automatische beveiligingsupdates voor bepaalde releases. Voor veel kleinere websites kan dat een belangrijke beveiligingsmaatregel zijn.

Automatische updates lossen echter niet alle problemen op.

In grotere organisaties worden automatische wijzigingen soms bewust beperkt vanwege change-management, compatibiliteit of beschikbaarheid. Een onderneming wil eerst testen of een update geen problemen veroorzaakt met bijvoorbeeld:

• aangepaste thema's;
• plugins;
• betaalmodules;
• koppelingen met andere systemen;
• maatwerkcode;
• hostingconfiguraties;
• caching;
• authenticatiesystemen.

Dat zijn legitieme operationele overwegingen.

Het risico ontstaat wanneer een organisatie daardoor dagen of weken wacht met het uitrollen van een beveiligingsupdate voor een kwetsbaarheid waarmee een niet-ingelogde aanvaller mogelijk code kan uitvoeren.

Bij dergelijke kwetsbaarheden moet het patchproces daarom anders worden ingericht dan bij normale softwarewijzigingen.

Een update installeren is bovendien niet hetzelfde als patchen

Een belangrijk onderscheid is het verschil tussen een update uitvoeren en verifiëren dat een systeem daadwerkelijk gepatcht is.

Een beheerplatform kan bijvoorbeeld aangeven dat een update is uitgevoerd, terwijl:

• een andere WordPress-installatie vergeten is;
• een stagingomgeving nog kwetsbaar is;
• een oude back-up of kopie publiek bereikbaar is;
• een tweede website op dezelfde server niet is bijgewerkt;
• de update door een fout niet is voltooid;
• een externe leverancier de website beheert;
• een organisatie een website niet langer als onderdeel van haar IT-landschap beschouwt.

Daarom hoort verificatie een afzonderlijke stap in het proces te zijn.

Een effectieve aanpak bestaat bijvoorbeeld uit:

inventariseren → patchen → controleren → opnieuw scannen → monitoren

Niet alleen de centrale WordPress-installatie moet daarbij worden gecontroleerd, maar de volledige externe webomgeving.

Staging- en testomgevingen mogen niet worden vergeten

Ook ontwikkel-, test- en stagingomgevingen kunnen relevant zijn.

Een stagingwebsite die normaal gesproken niet voor het publiek bedoeld is, kan door een verkeerde configuratie alsnog rechtstreeks vanaf internet bereikbaar zijn.

Als daarop dezelfde kwetsbare WordPress-versie draait, kan die omgeving een ingang vormen voor een aanvaller.

Hetzelfde geldt voor oude kopieën van websites, tijdelijke omgevingen en subdomeinen.

Een organisatie kan daarom niet uitsluitend haar primaire domein controleren.

De vraag moet zijn:

Welke WordPress-installaties zijn vanaf internet bereikbaar en wie is ervoor verantwoordelijk?

Wat organisaties nu zouden moeten controleren

Organisaties die WordPress gebruiken, doen er verstandig aan om niet uitsluitend te controleren of hun hoofdwebsite is bijgewerkt.

Een praktische controle begint met een volledige inventarisatie van het externe weboppervlak.

Controleer daarbij onder meer:

1. Alle publieke domeinen en subdomeinen
   Zoek naar websites die mogelijk buiten de centrale IT-inventaris vallen.
2. Alle WordPress-installaties
   Controleer niet alleen de officiële bedrijfswebsite, maar ook microsites, campagnesites en regionale websites.
3. De geïnstalleerde WordPress-versie
   Kwetsbare versies moeten zo snel mogelijk worden bijgewerkt.
4. Staging-, test- en ontwikkelomgevingen
   Controleer of deze vanaf internet bereikbaar zijn.
5. Websites van dochterondernemingen en overgenomen bedrijven
   Oude infrastructuur blijft vaak langer bestaan dan verwacht.
6. Websites die door externe bureaus worden beheerd
   Leg expliciet vast wie verantwoordelijk is voor beveiligingsupdates.
7. Serverbestanden buiten de WordPress-directory
   Controleer op onverwachte PHP-bestanden, vooral wanneer er aanwijzingen zijn voor exploitatie.
8. Verdachte bestanden in tijdelijke directories
   Een bestand dat onverwacht in bijvoorbeeld /tmp verschijnt, verdient nader onderzoek.
9. Webserver- en applicatielogs
   Zoek naar verdachte verzoeken en pogingen om lokale PHP-bestanden te laden.
10. Nieuwe WordPress-administratoraccounts
    Controleer of er accounts zijn aangemaakt die niet door een bevoegde beheerder zijn geregistreerd.
11. Onverwachte wijzigingen in formulieren en templates
    Kwaadaardige wijzigingen kunnen bezoekers omleiden of gegevens onderscheppen.
12. Persistence-mechanismen
    Zelfs na het installeren van de patch moet worden onderzocht of een aanvaller al toegang heeft verkregen.

Patchen betekent niet automatisch dat een besmetting is verwijderd

Dit laatste punt is cruciaal.

Wanneer een organisatie een kwetsbare WordPress-site vandaag bijwerkt, betekent dat niet automatisch dat de site gisteren niet is gecompromitteerd.

Als een aanvaller vóór het patchen toegang heeft verkregen en vervolgens persistente code heeft geplaatst, kan die code na de update nog steeds aanwezig zijn.

Een beveiligingsupdate sluit dan de oorspronkelijke ingang af, maar verwijdert niet noodzakelijkerwijs de gevolgen van eerder misbruik.

Bij een vermoedelijke exploitatie moet daarom een uitgebreider incidentonderzoek worden uitgevoerd.

Daarbij kan worden gekeken naar:

• gewijzigde PHP-bestanden;
• nieuwe gebruikersaccounts;
• verdachte administratoractiviteiten;
• ongebruikelijke databasewijzigingen;
• gewijzigde thema's en plugins;
• onbekende cronjobs;
• verdachte processen;
• bestanden in tijdelijke directories;
• webserverlogs;
• uitgaande netwerkverbindingen;
• wijzigingen in authenticatiesleutels;
• onbekende scripts en backdoors.

De kwetsbaarheid is groter dan één WordPress-site

De belangrijkste les uit deze situatie is uiteindelijk niet alleen dat WordPress snel moet worden bijgewerkt.

Het probleem raakt een fundamenteler onderdeel van enterprise security: organisatiebreed zicht op internet-facing systemen.

Een onderneming kan uitgebreide beveiligingsprocessen hebben, maar alsnog een kwetsbare website missen wanneer die website niet in de inventaris staat.

Een oude marketingwebsite kan technisch net zo goed vanaf internet bereikbaar zijn als de primaire bedrijfswebsite.

Voor een aanvaller is het verschil tussen die twee niet relevant.

Daarom moet patchmanagement worden gekoppeld aan attack-surface management: eerst moet bekend zijn welke systemen bestaan en vanaf internet bereikbaar zijn, daarna kan worden vastgesteld welke software daarop draait en welke kwetsbaarheden aanwezig zijn.

Door: Drifter

Microsoft bouwt zijn Copilot-strategie verder uit. De AI-assistent moet uitgroeien van een vooral conversationele chatbot tot een centrale werkomgeving waarin gebruikers kunnen chatten, complexe opdrachten kunnen uitbesteden, applicaties kunnen laten bouwen en taken geautomatiseerd kunnen laten uitvoeren.

De vernieuwde Copilot-ervaring draait daarbij steeds minder om één afzonderlijke chatinterface. Microsoft werkt toe naar een model waarin Copilot zelf bepaalt welke vorm van AI-ondersteuning het beste bij een opdracht past. Eenvoudige vragen kunnen rechtstreeks in de chat worden afgehandeld, terwijl uitgebreidere opdrachten door een agentisch systeem kunnen worden gepland en uitgevoerd.

Daarmee wil Microsoft Copilot een veel bredere rol geven binnen Microsoft 365. Het bedrijf vergelijkt de strategische positie van Copilot met die van Office: niet langer één afzonderlijke applicatie, maar een centrale laag waarmee gebruikers verschillende soorten werkzaamheden kunnen uitvoeren.

De ontwikkeling bestaat uit verschillende onderdelen, waarbij Home het centrale vertrekpunt vormt, Cowork het uitvoeren van complex werk voor zijn rekening neemt en nieuwe mogelijkheden voor appbouw gebruikers in staat stellen om vanuit natuurlijke taal eigen toepassingen te maken. Daarnaast werkt Microsoft aan meer autonome AI die zelfstandig en met een eigen identiteit binnen een organisatie kan functioneren.

Home wordt het centrale startpunt

De vernieuwde Home-ervaring moet het centrale startpunt van Microsoft Copilot worden. Vanuit daar krijgt de gebruiker toegang tot verschillende manieren om met de AI te werken.

De eenvoudigste daarvan is de traditionele chat. Die blijft bedoeld voor directe vragen, gesprekken, analyses en andere opdrachten waarbij de gebruiker en Copilot interactief samenwerken.

Voor omvangrijker werk is er Cowork. Daarbij verschuift het zwaartepunt van antwoorden geven naar daadwerkelijk werkzaamheden uitvoeren. Een gebruiker kan bijvoorbeeld een opdracht geven die uit meerdere stappen bestaat, waarna Copilot zelf een aanpak opstelt, informatie verzamelt en verschillende handelingen uitvoert.

Het onderscheid tussen een gewone chat en dergelijk agentisch werk wordt daardoor steeds minder belangrijk voor de gebruiker. Microsoft werkt toe naar een ervaring waarin Copilot meer verantwoordelijkheid krijgt voor het bepalen van de juiste werkwijze.

Dat is een belangrijke verandering. In plaats van steeds afzonderlijke prompts te schrijven en zelf te bepalen welke Microsoft 365-applicatie nodig is, moet Copilot steeds meer fungeren als een digitale werkpartner die een opdracht begrijpt en vervolgens de benodigde stappen uitvoert.

Cowork verschuift Copilot van antwoorden naar uitvoeren

Cowork vormt een belangrijk onderdeel van deze ontwikkeling. Microsoft omschrijft Cowork inmiddels als een agentic systeem. Het verschil met een klassieke chatbot is dat Cowork niet uitsluitend reageert op een vraag, maar zelfstandig werk kan plannen en uitvoeren.

Een gebruiker kan bijvoorbeeld een opdracht geven waarvoor meerdere stappen nodig zijn. Denk aan het voorbereiden van een RFP-antwoord, het samenstellen van materiaal voor een productlancering, het analyseren van financiële informatie of het combineren van gegevens uit verschillende bronnen.

Daarbij kan Copilot gebruikmaken van informatie en functionaliteit binnen de Microsoft 365-omgeving. Het systeem kan afhankelijk van de opdracht onder meer werken met gegevens en toepassingen die organisaties al gebruiken.

Het doel is daarmee niet alleen om sneller tekst te produceren, maar om complete werkprocessen gedeeltelijk over te nemen.

Dat maakt Cowork fundamenteel anders dan de oorspronkelijke generatie van Copilot. Bij traditionele AI-assistentie blijft de gebruiker voortdurend degene die bepaalt welke stap vervolgens moet worden gezet. Bij een agentisch systeem wordt een deel van die planning en uitvoering aan de AI overgelaten.

Microsoft bouwt daar tegelijkertijd steeds meer beheermogelijkheden omheen. Organisaties kunnen bepalen wie toegang krijgt tot Cowork, welke modellen en mogelijkheden beschikbaar zijn en hoeveel gebruik is toegestaan.

Appbouw komt binnen bereik van niet-ontwikkelaars

Een andere belangrijke ontwikkeling is de mogelijkheid om vanuit natuurlijke taal applicaties te laten maken.

Microsoft wil daarmee een deel van het traditionele ontwikkelproces toegankelijk maken voor medewerkers die geen programmeur zijn. Een gebruiker kan beschrijven wat hij nodig heeft, waarna Copilot de benodigde applicatie kan opzetten.

Dat kan bijvoorbeeld een tracker, dashboard, eenvoudige bedrijfsapplicatie of workflow zijn.

De gebruiker hoeft daarbij niet noodzakelijk zelf code te schrijven. Het uitgangspunt is dat de gewenste functionaliteit in gewone taal kan worden beschreven, waarna Copilot de technische uitwerking voor zijn rekening neemt.

Ook na het genereren van een applicatie kan de gebruiker deze via een gesprek verder aanpassen. Daarmee ontstaat een ontwikkelproces waarin natuurlijke taal de interface vormt tussen de gebruiker en de onderliggende software.

Microsoft richt zich hiermee nadrukkelijk op een groep die traditioneel tussen eindgebruiker en professionele ontwikkelaar in zit: medewerkers die wel een specifieke applicatie nodig hebben, maar voor relatief eenvoudige bedrijfsprocessen niet noodzakelijk een volledig softwareontwikkeltraject willen starten.

Voor professionele ontwikkelaars verandert de rol daardoor minder ingrijpend. Zij blijven beschikken over traditionele ontwikkelomgevingen en GitHub Copilot. De nieuwe Copilot-functionaliteit is vooral bedoeld om een groter deel van de organisatie zelfstandig kleine applicaties en oplossingen te laten bouwen.

Apps draaien binnen de Microsoft-omgeving

Voor organisaties is niet alleen het genereren van een applicatie belangrijk, maar ook de vraag waar die applicatie vervolgens draait en hoe deze wordt beheerd.

Microsoft breidt daarom de infrastructuur rond Copilot uit. Met de Copilot-runtime wil het bedrijf AI-gegenereerde code en applicaties binnen de Microsoft-omgeving kunnen laten draaien, met mogelijkheden voor beheer, beveiliging en governance vanuit de organisatie.

Dat is van belang voor bedrijven die terughoudend zijn met AI-systemen die zelfstandig code genereren of gegevens verwerken buiten hun bestaande IT-omgeving.

Het uitgangspunt is dat applicaties niet zomaar als losse experimenten naast de bedrijfsomgeving ontstaan, maar onderdeel kunnen worden van de bestaande Microsoft 365- en tenantstructuur.

Daarmee probeert Microsoft een bekend probleem van generatieve AI op te lossen: hoe geef je medewerkers voldoende vrijheid om zelf met AI te bouwen zonder dat IT het overzicht over applicaties, gegevens, toegangsrechten en beveiliging verliest?

Copilot wordt steeds autonomer

Naast Cowork werkt Microsoft aan AI die nog een stap verder gaat. In plaats van telkens een opdracht van een gebruiker nodig te hebben, kunnen dergelijke systemen worden ingericht om zelfstandig werkzaamheden uit te voeren.

Het idee is dat een AI-agent een eigen rol en doel krijgt en vervolgens binnen de organisatie actief kan zijn.

Zo'n agent kan bijvoorbeeld worden ingezet voor een specifieke bedrijfsfunctie of een terugkerende taak. In plaats van iedere keer opnieuw een prompt te geven, krijgt de agent een opdracht en de benodigde context om daar zelfstandig mee aan de slag te gaan.

Ook integratie met Microsoft 365 speelt hierbij een belangrijke rol. Een agent kan in een organisatieomgeving werken met toepassingen en communicatiekanalen die medewerkers dagelijks gebruiken.

De ontwikkeling richting autonome agents betekent daarmee dat Microsoft Copilot steeds minder als één AI-assistent moet worden gezien. Uiteindelijk kan een organisatie beschikken over meerdere gespecialiseerde AI-systemen die elk een bepaalde rol vervullen.

Eigen identiteit en geheugen

Een belangrijk onderdeel van deze ontwikkeling is dat autonome agents niet noodzakelijk dezelfde identiteit hebben als de gebruiker die de opdracht geeft.

Een agent kan binnen de organisatie een eigen identiteit krijgen, met een specifieke rol en doelstelling. Daarmee ontstaat een model dat meer lijkt op een digitale medewerker of gespecialiseerde digitale collega dan op een traditionele chatbot.

Dat maakt ook geheugen en context belangrijker. Een agent moet niet alleen kunnen reageren op de laatste prompt, maar voldoende informatie over zijn opdracht, werkomgeving en eerdere werkzaamheden kunnen gebruiken om zelfstandig verder te werken.

Voor organisaties brengt dat tegelijkertijd nieuwe beheervraagstukken met zich mee. Wie is verantwoordelijk voor een agent? Welke gegevens mag die gebruiken? Welke acties mag hij uitvoeren? En hoe voorkom je dat een autonoom systeem meer doet dan de bedoeling is?

Microsoft bouwt daarom naast de mogelijkheden voor autonomie ook steeds meer beheer-, beveiligings- en governancefuncties in.

Automatische taken kunnen zonder gebruiker worden uitgevoerd

De ontwikkeling gaat inmiddels verder dan alleen opdrachten die een medewerker op dat moment geeft. Binnen Cowork kunnen ook geautomatiseerde taken worden ingesteld.

Daarbij kan een taak bijvoorbeeld op een bepaald tijdstip worden uitgevoerd of worden gestart wanneer een bepaalde gebeurtenis plaatsvindt, zoals een relevant bericht in e-mail of Teams.

Hiermee verandert de manier waarop AI binnen organisaties wordt gebruikt opnieuw.

De gebruiker hoeft niet meer noodzakelijk een vraag te stellen op het moment dat het werk moet worden uitgevoerd. In plaats daarvan kan vooraf worden vastgelegd wat Copilot moet doen en onder welke omstandigheden.

AI wordt daarmee onderdeel van de workflow zelf.

Facturering verschuift voor agentische functies naar gebruik

De uitbreiding van Copilot heeft ook gevolgen voor de manier waarop Microsoft het gebruik factureert.

Microsoft gebruikt voor bepaalde AI-diensten een model van usage-based billing. Daarbij wordt het daadwerkelijke gebruik uitgedrukt in Copilot Credits. Organisaties kunnen vervolgens via Microsofts beheeromgeving inzicht krijgen in het verbruik en limieten en beleidsregels instellen.

Cowork valt onder deze usage-based benadering. Ook het bouwen en gebruiken van bepaalde apps die met Cowork worden gemaakt, kan onder usage-based billing vallen.

Het aantal gebruikte credits staat niet simpelweg gelijk aan één vaste prijs per opdracht. Het verbruik kan onder meer afhankelijk zijn van het gebruikte model, de hoeveelheid context die wordt verwerkt, de benodigde orkestratie en de tools die tijdens de uitvoering worden aangeroepen.

Microsoft biedt gebruikers bovendien de mogelijkheid om binnen Cowork met /cost een schatting van het tot dan toe verbruikte aantal credits voor een taak te bekijken.

Voor IT-afdelingen betekent dit dat de invoering van agentische AI niet alleen een technische of beveiligingskwestie is. Ook kostenbeheer wordt een belangrijk onderdeel van de implementatie.

IT krijgt meer controle over AI-gebruik

De grotere autonomie van Copilot maakt governance steeds belangrijker.

Organisaties kunnen bepalen welke gebruikers toegang hebben tot Cowork en welke usage-based diensten binnen de tenant mogen worden gebruikt. Daarbij kunnen uitgavenlimieten en beleidsregels worden ingesteld.

Een belangrijk detail is dat een kredietlimiet niet hetzelfde is als een toegangscontrole. Een lage limiet betekent niet automatisch dat een gebruiker geen toegang tot Cowork heeft. Toegang wordt onder meer bepaald door de beleidsregels waarin gebruikers en diensten worden opgenomen.

Dat onderscheid is belangrijk voor bedrijven die Copilot gecontroleerd willen uitrollen. IT moet niet alleen bepalen hoeveel AI-gebruik een medewerker mag hebben, maar ook welke AI-functionaliteit die medewerker überhaupt mag gebruiken.

Van chatbot naar AI-werkomgeving

De verschillende ontwikkelingen wijzen allemaal in dezelfde richting: Microsoft probeert Copilot te veranderen van een AI-assistent die vooral antwoord geeft op vragen naar een platform waarop AI daadwerkelijk werk uitvoert.

De ontwikkeling bestaat daarbij uit verschillende niveaus.

Chat blijft de directe interactielaag voor vragen en gesprekken.

Cowork is bedoeld voor opdrachten waarbij de AI zelfstandig meerdere stappen kan plannen en uitvoeren.

Appbouw maakt het mogelijk om vanuit natuurlijke taal nieuwe applicaties en oplossingen te creëren.

Autonome agents gaan nog verder door zelfstandig, binnen vooraf bepaalde kaders, werkzaamheden uit te voeren en niet voor iedere stap een nieuwe prompt nodig te hebben.

Daarmee ontstaat een nieuwe verhouding tussen gebruiker en software. De gebruiker beschrijft steeds vaker het gewenste resultaat, terwijl Copilot bepaalt welke tussenstappen daarvoor nodig zijn.

Dat is tegelijkertijd de grootste belofte en een van de grootste uitdagingen van deze strategie. Hoe meer verantwoordelijkheid Microsoft aan Copilot geeft, hoe belangrijker het wordt dat het systeem de opdracht correct interpreteert, de juiste gegevens gebruikt, binnen zijn bevoegdheden blijft en zijn acties controleerbaar uitvoert.

Microsoft zet daarom niet alleen in op krachtigere modellen en meer autonomie, maar ook op infrastructuur, toegangsbeheer, beveiliging, kostenbeheersing en governance.

Copilot ontwikkelt zich daarmee van een functie binnen Microsoft 365 tot een bredere AI-laag bovenop de bedrijfsomgeving. De ambitie is duidelijk: gebruikers moeten uiteindelijk niet meer hoeven nadenken over welke AI-functie of welke Microsoft-applicatie ze nodig hebben. Ze beschrijven wat er moet gebeuren, waarna Copilot de juiste manier zoekt om dat werk uit te voeren.

Door: Drifter

Google, Cloudflare en Cisco hebben een belangrijk juridisch bezwaar tegen een Belgische DNS-blokkeermaatregel verloren. De herziene maatregel, die werd verkregen door sportrechtenhouder DAZN, verplicht alternatieve DNS-diensten om tijdens wedstrijddagen domeinen die worden gebruikt voor illegale sportstreams te blokkeren.

Voor Cisco heeft de uitspraak verstrekkende gevolgen. Het bedrijf heeft aangegeven dat het OpenDNS opnieuw uit België zal terugtrekken, omdat de dienst volgens Cisco technisch niet geschikt is om te voldoen aan de opgelegde vorm van dynamische en geografisch beperkte DNS-blokkering. Cisco is bovendien van plan om tegen de uitspraak in beroep te gaan.

België voert blokkering van illegale streams verder op

België liep jarenlang relatief achter op andere Europese landen als het gaat om het systematisch blokkeren van websites die auteursrechtelijk beschermd materiaal zonder toestemming aanbieden. Daar is de afgelopen periode verandering in gekomen.

Met de oprichting van een gespecialiseerde Belgische overheidsafdeling die zich bezighoudt met de bestrijding van online piraterij, is het land begonnen met een veel actiever beleid. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar traditionele internetproviders, maar ook naar alternatieve DNS-diensten die door internetgebruikers kunnen worden gebruikt om de DNS-blokkades van hun provider te omzeilen.

De eerste grote blokkade onder het nieuwe regime werd in april 2025 opgelegd op verzoek van sportrechtenhouder DAZN. De maatregel was gericht op domeinen die werden gebruikt om illegale livestreams van sportwedstrijden aan te bieden.

Aanvankelijk ging de Belgische maatregel aanzienlijk verder dan alleen het verplicht blokkeren van domeinen door reguliere internetproviders. Ook grote aanbieders van openbare DNS-diensten, waaronder Google, Cloudflare en Cisco/OpenDNS, werden verplicht om bepaalde domeinnamen niet langer naar hun IP-adressen te laten verwijzen.

Bij niet-naleving kon een dwangsom van maximaal 100.000 euro per dag worden opgelegd.

Cisco trok OpenDNS daarop uit België terug

Cisco reageerde destijds het meest verstrekkend. Het bedrijf besloot zijn openbare DNS-dienst OpenDNS volledig uit België terug te trekken, in plaats van een technisch systeem te ontwikkelen waarmee de door België verlangde blokkades konden worden uitgevoerd.

Google en Cloudflare kozen voor een andere aanpak en voldeden op hun eigen manier aan de opgelegde verplichtingen.

De drie ondernemingen waren het echter niet eens met de juridische grondslag en praktische gevolgen van de maatregel. Zij besloten de Belgische blokkade juridisch aan te vechten.

In juli 2025 kreeg Cisco voorlopig gelijk op een belangrijk procedureel punt. De rechtbank schortte de verplichting voor Cisco tijdelijk op totdat een definitieve uitspraak zou zijn gedaan.

Daardoor kon OpenDNS opnieuw in België worden aangeboden.

De tijdelijke opschorting had bovendien bredere gevolgen. Nieuwe DNS-blokkeermaatregelen werden hierdoor voorlopig bemoeilijkt, omdat eerst duidelijk moest worden of een dergelijke verplichting juridisch en technisch daadwerkelijk kon worden opgelegd aan alternatieve DNS-aanbieders.

Die juridische onzekerheid lijkt nu grotendeels te zijn weggenomen.

Belgische rechter bevestigt mogelijkheid van DNS-blokkering

Op 20 augustus volgde de definitieve uitspraak van de voorzitter van de Franstalige ondernemingsrechtbank in Brussel.

De rechter verwierp de belangrijkste bezwaren van de DNS-aanbieders. Daarmee blijft het uitgangspunt van de Belgische maatregel overeind:

ook grote openbare DNS-resolvers kunnen onder bepaalde omstandigheden worden verplicht om toegang tot specifieke domeinen te blokkeren.

De volledige rechterlijke beslissing is niet openbaar gemaakt, maar de Belgische anti-piraterijdienst heeft in een nieuwe uitvoeringsbeslissing uiteengezet hoe de blokkade in de praktijk moet worden uitgevoerd.

Volgens die uitleg achtte de rechtbank het technisch mogelijk voor alternatieve DNS-diensten om domeinen te blokkeren.

De DNS-aanbieders hadden onder meer aangevoerd dat het uitvoeren van dergelijke maatregelen technisch complex en kostbaar is. Volgens de rechtbank is echter onvoldoende aangetoond dat de kosten en technische gevolgen zó onevenredig zijn dat de verplichting niet kan worden opgelegd.

Ook het risico op geografische overblocking — waarbij bijvoorbeeld legitieme gebruikers in grensgebieden onbedoeld worden geraakt — was volgens de rechtbank onvoldoende reden om de maatregel buiten werking te stellen.

Waarom DNS hierbij een rol speelt

DNS, het Domain Name System, kan worden gezien als het telefoongidsysteem van het internet.

Wanneer iemand bijvoorbeeld een websiteadres invoert, moet een DNS-resolver dat domein vertalen naar het bijbehorende IP-adres. Een DNS-blokkade voorkomt dat deze vertaling normaal plaatsvindt.

Een internetprovider kan op die manier voorkomen dat klanten een bepaald domein via zijn standaard-DNS-servers bereiken.

Het probleem voor rechthebbenden is echter dat gebruikers relatief eenvoudig kunnen overstappen naar een andere DNS-dienst. Bekende openbare resolvers zoals Google Public DNS, Cloudflare DNS en OpenDNS worden juist gebruikt door mensen die niet afhankelijk willen zijn van de DNS-servers van hun internetprovider.

Daarom probeert de Belgische overheid de blokkade uit te breiden naar deze alternatieve DNS-diensten.

De redenering achter de maatregel is dat een blokkade bij alleen de internetproviders relatief eenvoudig kan worden omzeild door een andere DNS-resolver te gebruiken.

De Belgische rechter heeft nu bevestigd dat ook het verplicht betrekken van dergelijke alternatieve DNS-diensten juridisch mogelijk kan zijn.

Geen verplichte waarschuwingspagina

De uitspraak betekende overigens niet dat alle eisen van de oorspronkelijke maatregel overeind bleven.

Een belangrijke wijziging is dat DNS-aanbieders geen gebruikers naar een speciale waarschuwingspagina hoeven door te sturen.

De rechtbank oordeelde dat een dergelijke verplichting niet aan DNS-resolvers kan worden opgelegd.

De DNS-dienst hoeft dus niet noodzakelijk een melding te tonen waarin wordt uitgelegd waarom een bepaald domein niet bereikbaar is. Het belangrijkste vereiste is dat de DNS-resolver de betreffende domeinnaam niet meer op de normale manier resolveert.

Dwangsommen worden beperkt

Ook de financiële sancties zijn aangepast.

De oorspronkelijke dreiging van maximaal 100.000 euro per dag blijft bestaan, maar de regeling is aanzienlijk specifieker geworden.

De dwangsom kan alleen worden opgelegd op dagen waarop de betreffende DAZN-wedstrijden daadwerkelijk live worden uitgezonden.

Daarnaast geldt een maximum van 20 miljoen euro per bedrijf.

Er is bovendien een uitzondering opgenomen voor bepaalde gevallen waarin sprake is van een uitzonderlijke fout bij de geografische afbakening van de blokkade.

Met andere woorden: een DNS-provider wordt niet automatisch volledig aansprakelijk gehouden voor iedere afzonderlijke fout die ertoe leidt dat een domein tijdelijk niet of juist wel wordt geblokkeerd.

Dynamische blokkadelijst moet piraten verrassen

Een opvallend onderdeel van de nieuwe regeling is dat de blokkade niet permanent op exact dezelfde lijst van domeinen blijft staan.

DAZN mag iedere week één update van de blokkadelijst indienen. Per update mogen maximaal 100 nieuwe domeinen worden toegevoegd.

Er is bovendien geen vaste kalender waarop de blokkades automatisch worden geactiveerd.

DAZN moet de Belgische anti-piraterijafdeling minimaal zeven werkdagen van tevoren laten weten voor welke wedstrijddag de blokkadelijst moet worden aangepast.

Vervolgens krijgen de betrokken DNS-aanbieders vijf werkdagen om de nieuwe blokkades technisch te implementeren.

De daadwerkelijke blokkade moet vervolgens pas 90 minuten vóór het begin van een wedstrijd actief worden.

Dit is bewust zo ontworpen.

De Belgische autoriteiten willen voorkomen dat exploitanten van illegale streamingdiensten weken van tevoren precies weten welke domeinen tijdens een bepaalde wedstrijd geblokkeerd zullen worden.

Wanneer een blokkade pas anderhalf uur vóór een wedstrijd actief wordt, wordt het voor aanbieders en gebruikers moeilijker om vooraf alternatieve domeinen of andere omzeilingsmogelijkheden te organiseren.

Het doel van de maatregel is daarmee niet alleen het blokkeren van bekende piratendomeinen, maar ook het verkleinen van de mogelijkheid om de blokkade vooraf te omzeilen.

Blokkadelijst groeit snel

Dat het systeem dynamisch is, blijkt ook uit de omvang van de domeinenlijst.

Bij de eerste uitvoering van de maatregel stonden er 58 domeinen op de lijst.

Dat aantal is inmiddels gegroeid naar ongeveer 258 domeinen.

Daaruit blijkt dat illegale streamingdiensten niet noodzakelijk langdurig vanaf één vast domein opereren. Wanneer een domein wordt geblokkeerd, kunnen exploitanten nieuwe domeinen registreren of bestaande infrastructuur aanpassen.

Een dynamische blokkadelijst probeert op die voortdurende veranderingen te reageren.

Het systeem is daardoor in feite een voortdurende cyclus:

1. illegale streamingdomeinen worden geïdentificeerd;
2. DAZN levert een bijgewerkte lijst aan;
3. de Belgische autoriteiten verwerken de nieuwe lijst;
4. DNS-aanbieders krijgen opdracht de betreffende domeinen te blokkeren;
5. de blokkades worden kort vóór de relevante wedstrijden geactiveerd;
6. nieuwe of gewijzigde domeinen kunnen vervolgens opnieuw aan een volgende lijst worden toegevoegd.

Cisco ziet technisch geen werkbare oplossing

Voor Cisco blijft de situatie veel problematischer dan voor Google en Cloudflare.

Tijdens de procedure heeft Cisco aangegeven dat OpenDNS volgens het bedrijf niet is ontworpen om het soort blokkades uit te voeren dat België nu verlangt.

Het gaat daarbij niet simpelweg om het blokkeren van een vaste lijst domeinen.

De Belgische regeling verlangt namelijk een combinatie van:

• selectieve blokkering van specifieke domeinen;
• geografische beperking, zodat de maatregel specifiek voor België geldt;
• dynamische wijzigingen in de blokkadelijst;
• en een tijdelijke activering rond livewedstrijden.

Cisco stelt dat OpenDNS niet beschikt over een manier om deze combinatie op de door België verlangde wijze te implementeren zonder gevolgen voor de werking van de dienst.

Volgens Cisco zou het aanpassen van OpenDNS om aan de Belgische eisen te voldoen mogelijk gevolgen hebben voor de prestaties, stabiliteit en beveiliging van de openbare DNS-dienst.

Daarom ziet Cisco een volledige terugtrekking van OpenDNS uit België als de enige concrete maatregel die het technisch kan uitvoeren om aan de Belgische verplichting te voldoen.

De Belgische anti-piraterijafdeling accepteert deze terugtrekking als een manier om aan het bevel te voldoen.

OpenDNS kan België opnieuw verlaten

Dat betekent dat de geschiedenis zich mogelijk gaat herhalen.

Nadat de eerdere verplichting tegen Cisco tijdelijk was opgeschort, keerde OpenDNS terug naar de Belgische markt.

Nu de rechter de kern van de DNS-blokkade heeft bevestigd, heeft Cisco aangegeven dat het OpenDNS opnieuw uit België zal terugtrekken.

De dienst blijft voorlopig nog beschikbaar. De DNS-aanbieders hebben namelijk drie maanden de tijd gekregen om de opgelegde maatregelen uit te voeren.

Cisco heeft daarnaast laten weten dat het de uitspraak wil aanvechten.

Het is daarom nog niet zeker wanneer een eventuele nieuwe terugtrekking precies plaatsvindt of of een hogere rechter de verplichtingen uiteindelijk zal wijzigen.

Zonder een succesvolle beroepsprocedure ligt het echter voor de hand dat OpenDNS op termijn opnieuw niet rechtstreeks beschikbaar zal zijn voor gebruikers die zich vanuit België met de dienst verbinden.

Belangrijke ontwikkeling voor DNS en internetblokkades

De Belgische zaak is juridisch en technisch relevant omdat DNS traditioneel wordt beschouwd als een relatief eenvoudige laag van internetinfrastructuur waarmee gebruikers zelf kunnen wisselen tussen verschillende aanbieders.

Wanneer een internetprovider een domein blokkeert, kan een gebruiker in veel gevallen proberen een alternatieve DNS-resolver te gebruiken.

De Belgische aanpak probeert juist dat alternatief gedeeltelijk weg te nemen door ook grote openbare DNS-aanbieders onder de blokkade te brengen.

De zaak laat daarmee een bredere ontwikkeling zien: auteursrechthebbenden en overheden proberen blokkades steeds verder door te trekken naar verschillende lagen van de internetinfrastructuur.

Tegelijkertijd betekent een DNS-blokkade niet dat de onderliggende website of server noodzakelijk wordt verwijderd.

De blokkade verhindert in essentie dat een bepaalde DNS-dienst het betreffende domein op de normale manier vertaalt. De daadwerkelijke infrastructuur achter een domeinnaam kan blijven bestaan en een domein kan worden vervangen door een ander domein.

De Belgische maatregel is daarom vooral bedoeld om de toegang voor gebruikers moeilijker te maken en het bereik van illegale livestreams tijdens belangrijke sportwedstrijden te beperken.

Wat er nu gebeurt

Voorlopig blijft de bestaande situatie van kracht.

Google en Cloudflare blijven onder de bestaande voorwaarden meewerken aan de Belgische blokkademaatregelen.

Cisco heeft aangekondigd OpenDNS opnieuw uit België te willen terugtrekken en wil tegelijkertijd tegen de uitspraak in beroep gaan.

De komende maanden zijn daarom vooral juridisch van belang. Als een hogere rechter de beslissing niet wijzigt, krijgt België een stevigere juridische basis om openbare DNS-diensten bij toekomstige piraterijblokkades te betrekken.

Voor Belgische OpenDNS-gebruikers kan dat uiteindelijk betekenen dat de dienst opnieuw verdwijnt.

Voor de bredere internetsector is de zaak vooral interessant vanwege de vraag hoe ver overheden mogen gaan bij het opleggen van technische blokkades aan infrastructuurproviders die zelf geen illegale inhoud aanbieden, maar wel een technische dienst leveren waarmee gebruikers websites kunnen bereiken.

Door: Drifter

Microsoft werkt aan een nieuwe functie voor de Nieuwe Outlook die een heel herkenbaar probleem moet voorkomen: je verstuurt een e-mail en ziet pas daarna de typefout die je eigenlijk nog wilde herstellen.

Outlook beschikt al jaren over spelling- en grammaticacontrole via Microsoft Editor. Tijdens het schrijven kan de dienst woorden en zinnen markeren die mogelijk verkeerd gespeld of grammaticaal onjuist zijn. De nieuwe functie gaat echter een stap verder. In plaats van alleen tijdens het typen te waarschuwen, kan Outlook straks vlak voordat je een bericht verzendt automatisch controleren of er nog spellingfouten aanwezig zijn.

Dat moet vooral voorkomen dat je een fout over het hoofd ziet omdat je haast hebt.

Automatische spellingcontrole voordat je een e-mail verstuurt

Wie regelmatig e-mails schrijft, kent het probleem waarschijnlijk: je hebt een bericht bijna helemaal af, ziet ergens een fout staan en denkt dat je die nog wel even corrigeert voordat je op Verzenden klikt. Vervolgens ben je afgeleid, klik je toch op de verzendknop en ontdek je de fout pas wanneer het bericht al bij de ontvanger is aangekomen.

Microsoft wil daar met een eenvoudige oplossing een einde aan maken.

In de Nieuwe Outlook wordt het mogelijk om automatisch een spellingcontrole uit te voeren wanneer je een e-mail wilt verzenden. Outlook kan dan controleren of er nog mogelijke spellingfouten in het bericht staan en je waarschuwen voordat het bericht daadwerkelijk wordt verstuurd.

Microsoft omschrijft de functie als een mogelijkheid voor gebruikers die niet voor ieder bericht handmatig de spelling willen controleren of bang zijn dat ze vergeten dit te doen.

Het idee is dus niet dat Outlook ieder bericht standaard tegenhoudt. De gebruiker krijgt juist de mogelijkheid om zelf te bepalen of deze extra controle gewenst is.

De functie wordt niet automatisch voor iedereen ingeschakeld

Dat laatste is belangrijk. Microsoft lijkt zich ervan bewust dat een automatische controle vóór iedere verzending ook behoorlijk irritant kan worden.

Niet iedereen vindt kleine spelling- of grammaticafouten namelijk storend. Bovendien zijn automatische taalcontroles niet foutloos. Software kan een woord als fout markeren terwijl het in de betreffende context gewoon correct is.

Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer je een andere variant van het Engels gebruikt. Iemand die in het Verenigd Koninkrijk schrijft, kan bijvoorbeeld “colour” gebruiken, terwijl een taalinstelling voor Amerikaans Engels “color” als de gewenste spelling beschouwt.

Dergelijke verschillen kunnen ook bij andere talen, vaktermen, namen, productnamen en bedrijfsjargon voorkomen.

Daarom wordt de automatische controle volgens Microsoft een instelbare optie. Gebruikers kunnen deze functie vanaf de introductie zelf inschakelen via de instellingen van de Nieuwe Outlook.

De eerste beschikbaarheid staat gepland voor oktober 2026. De bredere beschikbaarheid zal naar verwachting pas vanaf medio december 2026 plaatsvinden. Dat betekent dat niet iedere gebruiker de functie onmiddellijk zal zien zodra de eerste uitrol begint.

Microsoft Editor blijft tijdens het schrijven beschikbaar

De nieuwe functie vervangt Microsoft Editor overigens niet.

Tijdens het schrijven van een e-mail kan Outlook nog steeds automatisch mogelijke spelling- en grammaticafouten markeren. Microsoft Editor werkt daarbij vergelijkbaar met andere moderne schrijfassistenten: het analyseert de tekst terwijl je schrijft en geeft suggesties wanneer het denkt dat een woord of formulering kan worden verbeterd.

De nieuwe automatische controle heeft vooral een ander doel.

Microsoft Editor helpt je tijdens het schrijven. De nieuwe functie moet voorkomen dat je een foutief bericht daadwerkelijk verstuurt.

Dat lijkt misschien een kleine toevoeging, maar juist bij zakelijke e-mails kan zo'n laatste controle nuttig zijn. Een vergeten letter, verkeerd gespeld woord of andere eenvoudige fout kan immers gemakkelijk blijven staan wanneer je een bericht snel verstuurt.

Tegelijkertijd is het verstandig om automatische suggesties niet blind te accepteren. Een taalassistent begrijpt de context niet altijd perfect en kan correcte woorden, eigennamen of vaktermen soms ten onrechte als fout beschouwen.

Outlook Classic krijgt deze functie niet

Voor gebruikers die nog met Outlook Classic werken, is er minder goed nieuws.

De klassieke Windows-versie van Outlook krijgt deze automatische spellingcontrole vóór het verzenden niet. Microsoft richt nieuwe productiviteitsfuncties steeds nadrukkelijker op de Nieuwe Outlook.

Outlook Classic bevindt zich feitelijk in een onderhoudsfase waarin de nadruk vooral ligt op beveiligingsupdates en noodzakelijke verbeteringen. Nieuwe functies worden in toenemende mate ontwikkeld voor de Nieuwe Outlook.

Er is echter één belangrijke uitzondering: Copilot.

Outlook Classic krijgt juist meer Copilot-functies

Hoewel Microsoft Outlook Classic niet meer dezelfde stroom nieuwe functies krijgt als de Nieuwe Outlook, blijft het bedrijf wel nieuwe mogelijkheden rond Microsoft Copilot toevoegen.

Een voorbeeld daarvan is een functie die gebruikers zelf laat bepalen wanneer ze Copilot willen inschakelen voor tekst die ze in Outlook tegenkomen.

De functie wordt aangeduid als User Initiated Insights.

Het uitgangspunt daarvan is relatief eenvoudig: Copilot hoeft niet voortdurend op de voorgrond aanwezig te zijn. In plaats daarvan kan de gebruiker zelf bepaalde tekst selecteren en vervolgens een actie zoals ‘Explain this’ kiezen.

Copilot krijgt vervolgens de geselecteerde tekst en de relevante context en kan uitleggen wat ermee wordt bedoeld.

Dat kan bijvoorbeeld handig zijn wanneer je in een lange e-mailwisseling een ingewikkelde passage tegenkomt, wanneer iemand een onduidelijke formulering gebruikt of wanneer je snel meer context over een bepaald gedeelte van een bericht wilt krijgen.

Microsoft positioneert deze aanpak als een manier om gebruikers meer controle te geven over wanneer en hoe Copilot wordt ingezet.

In plaats van dat Copilot voortdurend suggesties of informatie probeert te geven, bepaalt de gebruiker zelf wanneer de AI-assistent wordt geraadpleegd.

Copilot wordt daarmee meer een hulpmiddel op aanvraag

Het verschil met een voortdurend aanwezige AI-assistent is vooral de manier waarop de functie wordt geactiveerd.

Stel dat je een lange e-mail ontvangt waarin een bepaalde passage onduidelijk is. In plaats van de volledige tekst handmatig naar een andere toepassing te kopiëren of Copilot ergens in de interface te openen, kun je de relevante passage selecteren en de functie voor uitleg gebruiken.

Outlook kan de geselecteerde tekst vervolgens naar het Copilot-paneel sturen. Daar kan Copilot de tekst interpreteren in de context van het bericht en, waar relevant, de eerdere conversatie.

Dat kan een praktische toepassing zijn van generatieve AI binnen e-mail, omdat de gebruiker de AI pas inschakelt wanneer daar daadwerkelijk behoefte aan is.

Microsoft begon deze functionaliteit eerder in 2026 te testen. De algemene uitrol staat gepland voor oktober 2026.

Microsoft probeert gebruikers daarnaast naar de Nieuwe Outlook te krijgen

De combinatie van nieuwe functies voor de Nieuwe Outlook en beperkte nieuwe functionaliteit voor Outlook Classic maakt duidelijk welke kant Microsoft op wil.

Toch is het overstappen van Outlook Classic naar de Nieuwe Outlook voor veel gebruikers niet zo eenvoudig als alleen een kwestie van wennen aan een nieuwe interface.

Microsoft lijkt dat inmiddels ook te erkennen.

Een van de manieren waarop het bedrijf de overstap aantrekkelijker probeert te maken, is door de Nieuwe Outlook een uiterlijk te geven dat meer lijkt op de klassieke versie.

Nieuwe Outlook krijgt een meer klassieke uitstraling

Microsoft werkt aan een thema voor de Nieuwe Outlook dat elementen van het vertrouwde uiterlijk van Outlook Classic overneemt.

Daarmee moet de Nieuwe Outlook minder vreemd aanvoelen voor mensen die jarenlang met de klassieke Win32-versie hebben gewerkt.

Dat kan helpen bij de overstap. Een interface die vertrouwd oogt, verlaagt immers de drempel voor gebruikers die niet graag hun dagelijkse werkomgeving veranderen.

Maar het uiterlijk is waarschijnlijk niet de belangrijkste reden waarom een deel van de gebruikers nog steeds bij Outlook Classic blijft.

Het probleem is niet alleen het uiterlijk

Voor veel intensieve Outlook-gebruikers draait de discussie niet om de vraag of de Nieuwe Outlook er mooi of modern uitziet.

Het gaat vooral om de functionaliteit.

Outlook Classic heeft in de loop van vele jaren een groot aantal functies gekregen die voor bepaalde professionele gebruikers onderdeel zijn geworden van hun dagelijkse workflow. Sommige gebruikers zijn daardoor afhankelijk van mogelijkheden die in de Nieuwe Outlook nog ontbreken, anders werken of minder uitgebreid zijn.

Een nieuw thema kan het uiterlijk van de Nieuwe Outlook vertrouwd maken, maar daarmee verdwijnen dergelijke functionele verschillen natuurlijk niet.

Dat verklaart waarom alleen het nabootsen van de klassieke interface waarschijnlijk niet voor iedere gebruiker voldoende zal zijn om over te stappen.

Microsoft zet de Nieuwe Outlook duidelijker centraal

De ontwikkeling van de Nieuwe Outlook laat daarmee een duidelijke verschuiving zien.

Microsoft probeert de nieuwe versie aantrekkelijker te maken met functies die gericht zijn op moderne productiviteit, automatisering en AI. Tegelijkertijd wordt Outlook Classic steeds meer behandeld als een bestaande applicatie die voornamelijk moet worden onderhouden.

De automatische spellingcontrole vóór het verzenden past goed in die strategie. Het is geen spectaculaire functie, maar wel een praktische verbetering die rechtstreeks ingrijpt op een veelvoorkomende fout.

Je hoeft er immers niet aan te denken om vlak voor het verzenden nog één keer je volledige e-mail te controleren. Als je de optie inschakelt, kan Outlook dat laatste controlemoment automatisch voor je verzorgen.

Voor gebruikers die vaak zakelijke e-mails versturen, kan juist zo'n kleine functie uiteindelijk nuttiger zijn dan een groot aantal opvallende nieuwe mogelijkheden.

Tegelijkertijd blijft de overstap naar de Nieuwe Outlook voor sommige gebruikers een grotere beslissing. Zolang bepaalde geavanceerde functies uit Outlook Classic ontbreken of anders werken, zal een vertrouwde interface alleen waarschijnlijk niet voldoende zijn om iedereen over de streep te trekken.

De richting die Microsoft kiest is echter duidelijk: de Nieuwe Outlook wordt steeds meer het platform waarop nieuwe functies verschijnen, terwijl Outlook Classic vooral wordt onderhouden en aanvullende Copilot-functionaliteit krijgt.

Door: Drifter

Wie tegenwoordig spreekt over downloaden, denkt al snel aan torrents, streamingdiensten, cloudopslag of directe downloads. Maar de geschiedenis van het uitwisselen van digitale bestanden begon veel eerder. Lang voordat het World Wide Web groot werd, bestond er al een wereldwijd netwerk waarin gebruikers berichten, bestanden en informatie met elkaar deelden: Usenet.

Uit dat vroege netwerk ontstonden de zogenoemde binary newsgroups. Later kwamen daar onder meer FTP, peer-to-peer-netwerken en BitTorrent bij. In Nederland kreeg vooral Usenet een eigen cultuur rond het vinden en delen van bestanden. Een belangrijk onderdeel daarvan was FTD (FTD.nu), waar gebruikers elkaar via zogenaamde spots wezen op materiaal dat op Usenet te vinden was.

De geschiedenis van deze technieken is tegelijkertijd een geschiedenis van een voortdurende technologische wedstrijd: zodra een bepaalde manier van verspreiden populair werd, ontstonden nieuwe juridische, technische en commerciële manieren om het aanbod te beperken.

1. Het begin: Usenet vóór het tijdperk van het web

Usenet ontstond rond 1979 uit een idee van Tom Truscott en Jim Ellis van Duke University, samen met Steve Bellovin van de University of North Carolina. Het doel was oorspronkelijk helemaal niet het verspreiden van films of muziek. Men wilde Unix-computers met elkaar laten communiceren en berichten tussen verschillende locaties uitwisselen.

De eerste verbindingen liepen via UUCP (Unix-to-Unix Copy Protocol) en telefoonlijnen. In 1980 waren er nog maar enkele systemen aangesloten. Daarna groeide het netwerk snel en ontstonden steeds meer thematische newsgroups.

Usenet werkte anders dan het latere World Wide Web. Er was geen centrale website waarop alle informatie stond. Berichten werden tussen nieuwsservers verspreid. Een gebruiker maakte verbinding met een nieuwsserver en kon daar berichten in verschillende nieuwsgroepen lezen en plaatsen.

Dat gedecentraliseerde karakter zou later een belangrijke eigenschap blijken.

2. Van tekstberichten naar binaries

Oorspronkelijk was Usenet vooral bedoeld voor tekst. Maar gebruikers wilden al snel meer delen dan alleen berichten. Afbeeldingen, programma's en andere bestanden moesten via hetzelfde systeem kunnen worden verspreid.

Daarvoor werden bestanden eerst gecodeerd naar een vorm die geschikt was om als Usenet-artikelen te worden verstuurd. Een groot bestand werd daarbij in veel kleinere delen opgesplitst. De ontvanger kon die delen vervolgens weer samenvoegen tot het oorspronkelijke bestand.

Zo ontstond de wereld van de binary newsgroups.

De bekende alt.binaries-hiërarchie werd in 1991 formeel opgebouwd rond binary-bestanden. alt.binaries.pictures was een belangrijk vroeg voorbeeld.

Vanaf dat moment ontwikkelde Usenet zich naast discussienetwerk ook tot een distributiesysteem voor bestanden.

Dat verklaart de term binaries: het ging niet meer alleen om tekstuele berichten, maar om berichten waarin gecodeerde binaire gegevens waren verwerkt.

Van handwerk naar automatisering

In de beginperiode was het verwerken van zulke bestanden relatief omslachtig. Naarmate de hoeveelheid data toenam, ontstonden betere formaten en hulpmiddelen.

Bestanden werden in veel delen geplaatst en kregen informatie waarmee een nieuwsreader ze weer kon samenstellen. Later werden technieken zoals yEnc populair om binaire data efficiënter te transporteren. Ook herstelbestanden, zoals PAR/PAR2, werden belangrijk: daarmee konden ontbrekende of beschadigde delen soms worden gereconstrueerd.

Het resultaat was een systeem waarin grote bestanden niet als één download hoefden te bestaan. Ze konden worden verspreid over tientallen, honderden of zelfs duizenden afzonderlijke Usenet-artikelen.

3. De opkomst van commerciële Usenetdiensten

Toen internetverbindingen sneller werden en consumenten toegang kregen tot Usenet, ontstond een nieuwe markt.

Gebruikers konden een abonnement nemen bij een Usenet-provider. Die provider gaf toegang tot nieuwsservers waarop berichten gedurende een bepaalde periode beschikbaar bleven.

Daarmee veranderde Usenet geleidelijk van een technisch netwerk voor voornamelijk academische en hobbyistische communicatie in een infrastructuur die ook door consumenten werd gebruikt.

Een belangrijk begrip werd retentie: hoe lang een provider artikelen bewaart.

Hoe langer de retentie, hoe groter de kans dat oudere berichten en bestanden nog beschikbaar zijn.

Daarnaast werd compleetheid belangrijk. Een groot bestand bestaat uit veel afzonderlijke delen. Als delen ontbreken, kan het bestand niet altijd volledig worden hersteld. Providers gingen daarom concurreren op onder meer snelheid, retentie en volledigheid.

4. Het probleem: hoe vind je iets in miljoenen berichten?

Daarmee ontstond een nieuw probleem.

Het bestand kon technisch gezien op Usenet staan, maar hoe wist een gebruiker waar?

Het antwoord kwam in verschillende vormen.

Aanvankelijk konden gebruikers rechtstreeks in nieuwsgroepen zoeken. Later ontstonden gespecialiseerde indexen en zoekmachines. Een belangrijke ontwikkeling was het NZB-bestand.

Een NZB is geen film, muziekbestand of programma. Het is in essentie een beschrijving van welke Usenet-artikelen nodig zijn om een bepaalde post te verzamelen.

Daarmee veranderde het zoeken fundamenteel.

In plaats van duizenden afzonderlijke berichten te moeten opsporen, kon een gebruiker een NZB gebruiken als een soort routebeschrijving voor een downloadprogramma.

De combinatie werd daardoor ongeveer:

Usenet-server → nieuwsgroep → artikelen → NZB → downloadprogramma → samengesteld bestand

Dit maakte Usenet veel toegankelijker.

5. Spotten: de Nederlandse Usenet-cultuur

In Nederland ontstond vervolgens een eigen laag boven op deze techniek: het spotten.

Een spot was in de praktijk een bericht waarmee een gebruiker andere gebruikers wees op materiaal dat ergens op Usenet beschikbaar was.

De rechtbank beschreef FTD later heel concreet: gebruikers vermeldden onder andere de titel van het materiaal en de nieuwsgroep(en) waarin het te vinden was. Een spot was daarbij geen torrent, hash, magneetlink of directe hyperlink naar het bestand.

Dat verschil is belangrijk.

Een spot was oorspronkelijk vooral informatie over een vindplaats.

FTD functioneerde daarmee als een soort sociale catalogus boven op het enorme en moeilijk doorzoekbare Usenet.

Gebruikers konden bijvoorbeeld aangeven:

• wat er was geplaatst;
• in welke nieuwsgroep het stond;
• onder welke naam het materiaal was gepost;
• welke eigenschappen het bestand had;
• en wat andere gebruikers ervan vonden.

Daarom was FTD meer dan alleen een zoekmachine. Het was een gemeenschap.

6. FTD: van community naar juridisch strijdtoneel

In Nederland werd FTD het bekendste platform rond deze vorm van Usenetgebruik.

De kracht van FTD zat juist in het combineren van menselijke kennis met de technische infrastructuur van Usenet.

Usenet zelf was enorm. FTD maakte het overzichtelijker.

De juridische discussie draaide vervolgens om de vraag: wat betekent het wanneer een platform structureel verwijst naar materiaal waarvan een aanzienlijk deel zonder toestemming op Usenet staat?

Stichting BREIN stelde dat FTD daarmee het ongeautoriseerd uploaden en downloaden faciliteerde.

De zaak was juridisch interessant omdat FTD de bestanden niet zelf op haar servers had staan.

De rechtbank Haarlem maakte in 2011 dan ook een belangrijk onderscheid. Een spot was geen directe link naar het bestand en FTD maakte de beschermde bestanden niet zelf openbaar. Toch oordeelde de rechtbank dat FTD door haar structurele werkwijze onrechtmatig handelde jegens de door BREIN vertegenwoordigde rechthebbenden. De rechtbank wees daarbij onder meer op het systematische karakter en het faciliteren van illegale uploads.

Dat is een belangrijk nuancepunt in de geschiedenis:

FTD werd niet simpelweg verboden omdat het een website met bestanden was. De juridische discussie ging juist over de rol van een platform dat gebruikers structureel hielp om ongeautoriseerd aanbod te vinden.

7. Het einde van FTD

Na de juridische strijd kwam er een einde aan FTD.

Op 1 maart 2011 stopte FTD met zijn activiteiten. Ook andere Nederlandse Usenetgemeenschappen en portals kwamen onder druk te staan.

Voor veel Nederlandse gebruikers betekende dit een duidelijke overgang.

Het oude model was:

Usenet + community + spots + NZB

De techniek van Usenet verdween echter niet. Alleen het sociale middelpunt veranderde.

Gebruikers weken uit naar andere fora, indexers, internationale diensten en alternatieve manieren om bestanden te vinden.

Dat patroon zou zich gedurende de hele geschiedenis van filesharing blijven herhalen. De ironie van de geschiedenis is dat het alternatief vrijwel onmiddellijk klaarstond.

Spotnet.

Spotnet bouwde voort op het concept van spots, maar de technische architectuur was anders.

Waar FTD werkte met een centrale database, werden Spotnet-spots in nieuwsgroepen opgeslagen. Daardoor werd de informatie over spots veel minder afhankelijk van één centrale website.

Dat was technisch gezien een belangrijk verschil.

De centrale vraag was:

Kun je een community uitschakelen door de database uit te schakelen wanneer de database zelf onderdeel van het netwerk wordt?

Het antwoord bleek moeilijker te geven. Spotnet groeide razendsnel.

Tweakers meldde in maart 2011 dat volgens de ontwikkelaar dagelijks ongeveer 200.000 gebruikers samen meer dan 2,5 miljoen spots bekeken. Die cijfers kwamen van de ontwikkelaar en moeten daarom als gebruikersclaim worden gelezen, niet als onafhankelijke meting.

De overgang was duidelijk:

FTD was centraal.
Spotnet was veel decentraler.

8. Tegelijkertijd ontstond een andere revolutie: peer-to-peer

Terwijl Usenet zich ontwikkelde, ontstond een andere manier om bestanden te verspreiden: peer-to-peer (P2P).

Bij klassieke downloads kwam een bestand in principe vanaf één server naar de gebruiker.

Bij P2P konden gebruikers bestanden rechtstreeks met elkaar uitwisselen.

Dat principe werd vanaf het einde van de jaren negentig bekend door systemen zoals Napster, gevolgd door onder andere eDonkey, Kazaa en andere P2P-netwerken.

Maar de grote technische doorbraak kwam met BitTorrent.

9. BitTorrent: downloaden en uploaden tegelijk

BitTorrent werd ontwikkeld door Bram Cohen. Het protocol is ontworpen om grote bestanden efficiënt tussen veel gebruikers te verspreiden. In plaats van dat iedere gebruiker het volledige bestand van één centrale server haalt, wordt een bestand in stukken verdeeld.

Gebruikers downloaden verschillende stukken en delen tegelijkertijd de stukken die zij al hebben met andere deelnemers.

Daardoor ontstaat een netwerk van peers.

De officiële BitTorrent-specificatie beschrijft precies dit voordeel: wanneer meerdere mensen hetzelfde bestand downloaden, kunnen zij de data onderling aan elkaar doorgeven, waardoor de oorspronkelijke bron veel minder zwaar wordt belast.

De basisgedachte kan eenvoudig worden weergegeven:

klassieke download

server → gebruiker

BitTorrent

peer ↔ peer ↔ peer ↔ peer

Een gebruiker die een bestand volledig heeft binnengehaald, kan vervolgens als seeder verder delen. Een gebruiker die nog aan het downloaden is, wordt doorgaans een leecher genoemd.

10. Torrents en indexers

Ook BitTorrent had een vindbaarheidsprobleem.

Een torrentbestand bevat vooral informatie die een BitTorrent-client nodig heeft om het juiste materiaal en de bijbehorende peers te vinden. Het torrentbestand zelf hoeft dus niet hetzelfde te zijn als het uiteindelijke mediabestand.

Daarom ontstonden websites die torrents indexeerden.

Een van de bekendste voorbeelden werd The Pirate Bay.

Daarmee ontstond een structuur die in veel opzichten leek op wat bij Usenet was gebeurd:

netwerk → bestanden → index → community → gebruikers

Het technische mechanisme was echter anders.

Bij Usenet staat het bestand bij een nieuwsserver en wordt het via nieuwsartikelen opgehaald.

Bij BitTorrent wordt het bestand door peers onderling verspreid.

11. BREIN verlegt de aandacht

Stichting BREIN speelde in Nederland een belangrijke rol in de juridische strijd rond beide ecosystemen.

BREIN richtte zich niet uitsluitend op individuele downloaders, maar vooral op websites, diensten en tussenpersonen die volgens de organisatie grootschalige auteursrechtinbreuk faciliteerden.

In de periode rond FTD en BitTorrent werden daarom verschillende soorten diensten aangepakt: Usenet-indexers, torrentindexers, websites met verwijzingen en andere platforms.

BREIN beschreef in haar eigen jaaroverzicht bijvoorbeeld rechtszaken tegen onder meer FTD, Mininova, The Pirate Bay en Usenet-dienstverlener News-Service Europe.

De juridische strategie had daarmee een bredere werking dan alleen het sluiten van één website.

Wanneer een belangrijke indexer verdween, moesten gebruikers op zoek naar een andere manier om hetzelfde netwerk te bereiken.

12. De belangrijke Nederlandse omslag van 2014

Een van de grootste veranderingen kwam echter niet door de sluiting van een bepaalde website, maar door een uitspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie in 2014.

Tot dat moment kende Nederland een bijzondere situatie.

Voor bepaalde auteursrechtelijk beschermde werken bestond binnen de Nederlandse thuiskopieregeling ruimte om voor privégebruik te kopiëren, ook wanneer de bron ongeautoriseerd was. Dat gold bovendien niet voor software en games.

In de zaak ACI Adam oordeelde het Europese Hof dat een uitzondering voor privékopieën niet mag worden toegepast op kopieën uit een ongeautoriseerde bron.

Daarmee veranderde de Nederlandse situatie fundamenteel.

Sindsdien geldt in Nederland als uitgangspunt dat auteursrechtelijk beschermd materiaal uit een illegale of ongeautoriseerde bron niet mag worden gedownload.

Dat was een belangrijk verschil met de situatie waarin FTD groot was.

13. Wat veranderde er daardoor?

De gevolgen waren groter dan alleen een wijziging in de juridische positie van de downloader.

Ook diensten die het vinden of toegankelijk maken van ongeautoriseerd materiaal eenvoudiger maakten, kwamen sterker onder juridische druk te staan.

Dat past in een ontwikkeling die al eerder zichtbaar was.

De juridische aandacht verschoof steeds vaker van:

"Wie heeft het bestand?"

naar:

"Wie organiseert, indexeert of faciliteert de toegang?"

Dat verklaart waarom indexers en platforms zo belangrijk werden in rechtszaken.

Een website hoefde niet noodzakelijk zelf een film, muzieknummer of boek op zijn eigen server te hebben staan om juridisch relevant te worden.

De Europese rechtspraak over platforms en hyperlinks ontwikkelde zich verder, onder meer in zaken over The Pirate Bay. Het Hof van Justitie oordeelde in 2017 dat het bewust indexeren en beschikbaar maken van torrentbestanden door een platform een handeling kan vormen die gebruikers toegang geeft tot auteursrechtelijk beschermd materiaal.

14. Van FTD naar het huidige model

De geschiedenis laat daardoor een opvallende evolutie zien.

Fase 1 — Usenet

Bestanden worden op nieuwsgroepen geplaatst.

Probleem: hoe vind je ze?

Fase 2 — Binary newsgroups

Grote bestanden worden opgesplitst in veel artikelen.

Probleem: hoe zet je die artikelen weer samen?

Fase 3 — NZB

NZB-bestanden maken het mogelijk om de juiste artikelen efficiënt te verzamelen.

Probleem: hoe weet je welke NZB je moet hebben?

Fase 4 — FTD en spotten

Een Nederlandse community maakt het aanbod vindbaar en bespreekbaar.

Probleem: de community wordt juridisch gezien als facilitator van ongeautoriseerd aanbod.

Fase 5 — BitTorrent

Bestanden worden niet meer vanuit één server geleverd, maar tussen gebruikers uitgewisseld.

Probleem: hoe vind je torrents en hoe bereik je de juiste peers?

Fase 6 — Torrentindexers en gespecialiseerde zoekdiensten

Websites nemen de rol van catalogus over.

Probleem: indexers worden zelf onderwerp van juridische procedures.

Fase 7 — Streaming en moderne platformen

De gebruiker hoeft steeds minder zelf een bestand te downloaden. De technologie verschuift van bestand bezitten naar direct toegang krijgen tot content.

Daarmee verandert ook de juridische discussie.

15. Wat was de invloed van BREIN?

Het zou te simpel zijn om te zeggen dat BREIN "het downloaden heeft gestopt".

Dat is historisch niet wat er gebeurde.

De invloed van BREIN moet eerder worden gezien als onderdeel van een langdurige verschuiving in het ecosysteem.

Door sommatiebrieven, rechtszaken en procedures tegen tussenpersonen werden bepaalde Nederlandse platforms gesloten of gedwongen hun werkwijze aan te passen. FTD is daarvan een duidelijk voorbeeld. Ook torrent- en Usenetdiensten kwamen onder juridische druk te staan.

Daarmee veranderde niet noodzakelijk de onderliggende techniek.

Usenet bleef bestaan.

BitTorrent bleef bestaan.

P2P-technologie bleef bestaan.

Wat veranderde, waren vooral de plaatsen waar gebruikers elkaar vonden, de indexen die zij gebruikten en de juridische risico's voor partijen die ongeautoriseerd aanbod structureel toegankelijk maakten.

Een mooi voorbeeld is The Pirate Bay. In de Nederlandse rechtszaken verschoof de discussie uiteindelijk naar de vraag of een platform dat zelf niet noodzakelijk de bestanden host, maar wel torrents indexeert en gebruikers toegang geeft tot het delen ervan, juridisch verantwoordelijk kan zijn. Het Europese Hof bevestigde in 2017 dat zo'n platform onder omstandigheden een mededeling aan het publiek kan verrichten.

16. De erfenis van het oude downloadtijdperk

De geschiedenis van torrents en nieuwsgroepen gaat daarom over veel meer dan "gratis films downloaden".

Het is ook de geschiedenis van een aantal belangrijke internetideeën:

• decentralisatie;
• informatievrijheid;
• peer-to-peercommunicatie;
• efficiënte bestandsoverdracht;
• online communities;
• indexering en zoektechnologie;
• en de voortdurende spanning tussen technologische innovatie en auteursrecht.

FTD was in dat verhaal bijzonder omdat het een typisch Nederlands voorbeeld was van hoe techniek en gemeenschap samenkwamen.

Usenet leverde de infrastructuur. NZB maakte het technisch eenvoudiger. FTD maakte het sociaal vindbaar.

De juridische strijd rond FTD maakte vervolgens duidelijk dat ook een platform dat zelf geen bestanden host, onder omstandigheden juridisch verantwoordelijk kan worden gehouden voor de manier waarop het de toegang tot ongeautoriseerd aanbod organiseert.

Daarna verschoof het speelveld opnieuw naar torrents, indexers, streaming en uiteindelijk naar de legale abonnementsdiensten die tegenwoordig een groot deel van de digitale distributie verzorgen.

17. De grote lijn

Als er één les uit deze geschiedenis valt te trekken, is het deze:

De techniek verdwijnt meestal niet wanneer één website verdwijnt. De infrastructuur verandert, de vindplaatsen veranderen en de gebruikers verplaatsen zich.

Van de eerste Usenet-berichten in 1979 naar binary newsgroups, NZB's, FTD, torrents, indexers en streaming loopt één duidelijke technologische ontwikkeling: het steeds gemakkelijker maken om digitale informatie te vinden en te verspreiden.

Tegelijkertijd liep daar een tweede ontwikkeling naast: rechthebbenden en organisaties zoals Stichting BREIN probeerden steeds opnieuw de punten aan te pakken waar dat systeem het meest afhankelijk van was.

Eerst waren dat bestanden en uploaders. Daarna werden het indexers. Vervolgens platforms en tussenpersonen.

En uiteindelijk ook de infrastructuur die toegang tot bepaalde diensten mogelijk maakte.

De geschiedenis van downloaden is daarmee uiteindelijk geen verhaal van één technologie, maar van een voortdurende wisselwerking tussen techniek, gebruikersgemeenschappen, commerciële belangen en auteursrecht.

Door: Drifter

WhatsApp werkt aan een nieuwe functie waarmee je verjaardagen van je contacten rechtstreeks in de app kunt bekijken. Daarmee hoef je niet langer zelf te onthouden wanneer je zwager, vriend(in) of collega jarig is. WhatsApp kan de verjaardag namelijk automatisch overnemen uit het adresboek van je telefoon.

De functie wordt op verschillende plekken binnen WhatsApp zichtbaar. Zo verschijnt de verjaardag in de contactinformatie van een persoon. Daarnaast werkt WhatsApp aan een apart Contacten-tabblad waarin je op de dag zelf kunt zien welke contacten jarig zijn. Je krijgt daarmee niet alleen vooraf inzicht in de verjaardag, maar ook op de betreffende dag een herinnering.

De nieuwe mogelijkheden zijn momenteel nog in ontwikkeling en worden beperkt getest. Een officiële releasedatum is nog niet bekend.

Verjaardag direct zichtbaar in de contactinformatie

Een van de onderdelen die momenteel wordt getest, is het tonen van een verjaardag in de contactinformatie van een WhatsApp-contact.

Wanneer je de contactinformatie van iemand opent, wordt de verjaardag onder de naam weergegeven, in de buurt van andere informatie zoals de laatst gezien-status. Hierdoor kun je al vóór de verjaardag controleren wanneer iemand jarig is.

De datum hoeft daarvoor niet handmatig in WhatsApp te worden ingevoerd. WhatsApp maakt gebruik van de gegevens die in het adresboek van je telefoon staan.

Staat bijvoorbeeld de verjaardag van je zwager op 14 november in de Contacten-app van je iPhone, dan kan WhatsApp die datum automatisch overnemen. Je hoeft de verjaardag dus niet nogmaals in WhatsApp vast te leggen.

Verandert de datum in je adresboek? Dan verandert WhatsApp mee

Een voordeel van deze aanpak is dat het adresboek van je telefoon de belangrijkste bron voor de verjaardagsgegevens blijft.

Pas je de verjaardag van een contact aan in de Contacten-app, dan kan WhatsApp de gewijzigde datum vervolgens automatisch overnemen. Je hoeft de gegevens daardoor niet op meerdere plaatsen afzonderlijk bij te houden.

Ontbreekt de verjaardag nog in je adresboek, dan kun je die eenvoudig aan het betreffende contact toevoegen. Nadat WhatsApp de contacten opnieuw heeft ingelezen, kan de verjaardag vervolgens ook binnen WhatsApp worden weergegeven.

Ook een melding op de verjaardag zelf

WhatsApp werkt daarnaast aan een tweede manier om verjaardagen onder de aandacht te brengen. In een nieuw Contacten-tabblad kunnen verjaardagen van contacten worden weergegeven.

Is iemand die dag jarig, dan verschijnt er naast of onder de naam een taartpictogram met de aanduiding 'Birthday today'. Op die manier zie je in één oogopslag welke van je contacten die dag jarig zijn.

Het Contacten-tabblad is zelf eveneens nog in ontwikkeling. De precieze manier waarop WhatsApp de verjaardagen uiteindelijk gaat presenteren, kan daarom nog veranderen voordat de functie voor iedereen beschikbaar komt.

De combinatie van beide functies maakt verjaardagen binnen WhatsApp duidelijker zichtbaar. In de contactinformatie kun je vooraf zien wanneer iemand jarig is, terwijl het Contacten-tabblad je op de verjaardag zelf opnieuw op de gebeurtenis kan wijzen.

Je hoeft verjaardagen niet handmatig in WhatsApp in te voeren

De nieuwe functie is vooral bedoeld om het bijhouden van verjaardagen eenvoudiger te maken. WhatsApp lijkt daarbij bewust aan te sluiten bij de bestaande contactenlijst van je telefoon.

Je hoeft dus niet voor ieder WhatsApp-contact afzonderlijk een verjaardag in te voeren. Staat de datum al in het adresboek, dan kan WhatsApp deze automatisch gebruiken.

Heeft een contact nog geen verjaardag opgeslagen, dan kun je die eerst toevoegen via de Contacten-app van je telefoon. Daarna kan WhatsApp de informatie gebruiken wanneer de contacten opnieuw worden gesynchroniseerd.

Wanneer kun je de functie gebruiken?

Voorlopig is geduld nog nodig. De verjaardagsfuncties bevinden zich nog in de testfase en zijn op dit moment niet algemeen beschikbaar. Ook gebruikers die deelnemen aan een bètaprogramma kunnen er nog niet noodzakelijkerwijs gebruik van maken.

De functies zijn tot nu toe aangetroffen in testversies van WhatsApp voor de iPhone. WhatsApp heeft nog geen officiële releasedatum bekendgemaakt.

Het is bovendien nog niet duidelijk wanneer de functies naar Android komen. Het feit dat een functie in een iOS-testversie verschijnt, betekent niet automatisch dat Android op hetzelfde moment dezelfde mogelijkheden krijgt.

WhatsApp kan de functie nog aanpassen

Omdat de verjaardagsfunctie nog wordt ontwikkeld, staat nog niet alles definitief vast. WhatsApp kan de manier waarop verjaardagen worden weergegeven, wijzigen voordat de functie officieel wordt uitgebracht. Ook kan het bedrijf besluiten de functie later breder uit te rollen of bepaalde onderdelen aan te passen.

Voorlopig is vooral duidelijk dat WhatsApp verjaardagen steeds meer wil integreren in de bestaande contactenervaring. Als de functie uiteindelijk wordt uitgebracht, kun je in WhatsApp rechtstreeks zien wanneer een contact jarig is en op de verjaardag zelf een extra herinnering krijgen.

Daarvoor hoef je de verjaardagen niet apart in WhatsApp te beheren: de app kan de informatie automatisch uit het adresboek van je telefoon halen.

Door: Drifter

VodafoneZiggo heeft zijn vaste netwerk in Nederland klaargemaakt voor de nieuwste versie van de kabelinternetstandaard DOCSIS. Volgens het bedrijf is het netwerk daarmee gereed voor de introductie van DOCSIS 4.0 en toekomstige internetabonnementen met downloadsnelheden van 4 en 8 Gbit/s.

De netwerkupgrade heeft ongeveer achttien maanden geduurd. Daarbij hoefden volgens VodafoneZiggo geen straten te worden opengebroken en konden klanten hun internetverbinding tijdens de werkzaamheden blijven gebruiken. Het bedrijf noemt zichzelf de eerste telecomaanbieder in Europa die zijn netwerk op deze schaal heeft voorbereid op DOCSIS 4.0.

De nieuwe techniek is vooral belangrijk omdat VodafoneZiggo hiermee aanzienlijk meer capaciteit uit het bestaande kabelnetwerk kan halen. Het gaat dus niet om een volledig nieuw netwerk, maar om een ingrijpende technische vernieuwing van de bestaande infrastructuur. 

Bestaande coaxinfrastructuur krijgt een grote upgrade

Het vaste netwerk van Ziggo bestaat uit een combinatie van glasvezel en coax. Het grootste deel van de afstand tussen de wijk en de klant wordt via glasvezel afgelegd, terwijl de laatste verbinding naar veel woningen en bedrijven via coax loopt. Dat netwerk wordt ook wel een HFC-netwerk genoemd: Hybrid Fiber Coax.

Met DOCSIS-technologie wordt internetverkeer over het coaxgedeelte van het netwerk verstuurd. Ziggo gebruikt daarvoor momenteel vooral DOCSIS 3.1. Die standaard maakte de afgelopen jaren al downloadsnelheden van 1 Gbit/s en hoger mogelijk.

DOCSIS 4.0 vormt de volgende grote stap. De technologie maakt het mogelijk om een groter deel van het beschikbare frequentiespectrum voor dataverkeer te gebruiken. VodafoneZiggo breidt daarvoor de frequentieruimte van zijn netwerk uit tot 1,8 GHz.

Daarmee ontstaat aanzienlijk meer capaciteit voor internetverkeer. Volgens de technische mogelijkheden van DOCSIS 4.0 kan de standaard downloadsnelheden tot ongeveer 10 Gbit/s en uploadsnelheden tot ongeveer 6 Gbit/s ondersteunen. De daadwerkelijke snelheden die een provider aan klanten aanbiedt, liggen echter niet automatisch op die theoretische maxima.

4 en 8 Gbit/s zijn de volgende stap

VodafoneZiggo heeft al aangekondigd dat het nieuwe netwerk uiteindelijk abonnementen met downloadsnelheden van 4 en 8 Gbit/s mogelijk moet maken.

Daarmee wordt 8 Gbit/s een flinke stap ten opzichte van de huidige consumentendiensten. Ziggo heeft in 2025 zijn aanbod uitgebreid met een abonnement van 2 Gbit/s via DOCSIS 3.1. Dat was mogelijk zonder dat daarvoor al een volledige overgang naar DOCSIS 4.0 nodig was.

De stap naar 4 en uiteindelijk 8 Gbit/s vereist wel verdere introductie van DOCSIS 4.0 aan de kant van de klant. Niet alleen het netwerk in de straat en de wijk moet hiervoor geschikt zijn; ook apparatuur bij klanten moet de nieuwe technologie ondersteunen.

Het gereedmaken van het netwerk betekent daarom niet dat iedere Ziggo-klant op dit moment automatisch een verbinding van 4 of 8 Gbit/s kan bestellen. Het betekent vooral dat de onderliggende infrastructuur technisch is voorbereid op de volgende generatie diensten.

Vooral de upload kan een grote verandering worden

De hogere downloadsnelheid is het meest opvallende onderdeel van de aankondiging, maar technisch gezien kan vooral de uploadverbetering voor Ziggo-klanten interessant zijn.

Bij de huidige kabeltechnologie is de beschikbare uploadcapaciteit aanzienlijk kleiner dan de downloadcapaciteit. Dat verschil is de afgelopen jaren steeds duidelijker geworden doordat glasvezelproviders vaak symmetrische of vrijwel symmetrische verbindingen aanbieden.

Een abonnement van 1 of 2 Gbit/s downloaden betekent bij Ziggo daardoor niet automatisch dat er ook meerdere gigabits per seconde kan worden geüpload. Het 2Gbit/s-aanbod dat via DOCSIS 3.1 beschikbaar kwam, had bijvoorbeeld een veel lagere uploadsnelheid.

DOCSIS 4.0 biedt technisch veel meer ruimte voor upstreamverkeer. De standaard kan onder bepaalde configuraties theoretisch uploadsnelheden tot ongeveer 6 Gbit/s ondersteunen. Dat betekent echter niet dat Ziggo die maximale uploadsnelheid ook daadwerkelijk aan consumenten zal aanbieden.

Welke uploadprofielen bij de toekomstige abonnementen van 4 en 8 Gbit/s worden gebruikt, is vooralsnog niet volledig bekend. De daadwerkelijke specificaties van de nieuwe abonnementen moeten daarvoor worden afgewacht.

1,8 GHz is belangrijk voor DOCSIS 4.0

Een belangrijk onderdeel van de netwerkupgrade is de uitbreiding van het frequentiebereik van het coaxnetwerk.

Ziggo gebruikt hiervoor technologie waarmee het netwerk tot 1,8 GHz kan werken. Door een groter frequentiespectrum beschikbaar te maken voor dataverkeer, ontstaat meer capaciteit. Dat is noodzakelijk om de veel hogere snelheden van DOCSIS 4.0 praktisch mogelijk te maken.

De upgrade gaat daarmee verder dan alleen het vervangen van een modem bij de klant. Ook actieve netwerkapparatuur in het distributienetwerk moet geschikt zijn voor het hogere frequentiebereik.

VodafoneZiggo heeft hiervoor onder meer samengewerkt met de Finse netwerkleverancier Teleste. De samenwerking werd in 2025 aangekondigd en vormde een belangrijk onderdeel van de technische voorbereiding op DOCSIS 4.0.

Geen glasvezelaanleg nodig voor deze upgrade

Een belangrijk voordeel voor VodafoneZiggo is dat de bestaande kabelinfrastructuur opnieuw kan worden gebruikt.

Voor de DOCSIS 4.0-upgrade hoefde volgens het bedrijf geen volledig nieuw vast netwerk naar woningen te worden aangelegd. Er waren daardoor geen grootschalige graafwerkzaamheden nodig om de bestaande coaxverbindingen te vervangen.

Dat betekent niet dat de technische upgrade eenvoudig was. In de afgelopen achttien maanden zijn op grote schaal netwerkcomponenten aangepast en vervangen om het netwerk geschikt te maken voor de hogere frequenties en de nieuwe DOCSIS-generatie.

Voor klanten moet het verschil vooral zichtbaar worden zodra de nieuwe abonnementen daadwerkelijk beschikbaar komen. De werkzaamheden zelf konden volgens VodafoneZiggo grotendeels plaatsvinden terwijl het bestaande netwerk operationeel bleef.

Wanneer komt 8 Gbit/s beschikbaar?

De precieze commerciële introductiedatum van de nieuwe abonnementen is nog niet bekendgemaakt.

VodafoneZiggo heeft eerder aangegeven dat het in 2026 producten met snelheden van 4 en 8 Gbit/s wil introduceren. Eerder werd daarbij specifiek gesproken over een introductie van 8 Gbit/s tegen het einde van 2026.

Nu het netwerk in september 2026 gereed is gemaakt voor DOCSIS 4.0, komt die eerdere planning dichterbij. Het is echter belangrijk om onderscheid te maken tussen het technisch gereed zijn van het netwerk en de daadwerkelijke verkoop van de abonnementen.

Ziggo moet daarvoor onder meer de bijbehorende consumentenproducten, modems en voorwaarden introduceren. Ook moet duidelijk worden welke uploadsnelheden, prijzen en overige specificaties bij de nieuwe abonnementen horen.

Een exacte landelijke beschikbaarheidsdatum voor 4 en 8 Gbit/s is op dit moment nog niet bekend.

Wat betekent dit voor bestaande Ziggo-klanten?

Niet iedere klant zal direct iets merken van de netwerkupgrade.

Een klant met een bestaand abonnement behoudt in principe zijn huidige abonnementsnelheid. De DOCSIS 4.0-upgrade is in eerste instantie vooral een uitbreiding van de technische mogelijkheden van het netwerk.

Voor klanten die later voor een 4- of 8Gbit/s-abonnement kiezen, kan het netwerk wel een groot verschil maken. Daarvoor zal echter geschikte klantapparatuur nodig zijn. Een ouder DOCSIS-modem kan niet zomaar gebruikmaken van alle mogelijkheden van DOCSIS 4.0.

Ook thuisapparatuur wordt belangrijker naarmate de internetsnelheid stijgt. Om daadwerkelijk meerdere gigabits per seconde te benutten, moeten niet alleen het modem en de aansluiting geschikt zijn, maar ook de router, netwerkbekabeling en het gebruikte apparaat. Via oudere wifi-standaarden of een beperkte netwerkpoort zal een gebruiker bijvoorbeeld niet automatisch 8 Gbit/s kunnen meten.

8 Gbit/s betekent niet dat iedere internetverbinding ook 8 Gbit/s haalt

Net als bij bestaande internetabonnementen is de geadverteerde snelheid een maximale snelheid van het abonnement en niet een garantie dat iedere afzonderlijke website of internetdienst met die snelheid gegevens kan leveren.

De uiteindelijke snelheid wordt onder meer bepaald door het gebruikte apparaat, de netwerkverbinding binnenshuis, de router, de aangesloten apparatuur en de server waarmee verbinding wordt gemaakt.

Bij een 8Gbit/s-abonnement wordt bovendien een groot deel van de capaciteit pas echt interessant wanneer meerdere apparaten tegelijkertijd grote hoeveelheden data verwerken. Denk bijvoorbeeld aan huishoudens waarin meerdere mensen tegelijk grote bestanden downloaden, cloudback-ups uitvoeren, gamen, streamen en andere zware toepassingen gebruiken.

DOCSIS 4.0 moet Ziggo langer op het kabelnetwerk laten voortbouwen

De upgrade is voor VodafoneZiggo vooral strategisch belangrijk. Het bedrijf kan met de bestaande kabelinfrastructuur opnieuw hogere snelheden aanbieden zonder het volledige aansluitnetwerk te vervangen door glasvezel.

Daarmee wordt de levensduur en capaciteit van het bestaande HFC-netwerk verder uitgebreid.

De technologie maakt bovendien toekomstige verhogingen van de netwerkcapaciteit mogelijk. DOCSIS 4.0 is daarom niet uitsluitend bedoeld voor een eenmalige introductie van een 8Gbit/s-abonnement, maar vormt een nieuwe technische basis waarop VodafoneZiggo verder kan bouwen.

Het bedrijf heeft eerder al verschillende grote snelheidsstappen gezet. In 2022 werd 1 Gbit/s breed beschikbaar gemaakt en in 2025 volgde 2 Gbit/s op grotere schaal. Met de voorbereiding op DOCSIS 4.0 wordt nu de volgende stap gezet richting multi-gigabitinternet.

Glasvezel blijft technisch een alternatief

Hoewel DOCSIS 4.0 de mogelijkheden van het kabelnetwerk sterk uitbreidt, verandert daarmee niet dat glasvezel en coax technisch verschillende eigenschappen hebben.

Glasvezel kan hoge download- én uploadsnelheden bieden en heeft een grote beschikbare bandbreedte. Bij kabelinternet wordt de capaciteit van een deel van het netwerk bovendien gedeeld tussen meerdere aansluitingen. De netwerkarchitectuur en de manier waarop capaciteit wordt verdeeld zijn daardoor anders dan bij een directe glasvezelverbinding.

DOCSIS 4.0 verkleint echter een deel van het snelheidsverschil door veel meer capaciteit beschikbaar te maken, met name voor uploads. Hoe groot het praktische verschil tussen kabel en glasvezel voor een individuele gebruiker wordt, hangt uiteindelijk af van de gekozen abonnementen en de technische uitvoering van beide netwerken.

Ziggo heeft de infrastructuur nu voorbereid, maar de klant moet nog wachten

De belangrijkste conclusie van de huidige aankondiging is daarom dat Ziggo een belangrijke technische mijlpaal heeft bereikt, maar dat de nieuwe snelheden nog niet automatisch voor iedere klant beschikbaar zijn.

Het netwerk is volgens VodafoneZiggo voorbereid op DOCSIS 4.0 en daarmee op toekomstige diensten van 4 en 8 Gbit/s. De theoretische mogelijkheden van de nieuwe standaard gaan zelfs verder: DOCSIS 4.0 kan onder geschikte omstandigheden tot ongeveer 10 Gbit/s download en 6 Gbit/s upload ondersteunen.

Voor consumenten zijn vooral de komende commerciële introducties interessant. Ziggo heeft eerder aangegeven in 2026 snelheden tot 8 Gbit/s te willen aanbieden. Nu de netwerkupgrade is afgerond, is de technische basis daarvoor aanwezig.

De volgende stap is daarmee niet langer het geschikt maken van het volledige netwerk, maar het daadwerkelijk introduceren van de nieuwe DOCSIS 4.0-diensten, inclusief de benodigde modems, abonnementen, prijzen en uploadsnelheden.

Voor Ziggo betekent de upgrade vooral dat het bestaande kabelnetwerk de komende jaren aanzienlijk meer capaciteit kan bieden. Voor klanten wordt het pas echt zichtbaar zodra de eerste 4- en 8Gbit/s-abonnementen daadwerkelijk kunnen worden besteld.

Door: Drifter

Opera breidt zijn mobiele browser uit met een opvallende extra functie: Android-gebruikers kunnen via de browser een eSIM activeren en daarbij eenmalig 3 GB mobiele data gratis ontvangen. Voor die eerste 3 GB hoeven gebruikers geen betaalgegevens in te voeren en er is geen abonnement of andere verplichting aan verbonden.

De functie is vooral interessant voor mensen die tijdens een reis snel mobiele data nodig hebben. Een aparte fysieke simkaart kopen of direct een betaald mobiel datapakket afsluiten, is daardoor niet noodzakelijk. Wel zijn er verschillende voorwaarden: de smartphone moet eSIM ondersteunen en minimaal op Android 10 draaien. Daarnaast is de gratis aanbieding niet in alle landen beschikbaar.

Een gratis eSIM met 3 GB data

Opera biedt zijn eSIM-functionaliteit rechtstreeks vanuit de Android-browser aan. Wie de dienst voor het eerst gebruikt en in een ondersteund land woont, kan een eSIM activeren en krijgt daarbij 3 GB mobiele data zonder kosten.

Voor de gratis databundel zijn geen betaalgegevens nodig. Dat maakt de aanbieding anders dan veel reguliere eSIM-diensten, waarbij je vooraf een databundel moet aanschaffen.

De 3 GB zijn niet beperkt tot gebruik binnen Opera zelf. Zodra de eSIM actief is, kan de mobiele dataverbinding ook door andere Android-apps worden gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan Google Maps, WhatsApp, Spotify, browsers of andere apps die onderweg internet nodig hebben.

De eSIM functioneert daarmee in de praktijk als een aanvullende mobiele dataverbinding op de smartphone. Opera gebruikt de browser vooral als plek waar de gebruiker de eSIM kan instellen, beheren en eventueel extra data kan aanschaffen.

Wat gebeurt er nadat de 3 GB op zijn?

De gratis databundel is eenmalig. Zodra de 3 GB zijn verbruikt, is de gratis data op en moet de gebruiker een betaald datapakket aanschaffen als hij de Opera-eSIM wil blijven gebruiken.

Opera biedt daarvoor verschillende bundels aan, waaronder pakketten van:

• 3 GB
• 5 GB
• 10 GB

De prijs van deze bundels is afhankelijk van het land waarvoor de eSIM wordt gebruikt. De kosten kunnen daardoor per bestemming verschillen.

Voor de Verenigde Staten worden bijvoorbeeld bundels aangeboden waarbij 3 GB ongeveer 5,99 dollar kost en 10 GB ongeveer 13,99 dollar. De daadwerkelijke prijs is afhankelijk van de bestemming en het aanbod dat op dat moment in Opera beschikbaar is.

Daarmee is de betaalde eSIM van Opera niet noodzakelijk de goedkoopste optie op de markt. Het aantrekkelijke onderdeel van de dienst is vooral de mogelijkheid om zonder betaling vooraf 3 GB mobiele data uit te proberen.

Niet overal beschikbaar

De gratis eSIM is bovendien niet wereldwijd beschikbaar. Volgens de huidige beschikbaarheid kunnen gebruikers in onder meer de volgende landen gebruikmaken van de gratis aanbieding:

• Verenigde Staten
• Verenigd Koninkrijk
• Duitsland
• Frankrijk
• Verenigde Arabische Emiraten
• Brazilië
• Nederland
• Zweden
• Noorwegen
• Polen

België valt vooralsnog buiten de landen waar de gratis 3 GB-aanbieding beschikbaar is. Belgische gebruikers kunnen volgens het huidige aanbod wel een betaalde Opera-eSIM aanschaffen.

De beschikbaarheid kan in de toekomst veranderen. Ook kunnen voorwaarden en prijzen per land verschillen.

Je smartphone moet eSIM ondersteunen

De functie werkt uiteraard alleen op smartphones die over een ingebouwde eSIM-functionaliteit beschikken. Daarnaast moet het toestel minimaal Android 10 draaien.

Of een telefoon eSIM ondersteunt, verschilt per merk, model en soms zelfs per regionale uitvoering van hetzelfde toestel. Een Android-smartphone met een recente versie van het besturingssysteem ondersteunt dus niet automatisch eSIM.

Het is daarom verstandig om vóór gebruik te controleren of het specifieke toestel eSIM ondersteunt.

Mobiele data werkt ook buiten Opera

Een belangrijk detail is dat de eSIM niet uitsluitend bedoeld is om data voor de Opera-browser te leveren.

De mobiele verbinding kan door alle Android-apps worden gebruikt. Dat betekent dat je de gratis 3 GB bijvoorbeeld kunt inzetten voor navigatie, berichtenapps, sociale media, e-mail, streaming of andere online diensten.

Dat maakt de aanbieding praktischer dan een browserfunctie die alleen binnen Opera zou werken. De Opera-browser vormt vooral het beheerpunt voor de eSIM en de bijbehorende databundels.

Voor het instellen van de eSIM en het aanschaffen van extra data moet de gebruiker wel Opera gebruiken

Vooral handig voor reizen

De gratis 3 GB kunnen vooral interessant zijn voor mensen die naar het buitenland reizen en niet direct een lokale simkaart of betaalde eSIM willen aanschaffen.

Bij aankomst op een bestemming kan een werkende mobiele dataverbinding handig zijn om bijvoorbeeld:

• een route met Google Maps op te zoeken;
• een taxi of ritdienst te bestellen;
• contact te houden via WhatsApp;
• reis- en vluchtinformatie op te zoeken;
• online tickets of reserveringen te openen;
• praktische informatie over de bestemming te raadplegen.

Drie gigabyte is voor normaal, incidenteel gebruik onderweg een redelijk bruikbare hoeveelheid data. Wie veel video streamt, grote bestanden downloadt of zijn telefoon als hotspot gebruikt, kan de bundel echter snel opgebruiken.

Het is daarom verstandig om het mobiele dataverbruik in de gaten te houden wanneer de gratis bundel wordt gebruikt.

Zijn er goedkopere eSIM-alternatieven?

Wie na de gratis 3 GB meer data nodig heeft, hoeft niet automatisch de betaalde bundels van Opera te kopen. Er bestaan inmiddels veel internationale en lokale eSIM-aanbieders die mobiele databundels aanbieden voor specifieke landen of regio's.

De prijzen, databundels en voorwaarden verschillen sterk per provider. Vooral voor langere reizen kan het daarom lonen om verschillende aanbieders met elkaar te vergelijken voordat je extra data aanschaft.

Daarbij moet je niet alleen naar de prijs kijken. Ook zaken als netwerkdekking, snelheid, geldigheidsduur, hotspotondersteuning en eventuele beperkingen zijn belangrijk.

Let op bij 'onbeperkte' data

Bij eSIM-aanbieders moet je bovendien voorzichtig zijn met het begrip onbeperkte data.

Een pakket kan als 'unlimited' worden aangeboden terwijl de provider in de voorwaarden bijvoorbeeld een fair-usebeleid hanteert. Dat kan betekenen dat je na een bepaalde hoeveelheid dataverbruik per dag of binnen een bepaalde periode nog wel internet hebt, maar tegen een aanzienlijk lagere snelheid.

Een voorbeeld daarvan zijn aanbieders die na een bepaalde dagelijkse hoeveelheid data de snelheid beperken. Een pakket met 'onbeperkte data' betekent daardoor niet altijd dat je de hele periode onbeperkt op maximale snelheid kunt internetten.

Ook bij aanbieders die daadwerkelijk onbeperkte data aanbieden, is het daarom verstandig om de voorwaarden vooraf te controleren. Kijk vooral naar eventuele dagelijkse limieten, fair-usevoorwaarden en snelheidsbeperkingen.

Opera-eSIM: vooral interessant vanwege de gratis start

De grootste troef van Opera is daarmee niet noodzakelijk de prijs van de betaalde databundels, maar het feit dat gebruikers in ondersteunde landen eerst gratis 3 GB mobiele data krijgen.

Voor iemand die slechts tijdelijk mobiele data nodig heeft, kan dat voldoende zijn. Wie bijvoorbeeld tijdens een korte reis vooral navigatie en berichtenapps gebruikt, kan met 3 GB al een heel eind komen.

Voor intensiever gebruik of langere reizen is vergelijken met andere eSIM-providers waarschijnlijk verstandiger. De prijzen en voorwaarden van eSIM-diensten lopen namelijk sterk uiteen en een goedkoper alternatief kan afhankelijk van de bestemming aantrekkelijker zijn.

Kort samengevat biedt Opera Android-gebruikers in bepaalde landen een eenvoudige manier om zonder betaalgegevens een eSIM met 3 GB gratis mobiele data te proberen. De data werkt met alle Android-apps, niet alleen met Opera. Na het verbruik van de gratis bundel zijn betaalde pakketten beschikbaar, maar daarbij is het verstandig om ook naar andere eSIM-aanbieders te kijken.

Door: Drifter

Europese opsporingsdiensten hebben een vermoedelijk internationaal opererend crimineel netwerk opgerold dat op grote schaal gebruikte smartphones als nieuwe toestellen zou hebben verkocht. Volgens de verdenking werden telefoons samengesteld uit gebruikte onderdelen, vervolgens professioneel schoongemaakt, opnieuw geassembleerd en verpakt, waarna ze als volledig nieuwe smartphones op de Europese markt werden aangeboden.

De operatie, die de naam ‘Troja’ heeft gekregen, leidde tot meer dan 160 huiszoekingen en inbeslagnames in 19 landen. In totaal waren ongeveer 1.770 politie-, douane- en belastingambtenaren betrokken bij de actie. Zeven verdachten zijn aangehouden in Oostenrijk, Duitsland en Spanje. Onder hen bevinden zich volgens de Europese aanklager ook de twee vermoedelijke leiders van de organisatie.

De Europese aanklager schat dat de groep meer dan één miljoen smartphones heeft verkocht. De totale schade voor Europese consumenten zou volgens de onderzoekers minstens 300 miljoen euro bedragen. Daarnaast zou voor meer dan 30 miljoen euro aan btw zijn ontdoken in verschillende EU-lidstaten.

Gebruikte onderdelen opnieuw als nieuwe telefoon verkocht

Volgens de onderzoekers begon de vermeende fraude buiten de Europese Unie. De telefoons zouden zijn samengesteld uit gebruikte smartphoneonderdelen in onder meer Hongkong en de Verenigde Arabische Emiraten. De gebruikte onderdelen werden volgens het onderzoek gereinigd en opnieuw samengebouwd tot apparaten die er aan de buitenkant uitzagen als nieuwe smartphones.

Daarna werden de toestellen voorzien van een verpakking en verzegeling, waardoor ze volgens de verdenking als nieuwe producten konden worden aangeboden. De apparaten werden vervolgens naar Nederland verscheept.

Vanuit Nederland zouden de smartphones verder zijn vervoerd naar opslaglocaties in Duitsland. Daarvandaan kwamen ze uiteindelijk terecht bij onlineverkopers en handelsplatforms, waar ze aan consumenten in verschillende Europese landen werden verkocht.

Het ging daarmee volgens de onderzoekers niet simpelweg om refurbished smartphones die als zodanig werden aangeboden. De verdenking is juist dat gebruikte toestellen bewust werden gepresenteerd als fabrieksnieuwe producten.

Mogelijk vooral Samsung-toestellen

Welke merken en modellen precies bij de fraude betrokken waren, is door de Europese aanklager niet officieel bekendgemaakt. Duitse media melden op basis van het eigen onderzoek dat het vermoedelijk vooral of uitsluitend om Samsung-smartphones ging.

De apparaten zouden uiterlijk nauwelijks te onderscheiden zijn geweest van originele, nieuwe Samsung-toestellen. De vermeende fraudeurs zouden gebruikte onderdelen hebben gecombineerd, de toestellen opnieuw hebben opgebouwd en ze vervolgens van nieuwe verpakkingen en verzegelingen hebben voorzien.

Samsung heeft zich volgens de berichtgeving niet inhoudelijk over de lopende strafrechtelijke onderzoeken uitgelaten. Het bedrijf heeft wel aangegeven mogelijke gevallen van productvervalsing of misbruik van het merk serieus te nemen en daarbij samen te werken met onder meer marktplaatsen, douanediensten en opsporingsinstanties.

Verkoop via onlineplatforms

De smartphones zouden uiteindelijk via verschillende bedrijven en online handelsplatforms bij consumenten terecht zijn gekomen. Volgens Duitse onderzoeksjournalisten zou een aanzienlijk deel van de toestellen in Duitsland zijn verkocht.

Voor kopers was daardoor niet noodzakelijk zichtbaar dat het toestel eerder was gebruikt. De telefoons werden immers niet als tweedehands of refurbished aangeboden, maar als nieuwe apparaten.

Er zijn volgens de berichtgeving ook klantmeldingen die mogelijk wijzen op problemen met sommige toestellen. Zo zouden sommige kopers hebben ontdekt dat een apparaat eerder was gebruikt of dat het toestel niet overeenkwam met de specificaties die bij de verkoop waren vermeld.

Dat dergelijke meldingen niet direct bij alle klanten tot argwaan leidden, zou mede te maken kunnen hebben met de manier waarop de toestellen werden opgeknapt en opnieuw verpakt. De telefoons zagen er aan de buitenkant uit als nieuwe producten en werden volgens het onderzoek voorzien van verpakkingen en verzegelingen die de indruk van een ongeopend nieuw toestel moesten wekken.

Ook een omvangrijke belastingfraude

Naast de verkoop van de smartphones draait het onderzoek om een omvangrijke btw-fraude.

De betrokken bedrijven zouden sinds 2018 gebruik hebben gemaakt van een bijzondere btw-regeling die bekendstaat als de margeregeling. Bij deze regeling wordt btw niet over de volledige verkoopprijs berekend, maar uitsluitend over de winstmarge van de wederverkoper.

Die regeling kan worden toegepast bij bepaalde verkopen van gebruikte goederen waarvoor eerder al btw is betaald. Volgens de Europese aanklager zou het netwerk deze regeling echter ten onrechte hebben toegepast op smartphones die vervolgens als nieuwe toestellen werden verkocht.

Wanneer een toestel als nieuw wordt verkocht, moet volgens de onderzoekers btw over de volledige verkoopprijs worden afgedragen. Door de smartphones administratief als gebruikte goederen te behandelen, zou de organisatie aanzienlijk minder belasting hebben betaald dan daadwerkelijk verschuldigd was.

Het verschil zou de winstmarges van de betrokken bedrijven hebben vergroot en tegelijkertijd voor aanzienlijke belastingderving in verschillende Europese landen hebben gezorgd.

Een netwerk van bedrijven en tussenhandelaren

De vermeende fraude zou bovendien niet door één enkel bedrijf zijn uitgevoerd. Volgens de Europese aanklager maakten de verdachten gebruik van een netwerk van ondernemingen in onder meer Oostenrijk, Bulgarije, Duitsland, Nederland en Zwitserland.

Deze bedrijven zouden verschillende rollen binnen de constructie hebben vervuld. Via onderlinge transacties en grensoverschrijdende goederenstromen werden de smartphones administratief meerdere keren doorverkocht.

Volgens de onderzoekers maakte het netwerk daarbij gebruik van bedrijven die als tussenhandelaar fungeerden. Op die manier werd het moeilijker om de daadwerkelijke herkomst van de toestellen en de uiteindelijke verkopers te achterhalen.

De internationale opzet zou bovendien hebben geholpen om gebruik te maken van verschillen en uitzonderingen binnen de Europese btw-regels.

Nederland speelde een belangrijke rol

Nederland was een van de landen die rechtstreeks bij de internationale actie betrokken waren. De FIOD nam deel aan het onderzoek en aan de gezamenlijke operatie.

Volgens het onderzoek vormde Nederland bovendien een belangrijke schakel in de logistieke route van de smartphones. De toestellen zouden vanuit Hongkong en de Verenigde Arabische Emiraten naar Nederland zijn gebracht, waarna ze verder naar Duitsland werden vervoerd.

Daarmee zou Nederland niet alleen een administratieve rol binnen het netwerk hebben gehad, maar ook hebben gefungeerd als doorvoerland voor de fysieke goederenstroom.

Ook België was bij de internationale actie betrokken. De Belgische federale politie maakte deel uit van de opsporingsdiensten die aan de operatie deelnamen.

Grote actie in 19 landen

De operatie strekte zich uit over vrijwel heel Europa. Naast Nederland, België en Duitsland werden acties uitgevoerd in Oostenrijk, Bulgarije, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Polen, Portugal, Roemenië, Slowakije, Spanje en Zwitserland.

In totaal werden meer dan 160 locaties doorzocht en werden goederen en andere mogelijke bewijsmiddelen in beslag genomen.

De Europese aanklager coördineerde de grensoverschrijdende strafrechtelijke aanpak vanuit Keulen. Ook Europol en Eurojust waren bij de operatie betrokken.

De omvang van de actie laat zien hoe verspreid de vermeende handels- en belastingconstructie over Europa was. Productie en assemblage vonden buiten de EU plaats, de goederen kwamen via Nederland Europa binnen, werden onder meer in Duitsland opgeslagen en vervolgens via bedrijven en onlineplatforms aan consumenten in verschillende Europese landen verkocht.

Onderzoek begon na melding van OLAF

Het onderzoek kwam op gang na informatie van het Europees Bureau voor Fraudebestrijding (OLAF). Vervolgens werd een uitgebreider strafrechtelijk onderzoek gestart naar de betrokken personen, bedrijven en geldstromen.

De onderzoekers brachten daarbij niet alleen de goederenstromen in kaart, maar onderzochten ook de financiële constructies achter de verkoop. De combinatie van grensoverschrijdende handel, meerdere ondernemingen en verschillende belastingregimes maakte het volgens de onderzoekers noodzakelijk om de zaak internationaal aan te pakken.

De verdenkingen omvatten onder meer georganiseerde fraude en btw-fraude. De precieze strafbare feiten en de individuele betrokkenheid van de verdachten moeten uiteindelijk door de bevoegde rechtbanken worden vastgesteld.

Verdachten zijn nog niet veroordeeld

Hoewel de autoriteiten spreken over een criminele organisatie en een grootschalige fraudeconstructie, gaat het op dit moment nog om verdenkingen. De zeven aangehouden personen zijn verdacht, maar niet veroordeeld.

De Europese aanklager benadrukt daarom dat alle betrokkenen als onschuldig moeten worden beschouwd totdat hun schuld door een bevoegde rechtbank is vastgesteld.

Het onderzoek naar de herkomst van de smartphones, de betrokken bedrijven, de geldstromen en de omvang van de daadwerkelijke consumenten- en belastingfraude loopt nog.

Voor consumenten betekent de zaak vooral dat een smartphone die er volledig nieuw uitziet, niet in alle gevallen noodzakelijkerwijs ook daadwerkelijk nieuw hoeft te zijn. Volgens de onderzoekers kon het vermeende netwerk gebruikte onderdelen verwerken tot toestellen die vervolgens met nieuwe verpakkingen en verzegelingen als fabrieksnieuwe smartphones werden verkocht.

Met naar schatting meer dan één miljoen verkochte toestellen, een geschatte omzet of consumentenwaarde van minstens 300 miljoen euro en een mogelijke btw-schade van meer dan 30 miljoen euro, behoort de zaak tot de omvangrijkere internationale onderzoeken naar fraude met consumentenelektronica binnen de Europese Unie.

Door: Drifter

Microsoft is begonnen met de uitrol van Windows 11 versie 26H2, ook wel de Windows 11 2026 Update genoemd. De nieuwe versie wordt sinds 29 september 2026 geleidelijk beschikbaar gesteld.

Wie de update al aangeboden krijgt, kan deze rechtstreeks via Windows Update installeren. Toch is Windows 11 26H2 geen traditionele grote Windows-upgrade met een compleet vernieuwde interface of een lange lijst exclusieve functies. Voor de meeste gebruikers zal er na de installatie nauwelijks iets zichtbaar veranderen.

Dat is grotendeels bewust. Microsoft richt zich met 26H2 vooral op stabiliteit, betrouwbaarheid en een voorspelbare update-ervaring. De nieuwe versie is bovendien gebaseerd op dezelfde onderliggende Windows-code als Windows 11 24H2 en 25H2.

Voor veel gebruikers is 26H2 daarom vooral belangrijk vanwege de nieuwe ondersteuningsperiode, en niet vanwege spectaculaire nieuwe functies.

Windows 11 26H2 installeren

Windows 11 26H2 wordt gefaseerd uitgerold. Dat betekent dat niet iedere Windows 11-pc de update op dezelfde dag krijgt.

Je kunt zelf controleren of de update beschikbaar is:

1. Open Instellingen.
2. Ga naar Windows Update.
3. Schakel eventueel Ontvang de nieuwste updates zodra ze beschikbaar zijn in.
4. Klik op Naar updates zoeken.
5. Verschijnt Windows 11, versie 26H2? Klik dan op Downloaden en installeren.
6. Start de computer opnieuw op wanneer Windows daarom vraagt.

Na de herstart kun je controleren of de upgrade daadwerkelijk is uitgevoerd via:

Instellingen → Systeem → Info

Onder Windows-specificaties moet vervolgens Versie 26H2 staan.

De update verschijnt nog niet? Dat is niet per se een probleem

Het kan gebeuren dat Windows Update 26H2 nog niet aanbiedt, ook wanneer Microsoft officieel met de uitrol is begonnen.

Microsoft verspreidt grote Windows-updates namelijk geleidelijk. Bovendien kan een apparaat tijdelijk worden uitgesloten wanneer er een bekende compatibiliteitskwestie bestaat.

Zo'n tijdelijke blokkade wordt ook wel een safeguard hold genoemd. Microsoft kan daarmee voorkomen dat een computer een update krijgt waarvan bekend is dat die op bepaalde hardware, stuurprogramma's of software problemen kan veroorzaken.

Het inschakelen van 'Ontvang de nieuwste updates zodra ze beschikbaar zijn' garandeert daarom niet dat 26H2 onmiddellijk verschijnt.

Als de update niet wordt aangeboden, is het in het algemeen verstandiger om de gefaseerde uitrol af te wachten dan om beveiligings- of compatibiliteitsmaatregelen van Windows geforceerd te omzeilen.

26H2 is voor veel pc's eigenlijk een kleine update

Op papier is 26H2 een nieuwe Windows-versie. Technisch gezien is de overgang echter veel minder ingrijpend dan bijvoorbeeld een overstap naar een nieuwe Windows-generatie of een nieuwe onderliggende platformversie.

Windows 11 24H2, 25H2 en 26H2 maken gebruik van dezelfde zogenoemde Germanium-platformbasis.

Dat betekent dat Microsoft de onderliggende Windows-code niet volledig opnieuw hoeft te vervangen wanneer een pc van 25H2 naar 26H2 gaat.

Voor systemen die alle recente cumulatieve updates al hebben geïnstalleerd, bestaat de daadwerkelijke overgang daarom grotendeels uit een klein enablement package.

Zo'n pakket activeert onderdelen die al eerder via maandelijkse updates in Windows aanwezig zijn gebracht.

Het verschil is vergelijkbaar met het omzetten van een schakelaar: de benodigde onderdelen zijn al aanwezig, maar met de nieuwe versie worden bepaalde functies en het bijbehorende versienummer officieel geactiveerd.

Daarom kan de installatie bijzonder snel verlopen

Wie volledig bijgewerkt is en van 25H2 naar 26H2 gaat, hoeft geen compleet nieuw Windows-besturingssysteem van meerdere gigabytes te downloaden.

Het daadwerkelijke enablement package kan zelfs slechts enkele honderden kilobytes groot zijn. De installatie zelf duurt daardoor bij veel systemen maar enkele minuten.

Dat betekent uiteraard niet dat alle Windows 11 26H2-installaties even klein zijn. De benodigde bestanden en installatietijd zijn afhankelijk van de huidige Windows-versie en de staat van het systeem.

Wat is er dan nieuw in Windows 11 26H2?

Voor consumenten is het antwoord opvallend eenvoudig:

26H2 introduceert geen compleet nieuwe verzameling exclusieve functies die je desktop plotseling anders maken.

Veel functies die Microsoft in verband brengt met 26H2 zijn in werkelijkheid al eerder via maandelijkse updates beschikbaar gekomen.

Microsoft gebruikt 26H2 vooral om bestaande ontwikkelingen verder te activeren en om de Windows-versie naar een nieuwe ondersteuningsfase te brengen.

Je moet daarom niet verwachten dat je na het installeren ineens een compleet vernieuwd Startmenu, een totaal andere Verkenner of een nieuwe gebruikersinterface ziet.

Sterker nog: als je Windows 11 25H2 of 24H2 al volledig hebt bijgewerkt, is het goed mogelijk dat je na de installatie van 26H2 vrijwel niets merkt.

Dat is geen fout. Het is juist onderdeel van Microsoft's strategie voor deze release.

Sommige functies kunnen na 26H2 wel zichtbaar worden

Hoewel 26H2 zelf geen grote verzameling exclusieve consumentenfuncties bevat, kunnen sommige gebruikers na de upgrade alsnog nieuwe mogelijkheden tegenkomen.

Microsoft heeft verschillende Windows-functies de afgelopen maanden namelijk geleidelijk uitgerold. Niet iedere pc krijgt dergelijke functies tegelijkertijd.

Voorbeelden van ontwikkelingen die in recente Windows 11-updates zijn verschenen, zijn onder meer:

• uitgebreidere mogelijkheden voor het Startmenu;
• meer aanpassingsmogelijkheden voor de taakbalk;
• verbeteringen aan Windows Search;
• betere ondersteuning voor gedeeltelijke zoekopdrachten en typefouten;
• nieuwe mogelijkheden in Verkenner;
• AI-gerelateerde acties voor bepaalde bestanden en afbeeldingen;
• mogelijkheden om informatie uit ondersteunde OneDrive-bestanden samen te vatten;
• verdere verbeteringen aan Windows Backup.

Welke functies je daadwerkelijk ziet, kan afhankelijk zijn van je apparaat, regio, account, Windows-configuratie en de gefaseerde beschikbaarheid van Microsofts functies.

Daarom is het niet correct om iedere functie die rond de introductie van 26H2 verschijnt automatisch als een exclusieve 26H2-functie te beschouwen.

26H2 en 25H2 gebruiken in belangrijke mate dezelfde code

Een belangrijk voordeel van Microsoft's aanpak is dat verschillende Windows-versies op dezelfde onderliggende codebasis kunnen blijven draaien.

Dat maakt onderhoud eenvoudiger en verkleint de hoeveelheid werk die nodig is om dezelfde beveiligings- en kwaliteitsupdates voor verschillende versies uit te brengen.

Voor gebruikers heeft dit ook een belangrijk gevolg:

26H2 is niet automatisch een oplossing voor problemen die je momenteel in 25H2 hebt.

Als een probleem wordt veroorzaakt door gedeelde Windows-code, kan dezelfde fout immers ook in 26H2 aanwezig zijn.

Omgekeerd geldt dat een oplossing die Microsoft voor die gedeelde code uitbrengt, in veel gevallen ook relevant is voor meerdere ondersteunde Windows-versies.

Dit is een fundamenteel verschil met een grote Windows-upgrade waarbij een aanzienlijk deel van het onderliggende platform wordt vervangen.

Is Windows 11 26H2 het installeren waard?

Voor de meeste gebruikers is 26H2 vooral interessant vanwege de ondersteuningsduur, en niet omdat de computer na de update opeens nieuwe mogelijkheden krijgt.

Als je Windows 11 24H2 gebruikt, is de overstap extra relevant omdat de ondersteuning voor Home en Pro van 24H2 in oktober 2026 eindigt.

Windows 11 25H2 blijft langer ondersteund. Daardoor is er voor gebruikers van 25H2 minder directe haast om onmiddellijk over te stappen.

Toch is 26H2 uiteindelijk de Windows-versie waarmee Microsoft de volgende reguliere ondersteuningsperiode voor consumenten inluidt.

Het belangrijkste verschil zit dus niet op je bureaublad

Je computer ziet er na de upgrade waarschijnlijk vrijwel hetzelfde uit.

Het grote verschil zit achter de schermen:

• je Windows-versie verandert naar 26H2;
• de bijbehorende ondersteuningsperiode begint opnieuw;
• toekomstige updates worden vanuit de nieuwe release voortgezet;
• bestaande functies en verbeteringen kunnen verder worden geactiveerd;
• Microsoft kan 26H2 gedurende zijn volledige levenscyclus blijven onderhouden.

Voor iemand die vooral een stabiele Windows-pc wil die de komende jaren ondersteund blijft, is dat belangrijker dan een spectaculaire lijst met nieuwe functies.

Hoe lang wordt Windows 11 26H2 ondersteund?

Voor consumenten is vooral de ondersteuningsduur van Home en Pro relevant.

Windows 11 26H2 start zijn levenscyclus op 29 september 2026. Home en Pro krijgen vervolgens een ondersteuningsperiode van ongeveer twee jaar.

Dat betekent dat deze edities naar verwachting tot oktober 2028 worden ondersteund.

Voor Enterprise en Education geldt een langere ondersteuningsperiode van ongeveer drie jaar.

Daarmee vormt 26H2 in feite een nieuw ankerpunt voor de levenscyclus van Windows 11.

Waarom brengt Microsoft hiervoor een nieuwe versie uit?

Dat is een belangrijk onderdeel van het verhaal.

Als Microsoft uitsluitend maandelijkse cumulatieve updates zou blijven uitbrengen, zou Windows technisch steeds verder worden bijgewerkt zonder dat gebruikers een nieuwe versie met een nieuwe ondersteuningsperiode krijgen.

Met 26H2 kan Microsoft tegelijkertijd:

1. de bestaande Windows-code blijven onderhouden;
2. nieuwe functies geleidelijk blijven uitrollen;
3. de compatibiliteitsrisico's van een grote platformwijziging vermijden;
4. een nieuwe ondersteuningsperiode starten.

Daarmee is 26H2 vooral een strategische release.

Het is minder een grote technische sprong en meer een gecontroleerde overgang naar de volgende ondersteuningsfase van Windows 11.

Windows 11 23H2 is een ander verhaal

Niet iedere Windows 11-gebruiker krijgt dezelfde kleine enablement package.

Wie al op 24H2 of 25H2 zit, bevindt zich op dezelfde gedeelde platformbasis en kan daardoor relatief eenvoudig naar 26H2 gaan.

Een veel oudere versie, zoals 23H2, kan een veel grotere upgrade vereisen.

De installatie kan dan aanzienlijk meer bestanden downloaden en langer duren.

Daarom is het belangrijk om bij het beoordelen van de grootte van de 26H2-update te kijken naar de huidige Windows-versie en niet alleen naar het versienummer waar je naartoe gaat.

Een uitzondering: bepaalde nieuwe Arm-pc's

Er is bovendien een bijzondere situatie voor bepaalde nieuwere Arm-gebaseerde computers.

Sommige apparaten die met een specifieke nieuwere Windows-platformversie worden geleverd, volgen een ander ontwikkelingstraject. Deze systemen kunnen niet simpelweg op dezelfde manier naar 26H2 worden bijgewerkt als reguliere pc's met 24H2 of 25H2.

Dit geldt met name voor bepaalde nieuwe Arm-systemen die al op een afzonderlijke Windows-platformtak draaien.

Voor eigenaren van dergelijke apparaten is het daarom belangrijk om de specifieke ondersteuning van de fabrikant en Microsoft te volgen in plaats van ervan uit te gaan dat iedere Windows 11-pc dezelfde upgrade krijgt.

Microsoft kiest bewust voor stabiliteit

De belangrijkste boodschap achter Windows 11 26H2 is waarschijnlijk niet een nieuwe functie, maar minder verstoring.

Een volledig nieuwe Windows-platformbasis brengt altijd risico's met zich mee. Nieuwe drivers, oudere programma's, hardwarecomponenten en zakelijke toepassingen kunnen onverwachte compatibiliteitsproblemen veroorzaken.

Door 26H2 op dezelfde onderliggende codebasis te laten voortbouwen, kan Microsoft de overgang veel voorspelbaarder maken.

Voor consumenten betekent dit dat de update misschien saai aanvoelt.

Maar juist dat is gedeeltelijk het doel.

Een Windows-update hoeft immers niet altijd zichtbaar te zijn om technisch belangrijk te zijn.

Twee veranderingen zijn vooral voor organisaties interessant

Voor zakelijke gebruikers zijn er enkele wijzigingen die relevanter zijn dan voor consumenten.

Point-in-time restore

Microsoft breidt de beschikbaarheid van Point-in-time restore verder uit.

Met deze functie kan Windows op een eerder opgeslagen herstelpunt worden teruggezet wanneer er ernstige problemen optreden.

Dat kan bijvoorbeeld nuttig zijn wanneer een systeem door een softwareprobleem niet meer normaal opstart.

Voor bepaalde zakelijke systemen wordt deze functionaliteit met 26H2 standaard ingeschakeld wanneer aan de daarvoor gestelde voorwaarden wordt voldaan, waaronder voldoende beschikbare ruimte op de Windows-partitie.

Windows Backup voor organisaties

Ook de back-upmogelijkheden voor organisaties worden verder uitgebreid.

Windows kan daarbij onder meer instellingen en informatie over geïnstalleerde Microsoft Store-apps bewaren, zodat bepaalde onderdelen na een herstelactie of bij het opnieuw configureren van een apparaat gemakkelijker kunnen worden teruggezet.

Microsoft wil hiermee het herstel en beheer van Windows-apparaten binnen organisaties vereenvoudigen.

Voor een gemiddelde thuisgebruiker zijn deze veranderingen veel minder belangrijk dan de algemene ondersteuning en beveiligingsupdates.

Moet je Windows 11 26H2 nu meteen installeren?

Dat hangt vooral af van je huidige Windows-versie en de manier waarop je je pc gebruikt.

Gebruik je Windows 11 25H2?

Dan is er waarschijnlijk geen reden om vanwege nieuwe functies te haasten. Je gebruikt al een relatief recente Windows-versie en veel van de functies die met 26H2 worden geassocieerd, kunnen al via eerdere updates aanwezig zijn.

De belangrijkste reden om uiteindelijk naar 26H2 over te stappen is de langere ondersteuningsperiode.

Gebruik je Windows 11 24H2?

Dan is de situatie anders. Omdat de ondersteuning voor 24H2 Home en Pro in oktober 2026 eindigt, is het verstandig om naar een ondersteunde nieuwere versie over te stappen.

Als 26H2 via Windows Update voor je systeem beschikbaar is, vormt dat een logische vervolgstap.

Krijg je 26H2 nog niet aangeboden?

Dan hoef je niet automatisch actie te ondernemen.

Een ontbrekende update kan simpelweg betekenen dat Microsoft de update nog niet aan jouw apparaat heeft aangeboden. Het kan ook betekenen dat er tijdelijk een compatibiliteitsblokkade actief is.

Vooral in de eerste fase van een grote Windows-uitrol is het normaal dat Microsoft de beschikbaarheid geleidelijk uitbreidt.

Wil je vooral stabiliteit?

Dan is wachten totdat Windows Update de upgrade normaal aanbiedt een verstandige manier om de upgrade uit te voeren.

Een gefaseerde uitrol bestaat juist om problemen met specifieke combinaties van hardware en software eerst te identificeren voordat een update naar een veel grotere groep apparaten wordt verspreid.

Door: Drifter

Microsoft beëindigt op Windows 11 een van de meest herkenbare en creatieve functies uit de geschiedenis van Windows Media Player. Vanaf 10 november 2026 worden skins niet langer ondersteund in Windows Media Player Legacy op systemen met Windows 11 versie 24H2 en nieuwer.

De klassieke mediaspeler zelf verdwijnt voorlopig niet van Windows 11. Wie Windows Media Player Legacy nog gebruikt, kan het programma dus blijven openen en gebruiken. Alleen het systeem waarmee gebruikers het uiterlijk en deels ook het gedrag van de speler konden aanpassen, houdt ermee op.

Daarmee verdwijnt een functie die voor veel Windows-gebruikers onlosmakelijk verbonden is met het internet en de pc-cultuur van het begin van deze eeuw.

Het einde van de Windows Media Player-skins

Voor wie Windows Media Player vooral kent als een eenvoudige mediaspeler, is misschien moeilijk voor te stellen hoe uitgebreid de aanpassingsmogelijkheden ooit waren.

Skins waren namelijk veel meer dan een andere kleur of een nieuw achtergrondplaatje. Ze konden de volledige interface van Windows Media Player veranderen. Knoppen konden op andere plaatsen staan, vensters konden compleet andere vormen krijgen en vrijwel ieder visueel onderdeel van de speler kon worden aangepast.

Een skin kon bovendien invloed hebben op de manier waarop de speler functioneerde.

De skin werd doorgaans geleverd als een .wms-bestand, terwijl een .wmz-bestand kon worden gebruikt als pakket waarin onder meer afbeeldingen en scripts waren opgenomen. Daardoor ontstond een systeem waarmee ontwerpers feitelijk hun eigen versie van Windows Media Player konden bouwen.

Dat was in een tijd waarin software nog veel persoonlijker aanvoelde dan tegenwoordig.

Tegenwoordig betekent 'personaliseren' in veel programma's vooral dat je kunt kiezen tussen een lichte of donkere modus, een accentkleur en misschien een achtergrondafbeelding. Bij de klassieke Windows Media Player kon je de volledige identiteit van het programma veranderen.

Je kon een speler hebben die eruitzag als een futuristische machine, een muziekstudio, een gameconsole, een filmthema of een apparaat uit een sciencefictionfilm.

En als je daar genoeg van had, installeerde je gewoon een andere skin.

Een overblijfsel uit het tijdperk van Winamp

De skins verschenen met Windows Media Player 7 in 2000. Dat was precies de periode waarin Microsoft probeerde een steeds grotere rol te spelen in de digitale muziekwereld.

Een belangrijke concurrent was Winamp, dat in die jaren enorm populair was onder pc-gebruikers. Winamp stond bekend om zijn compacte interface, uitgebreide mogelijkheden en vooral zijn enorme verzameling skins.

Microsoft begreep duidelijk dat personalisatie onderdeel was van de aantrekkingskracht van mediaspelers. Windows Media Player kreeg daarom een eigen skinsysteem en Microsoft bracht zelfs extra skinpakketten uit.

Het bedrijf ging daarin opvallend ver. Microsoft bood destijds zelfs een hulpmiddel aan waarmee bestaande Winamp-skins konden worden omgezet naar skins voor Windows Media Player.

Dat klinkt tegenwoordig bijna vreemd. Moderne software is doorgaans ontworpen rond één consistente interface, terwijl Windows Media Player in die periode juist ruimte bood aan een soort digitale zelfexpressie.

Je computer hoefde er niet hetzelfde uit te zien als die van je buurman.

Van Batman tot sciencefiction

Een van de leukste aspecten van die periode was dat skins vaak duidelijk herkenbare thema's hadden.

Er waren ontwerpen gebaseerd op films, games, muziekartiesten en populaire cultuur. Namen en herinneringen aan bijvoorbeeld Batman, Terminator 3 en andere opvallende thema's komen nog steeds regelmatig terug wanneer voormalige Windows-gebruikers over de oude mediaspeler praten.

Sommige skins zagen eruit als een futuristische machine. Andere waren juist extreem minimalistisch. Weer andere waren bijna onbruikbaar vanuit het perspectief van een moderne gebruikersinterface, maar juist daardoor interessant.

Het ging niet uitsluitend om efficiëntie. Een mediaspeler mocht er gewoon leuk uitzien.

Dat is misschien wel het belangrijkste verschil met veel moderne software. Een programma hoefde vroeger niet noodzakelijk neutraal, zakelijk en voorspelbaar te zijn. Software kon karakter hebben.

Gebruikers konden zelf ontwerpen

Microsoft beperkte het skinsysteem bovendien niet uitsluitend tot professionele ontwerpers.

Er was documentatie beschikbaar waarmee gebruikers zelf skins konden maken. Je kon de afbeeldingen ontwerpen, bepalen waar bedieningselementen terechtkwamen en met scripts bepaalde functies en gedragingen beïnvloeden.

Voor creatieve computergebruikers vormde Windows Media Player daarmee een soort klein ontwerpplatform.

Het was een combinatie van grafisch ontwerp, programmeren en persoonlijke expressie.

Dat past goed bij het internet van het begin van de jaren 2000. Forums, fansites en downloadpagina's stonden vol met aangepaste software, Winamp-skins, iconen, Windows-thema's, cursors en andere manieren om een pc persoonlijk te maken.

Veel van die cultuur is inmiddels grotendeels verdwenen.

Waarom Microsoft de functie nu beëindigt

Microsoft geeft met de beëindiging van de skins geen signaal dat Windows Media Player Legacy volledig van Windows 11 wordt verwijderd. Het gaat specifiek om ondersteuning voor skins.

Toch past de beslissing in een bredere ontwikkeling: Microsoft probeert gebruikers al enige tijd weg te bewegen van oudere onderdelen van Windows Media Player en richting de moderne Media Player-app.

De klassieke speler is inmiddels een overblijfsel uit een ander Windows-tijdperk. Veel van de technologie waarop het programma is gebaseerd, stamt uit een periode waarin Windows Media Player een van de centrale multimediaonderdelen van het besturingssysteem was.

De moderne Media Player is daarentegen ontworpen volgens de huidige Windows-architectuur en sluit beter aan bij de manier waarop Microsoft zijn ingebouwde apps tegenwoordig ontwikkelt.

Vanuit Microsofts perspectief is het daarom logisch om de oude speler geleidelijk minder aantrekkelijk te maken en de moderne toepassing als toekomstig alternatief naar voren te schuiven.

Voor gebruikers voelt dat echter niet noodzakelijk als vooruitgang.

De moderne Media Player heeft nog iets te bewijzen

Daar ligt volgens veel gebruikers precies het probleem. Een nieuwe applicatie is niet automatisch beter omdat zij moderner is.

De moderne Media Player heeft een veel strakker en eenvoudiger ontwerp, maar mist tegelijkertijd een deel van de mogelijkheden en het karakter van de klassieke speler. Bovendien zijn er praktische verschillen die voor sommige gebruikers belangrijker zijn dan het uiterlijk.

Bij eerdere vergelijkingen tussen beide toepassingen bleek bijvoorbeeld dat de moderne Media Player tijdens inactiviteit aanzienlijk meer werkgeheugen kon gebruiken dan de Legacy-versie. Ook kon het openen van videobestanden merkbaar langer duren.

Dat zijn geen details waar iedere gebruiker zich druk om zal maken, maar ze zijn wel relevant wanneer Microsoft mensen actief richting de nieuwe toepassing stuurt.

De oude speler had namelijk een belangrijke eigenschap die moderne Windows-apps soms lijken te verliezen:

hij deed zijn werk zonder veel omhaal.

Je dubbelklikte op een videobestand en de speler verscheen. Voor veel gangbare bestanden was er weinig reden om na te denken over de onderliggende technologie.

Het HEVC-probleem

Een ander punt van kritiek betreft ondersteuning voor codecs.

HEVC, ook bekend als H.265, wordt veel gebruikt voor moderne video. Vooral video's die met smartphones worden opgenomen kunnen van deze compressietechnologie gebruikmaken.

De moderne Media Player kan dergelijke bestanden niet noodzakelijk volledig afspelen zonder aanvullende codec-ondersteuning. Voor bepaalde HEVC-functionaliteit kan Windows gebruikers verwijzen naar de afzonderlijk verkrijgbare HEVC Video Extensions.

Dat kan frustrerend zijn.

Een gebruiker die een moderne iPhone of andere smartphone gebruikt, kan immers zonder daar bewust voor te kiezen video's produceren die gebruikmaken van een moderne videocodec. Wanneer zo'n bestand vervolgens op een Windows-pc niet direct probleemloos afspeelt, voelt dat als een onnodige drempel.

Juist op een besturingssysteem waarvoor gebruikers al hebben betaald, verwachten veel mensen dat basisfunctionaliteit voor gangbare mediaformaten gewoon aanwezig is.

Waarom VLC zo'n sterke positie heeft

Hierdoor blijft er ruimte voor alternatieven zoals VLC, foobar2000, Winamp en andere mediaspelers.

VLC heeft daarbij een bijzonder voordeel: het programma staat bij veel gebruikers al bekend als de mediaspeler die je installeert wanneer Windows een bepaald bestand niet wil afspelen.

Die reputatie is belangrijk.

Wanneer iemand op een smartphone al VLC gebruikt en vervolgens op een Windows-pc tegen een codecprobleem of een ontbrekende functie aanloopt, is de stap naar VLC op de pc klein.

Microsoft heeft daarentegen een ingebouwde mediaspeler, maar moet gebruikers nog steeds overtuigen dat die toepassing niet alleen moderner oogt, maar ook daadwerkelijk een betere dagelijkse ervaring biedt.

Het echte verlies is misschien niet de skin zelf

Het is verleidelijk om het einde van skins af te doen als onbelangrijke nostalgie.

Wie vandaag een moderne pc gebruikt, heeft waarschijnlijk weinig behoefte aan een mediaspeler in de vorm van een fictief ruimteschip of een Batman-logo.

Toch vertegenwoordigt het verdwijnen van de skins iets groters. Het laat zien hoe software is veranderd.

Begin jaren 2000 was een computer veel meer een persoonlijk project. Gebruikers veranderden bureaubladachtergronden, pictogrammen, cursors, geluiden, vensters, mediaspelers en complete thema's.

Softwareontwikkelaars gaven gebruikers soms bewust ruimte om programma's op ongebruikelijke manieren aan te passen.

Tegenwoordig wordt software steeds vaker geleverd als een gestandaardiseerde dienst met een vaste interface. Personalisatie betekent dan vooral een donkere modus, een accentkleur en enkele beperkte instellingen.

Dat is overzichtelijker en vaak gebruiksvriendelijker. Maar het kan ook betekenen dat software minder persoonlijk aanvoelt.

Microsoft hoeft skins niet per se terug te brengen

Microsoft hoeft daarom niet noodzakelijk de oude skins opnieuw tot leven te wekken.

Een volledig skinsysteem zoals dat van Windows Media Player 7 zou waarschijnlijk niet passen bij de manier waarop moderne Windows-apps worden ontworpen.

Wat Microsoft wél zou kunnen doen, is opnieuw investeren in de kwaliteiten die de klassieke speler populair maakten:

• snel opstarten;
• weinig systeembronnen gebruiken;
• brede ondersteuning voor gangbare audio- en videoformaten;
• duidelijke bediening;
• goede ondersteuning voor lokale mediabibliotheken;
• uitgebreide mogelijkheden voor gevorderde gebruikers;
• en vooral: een applicatie die niet voortdurend het gevoel geeft dat ze een uitgeklede opvolger van een ouder programma is.

De moderne Media Player hoeft niet hetzelfde programma te worden als Windows Media Player uit 2000.

Hij moet vooral overtuigend genoeg zijn om gebruikers vrijwillig te laten overstappen.

Ook mobiele ondersteuning zou kunnen helpen

Een andere mogelijkheid is om de Media Player daadwerkelijk onderdeel te maken van een breder Microsoft-ecosysteem.

Een versie voor Android en iOS, gekoppeld aan een gesynchroniseerde mediabibliotheek, zou de toepassing veel relevanter kunnen maken voor mensen die meerdere apparaten gebruiken.

Dat zou Microsoft bovendien een kans geven om gebruikers al op hun smartphone met de Media Player-ervaring kennis te laten maken.

Dat is belangrijk omdat gewoonten tegenwoordig vaak op mobiele apparaten ontstaan. Als een gebruiker op zijn telefoon al jarenlang een bepaalde mediaspeler gebruikt, is het logisch dat hij op zijn pc hetzelfde programma kiest.

Microsoft heeft met Windows een enorm distributievoordeel, maar een ingebouwde toepassing is niet automatisch de toepassing die mensen daadwerkelijk willen gebruiken.

Een klein stukje pc-geschiedenis verdwijnt

Op 10 november 2026 komt er daarom een einde aan de ondersteuning voor skins in Windows Media Player Legacy op Windows 11 24H2 en latere versies.

De klassieke speler blijft voorlopig beschikbaar. Je muziek en video's verdwijnen dus niet ineens van je pc en Windows Media Player Legacy wordt niet op die datum volledig verwijderd.

Maar een van de meest karakteristieke functies van het programma wordt wel definitief uitgefaseerd. Dat is technisch gezien misschien een kleine wijziging. Cultureel gezien is het een ander verhaal.

Voor een generatie Windows-gebruikers waren mediaspelers niet alleen programma's waarmee je muziek en video's afspeelde. Ze waren onderdeel van de manier waarop je je computer persoonlijk maakte.

Een skin kon laten zien welke muziek je leuk vond, welke film je geweldig vond of hoeveel je van sciencefiction hield. Je kon een programma dat miljoenen andere mensen gebruikten toch laten voelen alsof het speciaal van jou was.

Dat soort softwarepersoonlijkheid is tegenwoordig veel zeldzamer. Microsoft hoeft de Batman-skin dus niet letterlijk terug te brengen.

Maar als het bedrijf wil dat mensen de moderne Media Player daadwerkelijk verkiezen boven VLC, foobar2000, Winamp of andere alternatieven, zal het meer moeten bieden dan alleen een modern uiterlijk.

De toekomst van Windows Media Player zou niet moeten draaien om het zo snel mogelijk vervangen van Legacy.

De uitdaging is om een nieuwe speler te bouwen die gebruikers uit zichzelf willen kiezen.

Want wat met het verdwijnen van de skins uiteindelijk verloren gaat, is niet alleen een oude interface. Het is het idee dat software ook een beetje van jezelf mocht zijn.

Door: Drifter

WhatsApp krijgt eindelijk uitgebreidere functies waarmee ouders meer grip kunnen krijgen op de manier waarop hun tienerkinderen de berichtendienst gebruiken. Meta heeft nieuwe functies voor ouderlijk toezicht aangekondigd waarmee ouders onder meer privacy-instellingen kunnen beheren, bepaalde onderdelen van WhatsApp kunnen beperken en meldingen kunnen ontvangen over specifieke activiteiten van hun kind.

Dat is een belangrijke uitbreiding voor WhatsApp. De berichtendienst wordt door enorm veel jongeren gebruikt, maar ouders hadden tot nu toe relatief weinig mogelijkheden om binnen WhatsApp zelf begeleiding en beperkingen in te stellen. Meta brengt daar nu verandering in met een pakket aan optionele ouderlijk-toezichtfuncties voor tieners.

De nieuwe mogelijkheden worden geleidelijk uitgerold. Daardoor kan het voorkomen dat de functies nog niet direct voor ieder account of in iedere regio beschikbaar zijn.

Ouders kunnen het WhatsApp-account van hun tiener beheren

De nieuwe functies zijn bedoeld voor ouders en voogden die hun tiener willen begeleiden bij het gebruik van WhatsApp. Daarvoor moeten het account van de ouder en dat van de tiener aan elkaar worden gekoppeld.

Het uitgangspunt van Meta is daarbij nadrukkelijk niet dat ouders alle communicatie van hun kind kunnen controleren. De persoonlijke berichten en gesprekken blijven namelijk beschermd door end-to-end-encryptie.

Ouders krijgen dus geen mogelijkheid om stiekem mee te lezen met WhatsApp-gesprekken. Ze kunnen evenmin de telefoongesprekken van hun kind beluisteren. Ook WhatsApp zelf kan de inhoud van end-to-end versleutelde persoonlijke gesprekken niet inzien.

In plaats daarvan richten de nieuwe functies zich vooral op privacy, contacten, groepen, Status, Kanalen en Meta AI.

Bepalen wie de profielfoto kan zien

Een van de mogelijkheden is het beheren van bepaalde privacy-instellingen van het account van de tiener.

Zo kunnen ouders bepalen welke privacy-instellingen worden gebruikt voor onder meer de zichtbaarheid van de profielfoto. Daarmee kunnen ze helpen voorkomen dat persoonlijke informatie van hun kind voor een onnodig grote groep WhatsApp-gebruikers zichtbaar is.

Ook kunnen ouders instellen wie hun tiener aan groepen mag toevoegen.

Dat laatste kan belangrijk zijn omdat een tiener op WhatsApp met mensen in contact kan komen die hij of zij niet persoonlijk kent. Door de privacy-instellingen strenger in te stellen, kunnen ouders het aantal situaties waarin onbekenden contact kunnen leggen of een tiener aan een groep kunnen toevoegen beperken.

Een ouderlijke pincode voorkomt dat instellingen zomaar worden versoepeld

De ouderlijke instellingen worden bovendien beschermd met een speciale pincode.

Die pincode wordt door de ouder ingesteld. Wanneer een tiener bepaalde beveiligings- of privacy-instellingen wil versoepelen, kan daarvoor toestemming van de ouder nodig zijn via deze pincode.

Het idee daarachter is eenvoudig: een ouder kan bijvoorbeeld een bepaalde privacy-instelling strenger instellen, waarna de tiener die beperking niet zonder toestemming ongedaan kan maken.

De pincode fungeert daarmee als een extra beschermingslaag tussen de instellingen die de ouder heeft gekozen en de instellingen die de tiener zelf kan aanpassen.

Ouders krijgen meldingen over bepaalde activiteiten

WhatsApp gaat ouders daarnaast informeren over bepaalde activiteiten van hun tiener.

Zo kunnen ouders een melding krijgen wanneer hun kind:

• lid wordt van een groep;
• een groep verlaat;
• een groep aanmaakt;
• een nieuw contact toevoegt;
• of wanneer een groep waarvan de tiener deel uitmaakt aanzienlijk groter wordt.

Het gaat hierbij dus om activiteiten rondom het account, niet om de inhoud van de gesprekken.

Een ouder krijgt bijvoorbeeld te horen dat zijn of haar kind zich bij een bepaalde groepsactiviteit heeft aangesloten, maar krijgt daarmee niet automatisch toegang tot de berichten die vervolgens in die groep worden verstuurd.

Dat onderscheid is belangrijk: WhatsApp probeert ouders meer inzicht te geven in met welke soorten contacten en groepen hun tiener te maken krijgt, zonder de inhoud van privécommunicatie toegankelijk te maken.

Ook WhatsApp-Kanalen kunnen worden beperkt

De nieuwe ouderlijk-toezichtfuncties gaan verder dan alleen privéchats en groepen.

Ouders kunnen ook bepalen hoe hun tiener gebruik kan maken van WhatsApp-Kanalen.

Kanalen zijn bedoeld om updates van organisaties, bedrijven, makers, publieke personen en andere partijen te volgen. Ze functioneren anders dan normale één-op-éénchats of groepsgesprekken.

Met de nieuwe ouderlijke instellingen kunnen ouders het gebruik van deze functie verder beperken. Daarmee krijgen ouders meer mogelijkheden om te bepalen welke onderdelen van WhatsApp voor hun tiener toegankelijk zijn.

Meer controle over Status

Ook de Status-functie krijgt een plek binnen het ouderlijk toezicht.

Ouders kunnen bepalen welke Status-updates hun tiener kan bekijken en wie de Status-updates van de tiener zelf kan zien.

Dat geeft ouders opnieuw controle over een onderdeel van WhatsApp dat gemakkelijk over het hoofd wordt gezien. Status is immers een openbare of semi-openbare manier om foto's, video's en andere updates met contacten te delen.

De ouderlijke instellingen kunnen helpen om de kring van mensen die dergelijke updates kunnen zien of waarmee de tiener bepaalde Status-inhoud te zien krijgt, te beperken.

Meta AI krijgt speciale instellingen voor tieners

Een opvallend onderdeel van de nieuwe functies is Meta AI.

Meta heeft zijn AI-assistent inmiddels in verschillende producten en diensten geïntegreerd, waaronder WhatsApp. Omdat tieners ook met AI-systemen kunnen communiceren, biedt WhatsApp ouders de mogelijkheid om de AI-ervaring van hun kind te beperken.

Daarbij zijn twee instellingen beschikbaar.

13+-instelling

De standaardinstelling is gericht op een ervaring die past bij gebruikers van 13 jaar en ouder. Meta probeert hiermee de onderwerpen en antwoorden die de AI aan tieners geeft af te stemmen op een leeftijdsgeschikte ervaring.

Beperkte inhoud

Ouders kunnen daarnaast kiezen voor een strengere instelling waarbij de onderwerpen waarover de tiener met Meta AI kan praten verder worden beperkt.

Deze optie is bedoeld voor ouders die een terughoudendere AI-ervaring voor hun kind willen.

Er is daarbij een belangrijk technisch detail: bij de strengere instelling zijn bepaalde Meta AI-functies die gebruikmaken van Private Processing niet beschikbaar.

Dit betekent niet dat ouders alle AI-gesprekken kunnen lezen

Ook bij Meta AI is het belangrijk om onderscheid te maken tussen ouderlijk toezicht en volledige inzage.

De ouderlijke functies zijn bedoeld om de AI-ervaring en beschikbare instellingen te beheren. Ze veranderen niet in een algemene functie waarmee ouders alle persoonlijke WhatsApp-gesprekken van hun kind kunnen lezen.

WhatsApp houdt de persoonlijke communicatie van tieners volgens Meta beschermd door end-to-end-encryptie.

Ouderlijk toezicht is niet verplicht

Een ander belangrijk punt is dat deze nieuwe functies optioneel zijn.

Een tiener hoeft niet per definitie onder ouderlijk toezicht te worden geplaatst om WhatsApp te kunnen gebruiken. Ouders en tieners kunnen de functies samen instellen en het gewenste niveau van begeleiding bepalen.

De ouderlijke instellingen kunnen bovendien later worden aangepast of uitgeschakeld.

Dat maakt het systeem anders dan een permanente blokkade waarbij een ouder volledige controle over het WhatsApp-account krijgt. Het is vooral bedoeld als een extra hulpmiddel waarmee ouders hun tiener kunnen begeleiden bij het gebruik van de app.

WhatsApp heeft daarnaast aparte accounts voor jongere kinderen

De nieuwe functies voor tieners moeten niet worden verward met de door ouders beheerde accounts voor jongere kinderen.

Meta introduceerde eerder dit jaar een aparte manier om WhatsApp voor kinderen onder de minimumleeftijd in te richten, waarbij de ervaring veel beperkter is. Deze accounts zijn vooral gericht op berichten en bellen en bieden ouders uitgebreidere mogelijkheden om contacten en privacy-instellingen te beheren.

Voor tieners ligt de nadruk anders. Zij gebruiken een normale WhatsApp-ervaring, maar ouders kunnen daarbovenop bepaalde privacy- en veiligheidsinstellingen beheren.

WhatsApp hanteert normaal gesproken een minimumleeftijd van 13 jaar, hoewel in sommige landen een hogere minimumleeftijd kan gelden.

Wat ouders dus wél en niet kunnen zien

De nieuwe functies kunnen gemakkelijk de indruk wekken dat WhatsApp een soort volledige ouderlijke monitor introduceert. Dat is niet het geval.

Ouders kunnen onder meer:

• bepaalde privacy-instellingen van hun tiener beheren;
• bepalen wie de profielfoto kan zien;
• bepalen wie de tiener aan groepen kan toevoegen;
• instellingen rond WhatsApp-Kanalen beheren;
• bepalen welke Status-updates de tiener kan zien;
• bepalen wie de Status-updates van de tiener kan zien;
• de Meta AI-ervaring beperken;
• een ouderlijke pincode instellen;
• meldingen ontvangen over bepaalde activiteiten, zoals het deelnemen aan of verlaten van groepen.

Ouders kunnen niet:

• de persoonlijke WhatsApp-gesprekken van hun kind meelezen;
• de inhoud van privéchats bekijken;
• telefoongesprekken van hun kind afluisteren;
• door de end-to-end-encryptie heen kijken om berichten van anderen te lezen.

Dat onderscheid vormt een belangrijk onderdeel van het systeem: meer toezicht op het gebruik van WhatsApp, zonder toegang tot de inhoud van privécommunicatie.

De uitrol gebeurt geleidelijk

De nieuwe ouderlijk-toezichtfuncties worden niet overal tegelijkertijd beschikbaar. WhatsApp geeft aan dat de functies geleidelijk worden uitgerold en dat ze daardoor mogelijk nog niet op ieder account of in iedere regio beschikbaar zijn.

Wie de nieuwe mogelijkheden nog niet ziet, kan controleren of WhatsApp over de nieuwste versie beschikt. Ook na het installeren van de nieuwste versie kan het echter nog even duren voordat de functies daadwerkelijk beschikbaar worden voor een specifiek account.

WhatsApp kiest daarmee voor een tussenweg

Met de nieuwe functies probeert Meta een middenweg te creëren tussen volledige vrijheid voor tieners en volledige controle door ouders.

Ouders krijgen meer mogelijkheden om privacy- en veiligheidsinstellingen te beheren en worden geïnformeerd over bepaalde gebeurtenissen rond het account. Tegelijkertijd blijven persoonlijke berichten en gesprekken privé.

Voor gezinnen betekent dit vooral dat WhatsApp meer mogelijkheden biedt om afspraken en grenzen technisch te ondersteunen. De app verandert daarmee niet in een systeem waarmee ouders ieder gesprek kunnen controleren, maar geeft hen wel aanzienlijk meer instrumenten om hun tiener te begeleiden bij het gebruik van de berichtendienst.

Door: Drifter

ChatGPT krijgt steeds meer functies die het zoeken, vergelijken en uiteindelijk kopen van producten eenvoudiger moeten maken. Vooral op het gebied van mode wordt de winkelervaring verder uitgebreid. Gebruikers kunnen inmiddels niet alleen kleding en accessoires opzoeken en met elkaar vergelijken, maar deze producten ook virtueel op zichzelf laten zien voordat ze tot een aankoop overgaan.

Met de nieuwe functie voor virtueel passen kunnen gebruikers een selfie of andere geschikte foto uploaden en vervolgens bekijken hoe een geselecteerd kledingstuk of accessoire er mogelijk op hen uitziet. Daarnaast introduceert ChatGPT een functie waarmee interessante producten als favoriet kunnen worden opgeslagen, zodat gebruikers ze later gemakkelijker kunnen terugvinden.

Virtueel kleding passen met een eigen foto

De belangrijkste nieuwe toevoeging is de mogelijkheid om kleding en accessoires virtueel uit te proberen. Bij ondersteunde producten kan in ChatGPT een knop ‘Try on’ verschijnen. Nadat de gebruiker daarop tikt, kan een bestaande selfie of andere foto worden geüpload. Het is ook mogelijk om op dat moment een nieuwe foto te maken.

ChatGPT gebruikt vervolgens de geselecteerde foto en het betreffende product om een nieuwe afbeelding te genereren waarin wordt weergegeven hoe het kledingstuk of accessoire er op de gebruiker uit zou kunnen zien.

Het gaat daarbij niet om een traditionele digitale paskamer waarbij een exacte 3D-scan van het lichaam wordt gemaakt. De functie gebruikt AI-beeldgeneratie om een realistische visuele indruk te produceren. Daardoor kunnen onder meer de positie van het kledingstuk, de belichting, de stof en de manier waarop het product op het lichaam valt, worden nagebootst.

De gegenereerde afbeelding is daarom vooral bedoeld als visuele indicatie. Het resultaat kan helpen om vooraf een beter idee te krijgen van de uitstraling van een kledingstuk, maar vormt geen garantie dat het product in werkelijkheid precies hetzelfde zal passen of eruit zal zien.

Ook kleding uit een screenshot kan worden uitgeprobeerd

De functie beperkt zich niet tot producten die rechtstreeks vanuit een winkelresultaat in ChatGPT worden aangeboden. Gebruikers kunnen ook zelf een afbeelding van een kledingstuk of accessoire aanleveren.

Zo kan iemand bijvoorbeeld een screenshot van een jas, jurk, broek, schoenen of ander modeartikel uploaden en ChatGPT vragen om het product virtueel op de gebruiker te plaatsen.

Hierdoor wordt de functie niet alleen bruikbaar tijdens het zoeken naar producten, maar ook wanneer iemand al ergens online een interessant kledingstuk heeft gevonden en wil weten hoe het er ongeveer op zichzelf uit zou kunnen zien.

AI-beeldgeneratie vormt de basis

De virtuele paskamer maakt gebruik van de mogelijkheden van de huidige beeldgeneratietechnologie van ChatGPT. Moderne AI-modellen kunnen afbeeldingen steeds beter bewerken terwijl belangrijke eigenschappen van een referentiefoto behouden blijven.

Bij een virtuele try-on is dat belangrijk. De gebruiker moet in het gegenereerde beeld nog herkenbaar blijven, terwijl het kledingstuk of accessoire op een geloofwaardige manier aan de foto wordt toegevoegd.

Verbeteringen op het gebied van belichting, texturen, beeldbewerking en het behouden van kenmerken uit de oorspronkelijke foto kunnen ervoor zorgen dat het eindresultaat natuurlijker oogt dan bij eerdere generaties van AI-beeldbewerking.

Toch blijft het een door AI gegenereerde voorstelling. Verschillen in lichaamsvorm, kledingmaat, pasvorm, materiaal, kleurweergave en daadwerkelijke producteigenschappen kunnen in werkelijkheid groter of anders zijn dan op de gegenereerde afbeelding.

Referentiefoto kan worden bewaard

Om het gebruik van virtueel passen gemakkelijker te maken, kan de referentiefoto die voor deze functie wordt gebruikt, worden bewaard voor toekomstige try-ons.

Dat betekent dat gebruikers niet noodzakelijkerwijs iedere keer opnieuw een foto hoeven te uploaden wanneer ze een ander kledingstuk willen uitproberen.

Gebruikers kunnen hun opgeslagen referentiefoto bovendien beheren via de instellingen van ChatGPT. Daar kunnen ze de betreffende foto aanpassen of verwijderen.

Dit is vooral relevant voor gebruikers die de virtuele paskamer regelmatig gebruiken en meerdere kledingstukken achter elkaar willen vergelijken.

Nieuwe functie voor favoriete producten

Naast virtueel passen introduceert ChatGPT ook Favorites. Hiermee kunnen gebruikers producten die ze interessant vinden opslaan voor later.

Tijdens het zoeken naar kleding, schoenen, accessoires of andere producten kan het gebeuren dat iemand meerdere interessante opties tegenkomt, maar nog geen beslissing wil nemen. In plaats van ieder product opnieuw op te moeten zoeken, kunnen deze artikelen worden bewaard.

De opgeslagen producten komen terecht in de ChatGPT-omgeving, waar gebruikers hun eerdere shoppingactiviteiten kunnen terugvinden.

Producten organiseren in mappen

De mogelijkheid om favorieten op te slaan gaat verder dan alleen een eenvoudige bladwijzerfunctie. Gebruikers kunnen producten ook organiseren met behulp van mappen.

Zo kunnen verschillende categorieën worden aangemaakt voor bijvoorbeeld:

• kleding;
• schoenen;
• accessoires;
• cadeaus;
• producten die later moeten worden vergeleken;
• producten die mogelijk worden gekocht;
• inspiratie voor een toekomstige aankoop.

Ook eerder gemaakte virtuele try-ons kunnen onderdeel worden van deze verzameling. Hierdoor ontstaat binnen ChatGPT steeds meer een persoonlijke omgeving waarin gebruikers producten kunnen verzamelen, bekijken en vergelijken.

Shopping Research wordt steeds uitgebreider

De nieuwe functies sluiten aan bij een bredere ontwikkeling binnen ChatGPT: het platform probeert zich steeds meer te ontwikkelen van een eenvoudige zoek- of vraagfunctie tot een AI-assistent voor het volledige aankoopproces.

Bij traditionele online zoekopdrachten krijgt een gebruiker vaak een lijst met websites en producten. ChatGPT kan daarentegen helpen om eerst vast te stellen wat iemand precies zoekt.

Bij complexere aankopen kan ChatGPT vragen stellen over bijvoorbeeld:

• budget;
• gewenste eigenschappen;
• voorkeuren;
• gebruikssituatie;
• formaat of afmetingen;
• stijl;
• materiaal;
• functionaliteit;
• belangrijke beperkingen of eisen.

Daarna kan de beschikbare informatie over verschillende producten worden samengebracht in een overzicht waarin eigenschappen en onderlinge verschillen duidelijker worden weergegeven.

Het doel is daarmee niet alleen om een product te vinden, maar om het besluitvormingsproces rondom een aankoop te ondersteunen.

Van zoeken naar ontdekken en vergelijken

De shoppingfuncties van ChatGPT zijn de afgelopen periode steeds visueler geworden. Producten kunnen worden weergegeven met afbeeldingen en relevante informatie, waarna gebruikers verschillende opties naast elkaar kunnen bekijken.

Dat is vooral interessant bij producten waarbij het uiterlijk een belangrijke rol speelt.

Bij kleding is bijvoorbeeld niet alleen de prijs relevant. Een gebruiker kan ook willen weten hoe een bepaalde jas, broek of jurk eruitziet, welke stijl het heeft en hoe het kledingstuk mogelijk op hem of haar staat.

De virtuele try-on voegt daar een nieuwe stap aan toe: in plaats van uitsluitend naar een productafbeelding te kijken, kan de gebruiker een door AI gegenereerde voorstelling bekijken waarin het product op een eigen foto wordt toegepast.

Een belangrijke ontwikkeling voor online modewinkelen

Online kleding kopen heeft een duidelijk nadeel ten opzichte van fysieke winkels: consumenten kunnen een kledingstuk vooraf niet daadwerkelijk aantrekken.

Foto's van modellen geven wel een indruk van het product, maar iedere persoon heeft een andere lichaamsbouw, lengte, houding en uitstraling. Daardoor is het niet altijd eenvoudig om op basis van een standaard productfoto in te schatten hoe een kledingstuk er bij jezelf uit zal zien.

AI-gestuurde virtuele try-on probeert een deel van dat probleem op te lossen door de bestaande productinformatie te combineren met een foto van de gebruiker.

Het resultaat kan helpen bij vragen als:

“Past deze stijl bij mij?”

“Hoe zou deze jas eruitzien als ik hem draag?”

“Welke van deze kledingstukken spreekt mij visueel het meest aan?”

Daarmee kan de technologie vooral een hulpmiddel zijn tijdens de eerste fase van het aankoopproces.

Geen vervanging voor een echte pasvormtest

Hoewel de technologie steeds realistischer wordt, moet een virtuele try-on niet worden gezien als een exacte voorspelling van de daadwerkelijke pasvorm.

Een AI-afbeelding kan bijvoorbeeld een kledingstuk visueel overtuigend op een persoon plaatsen zonder dat daarmee daadwerkelijk wordt vastgesteld of de juiste maat is gekozen.

Voor een goede aankoopbeslissing blijven daarom de werkelijke maattabel, afmetingen, materiaalinformatie, productbeschrijving en retourvoorwaarden van de verkoper belangrijk.

Een virtuele try-on kan vooral antwoord geven op de visuele vraag hoe iets er ongeveer uit kan zien, terwijl een maattabel en daadwerkelijke productinformatie nodig blijven om te bepalen of het kledingstuk daadwerkelijk geschikt is.

Concurrentie met AI-shopping van Google

De ontwikkeling van ChatGPT past binnen een bredere trend waarin grote technologiebedrijven AI steeds nadrukkelijker inzetten voor online winkelen.

Ook Google werkt al langere tijd aan AI-functies waarmee gebruikers kleding virtueel kunnen bekijken. Daarbij is eveneens steeds meer aandacht gekomen voor gepersonaliseerde resultaten waarbij kleding niet alleen op algemene modellen wordt getoond, maar wordt aangepast aan een foto van de gebruiker.

De concurrentie draait daardoor niet langer uitsluitend om het vinden van producten.

AI-platforms proberen steeds meer onderdelen van het winkelproces te combineren:

inspiratie → zoeken → ontdekken → vergelijken → virtueel bekijken → bewaren → aankoopbeslissing.

ChatGPT probeert met virtuele try-on, productvergelijkingen, Shopping Research en Favorites verschillende stappen van dat proces binnen één omgeving samen te brengen.

Wat dit voor consumenten betekent

Voor consumenten kan de combinatie van deze functies betekenen dat online winkelen minder afhankelijk wordt van losse zoekopdrachten en tientallen verschillende websites.

Een gebruiker kan bijvoorbeeld beginnen met een algemene vraag over een bepaald kledingstuk, vervolgens verschillende producten bekijken, interessante opties bewaren, producten met elkaar vergelijken en daarna een geselecteerd item virtueel uitproberen.

Dat maakt ChatGPT steeds meer tot een interactieve shoppingassistent in plaats van uitsluitend een systeem dat antwoorden op vragen geeft.

De technologie neemt daarmee een deel van het zoek- en vergelijkingswerk over, terwijl de uiteindelijke aankoopbeslissing bij de gebruiker blijft.

De ontwikkeling van AI-shopping

De introductie van virtuele try-on en Favorites laat vooral zien hoe snel AI-shopping zich ontwikkelt. Waar AI aanvankelijk vooral werd gebruikt om informatie over producten te vinden en samen te vatten, verschuift de technologie steeds meer richting een interactieve winkelervaring.

Voor mode kan dat bijzonder relevant zijn. Kleding is immers een categorie waarin uiterlijk, persoonlijke stijl en visuele aantrekkingskracht een grote rol spelen.

Met de nieuwe functies probeert ChatGPT die visuele kant van online winkelen beter te ondersteunen. Gebruikers kunnen producten niet alleen ontdekken en vergelijken, maar ze ook met behulp van AI op een eigen foto laten visualiseren en interessante opties bewaren voor een later moment.

Daarmee wordt de grens tussen zoeken naar een product en het daadwerkelijk ervaren van een product steeds kleiner — al blijft een AI-visualisatie uiteindelijk een digitale benadering en geen vervanging voor het daadwerkelijk passen en beoordelen van een kledingstuk.

Door: Drifter

Een 25-jarige Nederlander is veroordeeld tot achttien maanden gevangenisstraf vanwege grootschalige handel in illegale software voor Grand Theft Auto V (GTA V). Vanuit zijn slaapkamer bouwde hij een omvangrijke online handel op waarmee hij honderdduizenden euro’s verdiende. De software die hij verkocht, was bedoeld om spelers op GTA-servers een oneerlijk voordeel te geven, serverbeveiligingen te omzeilen en andere spelers ernstig te hinderen.

Tijdens een politie-inval werd in zijn slaapkamer niet alleen apparatuur aangetroffen die verband hield met zijn online activiteiten. De politie vond er ook de gegevens van ruim een miljoen internetaccounts en bijna duizend voorgedraaide joints. Uit het onderzoek kwam bovendien naar voren dat de man zich gedurende langere tijd bezighield met de handel in softdrugs.

De officier van justitie had een gevangenisstraf van vier jaar geëist. De rechtbank kwam uiteindelijk tot een aanzienlijk lagere straf, onder meer omdat de man werd vrijgesproken van het ten laste gelegde witwassen.

Van hobby naar lucratieve illegale handel

De online activiteiten van de man zouden aanvankelijk zijn begonnen als een hobby. Hij ontwikkelde en beheerde websites en webshops waarop software voor FiveM werd aangeboden.

FiveM is een platform waarmee spelers hun eigen multiplayerservers voor GTA V kunnen opzetten en beheren. Op dergelijke servers kunnen spelers met elkaar spelen in uiteenlopende spelwerelden en spelmodi.

De software die de Nederlander verkocht, had echter niets te maken met gewone uitbreidingen of legale aanpassingen van het spel. Het ging om zogenoemde cheats en andere hulpmiddelen waarmee gebruikers de normale beperkingen van het spel konden omzeilen.

Onder de aangeboden programma’s bevonden zich onder meer ‘Lumia’ en ‘Nexus Redengine Premium Menu’.

Met dergelijke software konden gebruikers onder andere beveiligingen en serverblokkades omzeilen, vals spelen en ingrijpen in het spelverloop. Daardoor konden zij mogelijkheden gebruiken die voor reguliere spelers niet beschikbaar waren.

Cheats waarmee spelers de spelregels konden omzeilen

De programma’s boden gebruikers verschillende mogelijkheden om het spel naar hun hand te zetten. Zo konden spelers zichzelf opnieuw tot leven wekken nadat zij waren uitgeschakeld, andere spelers op de server doden en grote hoeveelheden wapens en voertuigen aan hun spel toevoegen.

Daarmee ging het volgens de rechtbank verder dan alleen het aanpassen van een computerspel voor persoonlijk gebruik.

Spelers die de software gebruikten, konden een aanzienlijk voordeel krijgen ten opzichte van anderen die zich wel aan de normale spelregels hielden. Bovendien konden zij het spel van andere gebruikers rechtstreeks verstoren.

De rechtbank benadrukte daarom dat dergelijke cheatsoftware niet alleen gevolgen heeft voor degene die de software aanschaft, maar ook voor de andere spelers die zich op dezelfde online server bevinden.

Oneerlijk voordeel en verstoorde spelervaring

Volgens de rechtbank zorgt het gebruik van cheatsoftware ervoor dat spelers die de software gebruiken een oneerlijk voordeel krijgen. Andere spelers worden daardoor benadeeld en kunnen hun spelervaring verstoord zien worden.

Bij onlinegames is dat volgens de rechtbank een serieus probleem. Wanneer spelers regelmatig worden geconfronteerd met valsspelers of met software die servers kan verstoren, kan dat ertoe leiden dat zij het spel verlaten.

Ook de bedrijven achter dergelijke games kunnen daardoor schade ondervinden. Wanneer spelers minder actief worden, stoppen met spelen of geen aankopen meer doen, kan dat uiteindelijk financiële gevolgen hebben.

Daarnaast moeten ontwikkelaars tijd en geld investeren in het ontwikkelen en verbeteren van anti-cheatsystemen. Ook moeten zij voortdurend nieuwe manieren van valsspelen opsporen en bestrijden.

De rechtbank wees erop dat ontwikkelaars daardoor extra kosten kunnen maken voor beveiligingsmaatregelen, updates en het opsporen van nieuwe cheats.

Handel in gegevens van ruim een miljoen accounts

De GTA-software was niet de enige bron van inkomsten.

Tijdens het onderzoek kwamen ook zogenoemde combolijsten aan het licht. Dat zijn verzamelingen van gebruikersnamen, e-mailadressen en wachtwoorden die afkomstig kunnen zijn uit eerdere datalekken of hacks.

Op de computer van de man werden gegevens aangetroffen van ruim een miljoen internetaccounts.

Dergelijke gegevens kunnen worden gebruikt om toegang te krijgen tot onlineaccounts wanneer gebruikers dezelfde of vergelijkbare wachtwoorden op meerdere websites gebruiken. De omvang van de aangetroffen gegevensverzameling maakte volgens het onderzoek duidelijk dat de online activiteiten van de verdachte veel verder reikten dan alleen de verkoop van GTA-cheats.

Een eenmanszaak zonder zichtbare omzet

De man had voor zijn activiteiten een eenmanszaak opgezet. Op papier leek die onderneming nauwelijks omzet te draaien. In werkelijkheid stroomden er volgens het onderzoek aanzienlijke bedragen naar zijn bankrekeningen.

Met zijn online handel wist hij volgens de rechtbank uiteindelijk honderdduizenden euro’s te verdienen.

Het verschil tussen de officiële bedrijfsadministratie en de geldstromen vormde een belangrijk onderdeel van het onderzoek naar zijn financiële activiteiten.

Het Openbaar Ministerie stelde zich op het standpunt dat de man zich daarnaast schuldig had gemaakt aan witwassen. De rechtbank vond daarvoor echter onvoldoende bewijs.

Vrijspraak voor witwassen

Hoewel de verdachte grote bedragen verdiende met zijn illegale activiteiten, werd hij niet voor witwassen veroordeeld.

Volgens de rechtbank was onvoldoende bewezen dat hij met het omzetten van de opbrengsten naar onder meer cryptovaluta daadwerkelijk de bedoeling had om de criminele herkomst van het geld te verbergen.

Dat onderscheid had gevolgen voor de uiteindelijke straf.

De officier van justitie had een gevangenisstraf van vier jaar geëist. De rechtbank legde uiteindelijk achttien maanden cel op.

Ook handel in wiet en hasj

Naast de digitale criminaliteit hield de man zich volgens het onderzoek bezig met de handel in softdrugs.

Uit chatberichten die op zijn iPhones werden aangetroffen, bleek dat hij gedurende ongeveer anderhalf jaar actief was in de handel in wiet en hasj.

Voor deze handel reisde hij onder meer naar Málaga in Spanje, waar hij volgens het onderzoek kilo’s drugs inkopen.

Tijdens de inval in zijn slaapkamer werden daarnaast bijna duizend voorgedraaide joints aangetroffen.

De rechtbank rekende de grootschalige handel in softdrugs de man zwaar aan. In het vonnis wordt benadrukt dat dergelijke drugshandel volgens de rechtbank een ontwrichtende invloed op de samenleving kan hebben.

Van slaapkamer naar digitaal crimineel netwerk

De zaak laat zien hoe een relatief kleinschalige hobby kan uitgroeien tot een omvangrijke illegale onderneming.

De man beschikte vanuit zijn slaapkamer over computers, telefoons en andere apparatuur waarmee hij zijn online activiteiten kon uitvoeren. Via websites en webshops verkocht hij software aan klanten, terwijl hij daarnaast handelde in gestolen accountgegevens.

Zijn activiteiten speelden zich grotendeels online af, maar hadden volgens de rechtbank ook concrete gevolgen buiten zijn eigen omgeving.

De cheats konden andere gamers rechtstreeks benadelen, terwijl de handel in accountgegevens de veiligheid van grote aantallen internetgebruikers aantastte. Daar kwam de handel in softdrugs nog bij.

Rockstar Games wordt geconfronteerd met voortdurende strijd tegen cheats

Ook voor de makers van GTA hebben dergelijke activiteiten gevolgen.

Rockstar Games, de ontwikkelaar van GTA, moet volgens de rechtbank rekening houden met spelers die proberen de beveiliging van het spel te omzeilen. Wanneer nieuwe cheats verschijnen, moeten ontwikkelaars manieren vinden om die te detecteren en tegen te houden.

Dat betekent dat bedrijven voortdurend moeten investeren in anti-cheatsystemen en beveiligingsupdates.

Het probleem beperkt zich bovendien niet tot één specifieke vorm van valsspelen. Zodra een nieuwe cheat wordt ontdekt en geblokkeerd, kunnen ontwikkelaars van dergelijke software proberen nieuwe manieren te vinden om de beveiliging opnieuw te omzeilen.

Daarmee ontstaat een voortdurende strijd tussen de makers van games en degenen die proberen de spelregels technisch te omzeilen.

Niet alleen financiële schade

Volgens de rechtbank is de schade van cheatsoftware niet uitsluitend financieel.

Een onlinegame is afhankelijk van een grote groep spelers die bereid is het spel te blijven spelen. Wanneer spelers voortdurend worden geconfronteerd met valsspelen, kunnen zij hun interesse verliezen.

Voor een bedrijf als Rockstar kan dat betekenen dat spelers minder lang actief blijven en minder geld uitgeven aan het spel.

Daarnaast moet het bedrijf middelen inzetten om cheats op te sporen en te bestrijden. Ontwikkelaars die normaal gesproken aan nieuwe functies of verbeteringen kunnen werken, moeten dan ook tijd besteden aan beveiliging en anti-cheatmaatregelen.

De rechter nam deze gevolgen mee bij de beoordeling van de ernst van de feiten.

Computers en drugs worden afgepakt

Naast de gevangenisstraf heeft de veroordeling ook financiële en praktische gevolgen voor de verdachte.

De rechtbank bepaalde dat onder meer zijn gamecomputer en Agon-beeldscherm moeten worden ingeleverd. Ook de aangetroffen drugs worden afgepakt.

Daarmee raakt de veroordeling niet alleen zijn vrijheid, maar ook de apparatuur waarmee hij een belangrijk deel van zijn illegale activiteiten uitvoerde.

GTA V krijgt opvolger

De zaak speelt zich af tegen de achtergrond van de enorme populariteit van GTA.

GTA V verscheen oorspronkelijk in 2013 en groeide uit tot een van de succesvolste games ooit. Het onlinegedeelte van het spel bleef jarenlang grote aantallen spelers aantrekken.

In november staat bovendien de release van Grand Theft Auto VI gepland, de opvolger van GTA V.

Aan GTA VI is volgens de aangeleverde informatie meer dan twaalf jaar gewerkt. Rockstar Games heeft voor de ontwikkeling van het nieuwe deel ongeveer 2 miljard dollar uitgegeven.

De zaak rond de 25-jarige Nederlander vormt daarmee een opvallend voorbeeld van een schaduwkant van de omvangrijke onlinegame-industrie: waar ontwikkelaars miljarden investeren in het bouwen en beveiligen van digitale werelden, proberen anderen geld te verdienen door diezelfde werelden te manipuleren, beveiligingen te omzeilen en spelers en bedrijven te benadelen.

Wat begon als een hobby vanuit een slaapkamer groeide in dit geval uit tot een onderneming waarin volgens de rechtbank meerdere vormen van criminaliteit samenkwamen: de handel in illegale gamecheats, gegevens van grote aantallen internetaccounts en softdrugs. Voor de 25-jarige Nederlander eindigde die handel uiteindelijk met een gevangenisstraf van achttien maanden.

Door: Drifter

Microsoft breidt Advanced Shader Delivery uit naar meer grafische kaarten van AMD, Intel, NVIDIA en Qualcomm. De technologie moet ervoor zorgen dat pc-games sneller starten en tijdens het spelen minder last hebben van haperingen die ontstaan door het compileren van shaders.

Microsoft zet een volgende stap om de game-ervaring op Windows 11 verder te verbeteren. Het bedrijf breidt Advanced Shader Delivery (ASD) uit naar een veel groter aantal apparaten en grafische architecturen. Waar de technologie aanvankelijk vooral beschikbaar was voor bepaalde AMD-hardware, wordt ondersteuning nu uitgebreid naar systemen met GPU's van AMD, Intel, NVIDIA en Qualcomm.

Dat is vooral interessant voor pc-gamers omdat shadercompilatie al jaren een van de oorzaken is van lange wachttijden bij de eerste keer starten van een game en van zogenoemde shader stutter: korte haperingen tijdens het spelen wanneer de game op dat moment nog shaders moet compileren.

Wat is Advanced Shader Delivery precies?

Advanced Shader Delivery is een technologie voor Windows 11 en Direct3D 12 waarmee een deel van het werk dat normaal gesproken op de pc van de speler wordt uitgevoerd, vooraf kan worden gedaan.

Om te begrijpen waarom dat belangrijk is, moet eerst duidelijk zijn wat een shader doet. Shaders zijn kleine programma's die door de GPU worden gebruikt om onder andere te bepalen hoe objecten, materialen, belichting, schaduwen en visuele effecten uiteindelijk op het scherm worden weergegeven.

Moderne games maken gebruik van enorme aantallen shaders. Naarmate games grafisch complexer worden, neemt ook de hoeveelheid shadercode toe die tijdens het opstarten of tijdens het spelen moet worden verwerkt.

Traditioneel kan een game deze shaders tijdens het eerste opstarten op de computer van de speler compileren. Ook kunnen bepaalde shaders pas worden gecompileerd op het moment dat ze tijdens het spelen voor het eerst nodig zijn.

Dat heeft twee belangrijke nadelen.

Langere wachttijd bij de eerste start

Wanneer een game bij de eerste start duizenden shaders moet verwerken, kan de speler eerst minutenlang naar een laad- of compilatiescherm kijken voordat het spel daadwerkelijk begint.

Dit is vooral bekend bij moderne DirectX 12-games. De game kan technisch gezien al geïnstalleerd zijn, maar moet op het systeem van de speler nog allerlei grafische code voorbereiden voordat alles soepel kan worden uitgevoerd.

Haperingen tijdens het spelen

Nog vervelender zijn shaders die pas tijdens het spelen worden gecompileerd.

Wanneer een game voor het eerst een bepaald effect, gebied, materiaal of grafisch onderdeel tegenkomt, kan de benodigde shader op dat moment worden voorbereid. De GPU kan daardoor even moeten wachten, waardoor de speler een korte maar merkbare hapering ziet.

Dit verschijnsel staat bekend als shader compilation stutter.

Het probleem ligt dus niet noodzakelijk aan een te trage videokaart. Zelfs krachtige systemen kunnen dergelijke haperingen vertonen wanneer de game de benodigde shaders niet vooraf heeft klaargezet.

Advanced Shader Delivery verplaatst het werk naar voren

Microsoft probeert dit probleem met ASD anders aan te pakken.

In plaats van de shadercompilatie volledig aan de computer van de speler over te laten, worden shaders vooraf gecompileerd. De benodigde informatie wordt vervolgens samen met de game beschikbaar gesteld wanneer de speler het spel downloadt.

Daarmee wordt een belangrijk deel van de shadercompilatie uitgesteld noch uitgevoerd op het moment dat de speler het spel probeert te spelen: het voorbereidende werk is al eerder gedaan.

Het resultaat kan zijn:

• een kortere wachttijd bij de eerste start;
• minder shadercompilatie tijdens het spelen;
• minder haperingen die door runtime shadercompilatie worden veroorzaakt;
• en een lagere belasting van de CPU tijdens het opstarten.

Microsoft noemt daarnaast ook een mogelijk lager energieverbruik, omdat het apparaat minder shadercompilatie lokaal hoeft uit te voeren.

Ondersteuning wordt uitgebreid naar vrijwel het volledige pc-gpu-landschap

Een belangrijke ontwikkeling is dat Advanced Shader Delivery niet langer beperkt blijft tot één fabrikant.

Microsoft heeft de ondersteuning uitgebreid binnen de AMD RDNA-familie en breidt deze in oktober 2026 verder uit naar apparaten met hardware van Intel, NVIDIA en Qualcomm.

Op dit moment worden de volgende systemen genoemd.

AMD

Ondersteuning is beschikbaar voor:

• AMD RDNA 1
• AMD RDNA 2
• AMD RDNA 3
• AMD RDNA 3.5
• AMD RDNA 4

Daarvoor is minimaal AMD Adrenalin 26.6.1 vereist.

Qualcomm

ASD ondersteunt ook systemen met de Snapdragon X2-serie.

Daarvoor is minimaal driverversie 2026.08.3 vereist.

Intel

De ondersteuning voor Intel wordt uitgebreid naar onder andere:

• Intel Arc B570;
• Intel Arc B580;
• Intel Core Ultra Series 2;
• Intel Core Ultra Series 3.

NVIDIA

Voor NVIDIA wordt ondersteuning uitgebreid naar RTX-GPU's en RTX Spark.

Daarmee wordt ASD uiteindelijk beschikbaar voor een zeer brede selectie moderne Windows 11-systemen, in plaats van slechts voor een beperkte groep AMD-apparaten.

Windows 11 24H2 is vereist

Advanced Shader Delivery is geen functie die zonder verdere voorwaarden op iedere Windows 11-computer beschikbaar is.

Voor de huidige ondersteuning is minimaal:

Windows 11 versie 24H2

vereist.

Daarnaast moeten de GPU en het bijbehorende stuurprogramma ASD ondersteunen. Ook moet de game zelf de technologie hebben geïmplementeerd.

Dat laatste punt is belangrijk: het installeren van een recente Windows- of GPU-driver betekent niet automatisch dat iedere game Advanced Shader Delivery gaat gebruiken.

Ontwikkelaars moeten ASD in hun game implementeren

Dit is misschien wel het belangrijkste verschil met functies die Microsoft rechtstreeks in Windows kan inschakelen.

Advanced Shader Delivery werkt niet automatisch met bestaande games.

Een ontwikkelaar moet ondersteuning voor de technologie daadwerkelijk in zijn game integreren. Microsoft heeft hiervoor documentatie en ontwikkeltools beschikbaar gesteld waarmee ontwikkelaars hun shadergegevens kunnen voorbereiden en via de distributieketen aan spelers kunnen leveren.

Daarvoor wordt onder meer gewerkt met een State Object Database (SODB). Deze bevat de informatie over de shaderstatussen die een game gebruikt. Die gegevens kunnen vervolgens worden getest en verwerkt tot vooraf gecompileerde shaderinformatie.

De algemene werkwijze bestaat uit het voorbereiden van de shadergegevens, het testen van de vooraf gecompileerde shaders en vervolgens het beschikbaar stellen ervan via de distributieomgeving van de game.

Het gevolg is dat de technologie niet simpelweg een Windows-instelling is die Microsoft met één update voor alle bestaande games kan activeren.

De ontwikkelaar moet meewerken.

Gears of War: E-Day is het eerste grote voorbeeld

Een van de eerste games die gebruikmaakt van Advanced Shader Delivery binnen de uitgebreidere hardwareondersteuning is Gears of War: E-Day.

Microsoft heeft hiervoor samengewerkt met ontwikkelaar The Coalition.

Volgens Microsoft kan shadercompilatie bij de eerste start van de game met ASD worden teruggebracht tot slechts enkele seconden, terwijl dit op een doorsnee pc zonder de technologie enkele minuten kan duren. Microsoft stelt dat de shadercompilatietijd in deze situatie met ongeveer 95 procent kan worden verminderd.

Dat betekent niet dat iedere game automatisch een verbetering van 95 procent zal laten zien. De daadwerkelijke winst hangt af van de manier waarop een game shaders gebruikt, hoeveel shaders moeten worden verwerkt en hoe de ontwikkelaar ASD heeft geïntegreerd.

Wel laat het voorbeeld zien waarom Microsoft de technologie breder beschikbaar wil maken.

ASD is vooral interessant voor DirectX 12-games

De technologie is onderdeel van Microsoft's bredere ontwikkeling rond Direct3D 12.

Dat is relevant omdat moderne DirectX 12-games steeds meer gebruikmaken van complexe shaders en grafische pipelines. Naarmate games geavanceerdere belichting, materialen, effecten en geometrie gebruiken, neemt de hoeveelheid shadercode die moet worden verwerkt verder toe.

Voor ontwikkelaars betekent dit dat het traditionele model — shaders grotendeels op het systeem van de speler compileren — steeds meer nadelen kan krijgen.

Advanced Shader Delivery probeert dat probleem structureel aan te pakken door de compilatie zoveel mogelijk vooraf te laten plaatsvinden.

Niet hetzelfde als een gewone driverupdate

Het is daarom belangrijk om ASD niet te verwarren met bijvoorbeeld een nieuwe GPU-driver die automatisch de prestaties van bestaande games verbetert.

Een driverupdate kan ervoor zorgen dat een GPU nieuwe functies ondersteunt, maar daarmee krijgt een bestaande game nog geen Advanced Shader Delivery.

Er zijn in feite meerdere voorwaarden:

1. Windows 11 moet een geschikte versie hebben.
2. De GPU moet worden ondersteund.
3. Het GPU-stuurprogramma moet ASD ondersteunen.
4. De game moet Direct3D 12 gebruiken waar ASD van toepassing is.
5. De ontwikkelaar moet ASD in de game implementeren.
6. De distributieketen moet de benodigde vooraf gecompileerde shadergegevens kunnen leveren.

Pas wanneer die onderdelen samenkomen, kan een speler daadwerkelijk profiteren van de technologie.

Waarom dit voor pc-gaming belangrijk kan worden

Shadercompilatie is al langere tijd een bekend probleem in pc-games. Consoles hebben een veel voorspelbaardere hardwareomgeving, terwijl pc-games rekening moeten houden met een enorme verscheidenheid aan processors, GPU's, drivers en systeemconfiguraties.

Dat maakt vooraf voorbereide shaders complexer.

Microsoft probeert met Advanced Shader Delivery een deel van die complexiteit weg te nemen door shadercompilatie beter te stroomlijnen en het resultaat al tijdens de distributie van de game beschikbaar te maken.

Als meer ontwikkelaars de technologie gaan gebruiken, kan dat uiteindelijk betekenen dat spelers minder vaak worden geconfronteerd met lange shadercompilatieschermen en de bekende korte haperingen wanneer een game tijdens het spelen nieuwe shaders moet voorbereiden.

De technologie lost echter niet alle vormen van stuttering op. Haperingen kunnen ook andere oorzaken hebben, zoals CPU-belasting, streaming van game-assets, onvoldoende VRAM, driverproblemen, shadercacheproblemen of simpelweg een slecht geoptimaliseerde game-engine.

ASD richt zich specifiek op de problemen die ontstaan door shadercompilatie.

Microsoft wil ASD verder verspreiden

Met de uitbreiding naar AMD, Intel, NVIDIA en Qualcomm wordt Advanced Shader Delivery aanzienlijk interessanter voor ontwikkelaars.

Aanvankelijk was de technologie een relatief beperkte ontwikkeling voor specifieke hardware en apparaten. Inmiddels werkt Microsoft toe naar een situatie waarin een veel groter deel van het Windows 11-ecosysteem ervan kan profiteren.

Dat is belangrijk, want een technologie als ASD heeft pas echt waarde wanneer ontwikkelaars ervan uit kunnen gaan dat een groot deel van hun doelgroep de benodigde hardware bezit.

Microsoft stelt Advanced Shader Delivery inmiddels beschikbaar aan pc-gameontwikkelaars die Direct3D 12-games maken. Naarmate meer titels de technologie implementeren, kan het daardoor een steeds normaler onderdeel van het installatie- en opstartproces van Windows-games worden.

Voor spelers verandert er voorlopig vooral één ding: wanneer een game ASD ondersteunt en de pc aan de vereisten voldoet, hoeft een aanzienlijk deel van het shaderwerk niet meer op het moment van de eerste start of tijdens het spelen te worden uitgevoerd.

Dat kan de eerste start aanzienlijk versnellen en tegelijkertijd een belangrijke bron van shadergerelateerde haperingen verminderen.

De uitbreiding naar hardware van AMD, Intel, NVIDIA en Qualcomm vormt daarmee een belangrijke stap in Microsofts poging om shadercompilatie op Windows 11 minder zichtbaar en minder storend te maken.

Door: Drifter

Microsoft lijkt een opmerkelijke strategie te hebben gekozen om gebruikers van het vertrouwde Outlook Classic alsnog over de streep te trekken naar het nieuwe Outlook. In plaats van New Outlook om te bouwen tot een volwaardige, native Windows 10- en Windows 11-app, heeft Microsoft er nu voor gekozen om het uiterlijk van Outlook Classic vrijwel na te bouwen binnen New Outlook.

Gebruikers die moeite hebben met de moderne interface van New Outlook kunnen daardoor sinds kort een speciale klassieke Outlook-stijl inschakelen. Daarmee krijgt New Outlook een uiterlijk dat sterk doet denken aan de klassieke desktopversie van Outlook.

Dat klinkt aantrekkelijk voor gebruikers die de vertrouwde interface missen, maar er zit een belangrijke kanttekening aan: onder de motorkap blijft New Outlook gewoon New Outlook. De klassieke Windows-app is hiermee dus niet teruggekeerd.

Een klassieke Outlook-look als thema

Microsoft rolt sinds augustus 2026 een nieuwe, optionele instelling uit voor New Outlook op zowel Windows 10 als Windows 11. De instelling bevindt zich in:

Instellingen → Algemeen → Weergave → Klassieke Outlook-stijl inschakelen

Zodra deze optie wordt ingeschakeld, verandert het uiterlijk van New Outlook aanzienlijk.

Microsoft waarschuwt daarbij dat bepaalde instellingen niet beschikbaar zijn wanneer de klassieke Outlook-stijl wordt gebruikt. Dat heeft vooral betrekking op de personalisatie van de interface. De normale sectie Thema's wordt namelijk grotendeels uitgeschakeld.

Dat betekent onder meer dat gebruikers niet langer gebruik kunnen maken van:

• aangepaste thema's;
• Copilot-thema's;
• afbeeldingen als achtergrond;
• bepaalde accentkleuren;
• andere moderne visuele aanpassingen.

Je moet dus kiezen: de moderne personalisatie van New Outlook óf de klassieke uitstraling van Outlook Classic.

Voor gebruikers die vooral het vertrouwde uiterlijk terug willen, zal dat waarschijnlijk geen groot probleem zijn.

New Outlook ziet er opeens opvallend vertrouwd uit

Het verschil is groter dan je misschien zou verwachten.

Microsoft heeft niet simpelweg een andere kleurstelling toegevoegd. Er zijn op verschillende plaatsen in de interface wijzigingen aangebracht om New Outlook visueel veel dichter bij Outlook Classic te brengen.

Zo veranderen onder meer:

• de titelbalk;
• de pictogrammen;
• de mappenlijst;
• het lint;
• de navigatie;
• de kalenderinterface;
• de weergave van e-mails;
• de typografie;
• de onderlinge afstanden;
• verschillende knoppen en opdrachten;
• het compositievenster voor nieuwe berichten.

Zelfs het Outlook-pictogram wordt aangepast.

In de klassieke stijl krijgt Outlook weer het oudere, veelkleurige Outlook-pictogram, terwijl verschillende andere pictogrammen eveneens zijn aangepast aan de traditionele Outlook-uitstraling.

Een van de opvallendste veranderingen is de titelbalk. De karakteristieke blauwe, van een patroon voorziene achtergrond die bij de moderne New Outlook-interface hoort, verdwijnt.

In de lichte modus maakt deze plaats voor een veel neutralere achtergrond die sterk doet denken aan de klassieke desktopversie.

De Quick Access Toolbar keert gedeeltelijk terug

Microsoft heeft ook twee kleine knoppen toegevoegd aan de linkerbovenkant van het venster:

• Verzenden/ontvangen
• Ongedaan maken

Deze knoppen doen denken aan de klassieke Quick Access Toolbar van Outlook Classic.

Het lijkt misschien een klein detail, maar juist dit soort elementen zorgt ervoor dat de nieuwe interface voor ervaren Outlook-gebruikers veel vertrouwder aanvoelt.

Microsoft heeft daarmee duidelijk geprobeerd niet alleen de kleuren en pictogrammen te veranderen, maar ook bepaalde interacties en de plaatsing van functies herkenbaar te maken.

Ook de navigatie wordt klassieker

De navigatiebalk ondergaat eveneens enkele veranderingen.

De verschillen zijn hier minder ingrijpend, maar in de donkere modus wordt de achtergrond bijvoorbeeld donkerder en worden de pictogrammen voor onderdelen zoals:

• Mail;
• Agenda;
• Personen;
• en andere Outlook-onderdelen

meer als monochrome lijnpictogrammen weergegeven.

Daarmee wordt de kleurrijke, moderne uitstraling van New Outlook verder teruggedrongen.

Het resultaat is een interface die veel meer lijkt op de Outlook-omgeving die gebruikers jarenlang op hun Windows-pc hebben gebruikt.

De kalender krijgt eveneens een klassieke behandeling

Ook de agenda is aangepast.

In de klassieke Outlook-stijl krijgt de kalender een lint dat meer overeenkomt met Outlook Classic. Microsoft heeft verschillende opdrachten en groepen opnieuw gerangschikt.

Zo zijn er onder meer knoppen voor:

• Vandaag
• Volgende 7 dagen

ondergebracht in een nieuwe groep Ga naar.

Daarnaast is er binnen Agenda's beheren een knop Toevoegen.

Dat wijkt af van de moderne New Outlook-interface, waarin gebruikers onder meer opties tegenkomen zoals filters, gesplitste weergave en afdrukken.

Ook in de kalender verschijnt een Map-tabblad, iets wat opnieuw sterk doet denken aan de klassieke Outlook-versie.

Microsoft heeft daarmee duidelijk geprobeerd om niet alleen het uiterlijk van Outlook Classic na te bootsen, maar ook de manier waarop gebruikers bepaalde functies terugvinden.

Microsoft verandert ook typografie en pictogrammen

Volgens Microsoft gaat het bij de klassieke stijl om meer dan alleen een visuele skin.

De klassieke modus voert gecoördineerde wijzigingen door in verschillende onderdelen van Outlook, waaronder:

• visuele vormgeving;
• indeling;
• typografie;
• pictogrammen;
• bepaalde interacties.

Het doel daarvan is om gebruikers die overstappen van Outlook Classic een vertrouwdere omgeving te bieden, terwijl ze wel gebruik blijven maken van de mogelijkheden van New Outlook.

Dat is een belangrijk onderscheid.

Microsoft probeert dus niet daadwerkelijk Outlook Classic opnieuw te bouwen. Het bedrijf probeert ervoor te zorgen dat gebruikers van Outlook Classic zich minder vervreemd voelen wanneer zij naar New Outlook overstappen.

De mappenlijst lijkt weer op die van Outlook Classic

Een andere opvallende verandering is de mappenlijst aan de linkerkant.

In de moderne versie van New Outlook worden naast mappen zoals Postvak IN, Concepten en Verzonden items verschillende pictogrammen weergegeven.

In de klassieke stijl verdwijnen deze pictogrammen grotendeels.

De mappen worden daardoor compacter weergegeven en er komt meer informatie op hetzelfde scherm te staan. Ook de tekst is kleiner, waardoor de interface meer overeenkomt met de traditionele Outlook-desktopapp.

Voor gebruikers die tientallen of zelfs honderden mappen hebben, kan dit bovendien praktisch zijn: er past simpelweg meer informatie in dezelfde hoeveelheid schermruimte.

Volledige accountnamen in Favorieten

Ook de sectie Favorieten is aangepast.

In de klassieke stijl wordt bij een Postvak IN de volledige accountnaam weergegeven. In plaats van een afgekorte naam krijgt de gebruiker daardoor meer context over welk account bij een bepaalde map hoort.

Dat is vooral handig voor mensen die met meerdere accounts werken, bijvoorbeeld een persoonlijk Microsoft-account naast één of meerdere werkaccounts.

'Gedeeld met mij' keert terug

Een andere interessante toevoeging is de sectie Gedeeld met mij.

Bij een werkaccount kunnen daar gedeelde mailboxen verschijnen waartoe de gebruiker toegang heeft.

Ook dit is een functie die gebruikers van Outlook Classic zullen herkennen. Voor organisaties waarin medewerkers met gedeelde mailboxen werken, kan zo'n overzicht aanzienlijk overzichtelijker zijn dan wanneer gedeelde mailboxen op een minder prominente plaats in de interface staan.

De e-maillijst wordt weer veel meer zoals vroeger

Misschien wel een van de meest herkenbare veranderingen zit in de manier waarop berichten in de berichtenlijst worden gegroepeerd.

New Outlook groepeerde berichten voorheen op een meer moderne manier, bijvoorbeeld per maand.

In de klassieke stijl worden berichten juist gegroepeerd met aanduidingen zoals:

• Gisteren
• Woensdag
• Zondag
• Vorige week
• Twee weken geleden
• Vorige maand

Daarnaast wordt bij berichten de dag van de week naast de datum weergegeven, bijvoorbeeld:

Wo 30-09-2026

Dat lijkt een klein verschil, maar het geeft de berichtenlijst onmiddellijk een veel traditionelere Outlook-uitstraling.

Voor veel gebruikers is dit bovendien sneller te scannen. Een relatieve aanduiding als "Gisteren" of "Vorige week" vertelt vaak directer wanneer een bericht is binnengekomen dan een volledige datum.

Het lint is misschien wel de grootste verandering

De meest zichtbare aanpassing is waarschijnlijk het lint bovenaan het venster.

Het moderne New Outlook heeft een veel eenvoudigere interface dan Outlook Classic. De klassieke modus brengt daar een groot aantal vertrouwde elementen van het traditionele lint terug.

In de mailweergave verschijnen bijvoorbeeld opnieuw tabbladen zoals:

• Bestand
• Start
• Weergave
• Help
• Verzenden/ontvangen
• Map

Daarmee krijgt de interface opnieuw de structuur die veel ervaren Outlook-gebruikers jarenlang gewend waren.

Ook de grote blauwe knop waarmee een nieuw bericht wordt gemaakt, verandert.

In plaats van de moderne knop Nieuwe mail verschijnt een neutralere knop:

Nieuwe e-mail

Daarnaast is er een afzonderlijke vervolgkeuzeknop Nieuwe items.

Ook de pictogrammen bij deze opdrachten zijn aangepast zodat ze meer overeenkomen met Outlook Classic.

Het tabblad Verzenden/ontvangen is voorlopig nog beperkt

Hoewel Microsoft het klassieke lint grotendeels nabootst, zijn niet alle onderdelen even uitgebreid.

Het tabblad Verzenden/ontvangen is bijvoorbeeld nog relatief eenvoudig.

Daar staan momenteel vooral de functies:

• Alle mappen verzenden/ontvangen
• Offline werken

Dat is aanzienlijk minder uitgebreid dan wat gebruikers uit de volledige klassieke Outlook-app gewend zijn.

De aanwezigheid van het tabblad is dus vooral belangrijk voor de herkenbaarheid van de interface; het betekent niet automatisch dat New Outlook op dit punt dezelfde mogelijkheden biedt als Outlook Classic.

Ook het tabblad Map voelt vertrouwd aan

Het tabblad Map bevat onder meer opties voor:

• een nieuwe map maken;
• een nieuwe zoekmap maken;
• een map aan Favorieten toevoegen;
• opties voor het mappenvenster.

Ook hier probeert Microsoft duidelijk de bekende structuur van Outlook Classic terug te brengen.

Voor ervaren gebruikers betekent dit dat functies op plaatsen staan waar ze ongeveer verwachten ze te vinden.

Het tabblad Start krijgt oude functies terug

Op het tabblad Start zijn eveneens klassieke elementen terug te vinden.

Zo is er opnieuw een sectie Groepen, met onder andere:

• Nieuwe groep
• Groepen zoeken

Ook de optie Verzenden naar OneNote is opnieuw prominent aanwezig.

Dit zijn functies die onderdeel waren van de klassieke Outlook-interface en die nu visueel opnieuw een herkenbare plek krijgen.

Het tabblad Weergave wordt eveneens klassieker

Ook het tabblad Weergave heeft een andere indeling gekregen.

Daar vinden we onder meer opties voor:

• Compactere afstand gebruiken;
• Gespreksinstellingen;
• Te-doen-balk.

Vooral de terugkeer van de Te-doen-balk is interessant voor gebruikers die Outlook Classic jarenlang als een geïntegreerde werkplek gebruikten.

Microsoft probeert hiermee opnieuw het gevoel te creëren dat Outlook meer is dan alleen een webachtige mailbox.

Ook het venster voor het schrijven van e-mails verandert

De klassieke uitstraling stopt bovendien niet bij het hoofdvenster.

Wanneer je een nieuw bericht opstelt, krijgt ook het compositievenster een meer traditionele uitstraling.

Bovenaan verschijnen vertrouwde tabbladen zoals:

• Bericht
• Invoegen
• Tekst opmaken
• Tekenen
• Opties

Daaronder staat opnieuw een lint met de bijbehorende opmaak- en berichtfuncties.

Voor iemand die jarenlang met Outlook Classic heeft gewerkt, zal dit daardoor veel vertrouwder aanvoelen dan de oorspronkelijke New Outlook-interface.

Microsoft heeft dus behoorlijk veel aangepast

Wie alleen naar de naam "klassieke stijl" kijkt, zou kunnen denken dat Microsoft simpelweg een oud kleurenschema over New Outlook heen heeft gelegd.

Dat blijkt niet het geval.

Microsoft heeft opvallend veel onderdelen van de interface aangepast. Niet alleen kleuren en pictogrammen, maar ook:

• de structuur van het lint;
• de plaats van opdrachten;
• de mappenlijst;
• de manier waarop berichten worden gegroepeerd;
• de kalender;
• de typografie;
• de navigatie;
• het compositievenster;
• verschillende knoppen;
• bepaalde interacties.

Het resultaat komt daardoor behoorlijk dicht in de buurt van Outlook Classic.

Wie alleen naar screenshots van de interface kijkt, kan gemakkelijk de indruk krijgen dat hij daadwerkelijk naar de klassieke Outlook-desktopapp kijkt.

Maar één belangrijk probleem blijft bestaan

Er is echter een nogal fundamenteel verschil. New Outlook is nog steeds New Outlook.

De klassieke stijl verandert vooral de manier waarop het programma eruitziet en zich op bepaalde punten gedraagt. Het verandert niet de onderliggende architectuur van de toepassing.

New Outlook blijft een moderne, webgebaseerde toepassing die binnen Windows gebruikmaakt van een Edge-gebaseerde omgeving.

Daarmee blijft een van de belangrijkste kritiekpunten van veel Outlook Classic-gebruikers overeind.

Het probleem is namelijk nooit uitsluitend het uiterlijk van New Outlook geweest.

Voor veel gebruikers gaat de voorkeur voor Outlook Classic juist over zaken als:

• prestaties;
• geheugengebruik;
• offlinefunctionaliteit;
• beschikbaarheid van functies;
• integratie met Windows;
• gedrag van de desktopapp;
• uitgebreide configuratiemogelijkheden;
• betrouwbaarheid bij een slechte of ontbrekende internetverbinding;
• de manier waarop Outlook met lokale gegevens en accounts omgaat.

Een klassieke gebruikersinterface lost die onderliggende verschillen niet op.

Een vertrouwd uiterlijk kan de overstap gemakkelijker maken

Toch is de stap van Microsoft begrijpelijk.

Een van de grootste problemen bij het vervangen van een jarenlang gebruikte desktopapplicatie is gewenning.

Outlook Classic heeft door de jaren heen een enorme hoeveelheid gebruikers opgebouwd die precies weten waar bepaalde functies zitten. Zij kennen de linttabbladen, pictogrammen, mappenstructuur en sneltoetsen.

Wanneer Microsoft vervolgens een volledig nieuwe interface introduceert, moeten deze gebruikers opnieuw leren werken met een programma dat ze dagelijks gebruiken.

Door het uiterlijk van Outlook Classic na te bootsen, wordt die overstap minder ingrijpend.

Microsoft kan daarmee een belangrijk psychologisch obstakel wegnemen:

New Outlook ziet er nu veel meer uit als het Outlook-programma dat gebruikers al kennen.

Maar het is geen echte terugkeer van Outlook Classic

Daar moeten gebruikers zich wel bewust van blijven. De nieuwe instelling betekent niet dat Microsoft Outlook Classic opnieuw heeft gebouwd.

Het betekent evenmin dat de klassieke desktopversie onder de motorkap van New Outlook draait. Het is in essentie een uitgebreide interface- en gedragslaag bovenop New Outlook.

Dat verklaart tegelijkertijd waarom Microsoft dit relatief eenvoudig kan realiseren.

New Outlook is uiteindelijk gebaseerd op webtechnologie. Microsoft kan daardoor de interface relatief flexibel aanpassen met wijzigingen in onder meer stijl, indeling, HTML, CSS en JavaScript.

Het bedrijf hoeft geen volledig nieuwe native Windows-applicatie te ontwikkelen om een andere gebruikerservaring te creëren.

En precies daar zit de ironie

Microsoft lijkt hiermee een probleem op te lossen dat het zelf heeft veroorzaakt.

Veel gebruikers vroegen niet noodzakelijk om een nieuwe interface. Ze wilden vooral een moderne Outlook die de voordelen van de klassieke desktopversie zou behouden.

In plaats daarvan kwam er New Outlook, dat in veel opzichten moderner oogt en eenvoudiger is opgebouwd, maar tegelijkertijd door ervaren gebruikers als een achteruitgang wordt ervaren.

Nu probeert Microsoft deze gebruikers tegemoet te komen door de nieuwe applicatie er steeds meer uit te laten zien als de oude.

Dat levert een merkwaardige situatie op:

Microsoft heeft een nieuwe Outlook gebouwd en maakt die nieuwe Outlook vervolgens steeds meer zoals de oude Outlook.

De grote vraag blijft: waar blijft de native Windows-app?

De klassieke stijl is daarom een interessante stap, maar lost het fundamentele probleem voor veel Outlook Classic-gebruikers niet op.

Als iemand Outlook Classic vooral waardeert vanwege de native Windows-architectuur, betere offlinewerking, lagere afhankelijkheid van webtechnologie of het gevoel dat Outlook daadwerkelijk als Windows-desktopapplicatie draait, verandert deze nieuwe instelling daar weinig aan.

Je krijgt dan wel de vertrouwde interface, maar nog steeds de moderne New Outlook onder de motorkap.

En dat betekent dat de klassieke uitstraling uiteindelijk een beetje voelt als een zorgvuldig aangebrachte laag over een fundamenteel andere applicatie.

Microsoft heeft dus een indrukwekkende poging gedaan om het uiterlijk en een deel van de gebruikerservaring van Outlook Classic terug te brengen.

Maar als gebruikers eigenlijk vragen om Outlook Classic zelf, is een thema natuurlijk niet hetzelfde als de oorspronkelijke applicatie.

Door: Drifter

Google gaat de manier waarop individuele gebruikers toegang krijgen tot zijn Gemini-AI-modellen aanzienlijk veranderen. Vanaf volgende week wordt niet alleen de hoeveelheid gebruik afhankelijk van het abonnement, maar ook welke Gemini-modellen gebruikers daadwerkelijk kunnen inzetten. Daarmee komt er een duidelijker onderscheid tussen gratis gebruikers en klanten die voor een Google AI-abonnement betalen.

Vooral mensen die Gemini gratis gebruiken en abonnees van het goedkoopste AI Plus-abonnement krijgen met de nieuwe aanpak te maken. Zij verliezen toegang tot bepaalde krachtigere modellen. De duurdere AI Pro- en AI Ultra-abonnementen behouden hun huidige modeltoegang en krijgen op sommige punten zelfs extra mogelijkheden.

Gratis gebruikers krijgen alleen toegang tot het lichtste model

De grootste verandering geldt voor mensen die geen betaald Google AI-abonnement hebben. Zij kunnen Gemini voortaan alleen nog gebruiken met Flash-Lite 3.5. Google positioneert dit model als de optie voor snelle antwoorden en alledaagse, relatief eenvoudige taken.

De krachtigere modellen Flash 3.6 en Pro 3.1 verdwijnen voor deze groep. Dat betekent dat gratis gebruikers niet langer zelf kunnen kiezen voor het model dat bedoeld is voor algemene ondersteuning of voor het model dat speciaal is ontwikkeld voor complexer en geavanceerder redeneerwerk.

Tot nu toe was het onderscheid tussen gratis en betaalde gebruikers vooral gebaseerd op hoeveel je een bepaald model mocht gebruiken. Gratis gebruikers konden in veel gevallen nog steeds met dezelfde modellen werken als betalende klanten, maar liepen sneller tegen gebruikslimieten aan. Met de nieuwe aanpak verandert dat principe.

Google koppelt modeltoegang voortaan rechtstreeks aan het abonnement.

Ook het goedkoopste betaalde abonnement levert in

Ook gebruikers van Google AI Plus, het goedkoopste betaalde abonnement van ongeveer 4,99 euro per maand, krijgen te maken met een beperking.

Deze gebruikers behouden toegang tot Flash 3.6, dat bedoeld is voor algemene ondersteuning en dagelijkse taken. De toegang tot het krachtigere Pro 3.1 wordt echter ingetrokken.

Daarmee ontstaat een duidelijke driedeling:

• Gratis: alleen Flash-Lite 3.5;
• AI Plus: Flash-Lite 3.5 en Flash 3.6;
• AI Pro en AI Ultra: toegang tot de krachtigere modellen en functies.

Vooral het verdwijnen van Pro voor AI Plus-abonnees is opvallend. Wie voorheen bereid was om een klein bedrag per maand te betalen om toegang te krijgen tot meer mogelijkheden, krijgt daarmee niet langer automatisch toegang tot het krachtigste beschikbare redeneermodel.

AI Pro krijgt toegang tot Deep Think

Voor gebruikers met het duurdere AI Pro-abonnement verandert er op een ander vlak juist iets positiefs. Zij krijgen toegang tot Deep Think.

Deep Think is een speciale redeneermodus waarbij Gemini meer nadruk legt op het grondig analyseren van een probleem. Het systeem kan daarbij verschillende mogelijke redeneringen meer parallel onderzoeken voordat het tot een antwoord komt.

Dat kan vooral nuttig zijn bij ingewikkelde vragen waarbij niet alleen snelheid, maar vooral de kwaliteit van het redeneerproces belangrijk is. Denk bijvoorbeeld aan complexe analyses, technische vraagstukken of problemen waarbij meerdere stappen logisch met elkaar moeten worden verbonden.

Daar staat wel een nadeel tegenover: Deep Think is minder snel dan de reguliere manier waarop Gemini antwoord geeft. Gebruikers leveren dus snelheid in voor een uitgebreidere en diepere analyse.

Voor AI Pro en AI Ultra verandert de toegang tot de overige modellen volgens de nieuwe indeling verder niet wezenlijk.

Niet alleen modellen, maar ook gebruikslimieten blijven verschillen

De wijziging betekent overigens niet dat iedereen met toegang tot een bepaald model dat model onbeperkt kan gebruiken. Google blijft werken met gebruikslimieten die afhankelijk zijn van het abonnement.

Die limieten zijn bovendien niet simpelweg uit te drukken in een vast aantal vragen per dag of per maand. Volgens Google kunnen verschillende factoren bepalen hoeveel gebruik iemand krijgt.

Daarbij wordt onder meer gekeken naar:

• de complexiteit van de opdracht;
• de functies die in Gemini worden gebruikt;
• de lengte van het gesprek;
• het gekozen model;
• en het type abonnement.

Betalende gebruikers krijgen daarbij hogere gebruikslimieten dan mensen die Gemini zonder betaald abonnement gebruiken.

De beschikbare limieten worden periodiek vernieuwd. In de praktijk worden de limieten iedere vijf uur opnieuw ingesteld. Daarnaast bestaan er ook wekelijkse limieten, waardoor intensief gebruik gedurende langere tijd eveneens kan worden beperkt.

Dat maakt het moeilijk om vooraf precies te bepalen hoeveel vragen iemand met een bepaald abonnement kan stellen. Een korte, eenvoudige vraag verbruikt immers niet noodzakelijk evenveel capaciteit als een lange opdracht waarvoor een geavanceerd redeneermodel moet worden ingezet.

Van gelijke modellen naar een abonnementsmodel met verschillende niveaus

De belangrijkste verandering zit daarom niet alleen in de hoogte van de gebruikslimieten, maar in het onderliggende principe.

Voorheen konden verschillende soorten Gemini-gebruikers in grote lijnen met dezelfde modellen werken. Het verschil zat vooral in de hoeveelheid gebruik die Google toestond. Een gratis gebruiker en een betalende gebruiker konden daardoor in bepaalde situaties hetzelfde model gebruiken, waarbij de betalende gebruiker simpelweg meer ruimte kreeg voordat een limiet werd bereikt.

Dat verandert nu.

Google maakt voortaan onderscheid op twee verschillende niveaus:

1. Welke modellen je mag gebruiken.
2. Hoe intensief je die modellen mag gebruiken.

Een duurder abonnement biedt dus niet alleen meer vragen of een hogere gebruikslimiet, maar geeft ook toegang tot krachtigere AI-modellen en aanvullende functies.

Voor gebruikers betekent dit dat een goedkoper abonnement niet meer simpelweg een versie met minder gebruik is. Het wordt daadwerkelijk een beperktere versie van Gemini.

Gemini gaat daarmee meer lijken op ChatGPT

Met deze strategie beweegt Google in de richting van een abonnementsmodel dat ook bij ChatGPT herkenbaar is.

Ook OpenAI koppelt de beschikbare AI-modellen en functies aan het abonnement van een gebruiker. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar hoeveel berichten iemand mag versturen, maar bestaan er verschillende limieten voor specifieke modellen, soorten opdrachten en denkmodi.

Google kiest nu voor een vergelijkbare aanpak. Het bedrijf gebruikt daarbij verschillende Gemini-modellen voor verschillende niveaus van gebruik:

Flash-Lite is vooral gericht op snelheid en eenvoudige taken, Flash is bedoeld als algemene middenoptie en Pro richt zich op complexere opdrachten en geavanceerd redeneerwerk. Met Deep Think wordt daar voor bepaalde betalende gebruikers nog een extra redeneerniveau bovenop gezet.

Vooral voor gratis gebruikers is de verandering groot

Voor de gemiddelde gebruiker betekent de wijziging dat het verschil tussen de gratis en betaalde versie van Gemini aanzienlijk groter wordt.

Wie Gemini alleen gebruikt voor eenvoudige vragen, korte teksten, samenvattingen of andere dagelijkse taken, zal waarschijnlijk vooral met Flash-Lite te maken krijgen. Voor dergelijke toepassingen kan dat model voldoende zijn.

Maar gebruikers die Gemini inzetten voor ingewikkeldere opdrachten en daarvoor bewust het Pro-model gebruikten, krijgen met een belangrijke beperking te maken. Zij zullen daarvoor voortaan een abonnement nodig hebben dat toegang tot Pro biedt.

Ook AI Plus-gebruikers moeten daardoor opnieuw naar de prijs-kwaliteitverhouding van hun abonnement kijken. Voor ongeveer 4,99 euro per maand krijgen zij nog steeds voordelen ten opzichte van gratis gebruikers, maar toegang tot Pro behoort daar straks niet meer toe.

Google maakt daarmee de verschillen tussen abonnementen veel duidelijker

De nieuwe aanpak maakt de verschillende Google AI-abonnementen duidelijker van elkaar afhankelijk.

Het gratis niveau wordt vooral een instapversie voor snelle en eenvoudige AI-hulp. AI Plus bevindt zich daarboven en biedt toegang tot een krachtiger algemeen model, maar niet tot de meest geavanceerde redeneermogelijkheden. AI Pro en AI Ultra zijn bedoeld voor gebruikers die juist toegang willen tot de krachtigste modellen, hogere gebruikslimieten en aanvullende functies.

Daarmee verschuift Google van een systeem waarin vooral de hoeveelheid gebruik bepalend was naar een systeem waarin zowel de hoeveelheid gebruik als de kwaliteit en kracht van het beschikbare model afhankelijk zijn van wat je betaalt.

Voor gebruikers die Gemini intensief gebruiken of specifiek vertrouwen op het Pro-model, kan die verandering daardoor een stuk belangrijker zijn dan een gewone verlaging van een gebruikslimiet.

Door: Rooftop

Windows 10 is officieel met pensioen, maar weigert voorlopig van het toneel te verdwijnen. Miljoenen pc's draaien nog altijd op het inmiddels afgeschreven besturingssysteem. Microsoft maakt dat steeds minder aantrekkelijk: beveiligingsupdates worden een betaalde aangelegenheid, de rekening voor bedrijven loopt ieder jaar verder op en ondertussen groeit Windows 11 door.

Vijf jaar na de introductie heeft Windows 11 volgens de meest recente StatCounter-metingen ongeveer 71,5 procent van het Windows-aandeel in handen. Windows 10 blijft steken op circa 27,8 procent. Daarmee is de opvolger inmiddels ruimschoots de dominante Windows-versie.

Microsoft publiceert zelf geen actuele, wereldwijde cijfers over het gebruik van Windows-versies. De cijfers van StatCounter zijn daarom geen officiële telling van alle Windows-pc's, maar ze laten wel een ontwikkeling zien die moeilijk te negeren is: de Windows 10-gebruiker wordt steeds nadrukkelijker richting Windows 11 geduwd.

En dat gebeurt niet alleen met nieuwe functies.

Windows 11 hoefde Windows 10 niet te verslaan

De merkwaardige conclusie na vijf jaar Windows 11 is dat Microsoft het oude besturingssysteem eigenlijk niet hoefde te verslaan.

Windows 10 had lange tijd alles mee. Het was vertrouwd, stabiel en voor de meeste gebruikers meer dan voldoende. De overstap naar Windows 11 bracht bovendien niet het soort fundamentele vernieuwing met zich mee dat gebruikers massaal deed verlangen naar een upgrade.

Integendeel: de introductie van Windows 11 werd juist gekenmerkt door discussie over hardware-eisen, een gewijzigde gebruikersinterface en functies die gebruikers niet noodzakelijk als vooruitgang beschouwden.

Toch is Windows 11 inmiddels dominant.

De reden is simpel: Windows 10 heeft een einddatum gekregen.

Microsoft beëindigde de reguliere ondersteuning op 14 oktober 2025. Vanaf dat moment is Windows 10 niet plotseling onbruikbaar geworden, maar het verschil tussen 'het werkt nog' en 'het wordt nog veilig ondersteund' is steeds belangrijker.

Daarmee veranderde een vrijwillige upgrade in een praktisch noodzakelijke migratie.

Wie niet overstapt, moet betalen

Voor organisaties is de boodschap van Microsoft nog duidelijker.

Bedrijven die Windows 10-systemen na het einde van de reguliere ondersteuning willen blijven gebruiken, kunnen daarvoor Extended Security Updates aanschaffen. Daarmee krijgen ze gedurende een beperkte periode nog beveiligingsupdates, maar het is geen voortzetting van de normale levenscyclus van Windows 10.

Het prijskaartje maakt het verschil.

Het eerste jaar kost zakelijke ESU ongeveer 61 dollar per apparaat. In het tweede jaar verdubbelt dat bedrag naar 122 dollar. In het derde en laatste jaar loopt het op naar 244 dollar.

Wie de volledige periode wil overbruggen, komt daarmee uit op ongeveer 427 dollar per apparaat.

Bij één pc valt dat misschien mee. Bij duizend pc's praat je over 427.000 dollar.

Daarmee wordt ESU iets heel anders dan een handige verlenging van Windows 10. Het wordt een financiële prikkel om eindelijk te migreren.

En Microsoft maakt daarbij nog een belangrijk punt: wie pas later instapt, kan niet simpelweg alleen het laatste, goedkoopste jaar kopen. De ESU-jaren zijn cumulatief.

Hoe langer een organisatie wacht, hoe duurder het wordt om te blijven wachten.

Windows 10 wordt daarmee een dure uitzondering

Dat is strategisch slim van Microsoft.

Een organisatie kan technisch gezien nog jarenlang met Windows 10 doorwerken. De hardware kan snel genoeg zijn, de applicaties kunnen probleemloos functioneren en gebruikers kunnen tevreden zijn.

Maar Microsoft heeft het economische speelveld veranderd.

De keuze is niet langer:

'Windows 10 werkt prima, waarom zouden we upgraden?'

De vraag wordt:

'Is het goedkoper om te migreren of ieder jaar opnieuw te betalen om niet te hoeven migreren?'

Dat is een wezenlijk andere discussie.

Voor grote organisaties kunnen migraties complex zijn. Oude applicaties, maatwerksoftware, industriële systemen en afhankelijkheden tussen hardware en software maken een Windows-upgrade soms veel ingewikkelder dan het vervangen van een paar computers.

Microsoft weet dat. ESU biedt die organisaties daarom een uitweg — maar wel een steeds duurdere.

Consumenten krijgen meer ademruimte

Particuliere gebruikers worden minder hard geraakt.

Microsoft biedt consumenten mogelijkheden om Windows 10 langer van beveiligingsupdates te voorzien zonder hetzelfde zakelijke prijskaartje. Afhankelijk van de situatie kunnen gebruikers daarbij onder meer gebruikmaken van Microsoft Rewards-punten of synchronisatie via Windows Backup.

Voor consumenten in de Europese Economische Ruimte zijn bovendien ruimere voorwaarden van toepassing.

Microsoft heeft de gratis ondersteuning voor consumenten daarnaast verder verlengd. Daardoor hebben particuliere gebruikers meer tijd om hun overstap te plannen.

Dat verandert echter niets aan de richting waarin de markt beweegt.

Windows 10 wordt niet opnieuw een volwaardig ondersteund platform. Het krijgt alleen meer tijd voordat het definitief wordt losgelaten.

En dan is er nog de hardware

Voor veel gebruikers ligt het probleem niet bij Windows 11 zelf, maar bij de computer waarop het moet draaien.

Microsoft stelde voor Windows 11 strengere hardware-eisen dan gebruikers bij eerdere Windows-upgrades gewend waren. Vooral TPM 2.0, Secure Boot en de processorvereisten zorgden ervoor dat een flinke groep bestaande pc's officieel buiten de boot viel.

Dat heeft een merkwaardig gevolg.

Een computer kan technisch nog uitstekend functioneren en tegelijkertijd door Microsoft als ongeschikt voor de opvolger van zijn eigen besturingssysteem worden beschouwd.

Voor de gebruiker betekent dat een pijnlijke keuze: een verder prima pc vervangen omdat de softwareondersteuning ophoudt.

Er bestaan manieren om Windows 11 op bepaalde niet-ondersteunde systemen te installeren, maar voor organisaties is dat doorgaans geen aantrekkelijke strategie. Wie bedrijfskritische systemen beheert, wil liever niet afhankelijk zijn van een configuratie die buiten Microsoft's officiële ondersteuningsmodel valt.

De hardnekkige Windows 10-pc is niet altijd een oude kantoorcomputer

Het resterende Windows 10-aandeel bestaat bovendien niet alleen uit mensen die simpelweg geen zin hebben om op de upgrade-knop te drukken.

In industriële omgevingen kunnen oude Windows-systemen onderdeel zijn van complete productie- en controlesystemen. Software kan afhankelijk zijn van specifieke drivers, hardwarekaarten of meetapparatuur. Soms is een combinatie van hardware en software jarenlang gecertificeerd en nooit getest met een nieuwe Windows-versie.

Dan is 'even upgraden naar Windows 11' geen optie.

Een pc die in een kantoor staat, kan binnen een uur opnieuw worden geïnstalleerd. Een pc die een productielijn bestuurt, kan onderdeel zijn van een proces waarbij een foutieve upgrade duizenden euro's per uur kost.

Dat verklaart waarom oude Windows-versies soms veel langer blijven bestaan dan Microsoft lief is.

Windows 11 zelf is niet bepaald onomstreden

Dat Windows 11 groeit, betekent overigens niet dat gebruikers alle keuzes van Microsoft omarmen.

De interface is op verschillende punten aangepast. De taakbalk en het Startmenu hebben wijzigingen gekregen die niet iedereen als verbetering ziet. Ook de zoekfunctie heeft regelmatig kritiek gekregen.

Daarbovenop komt Microsoft's steeds intensievere inzet op Copilot en andere AI-functies.

Microsoft ziet Windows duidelijk niet meer uitsluitend als een lokaal besturingssysteem. Het moet steeds nadrukkelijker fungeren als toegangspoort tot Microsoft's cloud-, AI- en abonnementsdiensten.

Dat levert mogelijkheden op, maar roept ook weerstand op.

Een gebruiker die simpelweg bestanden wil zoeken en een applicatie wil starten, heeft niet noodzakelijk behoefte aan een steeds verder geïntegreerde AI-assistent.

De vraag is daarom niet alleen wat Microsoft technisch met Windows 11 kan doen, maar ook hoeveel van die nieuwe functionaliteit gebruikers daadwerkelijk willen.

De 'laatste Windows' was toch niet de laatste Windows

De overgang is ook interessant vanuit historisch perspectief.

Toen Windows 10 in 2015 verscheen, presenteerde Microsoft het besturingssysteem als een fundamenteel andere fase voor Windows. De bekende uitspraak dat Windows 10 mogelijk de 'laatste Windows' zou zijn, suggereerde dat Microsoft af wilde van het klassieke model waarin om de paar jaar een volledig nieuwe Windows-versie verschijnt.

Windows zou voortaan voortdurend worden bijgewerkt. Dat idee bleek niet helemaal houdbaar. In 2021 verscheen Windows 11 alsnog.

De merknaam bleef bestaan, het versienummer kwam terug en gebruikers kregen opnieuw te maken met een nieuwe generatie hardware- en systeemvereisten.

Achteraf bezien was 'de laatste Windows' dus vooral een beschrijving van Microsoft's toenmalige marketing- en ontwikkelstrategie, geen belofte dat het nummer 10 eeuwig zou blijven staan.

Microsoft heeft geleerd van de migratie

De huidige aanpak is voor Microsoft aanzienlijk efficiënter.

Het bedrijf hoeft Windows 10 niet actief te verbieden. Het hoeft gebruikers zelfs niet onmiddellijk te dwingen hun pc te vervangen.

Het kan simpelweg de ondersteuning beëindigen, beveiligingsupdates achter een betaald programma plaatsen, Windows 11 op nieuwe hardware standaardiseren en ondertussen nieuwe diensten vooral rond Windows 11 ontwikkelen.

De markt doet vervolgens de rest. Wie een nieuwe pc koopt, krijgt Windows 11. Wie een oude pc houdt, loopt uiteindelijk tegen ondersteuning en beveiliging aan.

Wie als bedrijf niet kan migreren, betaalt voor uitstel. En wie als consument nog even wil wachten, krijgt tijdelijk extra ademruimte.

Het is een geleidelijke overgang waarbij vrijwel iedere route uiteindelijk richting Windows 11 wijst.

Windows 10 is nog niet verdwenen, maar de uitkomst staat vast

Het resterende aandeel van Windows 10 zal waarschijnlijk nog lange tijd zichtbaar blijven. Daarvoor zijn er simpelweg te veel oude systemen, gespecialiseerde toepassingen en gebruikers die hun huidige pc zo lang mogelijk willen blijven gebruiken.

Maar de strategische strijd is voorbij.

Windows 11 heeft Windows 10 niet zozeer verslagen op basis van gebruikersvoorkeuren. Het heeft vooral geprofiteerd van het feit dat Microsoft de levensduur van Windows 10 heeft afgesloten.

Dat maakt de huidige marktcijfers veelzeggend.

Ruim 70 procent van de Windows-gebruikers zit inmiddels op Windows 11. Minder dan 30 procent blijft op Windows 10. En dat resterende aandeel wordt voor Microsoft steeds minder interessant om als zelfstandig platform te onderhouden.

Windows 10 is daarmee niet ineens waardeloos geworden. Het is wel een besturingssysteem waarvan de toekomst steeds kleiner wordt.

Voor consumenten is er voorlopig nog ruimte om de overstap uit te stellen. Voor bedrijven wordt uitstel snel een financiële keuze. En voor systemen die vanwege compatibiliteit niet kunnen migreren, resteert vooral de vraag hoe lang de extra ondersteuning verantwoord en betaalbaar blijft.

Microsoft heeft de deur naar Windows 10 dus niet in één klap dichtgegooid.

Het heeft hem langzaam dichtgeduwd — en ondertussen de prijs van het openhouden ieder jaar verhoogd.

Voor Windows 11 is dat misschien wel de krachtigste groeistrategie die Microsoft had kunnen bedenken.

Door: Drifter

OpenAI gaat de komende weken een onzichtbaar watermerk toevoegen aan daarvoor in aanmerking komende tekst die ChatGPT en Codex in de Europese Unie genereren. Met de techniek, die het bedrijf textGrain noemt, wil OpenAI voldoen aan de transparantieverplichtingen van de Europese AI Act. Het systeem is technisch interessant, maar zeker geen waterdichte methode om AI-tekst te herkennen. Uit OpenAI's eigen tests blijkt dat korte teksten, bepaalde soorten inhoud en relatief beperkte bewerkingen het detectiesignaal aanzienlijk kunnen verzwakken.

Het watermerk is voor de lezer niet zichtbaar. Er verschijnen geen speciale tekens, verborgen spaties of opvallende leestekens in de tekst. In plaats daarvan past textGrain tijdens het genereren subtiel de statistische keuzes aan die het model maakt bij het selecteren van woorden en woorddelen. Over een voldoende lange passage ontstaat daardoor een patroon dat een speciale detector kan herkennen.

OpenAI rolt de technologie in eerste instantie uit voor gebruikers van ChatGPT en Codex in de Europese Unie, ongeacht hun abonnement. De invoering gebeurt de komende weken en geldt alleen voor tekstuitvoer die binnen de reikwijdte van het systeem valt. OpenAI kiest nadrukkelijk niet voor een wereldwijde standaard: buiten de EU blijft tekstwatermarking voor ChatGPT en Codex voorlopig achterwege.

Voor ontwikkelaars kiest OpenAI voor een andere aanpak. API-klanten kunnen wereldwijd voor bepaalde modellen vrijwillig tekstwatermarking inschakelen. Die mogelijkheid staat standaard uit. OpenAI werkt daarnaast met cloudpartners aan ondersteuning voor watermerken bij OpenAI-modellen die via hun diensten worden aangeboden.

Hoe textGrain werkt

Een traditioneel watermerk is vaak letterlijk zichtbaar of bestaat uit metadata die aan een bestand wordt toegevoegd. Bij tekst ligt dat ingewikkelder. Een tekstbestand bevat immers doorgaans geen vanzelfsprekende plek waarin een watermerk kan worden ingebed zonder de tekst zelf te veranderen.

textGrain probeert dat probleem op te lossen door gebruik te maken van de manier waarop een taalmodel tekst genereert. Bij ieder volgend woord of woorddeel heeft een model meerdere mogelijke keuzes. Het systeem kan daar subtiel voorkeuren in aanbrengen. Die voorkeuren zijn voor een menselijke lezer nauwelijks waarneembaar, maar leveren over honderden tokens heen een statistisch patroon op.

Een detector kan vervolgens onderzoeken of dat patroon overeenkomt met het watermerk van OpenAI.

Het systeem voegt dus niet simpelweg een verborgen code achter de tekst, onzichtbare spaties of speciale Unicode-tekens toe. Het watermerk zit volgens OpenAI in de woordkeuzes zelf.

Dat maakt de techniek fundamenteel anders dan bijvoorbeeld metadata. Metadata kan relatief eenvoudig verloren gaan wanneer een bestand wordt gekopieerd, geconverteerd of opnieuw opgeslagen. Een statistisch watermerk maakt onderdeel uit van de tekst zelf en kan daardoor bepaalde bewerkingen overleven.

Dat betekent echter niet dat het watermerk onverwoestbaar is.

AI Act verplicht machineleesbare markering, niet één specifieke watermerktechniek

De Europese AI Act vormt de belangrijkste aanleiding voor de stap van OpenAI. Artikel 50 bevat transparantieverplichtingen voor bepaalde AI-systemen en verplicht aanbieders van generatieve AI om AI-gegenereerde of gemanipuleerde content op een effectieve, betrouwbare, robuuste en interoperabele manier machineleesbaar te markeren.

Daarmee zegt de Europese wetgeving niet dat iedere aanbieder exact hetzelfde watermerk moet gebruiken. De regelgeving schrijft het doel en de eigenschappen van de markering voor, maar legt niet één specifieke technische methode op.

Dat onderscheid is belangrijk.

De verplichting is bovendien breder dan alleen tekst. De Europese regels hebben betrekking op verschillende vormen van synthetische content. Afhankelijk van het soort systeem en de toepassing kunnen daar bijvoorbeeld afbeeldingen, audio en video onder vallen. Voor bepaalde vormen van deepfakes en AI-gegenereerde publicaties gelden daarnaast afzonderlijke verplichtingen voor de partij die de content inzet of publiceert.

Ook geldt de verplichting niet zonder uitzonderingen voor iedere willekeurige uitvoer van een AI-model. De Europese richtsnoeren maken bijvoorbeeld onderscheid tussen reguliere generatieve output en bepaalde vormen van technische of machine-tot-machine-output. Broncode en sommige andere categorieën output vallen onder specifieke uitzonderingen.

Daarom is het te simpel om te stellen dat de AI Act voorschrijft dat iedere tekst die een AI-model produceert van een watermerk moet worden voorzien. De wettelijke werkelijkheid is genuanceerder.

De transparantieregels van artikel 50 zijn sinds 2 augustus 2026 van toepassing. Voor bepaalde AI-systemen die al vóór die datum op de markt waren, geldt voor de specifieke markeer- en detectieverplichting een beperkte overgangsregeling tot 2 december 2026.

OpenAI kiest met textGrain voor een technische invulling die volgens het bedrijf aan deze eisen moet voldoen.

Het watermerk is niet hetzelfde als bewijs van AI-auteurschap

Een belangrijk misverstand is dat een textGrain-detectie zou kunnen bewijzen dat een bepaald persoon ChatGPT heeft gebruikt om een tekst te schrijven.

Dat kan niet.

Een positief detectieresultaat kan volgens OpenAI aangeven dat een OpenAI-systeem een deel van de tekst heeft gegenereerd of verwerkt. Het zegt niet welke gebruiker daarvoor verantwoordelijk was. De detector kan geen account, persoon, gesprek of prompt aan de tekst koppelen.

Ook kan het systeem niet bepalen hoeveel werk een mens vervolgens zelf heeft verricht.

Dat is van belang bij bijvoorbeeld teksten die iemand zelf schrijft en daarna door ChatGPT laat redigeren. Wanneer het model delen van de tekst herschrijft of genereert, kan ook de uiteindelijke versie een watermerksignaal bevatten. Het watermerk vertelt vervolgens niet welk percentage van de tekst door de mens en welk percentage door AI is geschreven.

Het zegt evenmin iets over de juistheid van de inhoud.

Een watermerk is dus geen kwaliteitskeurmerk en geen bewijs dat de tekst betrouwbaar, juridisch correct of feitelijk juist is.

Het omgekeerde is minstens zo belangrijk: het ontbreken van een detecteerbaar watermerk bewijst niet dat een tekst door een mens is geschreven.

Een tekst kan te kort zijn om betrouwbaar te detecteren. Het watermerk kan door bewerkingen zijn verzwakt. Een tekst kan zijn vertaald, afkomstig zijn van een model dat geen watermerk gebruikt of op een andere manier buiten het detectiebereik van de technologie vallen.

OpenAI laat zelf zien hoe gemakkelijk detectie kan teruglopen

De grootste beperking van textGrain blijkt uit de cijfers die OpenAI zelf publiceert.

In tests met een doelstelling van maximaal 1 procent false positives werd bij ongeveer 80 procent van de teksten van 200 tokens een watermerk gevonden. Bij passages van 400 tokens liep dat voor bepaalde soorten vrij geformuleerde tekst op tot ongeveer 95 procent.

Dat betekent dat tekstlengte een belangrijke factor is. Hoe meer tekst beschikbaar is, hoe meer statistische informatie de detector heeft om naar het patroon te zoeken.

Bij wiskundige teksten liggen de detectiepercentages aanzienlijk lager. Dat is logisch: bij een wiskundige uitleg is er doorgaans minder vrijheid in de keuze van woorden. Een model kan een wiskundige formulering minder gemakkelijk vervangen door tientallen statistisch gelijkwaardige alternatieven zonder de inhoud of nauwkeurigheid te beïnvloeden.

Maar vooral het effect van redactie is opvallend.

Bij een afzonderlijke test met passages van ongeveer 400 tokens detecteerde de detector het watermerk aanvankelijk in ongeveer 92 procent van de gevallen. Nadat 10 procent van de woorden door synoniemen was vervangen, daalde de detectie naar ongeveer 66 procent.

Wanneer 25 procent van de woorden werd vervangen, bleef daar nog ongeveer 17 procent detectie van over.

Dat betekent niet dat iemand exact 25 procent van een tekst moet veranderen om het watermerk te verwijderen. De cijfers zijn afkomstig uit een specifieke testopzet en mogen niet worden vertaald naar een universele regel.

Ze laten wel iets belangrijks zien: het watermerk is geen onveranderlijke digitale handtekening.

Hoe meer de tekst wordt herschreven, hoe groter de kans dat het statistische patroon waarop de detector vertrouwt verloren gaat.

Ook vertaling en omvangrijke inhoudelijke bewerking kunnen de detectie bemoeilijken.

Waarom OpenAI de detector voorlopig niet openbaar maakt

Juist vanwege deze beperkingen stelt OpenAI zijn detector niet onmiddellijk voor iedereen beschikbaar.

Het bedrijf geeft aanvankelijk alleen goedgekeurde onderzoekers en gespecialiseerde organisaties toegang. Zij kunnen de technologie gebruiken om de betrouwbaarheid en mogelijke toepassingen verder te onderzoeken.

Daarmee wil OpenAI voorkomen dat een onvolmaakte detector direct wordt gebruikt als een soort automatische scheidsrechter die bepaalt of iemand wel of niet AI heeft gebruikt.

Dat is begrijpelijk. Een detector die af en toe AI-tekst mist, is vervelend. Een detector die menselijke tekst ten onrechte als AI-tekst aanmerkt, kan veel grotere gevolgen hebben.

Denk bijvoorbeeld aan onderwijs, sollicitaties, journalistiek, wetenschappelijk onderzoek of juridische procedures. Wanneer een detector ten onrechte concludeert dat een tekst door AI is geschreven, kan dat leiden tot beschuldigingen die niet op betrouwbare bewijzen zijn gebaseerd.

OpenAI benadrukt daarom zelf dat zowel false positives als false negatives een probleem vormen.

Het bedrijf is wel van plan om textGrain uiteindelijk als open source beschikbaar te maken. Daarmee kunnen onderzoekers en andere ontwikkelaars de techniek zelf bestuderen en mogelijk aanvullende detectie- en verificatiesystemen bouwen.

Een watermerk is dus geen onzichtbare versie van een AI-detector

Daarmee ontstaat een belangrijk onderscheid tussen twee concepten die vaak door elkaar worden gehaald.

Een watermerk probeert tijdens het genereren een herkenbaar signaal in de content te plaatsen.

Een detector probeert achteraf vast te stellen of dat signaal aanwezig is.

De betrouwbaarheid van de tweede stap hangt af van de kwaliteit van de eerste én van wat er met de tekst gebeurt nadat die is gegenereerd.

Een watermerk kan dus technisch aanwezig zijn geweest, terwijl een detector het na bewerking niet meer betrouwbaar kan vinden.

Dat maakt textGrain anders dan een database waarin iedere door ChatGPT gegenereerde tekst wordt geregistreerd. OpenAI creëert geen universeel register waarin een detector vervolgens kan opzoeken welke gebruiker een passage heeft geschreven.

De detector kijkt uitsluitend naar het statistische signaal in de tekst.

Watermarking lijkt geen merkbare kwaliteitsprijs te hebben

Een andere belangrijke vraag is of het aanpassen van de woordkeuzes invloed heeft op de kwaliteit van de antwoorden.

Volgens OpenAI is daar in de eigen benchmarks geen betekenisvol verschil tussen zichtbaar.

Het bedrijf vergeleek de prestaties van zijn nieuwste frontiermodel, Astra, met en zonder watermarking. Op sommige benchmarks scoorde de versie met watermerk iets hoger en op andere iets lager.

Zo kwam GPQA Diamond uit op 94,44 procent zonder watermerk tegenover 93,94 procent met watermerk. Op BrowseComp was dat respectievelijk 87,92 en 87,35 procent. Andere benchmarks lieten juist een lichte verbetering zien.

De verschillen zijn volgens OpenAI niet groot genoeg om van een betekenisvolle kwaliteitsvermindering te spreken.

Dat is ook technisch logisch. Het doel van textGrain is niet om de inhoud van het antwoord drastisch te veranderen, maar om binnen de bestaande keuzemogelijkheden van het model subtiele statistische voorkeuren aan te brengen.

De gepubliceerde resultaten zijn daarbij wel resultaten van OpenAI's eigen evaluaties. Ze moeten daarom niet worden geïnterpreteerd als onafhankelijk bewijs dat de methode onder alle omstandigheden geen kwaliteitsimpact heeft.

Wat betekent dit voor ChatGPT-gebruikers in Europa?

Voor de meeste gebruikers zal er op het eerste gezicht vrijwel niets veranderen.

Wie in de Europese Unie ChatGPT gebruikt en een tekst laat genereren, krijgt geen zichtbare melding in de tekst. Er komt geen opvallend label boven het antwoord te staan en er verschijnt geen watermerk dat met het blote oog kan worden gelezen.

De verandering vindt plaats op het niveau van de generatie zelf.

De tekst wordt statistisch zo gegenereerd dat een gespecialiseerde detector later kan proberen vast te stellen of het textGrain-signaal aanwezig is.

Een gebruiker hoeft daarvoor niets in te stellen.

Ook betekent de invoering niet dat iedere docent, werkgever, journalist of website-eigenaar vanaf dat moment automatisch kan controleren of een tekst uit ChatGPT afkomstig is. De detector is voorlopig niet publiek beschikbaar.

Dat is een cruciaal verschil met bijvoorbeeld een zichtbaar label.

Een machineleesbaar watermerk is in de eerste plaats bedoeld als technische provenance-informatie. Het is niet hetzelfde als een zichtbare waarschuwing voor iedereen die de tekst leest.

Codex valt eveneens onder de Europese aanpak

De invoering beperkt zich niet tot de gewone ChatGPT-interface. Ook Codex krijgt in de EU voor daarvoor in aanmerking komende tekstuitvoer de watermerktechnologie.

Dat is relevant omdat Codex inmiddels veel meer doet dan uitsluitend losse codefragmenten genereren. De ontwikkelassistent kan onder meer werken met bestanden, terminaltaken uitvoeren en verschillende soorten ontwikkelwerk ondersteunen.

Niet iedere Codex-uitvoer moet echter automatisch als tekst onder artikel 50 worden beschouwd. De Europese richtsnoeren bevatten specifieke uitzonderingen, waaronder bepaalde vormen van broncode en machine-tot-machine-output.

Dat maakt de formulering dat "alle Codex-output wordt gewatermerkt" te absoluut.

Waar Codex tekst genereert die binnen de toepasselijke transparantieregels valt, past OpenAI de nieuwe provenance-aanpak toe.

API-gebruikers krijgen wereldwijd een keuze

Voor gebruikers van de OpenAI API ligt de situatie anders.

OpenAI maakt text watermarking voor bepaalde modellen wereldwijd beschikbaar als opt-in. Een API-klant kan dus zelf besluiten om watermerken aan te zetten.

Dat kan vooral interessant zijn voor organisaties die zelf AI-diensten aanbieden en hun gebruikers willen kunnen laten zien of technische systemen willen kunnen vaststellen dat bepaalde output met een OpenAI-model is gegenereerd.

De functie staat niet automatisch wereldwijd aan.

OpenAI werkt daarnaast samen met cloudpartners om dezelfde mogelijkheid beschikbaar te maken voor OpenAI-modeloutput die via die infrastructuur wordt geleverd.

Daarmee probeert het bedrijf te voorkomen dat provenance alleen beschikbaar is wanneer een gebruiker rechtstreeks de ChatGPT-interface gebruikt.

OpenAI kiest bewust voor een regionale introductie

Opvallend is dat OpenAI textGrain niet onmiddellijk wereldwijd verplicht stelt.

De Europese Unie fungeert daarmee feitelijk als eerste grote testomgeving voor de technologie.

Dat heeft een juridische én technische reden. De AI Act creëert in Europa een concrete verplichting rond de machineleesbare herkenbaarheid van AI-gegenereerde content. Door textGrain eerst in de EU uit te rollen kan OpenAI praktijkervaring opdoen met de gevolgen voor gebruikers, ontwikkelaars, onderzoekers en detectiesystemen.

Buiten de EU blijft de standaardinstelling voor ChatGPT en Codex vooralsnog ongewijzigd.

Voor API-klanten is er wel wereldwijd een opt-inmogelijkheid.

OpenAI is niet de enige

Tekstwatermerken zijn inmiddels onderdeel geworden van een bredere ontwikkeling in de AI-industrie.

Verschillende AI-aanbieders onderzoeken technieken waarmee gegenereerde content achteraf herkenbaar kan worden gemaakt. Het principe is steeds ongeveer hetzelfde: de maker probeert een signaal te verstoppen in de manier waarop content wordt gegenereerd, zodat een speciaal systeem het later kan terugvinden.

Bij afbeeldingen en audio bestaan daarnaast andere vormen van provenance.

OpenAI gebruikt voor ondersteunde afbeeldingen onder meer C2PA-metadata en SynthID-watermerken. Voor audio wordt SynthID gebruikt. C2PA is een open standaard waarmee informatie over de oorsprong en bewerkingsgeschiedenis van digitale content kan worden vastgelegd.

Dat illustreert waarom bedrijven steeds vaker meerdere technieken combineren.

Metadata kan veel informatie bevatten, maar kan bij conversie of bewerking verloren gaan. Een watermerk bevat minder context, maar zit directer in de content zelf en kan bepaalde transformaties overleven.

Geen van beide methoden is onfeilbaar.

Het belangrijkste probleem blijft: een detector kan niet bewijzen wie de auteur is

Daarmee komt de discussie uiteindelijk neer op een fundamentele beperking.

Stel dat een detector een watermerk vindt in een essay.

Dan kan hij mogelijk zeggen: deze tekst bevat een patroon dat overeenkomt met een OpenAI-watermerk.

Hij kan niet zeggen:

• welke persoon ChatGPT heeft gebruikt;
• welk account de tekst heeft gegenereerd;
• welke prompt is gebruikt;
• hoeveel van de tekst door AI is geschreven;
• hoeveel een mens daarna heeft aangepast;
• of de gebruiker de tekst zelf heeft geschreven en alleen heeft laten redigeren;
• of de uiteindelijke inhoud feitelijk juist is;
• of de gebruiker de tekst zonder toestemming van iemand anders heeft overgenomen.

En als de detector niets vindt, kan hij evenmin met zekerheid zeggen:

"Deze tekst is door een mens geschreven."

Dat maakt watermerken vooral geschikt als provenance-signaal, niet als sluitend bewijs van auteurschap.

Is textGrain dan een wassen neus?

De kwalificatie "wassen neus" is uiteindelijk te kort door de bocht.

De technologie is niet nutteloos. Bij langere, weinig bewerkte teksten kan het watermerk een daadwerkelijk bruikbaar signaal opleveren. Dat kan waardevol zijn voor platforms, onderzoekers en organisaties die willen weten of content waarschijnlijk afkomstig is van een bepaald AI-systeem.

Maar het is evenmin een digitale vingerafdruk die onder alle omstandigheden blijft bestaan.

De eigen testresultaten van OpenAI maken duidelijk waarom.

Bij relatief lange, vrij formuleerbare teksten kan de detectie behoorlijk hoog zijn. Maar korte teksten zijn moeilijker te herkennen. Wiskundige teksten leveren minder betrouwbare signalen op. En wanneer een tekst wordt bewerkt, kan de detectiekans snel afnemen.

Een herschrijving van een kwart van de woorden bracht de detectie in OpenAI's eigen test terug tot ongeveer 17 procent.

Daarmee is textGrain vooral te zien als een probabilistisch herkomstsignaal, niet als een forensisch bewijsstuk.

Wat de Europese wet hiermee wel en niet oplost

De Europese regelgeving probeert met deze aanpak een praktisch probleem aan te pakken: AI-gegenereerde content wordt steeds moeilijker te onderscheiden van menselijke content, terwijl synthetische media kunnen worden gebruikt voor misleiding, manipulatie en grootschalige verspreiding van valse informatie.

Een machineleesbaar signaal kan daarbij helpen.

Maar een watermerk lost het probleem van AI-misleiding niet zelfstandig op.

Een watermerk vertelt niet of informatie waar is. Het vertelt niet wie verantwoordelijk is. Het vertelt niet hoeveel menselijke inbreng er was. En het kan door bewerking minder betrouwbaar of zelfs ondetecteerbaar worden.

De kracht zit daarom eerder in een combinatie van technieken: machineleesbare markeringen, metadata, watermerken, verificatietools en duidelijke informatie voor gebruikers.

Dat is ook de richting waarin de Europese regelgeving zich beweegt.

Een eerste stap, geen sluitend AI-bewijs

Met textGrain zet OpenAI een belangrijke stap richting machineleesbare herkomstinformatie voor tekst. Voor gebruikers in de Europese Unie betekent dit dat daarvoor in aanmerking komende ChatGPT- en Codex-output voortaan een onzichtbaar statistisch signaal kan bevatten.

Voor de gewone gebruiker verandert er vrijwel niets aan de zichtbare tekst.

Voor onderzoekers, platforms en organisaties kan de verandering wel degelijk relevant zijn. Zij krijgen uiteindelijk een technisch hulpmiddel om te onderzoeken of een passage waarschijnlijk met een OpenAI-systeem is gegenereerd of verwerkt.

Maar de beperkingen zijn minstens zo belangrijk als de technologie zelf.

Een ontbrekend watermerk betekent niet dat een mens de tekst heeft geschreven. Een gevonden watermerk identificeert geen gebruiker. En een watermerk kan door redactie, vertaling of andere bewerkingen worden verzwakt.

Daarmee is textGrain geen universele AI-detector en al helemaal geen onfeilbare methode om menselijke en kunstmatige auteurschap van elkaar te scheiden.

Het is beter te spreken van een onzichtbaar herkomstsignaal dat onder gunstige omstandigheden kan aantonen dat OpenAI-technologie bij de totstandkoming van een tekst betrokken is geweest.

Precies dat onderscheid zal de komende jaren belangrijk worden. Naarmate AI-gegenereerde tekst normaler wordt, zal de vraag niet alleen zijn óf een tekst een watermerk bevat, maar vooral wat zo'n watermerk juridisch en praktisch daadwerkelijk bewijst.

Door: Drifter

AI-gegenereerd seksueel beeldmateriaal van kinderen groeit in hoog tempo. De beelden worden steeds realistischer, zijn eenvoudiger te maken en zijn soms nauwelijks nog van echt beeldmateriaal te onderscheiden. Maar hoe schadelijk is materiaal waarin een kind nooit daadwerkelijk is misbruikt? Experts waarschuwen dat de schade wel degelijk reëel kan zijn – ook wanneer een beeld volledig synthetisch is. Tegelijkertijd is nog veel wetenschappelijk onderzoek nodig om precies vast te stellen welke effecten het materiaal heeft op het gedrag van kijkers.

De ontwikkeling van generatieve kunstmatige intelligentie heeft de productie van seksueel misbruikmateriaal van kinderen ingrijpend veranderd. Waar voorheen technische kennis, beeldbewerkingssoftware of toegang tot bestaand materiaal nodig was, kunnen steeds geavanceerdere AI-systemen tegenwoordig in korte tijd zeer realistische afbeeldingen en video's produceren.

Dat is niet langer een theoretisch toekomstscenario. De Internet Watch Foundation (IWF), een Britse organisatie die online seksueel misbruikmateriaal van kinderen opspoort en laat verwijderen, registreerde in de eerste helft van 2026 al 6.310 AI-gegenereerde afbeeldingen die volgens de organisatie voldeden aan de wettelijke definitie van seksueel kindermisbruikmateriaal. Dat aantal ligt ongeveer 40 procent hoger dan het aantal dat in heel 2025 werd vastgesteld.

De ontwikkeling gaat bovendien niet alleen over aantallen. Ook de kwaliteit, het realisme en de ernst van het materiaal nemen toe. AI-video's die nauwelijks nog van echte beelden te onderscheiden zijn, komen steeds vaker voor. Daarmee ontstaat een probleem dat voor opsporingsdiensten en meldpunten fundamenteel anders is dan het klassieke probleem van illegaal beeldmateriaal.

Steeds jongere kinderen in beeld

De cijfers laten bovendien zien dat het niet uitsluitend om fictieve oudere tieners gaat. In de eerste helft van 2026 identificeerde de IWF onder meer 190 AI-gegenereerde afbeeldingen van baby's en peuters jonger dan twee jaar. Daarnaast werden meer dan duizend afbeeldingen gevonden waarop kinderen van drie tot zes jaar oud werden afgebeeld.

Van de beelden waarbij leeftijd en geslacht konden worden vastgesteld, had ongeveer 98 procent betrekking op meisjes.

Het grootste deel van de aangetroffen afbeeldingen betrof kinderen tussen zeven en dertien jaar. Daarmee wordt duidelijk dat AI niet alleen wordt gebruikt om bestaande foto's van kinderen digitaal te bewerken, maar ook om volledig nieuwe, zeer jonge en realistisch ogende slachtoffers te creëren.

Dat laatste maakt de discussie ingewikkeld. Want wanneer een kind uitsluitend digitaal bestaat, is er op het moment van het maken van dat specifieke beeld mogelijk geen kind fysiek aanwezig geweest. Toch betekent dat niet automatisch dat er geen slachtoffer is en dat er geen sprake is van schade.

Een belangrijk onderscheid: volledig synthetisch of gebaseerd op een echt kind?

Niet ieder AI-beeld heeft dezelfde ontstaansgeschiedenis.

Sommige beelden worden volledig kunstmatig gegenereerd. Er bestaat dan geen oorspronkelijke foto van een bestaand kind. Andere beelden zijn zogenoemde deepfakes: daarbij wordt bijvoorbeeld een gezicht, lichaam of foto van een bestaand kind gebruikt om een nieuw seksueel beeld te creëren.

Juist die tweede categorie kan directe en zeer concrete slachtoffers opleveren.

Een kind kan bijvoorbeeld een normale foto op sociale media hebben staan. Die foto kan vervolgens zonder toestemming worden gebruikt om er met AI een seksueel beeld van te maken. Het kind hoeft daarvoor nooit daadwerkelijk te zijn uitgekleed, gefotografeerd of seksueel misbruikt. Toch kan het resultaat voor het slachtoffer buitengewoon ingrijpend zijn.

Het beeld kan worden verspreid onder klasgenoten, vrienden of onbekenden. Het kan worden gebruikt voor intimidatie, bedreiging, seksuele afpersing of manipulatie. En wanneer het eenmaal op grote schaal online is verspreid, is het voor een slachtoffer vrijwel onmogelijk om te weten waar het beeld allemaal terecht is gekomen.

De schade zit dan dus niet alleen in wat er tijdens het maken van het beeld gebeurt. De schade ontstaat ook door het bestaan, de verspreiding en het gebruik ervan.

Voor een slachtoffer maakt 'nep' niet automatisch minder uit

Dat een afbeelding kunstmatig is gegenereerd, kan voor een slachtoffer een belangrijk juridisch of feitelijk onderscheid zijn. Maar psychologisch hoeft het verschil veel kleiner te zijn.

Stel dat een vijftienjarig meisje ontdekt dat er online een zeer realistische naaktfoto van haar rondgaat. Zij weet dat de foto nep is. Voor de buitenwereld is dat onderscheid echter niet altijd zichtbaar.

Een klasgenoot kan de afbeelding geloven. Een werkgever kan de afbeelding later tegenkomen. Een onbekende kan ermee dreigen. Het slachtoffer kan bang worden dat familieleden de afbeelding zien. En het kan voortdurend de vraag blijven oproepen waar de afbeelding zich bevindt en wie haar heeft opgeslagen.

Daarmee ontstaat een vorm van digitale slachtofferschap waarbij het oorspronkelijke fysieke misbruik niet noodzakelijk heeft plaatsgevonden, maar waarbij de sociale, psychologische en veiligheidsgevolgen wel degelijk echt kunnen zijn.

Vooral de onomkeerbaarheid van het internet speelt daarbij een belangrijke rol. Een afbeelding kan worden verwijderd van één website en vervolgens elders opnieuw worden geplaatst. Het slachtoffer kan daardoor het gevoel krijgen de controle over het eigen lichaam en de eigen identiteit definitief kwijt te zijn.

'Maar er is toch geen echt kind misbruikt?'

Dat is een van de belangrijkste argumenten in de discussie over volledig synthetisch materiaal.

Sommige mensen redeneren dat AI-materiaal mogelijk minder schadelijk is dan echt seksueel misbruikmateriaal, omdat er bij het maken van een volledig synthetische afbeelding geen kind aanwezig hoeft te zijn geweest.

Die gedachte wordt soms aangeduid als een vorm van harm reduction: als iemand seksuele fantasieën heeft over kinderen, zou een volledig kunstmatig beeld volgens deze redenering misschien kunnen voorkomen dat die persoon daadwerkelijk een kind misbruikt.

Voor die conclusie bestaat echter geen stevig bewijs.

Dat betekent niet dat het tegenovergestelde – dat iedereen die dergelijk AI-materiaal bekijkt uiteindelijk een echt kind zal misbruiken – wél bewezen is. Ook daarvoor is onvoldoende wetenschappelijk bewijs.

De werkelijkheid is ingewikkelder.

Onderzoekers weten nog niet precies hoe consumptie van volledig synthetisch seksueel kindermisbruikmateriaal zich op lange termijn verhoudt tot het consumeren van materiaal waarbij echte slachtoffers betrokken zijn. Ook is onvoldoende duidelijk in welke mate AI-materiaal bestaand seksueel interessepatroon versterkt, juist afremt of bij sommige mensen de drempel naar ander illegaal materiaal verlaagt.

Daarom is voorzichtigheid noodzakelijk.

Het gevaar van een nieuwe 'markt' voor extreem materiaal

Wat wel duidelijk is, is dat generatieve AI de productie van beeldmateriaal aanzienlijk gemakkelijker kan maken.

Een persoon hoeft niet langer zelf een kind te fotograferen. Er hoeft niet per se een bestaand beeld te worden gevonden. Er is ook veel minder technische kennis nodig.

Dat verlaagt de drempel om materiaal te produceren.

Daarnaast kan AI vrijwel onbeperkt variaties produceren. Een gebruiker kan steeds opnieuw andere leeftijden, gezichten, situaties en omgevingen laten genereren. Hierdoor ontstaat een fundamenteel andere dynamiek dan bij traditionele vormen van seksueel misbruikmateriaal.

Een fysiek slachtoffer kan niet onbeperkt opnieuw worden gefotografeerd zonder dat daarvoor opnieuw een feitelijke handeling nodig is. Een digitaal gegenereerd slachtoffer kan daarentegen eindeloos worden nagebootst en aangepast.

Dat maakt de schaal van het probleem potentieel enorm.

Wordt iemand door AI steeds verder 'opgejaagd'?

Een van de zorgen van deskundigen is dat voortdurende blootstelling aan extreem materiaal kan leiden tot gewenning.

Het idee is eenvoudig: wanneer iemand steeds hetzelfde type prikkel ziet, kan die prikkel na verloop van tijd minder sterk worden ervaren. Vervolgens kan iemand op zoek gaan naar iets nieuws, extremer of schokkender.

Bij seksueel gedrag en problematisch pornografiegebruik bestaan aanwijzingen dat gewenning, escalatie en dwangmatig zoekgedrag bij sommige mensen een rol kunnen spelen. Maar het is te eenvoudig om daaruit rechtstreeks te concluderen dat iedere gebruiker van AI-materiaal automatisch steeds extremere inhoud gaat zoeken.

Ook hier ontbreekt nog voldoende specifiek onderzoek naar AI-gegenereerd seksueel kindermisbruikmateriaal.

Wat deskundigen wél zorgen baart, is dat AI de productie van steeds extremere fictieve scenario's technisch veel eenvoudiger maakt. Wat vroeger moeilijk te produceren was, kan met moderne generatieve systemen potentieel veel sneller en op grotere schaal worden gemaakt.

Daarmee verandert niet noodzakelijk de menselijke behoefte, maar wel de omgeving waarin die behoefte kan worden uitgeleefd.

AI kan bovendien bestaand misbruikmateriaal versterken

Een belangrijk probleem is dat AI en bestaand seksueel kindermisbruikmateriaal niet altijd los van elkaar staan.

Generatieve systemen kunnen worden gebruikt om bestaande afbeeldingen te manipuleren. Een bestaand slachtoffer kan daardoor opnieuw in een andere seksuele context worden geplaatst.

Een kind dat ooit slachtoffer is geworden van daadwerkelijk seksueel misbruik, kan daardoor opnieuw slachtoffer worden doordat zijn of haar beeldmateriaal wordt gebruikt om nieuwe afbeeldingen of video's te creëren.

Dat is een belangrijk verschil met het beeld van een volledig fictief AI-kind.

In werkelijkheid kunnen beide werelden door elkaar lopen:

• echte foto's kunnen worden gebruikt als uitgangspunt;
• gezichten van echte kinderen kunnen worden verwerkt in nieuwe beelden;
• bestaand misbruikmateriaal kan worden gebruikt als bron voor nieuwe generaties;
• AI-beelden kunnen worden gecombineerd met echte afbeeldingen;
• en volledig synthetische beelden kunnen vervolgens opnieuw worden verspreid binnen dezelfde online gemeenschappen.

AI vervangt bestaand misbruikmateriaal dus niet noodzakelijk. Het kan er juist een extra productielaag bovenop leggen.

Het werk van politie en meldpunten wordt moeilijker

De opkomst van realistische AI-beelden levert ook een praktisch probleem op voor opsporingsdiensten.

Analisten moeten bepalen of een afbeelding echt is, digitaal is gemanipuleerd of volledig door AI is gegenereerd.

Dat onderscheid was vroeger vaak eenvoudiger. Digitale afbeeldingen konden bijvoorbeeld herkenbare fouten bevatten: onnatuurlijke handen, vreemde gezichten, vervormde ogen of andere anatomische onvolkomenheden.

Die fouten verdwijnen steeds vaker.

Daarom kan een zeer realistisch AI-beeld in eerste instantie worden aangezien voor authentiek beeldmateriaal.

Dat heeft twee mogelijke gevolgen.

Aan de ene kant kan een echt slachtofferbeeld ten onrechte als AI worden gezien. Dat is ernstig, omdat daarmee een daadwerkelijk misbruikt kind mogelijk niet wordt geïdentificeerd.

Aan de andere kant kan een volledig kunstmatig beeld als echt worden beschouwd. Opsporingscapaciteit kan dan worden ingezet op een fictieve gebeurtenis, terwijl dezelfde capaciteit niet beschikbaar is voor een kind dat op dat moment daadwerkelijk gevaar loopt.

Het probleem is daarmee niet dat AI-materiaal 'minder belangrijk' zou zijn. Het probleem is dat het opsporingswerk ingewikkelder wordt terwijl de beschikbare capaciteit beperkt blijft.

De grens tussen echt en nep wordt steeds minder bruikbaar

Daarmee ontstaat een bredere maatschappelijke ontwikkeling.

Jaren geleden was een foto voor veel mensen nog bijna automatisch bewijs dat iets daadwerkelijk was gebeurd. Tegenwoordig is dat niet meer vanzelfsprekend.

Met generatieve AI kan een overtuigend beeld worden gemaakt van een persoon die nooit in de betreffende situatie aanwezig is geweest.

Bij seksueel beeldmateriaal van kinderen is dat extra problematisch.

Een kind hoeft niet langer daadwerkelijk te zijn gefotografeerd om toch slachtoffer te worden van een beeld dat voor anderen volledig echt lijkt.

Dat kan leiden tot een nieuwe vorm van digitale seksuele uitbuiting: de exploitatie van iemands identiteit, uiterlijk of online foto's zonder dat het oorspronkelijke fysieke feit ooit heeft plaatsgevonden.

Ook 'onschuldige' kinderfoto's kunnen worden misbruikt

Een extra zorg is dat veel kinderen online zichtbaar zijn zonder dat hun ouders of zijzelf zich realiseren wat daar later mee kan gebeuren.

Foto's van vakanties, sportwedstrijden, schoolactiviteiten of sociale media kunnen openbaar beschikbaar zijn.

De oorspronkelijke foto hoeft niets seksueels te bevatten.

Juist dat maakt het risico moeilijk zichtbaar. Een foto waarop een kind in normale kleding staat, kan door gespecialiseerde software worden gebruikt als uitgangspunt voor een volledig andere afbeelding.

Daarom waarschuwen deskundigen steeds vaker voor het onnodig openbaar delen van foto's van kinderen.

Het gaat daarbij nadrukkelijk niet om de boodschap dat ouders nooit foto's van hun kinderen mogen delen. Wel is het verstandig om stil te staan bij de vraag wie de foto kan zien, downloaden, kopiëren en opnieuw gebruiken.

Een nieuwe vorm van seksuele afpersing

AI kan bovendien worden ingezet bij sextortion, oftewel seksuele afpersing.

Een dader kan bijvoorbeeld een bestaande foto van een kind gebruiken om een nepnaaktfoto te creëren en vervolgens dreigen die afbeelding te verspreiden.

Het slachtoffer weet dat het beeld nep is, maar kan niet weten of anderen dat ook zullen begrijpen.

De dader kan vervolgens beweren dat hij meer foto's heeft, de afbeelding naar vrienden sturen of dreigen de school of familie te informeren.

Voor een kind kan dat voldoende zijn om ernstige angst te veroorzaken.

Daarmee wordt opnieuw duidelijk waarom het woord 'nep' misleidend kan zijn. De afbeelding kan nep zijn, maar de bedreiging, vernedering en angst die ermee worden veroorzaakt zijn dat niet.

Is AI-materiaal een opstap naar echt misbruik?

Dat is misschien wel de moeilijkste vraag.

Het zou onverantwoord zijn om te beweren dat het consumeren van AI-gegenereerd seksueel kindermisbruikmateriaal automatisch leidt tot het misbruiken van echte kinderen.

Daarvoor is geen voldoende bewijs.

Seksueel misbruik van kinderen ontstaat bovendien niet door één enkele oorzaak. Er spelen verschillende factoren mee, waaronder individuele kwetsbaarheden, seksuele interesses, antisociale kenmerken, gelegenheid, sociale omgeving en andere omstandigheden.

Maar het omgekeerde – namelijk dat AI-materiaal per definitie onschuldig is zolang er geen echt kind bij betrokken was – is evenmin gerechtvaardigd.

Daarvoor zijn de risico's te groot.

AI kan de toegang tot extreem materiaal vergemakkelijken, kan bestaande schadelijke interesses bevestigen en kan de technische drempel voor productie en verspreiding verlagen. Het kan bovendien de grens tussen fantasie, manipulatie en daadwerkelijk misbruikmateriaal steeds verder laten vervagen.

Wetenschappers zullen de komende jaren moeten onderzoeken welke van deze mechanismen daadwerkelijk leiden tot meer of minder risico op contactdelicten.

Wat we inmiddels wél weten

Hoewel er nog veel onbekend is, zijn enkele zaken inmiddels duidelijk.

Ten eerste: AI-gegenereerd seksueel kindermisbruikmateriaal bestaat op grote schaal en groeit snel.

Ten tweede: het materiaal wordt realistischer. De klassieke AI-fouten worden steeds minder betrouwbaar als manier om echt en nep van elkaar te onderscheiden.

Ten derde: echte kinderen kunnen direct slachtoffer worden wanneer hun foto's of gezichten worden gebruikt in synthetisch seksueel materiaal.

Ten vierde: AI maakt het eenvoudiger om grote hoeveelheden nieuw materiaal te produceren zonder telkens een nieuwe fysieke opname te hoeven maken.

Ten vijfde: het bestaan van synthetisch materiaal betekent niet automatisch dat er geen sprake is van schade. Vooral slachtoffers van deepfakes kunnen ernstige psychologische, sociale en veiligheidsproblemen ondervinden.

Ten zesde: er is nog onvoldoende wetenschappelijk bewijs om te zeggen dat volledig synthetisch materiaal mensen beschermt tegen het misbruiken van echte kinderen. Evenmin kan op basis van de huidige kennis worden gesteld dat AI-materiaal automatisch tot daadwerkelijk seksueel misbruik leidt.

Dat onderscheid is belangrijk. Angst is geen bewijs, maar het ontbreken van bewijs voor schade is evenmin bewijs dat er geen schade bestaat.

Het grootste risico kan juist de schaal zijn

Misschien is de belangrijkste verandering uiteindelijk niet dat AI een volledig nieuw soort seksueel misbruik creëert.

Het grootste gevaar kan zijn dat bestaande vormen van online seksuele uitbuiting hierdoor veel gemakkelijker, goedkoper en grootschaliger worden.

Eén foto kan het uitgangspunt worden voor tientallen of honderden nieuwe beelden. Eén gezicht kan in verschillende scenario's worden geplaatst. Eén afbeelding kan worden aangepast, opnieuw gegenereerd en eindeloos verspreid.

Daardoor kan de digitale exploitatie van één kind een veel grotere omvang krijgen dan voorheen.

En dat betekent dat de bescherming van kinderen niet langer alleen draait om het voorkomen dat zij daadwerkelijk worden gefotografeerd tijdens seksueel misbruik.

De uitdaging wordt steeds breder:

kinderen moeten ook worden beschermd tegen het digitaal namaken, manipuleren, seksualiseren en verspreiden van hun identiteit.

Een probleem dat sneller groeit dan het onderzoek

De technologie ontwikkelt zich momenteel sneller dan het wetenschappelijke onderzoek ernaar.

Dat maakt stellige uitspraken gevaarlijk.

Het is te vroeg om te zeggen dat AI-gegenereerd seksueel kindermisbruikmateriaal massaal leidt tot daadwerkelijk seksueel misbruik. Maar het is óók te vroeg om te concluderen dat het materiaal juist een veilige uitlaatklep vormt die misbruik voorkomt.

Wat inmiddels moeilijk te ontkennen is, is dat de technologie nieuwe mogelijkheden creëert voor mensen die kinderen seksueel willen exploiteren.

Daarom verschuift de vraag steeds meer van 'Is het beeld echt?' naar 'Wie wordt door dit beeld geschaad, hoe ontstaat die schade en hoe kunnen we voorkomen dat dit materiaal wordt gemaakt en verspreid?'

De antwoorden daarop zullen niet alleen van politie en hulpverlening moeten komen. Ook ontwikkelaars van AI-systemen, sociale-mediaplatforms, hostingbedrijven en wetgevers zullen verantwoordelijkheid moeten nemen.

Want uiteindelijk gaat het niet alleen om de vraag of een digitaal kind echt bestaat.

De gevolgen voor echte kinderen zijn dat wel.

Door: Drifter

De Nederlandse Belastingdienst en de onderliggende uitvoeringsorganisaties willen de komende jaren minder afhankelijk worden van Microsoft 365 en onderzoeken daarom alternatieven voor verschillende onderdelen van de Microsoft-omgeving. Voor e-mail en agenda wordt gekozen voor een terugkeer naar een infrastructuur die op eigen servers wordt beheerd, terwijl voor opslag en samenwerking wordt gekeken naar Europese opensourceoplossingen.

Het gaat daarbij niet uitsluitend om de Belastingdienst zelf. De voorgenomen veranderingen hebben betrekking op de Belastingdienst, de Douane en de Dienst Toeslagen.

De overgang moet de komende jaren gefaseerd plaatsvinden. In 2027 en 2028 wordt onder meer onderzocht welke Europese opensourceoplossingen geschikt zijn voor bestandenopslag, samenwerking en andere functionaliteiten waarvoor momenteel Microsoft 365 wordt gebruikt.

E-mail en agenda terug naar eigen infrastructuur

Een van de opvallendste onderdelen van het besluit is dat de e-mail- en agendafunctionaliteit niet langer volledig in de Microsoft 365-cloud zal worden ondergebracht.

De betrokken organisaties willen deze voorzieningen terugbrengen naar on-premises infrastructuur: servers en systemen die binnen de eigen infrastructuur of onder directe eigen controle worden beheerd.

Dat betekent overigens niet dat Microsoft volledig uit beeld verdwijnt. Voor bepaalde onderdelen van de e-mail- en agendawerkomgeving zullen nog steeds Microsoft-technologieën worden gebruikt, waaronder Outlook. Het gaat dus niet om een volledige en onmiddellijke verwijdering van Microsoft-producten.

De belangrijkste verandering is dat de gegevens en de onderliggende infrastructuur niet meer volledig afhankelijk zijn van de Microsoft 365-cloudomgeving.

Onderzoek naar Europese opensourcealternatieven

Voor bestandsopslag, documentbeheer en samenwerking wordt een andere koers gevolgd. De overheid wil hiervoor op zoek naar alternatieven die gebaseerd zijn op open source en die bij voorkeur uit Europa afkomstig zijn.

De achterliggende gedachte is dat de overheid meer controle moet krijgen over haar eigen gegevens en digitale infrastructuur. Opensourcesoftware maakt het bovendien mogelijk om de software zelf te beheren, te controleren en waar nodig aan te passen, zonder volledig afhankelijk te zijn van één commerciële leverancier.

De betrokken organisaties verwachten dat dergelijke alternatieven inmiddels realistischer zijn geworden. Een belangrijke reden daarvoor is dat de beschikbare capaciteit van Nederlandse datacenters de afgelopen jaren is toegenomen. Daardoor is het volgens de overheid beter mogelijk geworden om bepaalde diensten zelf te hosten in plaats van deze volledig uit een buitenlandse publieke cloud af te nemen.

Het doel is nadrukkelijk niet om zonder voorbereiding een bestaande Microsoft 365-omgeving uit te schakelen. Eerst moet worden vastgesteld welke alternatieven technisch, organisatorisch en beveiligingstechnisch geschikt zijn voor gebruik binnen overheidsorganisaties die met zeer gevoelige informatie werken.

Aanleiding: zorgen over Microsoft 365

De koerswijziging volgt op eerdere kritiek op de manier waarop Microsoft 365 binnen de Nederlandse overheid werd ingezet.

De uitrol van Microsoft 365 bij de Belastingdienst was eerder al tijdelijk stilgelegd nadat de Adviescommissie ICT-toetsing kritisch had geoordeeld over de voorgenomen inrichting.

Volgens de commissie waren er belangrijke aandachtspunten op het gebied van onder meer informatiebeveiliging, de verwerking van overheidsinformatie en de toekomstbestendigheid van de gekozen oplossing.

Daarbij speelde ook de vraag hoeveel controle de Nederlandse overheid daadwerkelijk heeft over gevoelige informatie wanneer deze wordt verwerkt binnen een cloudplatform van een Amerikaanse technologieonderneming.

Gevoelige overheidsinformatie

De zorgen gaan niet simpelweg over het gebruik van cloudtechnologie op zichzelf. Een belangrijk onderdeel van de discussie is de vraag waar gegevens terechtkomen, wie er technisch toegang toe kan hebben en hoe gegevensstromen, metadata en back-ups worden beheerd.

Bij overheidsorganisaties zoals de Belastingdienst gaat het om grote hoeveelheden uiterst gevoelige informatie. Denk bijvoorbeeld aan gegevens over burgers, ondernemingen, inkomens, belastingen, toeslagen en financiële situaties.

De Adviescommissie ICT-toetsing wees daarom onder andere op risico's rond de vertrouwelijkheid van e-mailverkeer en de mogelijkheid dat gevoelige informatie of gegevens over de verwerking daarvan buiten de directe Nederlandse controle terechtkomen.

Ook werd aandacht gevraagd voor de mate waarin gegevens worden versleuteld, voor het zogenaamde aggregatierisico van metadata en voor de kwaliteit en inrichting van back-ups.

Dat laatste is belangrijk omdat een moderne cloudomgeving niet automatisch betekent dat een organisatie beschikt over een volledige, onafhankelijke en voldoende controleerbare back-upstrategie. Wanneer een organisatie voor gegevensopslag, beschikbaarheid en herstel grotendeels afhankelijk is van één leverancier, kan het moeilijker worden om volledig zelfstandig te handelen wanneer zich een storing, beveiligingsincident of ander probleem voordoet.

De uitrol was al gedeeltelijk begonnen

De discussie over Microsoft 365 ontstond niet voordat het systeem was ingevoerd. De Belastingdienst had al ongeveer 5.000 medewerkers overgebracht naar Microsoft 365 voordat de verdere uitrol werd gepauzeerd.

Daarmee bevindt de organisatie zich in een complexe overgangssituatie. Het gaat immers niet om een volledig nieuwe keuze waarbij nog geen bestaande infrastructuur aanwezig is. Er zijn al gebruikers, systemen, werkprocessen en afhankelijkheden die met Microsoft 365 zijn verbonden.

Een eventuele gedeeltelijke terugkeer naar eigen infrastructuur vereist daarom niet alleen nieuwe technologie, maar ook aanpassingen in beheer, beveiliging, ondersteuning en dagelijkse werkprocessen.

Minder afhankelijkheid van één leverancier

Een belangrijk uitgangspunt achter de nieuwe koers is het vermijden van een situatie waarin een grote overheidsorganisatie voor een groot deel van haar digitale dienstverlening afhankelijk is van één leverancier.

De Adviescommissie ICT-toetsing adviseerde daarom om niet volledig te leunen op één oplossing van één leverancier.

Dit betekent niet dat iedere vorm van leveranciersafhankelijkheid kan of moet worden uitgesloten. Grote IT-omgevingen blijven afhankelijk van verschillende commerciële en opensourceleveranciers. Het doel is vooral om de strategische afhankelijkheid te beperken en ervoor te zorgen dat de overheid voldoende mogelijkheden houdt om zelfstandig keuzes te maken.

Opensourcesoftware kan hierbij een rol spelen, omdat de broncode beschikbaar is en organisaties daardoor in beginsel minder afhankelijk zijn van de commerciële koers van één softwareleverancier. Dat betekent echter niet automatisch dat open source veiliger, goedkoper of eenvoudiger is. Ook opensourceoplossingen moeten professioneel worden beheerd, onderhouden, beveiligd en ondersteund.

Waarom dit technisch ingewikkeld is

Een overstap van Microsoft 365 naar een combinatie van eigen infrastructuur en andere software is aanzienlijk ingewikkelder dan alleen het vervangen van een programma.

Microsoft 365 vormt voor veel organisaties namelijk een geïntegreerd ecosysteem waarin onder meer e-mail, agenda's, documenten, identiteiten, toegangsrechten, samenwerking, opslag en beveiligingsfuncties met elkaar verbonden zijn.

Wanneer een organisatie onderdelen daarvan vervangt, moeten die systemen opnieuw met elkaar worden geïntegreerd.

Daarbij komen vragen aan de orde zoals:

• Hoe worden gebruikersaccounts en toegangsrechten beheerd?
• Hoe worden e-mail en agenda's beveiligd?
• Waar worden documenten opgeslagen?
• Hoe worden bestanden gedeeld tussen medewerkers en afdelingen?
• Hoe worden back-ups onafhankelijk van de primaire systemen ingericht?
• Hoe wordt voorkomen dat gevoelige gegevens ongecontroleerd worden gekopieerd?
• Hoe worden mobiele apparaten en thuiswerkplekken beveiligd?
• Hoe wordt logging en monitoring geregeld?
• Hoe kan de organisatie aantonen wie toegang heeft gehad tot welke informatie?
• Hoe wordt de continuïteit gegarandeerd wanneer een systeem uitvalt?
• Hoe worden duizenden medewerkers begeleid bij een verandering van hun dagelijkse werkomgeving?

Juist bij een organisatie als de Belastingdienst zijn deze vragen van groot belang. Een storing of beveiligingsprobleem heeft potentieel gevolgen voor zeer grote aantallen burgers en bedrijven.

2027 en 2028 worden belangrijke jaren

De komende jaren zullen daarom vooral in het teken staan van onderzoek, selectie, testen en voorbereiding.

In 2027 en 2028 wil de overheid onderzoeken welke Europese opensourceoplossingen geschikt zijn voor opslag en samenwerking. Pas wanneer dergelijke oplossingen voldoende volwassen, veilig en praktisch inzetbaar blijken, kunnen ze daadwerkelijk op grotere schaal worden ingevoerd.

Daarmee kiest de overheid voor een geleidelijke aanpak.

De bedoeling is niet noodzakelijkerwijs om alle Microsoft-technologie te vervangen. De nieuwe strategie is eerder gericht op het verminderen van afhankelijkheid en het terugbrengen van controle over de belangrijkste gegevens en digitale voorzieningen.

Europese digitale autonomie

De discussie past bovendien in een bredere Europese ontwikkeling waarin overheden kritischer kijken naar hun afhankelijkheid van grote Amerikaanse technologiebedrijven.

Daarbij spelen verschillende factoren een rol: gegevenssoevereiniteit, privacy, informatiebeveiliging, continuïteit, geopolitieke ontwikkelingen en de vraag of Europese overheden voldoende controle houden over hun digitale infrastructuur.

Voor organisaties die werken met zeer gevoelige persoonsgegevens is die discussie extra relevant.

De Nederlandse aanpak laat daarom zien dat digitale autonomie niet noodzakelijk betekent dat een overheid alle software zelf moet ontwikkelen. Het kan ook betekenen dat zij kiest voor een combinatie van eigen infrastructuur, opensourcesoftware en verschillende leveranciers, zodat zij niet voor essentiële processen volledig afhankelijk is van één commerciële cloudomgeving.

De praktijk zal moeten uitwijzen of het werkt

De voorgenomen overstap klinkt vanuit het oogpunt van controle en digitale onafhankelijkheid aantrekkelijk, maar de uitvoering zal complex zijn.

Een eigen infrastructuur brengt namelijk ook verantwoordelijkheden met zich mee. De overheid moet zelf zorgen voor voldoende capaciteit, beveiliging, redundantie, onderhoud, updates, monitoring, back-ups en deskundig personeel.

Daarmee verschuift een deel van de verantwoordelijkheid die bij een clouddienstverlener ligt terug naar de organisatie zelf.

Ook een opensourceoplossing is geen garantie voor succes. De software moet worden geselecteerd, geïmplementeerd, geïntegreerd en onderhouden. Bovendien moeten medewerkers ermee kunnen werken.

Dat laatste kan een onderschat probleem zijn. Een technisch goede vervanger kan alsnog weerstand oproepen wanneer medewerkers een vertrouwde werkomgeving moeten verlaten en opnieuw moeten leren werken met andere programma's.

Ook alternatieven voor Microsoft Teams lopen tegen problemen aan

De moeilijkheid van zo'n overgang wordt zichtbaar bij andere Europese initiatieven om Microsoft-producten te vervangen.

Binnen de Europese instellingen wordt bijvoorbeeld gewerkt met Element Pro als alternatief voor Microsoft Teams. Daaruit blijkt dat een technisch alternatief niet automatisch betekent dat gebruikers het ook zonder problemen accepteren.

Gebruikers zijn gewend geraakt aan bestaande interfaces, functies en werkmethoden. Zelfs wanneer een alternatief vanuit het oogpunt van beveiliging, privacy of Europese digitale onafhankelijkheid aantrekkelijk is, kan de overstap in de dagelijkse praktijk weerstand oproepen.

Dat maakt de menselijke kant van de overgang minstens zo belangrijk als de technische kant.

Geen simpele 'exit' uit Microsoft

De ontwikkeling moet daarom niet worden gezien als een eenvoudige beslissing om Microsoft 365 volledig te vervangen.

De Nederlandse overheid kiest voor een gefaseerde vermindering van afhankelijkheid. E-mail en agenda worden teruggebracht naar een infrastructuur die meer onder eigen controle staat, terwijl voor opslag en samenwerking Europese opensourcealternatieven worden onderzocht.

Microsoft-technologie blijft voorlopig op onderdelen aanwezig.

De belangrijkste verandering is daarmee niet dat Microsoft van de ene op de andere dag verdwijnt, maar dat de Nederlandse overheid meer controle wil krijgen over waar haar gegevens worden opgeslagen, hoe systemen worden beheerd en hoeveel strategische afhankelijkheid van één leverancier acceptabel is.

Als de plannen slagen, kan dit de komende jaren een belangrijk voorbeeld worden van hoe een grote overheidsorganisatie probeert een deel van haar digitale infrastructuur weer zelf te beheren en tegelijkertijd meer gebruik te maken van Europese opensourceoplossingen.

Of dat in de praktijk daadwerkelijk leidt tot een veiliger, beter beheersbaar en toekomstbestendiger IT-landschap, zal vooral afhangen van de uiteindelijke technologiekeuzes, de kwaliteit van de implementatie en de manier waarop de nieuwe systemen worden beheerd.

Door: Drifter