Samsung is begonnen met de uitrol van Android 17 naar zijn middenklasse smartphones. De Galaxy A57 is het eerste model uit de Galaxy A-serie dat de stabiele update naar Android 17 ontvangt. Daarmee komt de nieuwste Android-versie, verpakt in Samsungs nieuwe One UI 9-interface, nu ook beschikbaar voor een veel grotere groep Galaxy-gebruikers.

Samsung is de afgelopen weken begonnen met de verspreiding van Android 17 en One UI 9 naar steeds meer Galaxy-smartphones. Aanvankelijk lag de nadruk vooral op de nieuwste en duurste modellen, maar inmiddels schuift de update ook door naar oudere vlaggenschepen en de populaire Galaxy A-serie.

De Galaxy A57 5G heeft daarbij de primeur. Samsung is inmiddels gestart met de stabiele uitrol van One UI 9 voor dit toestel. Daarmee komt een einde aan de bètatest die eerder dit jaar voor de A57 werd geopend.

Voor bezitters van een Galaxy A57 is dit belangrijk nieuws. Het toestel werd eerder dit jaar geleverd met Android 16 en One UI 8.5 en behoort daarmee tot de eerste Samsung-middenklassers die de overstap naar Android 17 maken.

Galaxy A57 krijgt als eerste A-model Android 17

De Galaxy A57 5G is momenteel een van de belangrijkste middenklassers in Samsungs smartphoneportfolio. Het toestel werd in het voorjaar van 2026 uitgebracht met Android 16 en krijgt volgens Samsungs updatebeleid meerdere grote Android-versies.

De eerste tekenen van de Android 17-update verschenen al eerder dit jaar. Samsung begon vervolgens in september met het openbare bètaprogramma voor One UI 9 op de Galaxy A57. Gebruikers in geselecteerde landen konden de nieuwe software daardoor al testen voordat de definitieve versie beschikbaar kwam.

Die testfase is inmiddels voorbij.

Samsung heeft de stabiele versie van One UI 9, gebaseerd op Android 17, uitgebracht voor de Galaxy A57. De uitrol is aanvankelijk gestart in Zuid-Korea. Daar is de Galaxy A57 op de lokale markt bekend als de Galaxy Quantum 7.

De eerste firmware draagt versienummer A576SKSU2BZIE. De update bevat niet alleen Android 17 en One UI 9, maar ook een recente beveiligingsupdate.

Dat de update eerst in Zuid-Korea verschijnt, betekent overigens niet dat de rest van de wereld moet wachten tot Samsung daar expliciet een nieuwe aankondiging voor doet. Samsung rolt grote software-updates doorgaans gefaseerd uit. Andere landen en regio's volgen daarom meestal kort daarna.

Galaxy Quantum 7 is eigenlijk de Koreaanse Galaxy A57

De benaming Galaxy Quantum 7 kan voor enige verwarring zorgen. Het gaat namelijk niet om een compleet ander toestel.

De Galaxy Quantum 7 is de Zuid-Koreaanse variant van de Galaxy A57 5G. De toestellen zijn gebaseerd op grotendeels dezelfde hardware en behoren tot dezelfde generatie.

Daardoor is de update voor de Quantum 7 een belangrijke aanwijzing dat Samsung de definitieve One UI 9-versie inmiddels klaar heeft voor de Galaxy A57.

Voor Nederlandse en Belgische bezitters betekent dit vooral dat de ontwikkeling van de Europese firmware waarschijnlijk in een vergevorderd stadium zit. Dat betekent echter niet dat iedereen de update onmiddellijk op zijn telefoon zal zien. Samsung kan de uitrol per land, provider en modelvariant verschillend plannen.

Wie een Galaxy A57 heeft, doet er daarom goed aan om de komende dagen regelmatig handmatig te controleren op nieuwe software.

Dat kan via:

Instellingen → Software-update → Downloaden en installeren

Als de update nog niet beschikbaar is, betekent dat niet automatisch dat er iets mis is met het toestel. Een gefaseerde uitrol kan ervoor zorgen dat de update pas later verschijnt.

Wat brengt One UI 9 naar de Galaxy A57?

One UI 9 is Samsungs nieuwste interface bovenop Android 17. De update draait niet alleen om een nieuw Android-versienummer, maar brengt ook verschillende veranderingen aan in de bediening, interface en functies van Galaxy-apparaten.

Samsung heeft onder meer gewerkt aan verdere aanpassingen van het Quick Panel, waardoor gebruikers meer mogelijkheden krijgen om de interface naar eigen voorkeur in te delen.

Ook verschillende Samsung-apps en systeemfuncties krijgen verbeteringen. Zo zijn er wijzigingen voor onder meer Samsung Notes, DeX, Game Booster en toegankelijkheidsfuncties.

Daarnaast wordt de privacy rond locatiegebruik duidelijker. Android 17 en One UI 9 geven gebruikers meer inzicht in wanneer bepaalde functies en apps toegang tot locatiegegevens hebben.

Op geschikte Galaxy-apparaten zijn er bovendien nieuwe mogelijkheden rond Galaxy AI. Welke AI-functies uiteindelijk precies beschikbaar zijn, kan echter per toestel verschillen. Een Galaxy A57 beschikt niet automatisch over alle AI-functies die Samsung op zijn duurste Ultra- en vouwbare modellen aanbiedt.

Dat onderscheid is belangrijk: One UI 9 betekent niet dat ieder Galaxy-model exact dezelfde functies krijgt. Samsung bepaalt per toestel welke mogelijkheden beschikbaar zijn op basis van hardware, software en regionale ondersteuning.

Ook oudere Galaxy-vlaggenschepen krijgen Android 17

De Galaxy A57 is niet het enige toestel waarvoor Samsung de uitrol van One UI 9 versnelt.

Ook verschillende oudere high-end smartphones en vouwbare modellen staan op de planning. De Galaxy S24-serie behoort bijvoorbeeld tot de toestellen die Android 17 en One UI 9 zullen ontvangen.

Daarbij gaat het om:

• Galaxy S24
• Galaxy S24+
• Galaxy S24 Ultra
• Galaxy S24 FE

Voor deze toestellen was de stabiele One UI 9-update aanvankelijk nog niet beschikbaar. Een recente software-update voor de S24-serie bevatte bijvoorbeeld nog uitsluitend de beveiligingspatch van september 2026. De Android 17-update moet daar dus nog als afzonderlijke grote upgrade volgen.

Voor bezitters van de S24-serie is er daarmee vooral goed nieuws: de toestellen staan nog altijd op de lijst voor One UI 9, maar de definitieve uitrol verloopt niet voor alle Galaxy-modellen tegelijkertijd.

Galaxy Z Fold 6 en Z Flip 6 zijn inmiddels ook aan de beurt

Ook de vouwbare smartphones uit 2024 schuiven door naar Android 17.

Samsung is inmiddels begonnen met de stabiele One UI 9-update voor de Galaxy Z Fold 6 en Galaxy Z Flip 6. Daarmee krijgen ook deze toestellen toegang tot de nieuwste versie van Samsungs interface.

Dat is een belangrijke stap, omdat de twee modellen eerder nog onderdeel waren van het One UI 9-bètaprogramma.

Voor gebruikers van een Z Fold 6 of Z Flip 6 betekent dit dat ze niet langer afhankelijk zijn van een testversie. De definitieve software wordt nu officieel verspreid.

Net als bij de Galaxy A57 kan de beschikbaarheid echter per markt verschillen. Het kan dus gebeuren dat de update in het ene land al verschijnt terwijl gebruikers in Nederland of België nog enkele dagen moeten wachten.

Galaxy S25 en nieuwste vouwbare modellen waren eerder

De volgorde van de uitrol laat goed zien hoe Samsung zijn software verspreidt.

De nieuwste Galaxy S26-serie stond vooraan bij de Android 17-update. Samsung bracht One UI 9 aanvankelijk voor deze toestellen uit en breidde de software vervolgens uit naar andere recente high-end modellen.

Daarna volgden onder meer de Galaxy S25-serie, de Galaxy Z Fold 7 en de Galaxy Z Flip 7.

Voor de Galaxy Z Fold 7 en Z Flip 7 begon de stabiele uitrol aanvankelijk in Zuid-Korea, waarna de update verder werd verspreid naar andere landen. Inmiddels is de software ook buiten Zuid-Korea beschikbaar en wordt de wereldwijde uitrol uitgebreid.

De Galaxy A57 is daarmee een belangrijk nieuw moment in de updatecyclus: Samsung brengt Android 17 nu niet meer uitsluitend naar zijn vlaggenschepen, maar begint ook met de veel grotere groep Galaxy A-gebruikers.

Niet iedere Galaxy A krijgt tegelijk de update

Hoewel de A57 inmiddels aan de beurt is, betekent dit niet dat andere Galaxy A-modellen direct dezelfde update ontvangen.

Samsung heeft meerdere Galaxy A-smartphones die voor One UI 9 in aanmerking komen. Onder meer de Galaxy A56, A55, A54, A37, A36, A35, A34, A27, A26, A25, A24, A17, A16 en A15 staan op de lijst van toestellen die voor de grote Android 17-update in aanmerking komen.

Ook verschillende andere Galaxy-modellen uit de M-, F- en XCover-series zullen One UI 9 ontvangen.

De exacte releasedatum verschilt echter per toestel. Samsung voert de uitrol gefaseerd uit en kan daarbij onderscheid maken tussen landen, regio's en specifieke modelvarianten.

Het feit dat de Galaxy A57 nu als eerste recente Galaxy A-model een stabiele Android 17-update ontvangt, betekent daarom vooral dat de grote uitrol naar de middenklasse daadwerkelijk is begonnen.

Hoe lang krijgt de Galaxy A57 updates?

De Galaxy A57 is bovendien een interessant toestel als het om softwareondersteuning gaat.

Samsung levert het toestel oorspronkelijk met Android 16 en heeft aangegeven dat het toestel meerdere grote Android-upgrades krijgt. De A57 valt daarmee onder Samsungs uitgebreidere beleid voor langdurige softwareondersteuning.

Android 17 is dus zeker niet de laatste grote Android-versie die de A57 ontvangt.

Dat maakt de timing van de One UI 9-update extra relevant. De A57 is een relatief nieuw toestel en krijgt nu zijn eerste grote Android-upgrade. In de komende jaren volgen daardoor nog meerdere Android-versies en beveiligingsupdates.

Wanneer staat Android 17 in Nederland klaar?

Dat is op dit moment het lastigste deel om exact te voorspellen.

De stabiele One UI 9-update voor de Galaxy A57 is inmiddels officieel uitgebracht, maar de eerste beschikbaarheid is begonnen met de Zuid-Koreaanse variant. Samsung werkt vervolgens met een gefaseerde wereldwijde uitrol.

Er is daarom geen garantie dat iedere Nederlandse Galaxy A57-gebruiker op dezelfde dag een melding krijgt.

Het kan bovendien verschillen per:

• land;
• toestelvariant;
• provider;
• firmwareversie;
• en de fase waarin Samsung de uitrol op dat moment bevindt.

De belangrijkste conclusie is echter dat de stabiele versie nu klaar is. Nederlandse en Belgische gebruikers hoeven dus niet meer te wachten op het einde van de bètatest of op de ontwikkeling van de definitieve software.

De kans is groot dat de update de komende periode naar meer markten wordt uitgebreid.

Samsung zet de Android 17-uitrol duidelijk door

Met de Galaxy A57 laat Samsung zien dat One UI 9 inmiddels een nieuwe fase ingaat.

De Galaxy S26-serie kreeg de update als eerste, waarna steeds meer recente vlaggenschepen en foldables volgden. Nu is ook de Galaxy A-serie aan de beurt.

Voor Samsung is dat een belangrijke stap. De Galaxy A-serie is immers veel groter dan de groep gebruikers van de duurste Galaxy S Ultra- en Z-modellen. Een groot deel van Samsungs klanten gebruikt juist een middenklasse Galaxy-smartphone.

De komst van Android 17 naar de A57 betekent daarom dat de nieuwste Samsung-software vanaf nu geleidelijk voor een veel grotere groep gebruikers beschikbaar komt.

Heb je een Galaxy A57? Dan is het verstandig om de komende dagen regelmatig via Instellingen naar Software-update te gaan. Zie je One UI 9 nog niet staan, dan hoef je je geen zorgen te maken: de uitrol is gefaseerd en kan per regio verschillen.

Voor bezitters van een Galaxy S24, S24+, S24 Ultra, Z Fold 6 of Z Flip 6 is het eveneens goed nieuws dat Samsung de stabiele uitrol inmiddels verder heeft uitgebreid. Voor deze toestellen komt Android 17 daarmee steeds dichterbij, al kan de daadwerkelijke beschikbaarheid per markt verschillen.

De belangrijkste ontwikkeling is duidelijk: Android 17 is niet langer alleen een update voor Samsungs nieuwste vlaggenschepen. Met de Galaxy A57 is One UI 9 nu officieel aangekomen in de middenklasse.

Door: Drifter

Aanvallers zijn erin geslaagd om geldige HTTPS-certificaten te verkrijgen voor domeinen van Google en andere grote organisaties, zonder daarvoor in te breken op de systemen van die bedrijven. De aanvallers maakten misbruik van een kwetsbaarheid in de DNS-infrastructuur achter drie landcode-topleveldomeinen: Ghana (.gh), Sierra Leone (.sl) en Amerikaans-Samoa (.as).

Door de DNS-infrastructuur van deze domeinen te compromitteren, konden de aanvallers wijzigingen aanbrengen in DNS-records. Daarmee konden zij zich tegenover certificaatautoriteiten voordoen als de rechtmatige beheerders van bepaalde domeinen. Vervolgens konden voor die domeinen HTTPS-certificaten worden aangevraagd en uitgegeven.

Dat maakt de aanval bijzonder. Een HTTPS-certificaat dat door een browser als geldig wordt beschouwd, betekent normaal gesproken dat de browser erop kan vertrouwen dat de verbinding met het juiste domein wordt opgezet. In dit geval beschikten de aanvallers echter over certificaten die formeel geldig waren, terwijl zij niet de rechtmatige eigenaren van de betreffende websites waren.

Google heeft inmiddels maatregelen genomen om de bekende misbruikte certificaten in Chrome te blokkeren. Daarnaast zijn de betrokken certificaten door certificaatautoriteiten ingetrokken en worden organisaties gewaarschuwd wanneer hun domeinen mogelijk zijn getroffen.

Geen inbraak bij Google nodig

Bij de aanval hoefden de aanvallers geen toegang te krijgen tot de interne systemen van Google of andere getroffen organisaties.

De kern van het probleem zat in de infrastructuur waarmee het internet bepaalt welke server bij een domeinnaam hoort. Het Domain Name System, beter bekend als DNS, vertaalt domeinnamen zoals google.com naar IP-adressen. Wanneer een aanvaller controle krijgt over de relevante DNS-infrastructuur, kan hij onder bepaalde omstandigheden bepalen welk IP-adres aan een domeinnaam wordt gekoppeld.

Dat kan grote gevolgen hebben.

Een aanvaller die bijvoorbeeld tijdelijk kan bepalen waar een bepaalde domeinnaam naartoe verwijst, kan een eigen server als bestemming aanwijzen. Wanneer vervolgens een certificaatautoriteit controleert of de aanvrager daadwerkelijk controle heeft over het domein, kan die controle door de gemanipuleerde DNS-informatie succesvol worden doorlopen.

De certificaatautoriteit hoeft daarmee niet noodzakelijk te zijn gehackt of misleid door een fout in haar eigen systemen. Vanuit haar perspectief kan de vereiste domeinvalidatie immers correct zijn uitgevoerd. Het probleem is dat de DNS-infrastructuur waarop die controle vertrouwt op dat moment door een aanvaller werd beheerd.

DNS als zwakke schakel

DNS vormt een fundamenteel onderdeel van het internet. Wanneer een gebruiker een website bezoekt, wordt de domeinnaam via DNS gekoppeld aan de infrastructuur waarop de website draait.

Organisaties vertrouwen daarbij op verschillende DNS-records en DNS-servers. Die infrastructuur is doorgaans verdeeld over meerdere systemen en dienstverleners. Wanneer aanvallers controle weten te krijgen over een onderdeel dat als autoritatief voor een domein of een topleveldomein geldt, kunnen zij DNS-antwoorden manipuleren.

In dit geval kregen aanvallers de mogelijkheid om autoritatieve DNS-records binnen de infrastructuur van .gh, .sl en .as te wijzigen. Daardoor konden zij domeinen laten verwijzen naar systemen die zij zelf controleerden.

Het gaat daarmee niet om een klassieke aanval waarbij een wachtwoord van een Google-medewerker wordt gestolen of waarbij rechtstreeks wordt ingebroken op een webserver. De aanvallers misbruiken een vertrouwensketen rondom domeinnamen en certificaten.

Hoe een geldig certificaat kon worden verkregen

Voor een HTTPS-verbinding wordt gebruikgemaakt van een TLS-certificaat. Zo'n certificaat bevat onder meer informatie over het domein waarvoor het is uitgegeven en wordt digitaal ondertekend door een certificaatautoriteit die door browsers wordt vertrouwd.

Voordat een certificaatautoriteit een certificaat uitgeeft, moet zij controleren of de aanvrager daadwerkelijk controle heeft over het betreffende domein.

Dat kan op verschillende manieren. Een veelgebruikte methode is DNS-validatie. Daarbij moet de aanvrager bijvoorbeeld een specifieke DNS-record plaatsen of wijzigen. Als de certificaatautoriteit die verwachte record kan terugvinden, kan zij concluderen dat de aanvrager controle over het domein heeft.

Precies dat vertrouwensmechanisme werd in deze aanval misbruikt.

Doordat de aanvallers de relevante DNS-infrastructuur konden manipuleren, konden zij de antwoorden beïnvloeden waarop de certificaatautoriteit haar controle baseerde. Daardoor konden zij domeinvalidaties succesvol laten verlopen zonder daadwerkelijk eigenaar te zijn van de betrokken organisaties of toegang te hebben tot hun interne systemen.

Het resultaat was een HTTPS-certificaat dat cryptografisch correct was ondertekend door een vertrouwde certificaatautoriteit.

Voor een browser zag dat certificaat er dus legitiem uit.

Een geldig certificaat betekent niet automatisch een legitieme website

Dat onderscheid is belangrijk.

Wanneer een browser een HTTPS-certificaat accepteert, controleert hij onder meer of het certificaat geldig is, of het voor de bezochte domeinnaam is uitgegeven en of de certificaatautoriteit die het certificaat heeft ondertekend wordt vertrouwd.

Als al die controles succesvol zijn, verschijnt normaal gesproken geen certificaatwaarschuwing.

Een aanvaller die door DNS-manipulatie een geldig certificaat voor een domein heeft verkregen, kan daardoor een server exploiteren die zich technisch gezien voordoet als de betreffende website.

Het certificaat is dan niet vervalst in de klassieke betekenis van het woord. Het is een echt, door een vertrouwde certificaatautoriteit uitgegeven certificaat. Alleen de persoon of organisatie die het certificaat heeft verkregen, is niet de rechtmatige beheerder van het domein.

Dat maakt dit type aanval potentieel gevaarlijk.

Wat een aanvaller vervolgens kan doen

Wanneer een aanvaller zowel de DNS-verwijzing als een geldig certificaat voor een domein kan controleren, kan hij verkeer naar zijn eigen infrastructuur leiden zonder dat een browser noodzakelijkerwijs een HTTPS-waarschuwing laat zien.

Op die server kan vervolgens een nagemaakte website worden aangeboden die er voor gebruikers vrijwel identiek uitziet aan de oorspronkelijke website.

Dat kan bijvoorbeeld worden gebruikt voor phishing. Een gebruiker kan denken dat hij verbinding maakt met een vertrouwde website, terwijl de gegevens in werkelijkheid naar een server van de aanvaller worden gestuurd.

Afhankelijk van de omstandigheden kan een aanvaller proberen inloggegevens, sessietokens of andere gevoelige informatie te verzamelen. Ook kan een dergelijke infrastructuur worden gebruikt om gebruikers naar kwaadaardige inhoud te leiden.

Daarbij moet wel worden benadrukt dat het verkrijgen van een certificaat op zichzelf niet betekent dat aanvallers automatisch al het verkeer van een website konden onderscheppen. Daarvoor moeten zij ook in staat zijn het verkeer daadwerkelijk naar hun eigen infrastructuur te leiden en moet de netwerkomgeving daarvoor geschikt zijn.

Er zijn vooralsnog geen aanwijzingen dat Google-systemen zelf zijn binnengedrongen of dat Google-gebruikers als gevolg van dit incident daadwerkelijk zijn afgeluisterd of dat gegevens zijn buitgemaakt.

Ook andere organisaties getroffen

De aanvallen bleven niet beperkt tot Google.

Tijdens onderzoek naar de incidenten werden in openbare Certificate Transparency-logs meerdere certificaten aangetroffen die vermoedelijk zonder toestemming voor verschillende organisaties waren uitgegeven. Daaronder bevonden zich volgens Google meerdere internationaal bekende merken en veelgebruikte online diensten.

Google heeft niet alle getroffen organisaties publiekelijk bij naam genoemd.

Certificate Transparency speelt hierbij een belangrijke rol. Dit zijn openbare logboeken waarin certificaatautoriteiten certificaatuitgiftes registreren. Daardoor kunnen domeineigenaren en beveiligingsonderzoekers achteraf controleren welke certificaten voor hun domeinen zijn uitgegeven.

Zonder deze openbare registratie zou het veel moeilijker zijn om ongeautoriseerde certificaten op te sporen.

Google blokkeert certificaten in Chrome

Google heeft voor de eigen getroffen domeinen direct maatregelen genomen in Chrome.

Het bedrijf gebruikte daarvoor onder meer CRLSets. Dit is een mechanisme waarmee Chrome specifieke certificaten kan blokkeren wanneer Google vaststelt dat deze niet langer vertrouwd mogen worden.

Dat is belangrijk omdat het intrekken van een certificaat niet betekent dat iedere browser het certificaat onmiddellijk op dezelfde manier zal weigeren. Browsers verschillen in de manier waarop zij intrekkingsinformatie verwerken en hoe snel wijzigingen beschikbaar komen.

Door de betreffende certificaten rechtstreeks in Chrome te blokkeren, kan Google sneller voorkomen dat Chrome-gebruikers een verbinding met een server op basis van een bekend gecompromitteerd certificaat vertrouwen.

Daarnaast is samengewerkt met de betrokken certificaatautoriteiten om de certificaten formeel in te trekken.

Ook voor andere organisaties die mogelijk zijn getroffen, zijn verdachte certificaten geïdentificeerd en waar mogelijk geblokkeerd.

Gebruikers hoeven zelf niets te doen

Google geeft aan dat Chrome-gebruikers naar aanleiding van deze specifieke certificaten geen handmatige actie hoeven te ondernemen.

Dat betekent echter niet dat iedere gebruiker van iedere browser automatisch dezelfde bescherming heeft. Andere browsers beschikken over hun eigen mechanismen voor certificaatintrekking en blokkering.

De belangrijkste verantwoordelijkheid ligt daarom bij de certificaatautoriteiten, browserleveranciers en de organisaties die hun domeinen beheren.

Voor gebruikers blijft de algemene beveiligingsregel gelden dat browsers en besturingssystemen up-to-date moeten worden gehouden. Moderne browsers beschikken over meerdere beveiligingslagen die dergelijke incidenten kunnen beperken.

Waarom certificaatautoriteiten niet per se een fout hebben gemaakt

Op het eerste gezicht lijkt het vreemd dat een certificaatautoriteit een certificaat voor Google kan uitgeven aan iemand die Google niet vertegenwoordigt.

Toch hoeft dat niet te betekenen dat de certificaatautoriteit haar controleprocedure heeft overtreden.

Certificaatautoriteiten kunnen namelijk niet rechtstreeks vaststellen wie juridisch eigenaar is van iedere website. Zij gebruiken gestandaardiseerde methoden om te controleren of een aanvrager op dat moment controle heeft over het domein.

Bij DNS-validatie betekent dat in essentie dat een specifieke controle via DNS succesvol moet kunnen worden uitgevoerd.

Als de DNS-infrastructuur zelf is gecompromitteerd, kan een aanvaller die controle aantonen zonder de daadwerkelijke eigenaar te zijn.

Daarmee ontstaat een probleem in de vertrouwensketen:

domeineigenaar → DNS-infrastructuur → certificaatautoriteit → browser

Wanneer een aanvaller de DNS-laag weet te manipuleren, kan hij het bewijs leveren dat de certificaatautoriteit nodig heeft om een certificaat uit te geven.

De certificaatautoriteit kan vervolgens volgens de voorgeschreven procedure handelen, terwijl het uiteindelijke resultaat toch onrechtmatig is.

CAA-records kunnen helpen, maar zijn geen volledige oplossing

Google adviseert organisaties om Certification Authority Authorization, oftewel CAA, in te zetten.

Met CAA-records kan een domeineigenaar aangeven welke certificaatautoriteiten certificaten voor het domein mogen uitgeven.

Dat beperkt het aantal partijen dat een certificaat kan uitgeven. Een aanvaller die bijvoorbeeld een DNS-kaping uitvoert, kan daardoor minder eenvoudig bij iedere willekeurige certificaatautoriteit een certificaat aanvragen.

CAA is echter geen absolute bescherming tegen DNS-kaping.

Als een aanvaller volledige controle over de relevante DNS-infrastructuur heeft, kan hij in sommige situaties ook de CAA-records aanpassen. De aanvaller kan dan proberen de DNS-configuratie zo te wijzigen dat een certificaatautoriteit alsnog toestemming lijkt te hebben.

CAA moet daarom worden gezien als een extra beveiligingslaag en niet als een oplossing die een DNS-compromittering volledig voorkomt.

Ook bestaande domeinvalidaties vormen een risico

Een ander probleem is het hergebruik van eerder verkregen domeinvalidaties.

Wanneer een certificaatautoriteit eerder heeft vastgesteld dat iemand controle over een domein heeft, kan die informatie onder bepaalde omstandigheden gedurende enige tijd opnieuw worden gebruikt.

Dat is praktisch voor normale certificaatuitgifte, maar kan tijdens een DNS-kaping tegen de domeineigenaar werken.

Een aanvaller die tijdelijk controle over de DNS-infrastructuur verkrijgt, kan proberen binnen die periode zoveel mogelijk certificaten te laten uitgeven. Zelfs nadat de DNS-configuratie is hersteld, kunnen die certificaten nog enige tijd bruikbaar zijn als ze niet tijdig worden ingetrokken of door browsers worden geblokkeerd.

Daarom pleit Google onder meer voor een verdere beperking van de geldigheidsduur van HTTPS-certificaten en voor strengere beperkingen op het opnieuw gebruiken van domeinvalidaties.

Hoe korter de periode waarin een certificaat of validatie bruikbaar blijft, hoe kleiner het tijdvenster waarin een aanvaller na een succesvolle aanval misbruik kan blijven maken van de verkregen toegang.

Certificate Transparency is een belangrijke controlemogelijkheid

Google adviseert organisaties daarnaast om hun volledige domeinportfolio voortdurend te controleren via Certificate Transparency.

Dat is vooral belangrijk voor grote organisaties die honderden of duizenden domeinen en subdomeinen beheren. Het kan voor een beveiligingsteam moeilijk zijn om handmatig bij te houden welke certificaten overal worden uitgegeven.

Door de openbare certificaatlogs automatisch te monitoren, kan een organisatie relatief snel ontdekken dat er een certificaat is uitgegeven dat zij zelf nooit heeft aangevraagd.

Zo'n melding betekent niet automatisch dat er een aanval heeft plaatsgevonden. Er kunnen legitieme verklaringen zijn, bijvoorbeeld wanneer een externe dienstverlener of een andere afdeling binnen de organisatie het certificaat heeft aangevraagd.

Een onverwacht certificaat moet echter altijd worden onderzocht.

DNS-kaping vraagt om bredere beveiliging

Het incident laat vooral zien dat HTTPS niet op zichzelf staat.

TLS en HTTPS bieden sterke beveiliging wanneer de onderliggende vertrouwensketen intact is. Maar die keten bestaat uit meerdere onderdelen: domeinregistratie, DNS, certificaatautoriteiten, certificaatlogs en browsers.

Een aanvaller hoeft niet noodzakelijk de website zelf te hacken wanneer hij een zwakke plek in een van deze andere onderdelen kan misbruiken.

Dat maakt DNS-beveiliging een essentieel onderdeel van de totale beveiliging van een organisatie.

Organisaties zouden daarom niet alleen hun webservers en applicaties moeten beveiligen, maar ook zorgvuldig moeten controleren wie toegang heeft tot hun DNS-beheer, registraraccounts en accounts bij DNS-dienstverleners.

Sterke authenticatie, beperkte toegangsrechten, monitoring van DNS-wijzigingen en een duidelijke registratie van alle gebruikte domeinen en DNS-providers kunnen helpen om dergelijke aanvallen sneller te ontdekken en de impact ervan te beperken.

Het bredere probleem: vertrouwen op het internet

Het incident maakt een fundamenteel probleem zichtbaar in de beveiligingsarchitectuur van het internet.

HTTPS is ontworpen om gebruikers zekerheid te geven over de identiteit van een website en om communicatie tegen afluisteren en manipulatie te beschermen. Die beveiliging is echter gebaseerd op een keten van partijen die elkaar moeten kunnen vertrouwen.

Wanneer één schakel in die keten wordt gecompromitteerd, kan een aanvaller soms een certificaat verkrijgen dat voor browsers volledig legitiem lijkt.

Dat betekent niet dat HTTPS onveilig is. Integendeel: TLS blijft een van de belangrijkste beveiligingsmechanismen van het moderne internet. Het incident laat vooral zien dat HTTPS-certificaten slechts zo betrouwbaar zijn als het proces waarmee wordt vastgesteld wie het recht heeft om ze te verkrijgen.

Google wil de aanvalsmogelijkheden verder verkleinen

Google ziet de gebeurtenissen daarom als aanleiding om verschillende onderdelen van het certificaatecosysteem verder aan te scherpen.

Een kortere levensduur van certificaten verkleint de periode waarin een onrechtmatig certificaat kan worden misbruikt. Strengere regels voor het hergebruik van domeinvalidaties moeten voorkomen dat een aanvaller langdurig profiteert van een eerder succesvol uitgevoerde controle.

Daarnaast blijven Certificate Transparency, geautomatiseerde monitoring en DNS-beveiliging belangrijke verdedigingslagen.

Voor organisaties betekent dit dat het niet langer voldoende is om alleen te controleren of een website technisch bereikbaar is. Ook moet worden gecontroleerd welke certificaten voor de eigen domeinen worden uitgegeven, welke DNS-records actief zijn en wie wijzigingen aan die infrastructuur kan uitvoeren.

Wat organisaties hiervan kunnen leren

De belangrijkste les is dat een domeinkaping niet alleen een probleem is voor de website zelf.

Een succesvolle DNS-aanval kan ook gevolgen hebben voor:

• de uitgifte van HTTPS-certificaten;
• de betrouwbaarheid van browserverbindingen;
• phishing en identiteitsmisbruik;
• de reputatie van een organisatie;
• de vertrouwelijkheid van gebruikersgegevens;
• en de mogelijkheid om gebruikers naar kwaadaardige infrastructuur om te leiden.

Organisaties doen er daarom goed aan hun volledige domein- en DNS-infrastructuur als onderdeel van hun beveiligingsperimeter te behandelen.

Daarbij zijn onder meer de volgende maatregelen relevant:

1. Monitor alle Certificate Transparency-logs voor onverwachte certificaten.
2. Gebruik CAA-records om het aantal toegestane certificaatautoriteiten te beperken.
3. Beveilig registrar- en DNS-accounts met sterke authenticatie en zo beperkt mogelijke toegangsrechten.
4. Monitor DNS-wijzigingen en onderzoek onverwachte veranderingen onmiddellijk.
5. Houd een actueel overzicht bij van alle domeinen en subdomeinen die de organisatie gebruikt.
6. Controleer regelmatig welke certificaten actief zijn en of deze daadwerkelijk door de organisatie zijn aangevraagd.
7. Zorg voor een incidentresponsprocedure voor het geval DNS- of certificaatmisbruik wordt ontdekt.

Het incident rond de domeinen .gh, .sl en .as laat daarmee vooral zien dat een aanvaller niet altijd hoeft binnen te dringen in het netwerk van een bedrijf om zich als dat bedrijf voor te doen. Wanneer een vertrouwenslaag vóór de website wordt overgenomen, kan dat voldoende zijn om zelfs de beveiligingsmechanismen die gebruikers normaal tegen vervalste websites beschermen, tijdelijk in het voordeel van de aanvaller te laten werken.

Door: Drifter

Microsoft waarschuwt organisaties en IT-beheerders voor een probleem met beveiligingscertificaten die een belangrijke rol spelen bij het ontvangen van Windows-updates. Vanaf mei 2027 kunnen bepaalde Windows-computers en servers geen updates meer ophalen wanneer de benodigde vervangende certificaten ontbreken. Het risico beperkt zich niet tot verouderde besturingssystemen: ook systemen met een nog officieel ondersteunde Windows-versie kunnen worden getroffen als ze niet tijdig de vereiste updates hebben geïnstalleerd.

De oorzaak ligt bij certificaten die Windows gebruikt om de authenticiteit van de infrastructuur achter Windows Update te controleren. Deze certificaten hebben een beperkte geldigheidsduur. Wanneer ze verlopen en een systeem niet over de juiste vervangende certificaten beschikt, kan het problemen ondervinden bij het tot stand brengen van een betrouwbare verbinding met de updatevoorziening van Microsoft.

Microsoft heeft de vervangende certificaten al opgenomen in reguliere beveiligingsupdates. Apparaten waarop de vereiste updates zijn geïnstalleerd, hoeven in principe geen aanvullende maatregelen te nemen. Vooral computers en servers die langdurig niet zijn bijgewerkt, handmatig worden beheerd of om operationele redenen achterlopen met beveiligingsupdates, verdienen extra aandacht.

Verlopende certificaten kunnen Windows Update verstoren

Windows controleert bij het ophalen van updates of de verbinding met de update-infrastructuur betrouwbaar is. Beveiligingscertificaten helpen daarbij om de identiteit en authenticiteit van de betrokken servers te verifiëren. Daarmee vormen ze een onderdeel van de beveiliging die moet voorkomen dat systemen onbetrouwbare of vervalste updategegevens accepteren.

De huidige certificaten lopen af op twee momenten in 2027: 17 mei en 19 juni. Microsoft heeft daarom vervangende certificaten verspreid via reguliere beveiligingsupdates, zodat Windows-systemen tijdig over de noodzakelijke gegevens beschikken.

Op systemen die de relevante updates al hebben ontvangen, verloopt deze overgang normaal gesproken automatisch. Gebruikers hoeven daarvoor doorgaans geen certificaten handmatig te installeren of instellingen te wijzigen.

Het risico ontstaat wanneer een apparaat de vereiste updates niet heeft ontvangen voordat de bestaande certificaten verlopen. Windows kan dan problemen ondervinden bij het controleren van de verbinding met Windows Update, waardoor het ophalen of installeren van updates niet langer mogelijk is.

Dat kan verder gaan dan het missen van een enkele beveiligingspatch. Wanneer de toegang tot de updatevoorziening daadwerkelijk wegvalt, kunnen ook andere updates die via Windows Update worden aangeboden niet meer normaal worden opgehaald. Daardoor bestaat het risico dat een systeem na de deadline steeds verder achteropraakt met beveiligings- en kwaliteitsupdates.

Het verlopen van de certificaten betekent overigens niet automatisch dat Windows zelf niet meer opstart of dat alle bestaande toepassingen onmiddellijk stoppen met werken. Het directe risico betreft de toegang tot de updatevoorziening. De gevolgen op langere termijn kunnen aanzienlijk zijn wanneer beveiligingsproblemen vervolgens niet meer tijdig worden verholpen.

Ook ondersteunde Windows-versies lopen risico

De waarschuwing heeft betrekking op meer dan alleen oude Windows-installaties die hun reguliere ondersteuning al hebben verloren. Ook organisaties die ondersteunde versies gebruiken, moeten controleren of de benodigde certificaatupdates aanwezig zijn.

Welke update nodig is, hangt af van de Windows-versie. Microsoft hanteert daarvoor verschillende minimale updatevereisten.

Windows 11 24H2 en Windows Server 2025

Voor Windows 11 versie 24H2 en Windows Server 2025 is de beveiligingsupdate van september 2025 of een latere update voldoende om de noodzakelijke vervangende certificaten te ontvangen.

Systemen die deze update of een nieuwere cumulatieve beveiligingsupdate hebben geïnstalleerd, beschikken daarmee in beginsel over de vereiste aanpassing. Beheerders moeten er wel rekening mee houden dat de update daadwerkelijk op het apparaat is geïnstalleerd en niet alleen is goedgekeurd of beschikbaar gesteld.

Windows Server 2022, Windows 10 en andere Windows 11-versies

Voor Windows Server 2022, ondersteunde versies van Windows 10 en andere ondersteunde Windows 11-versies geldt volgens de aangekondigde vereisten een recentere minimale updategrens: de beveiligingsupdate van juli 2026 of een latere versie.

Voor organisaties is het daarom belangrijk om niet uitsluitend te controleren of een apparaat een ondersteunde Windows-versie gebruikt. Ook moet worden vastgesteld of het systeem de juiste beveiligingsupdates heeft ontvangen.

Een apparaat kan immers nog binnen de officiële ondersteuningsperiode vallen en toch kwetsbaar zijn voor dit probleem wanneer het maandenlang geen updates heeft geïnstalleerd.

Windows Server 2016, Windows Server 2019 en Windows 10 Enterprise 2019 LTSC

Voor Windows Server 2016, Windows Server 2019 en Windows 10 Enterprise 2019 LTSC geldt een eerdere deadline dan voor de overige genoemde systemen.

Voor deze systemen is 17 mei 2027 de belangrijke datum. Voor de andere hierboven genoemde systemen geldt 19 juni 2027.

Het verschil tussen beide deadlines maakt het noodzakelijk om de gebruikte Windows-versies goed in kaart te brengen. Organisaties die meerdere generaties Windows-clients en servers beheren, kunnen niet zonder meer één algemene deadline voor hun volledige omgeving hanteren.

Beheerders doen er daarom verstandig aan om de systemen met de vroegste deadline als eerste te controleren en eventuele achterstanden ruim vóór mei 2027 weg te werken.

Windows 11 25H2 en nieuwere versies

Voor Windows 11 versie 25H2 en nieuwere versies zijn volgens Microsoft geen aanvullende maatregelen nodig in verband met deze specifieke certificaatvervanging.

Dat neemt niet weg dat het belangrijk blijft om deze systemen normaal bij te werken. De uitzondering heeft betrekking op de aanvullende maatregelen voor dit certificaatprobleem en betekent niet dat reguliere beveiligingsupdates overbodig zijn.

Windows 10 en ESU: extra aandacht blijft noodzakelijk

De certificaatkwestie staat los van de reguliere ondersteuningscyclus van Windows. Dat onderscheid is vooral van belang voor organisaties die nog Windows 10 gebruiken.

Voor bepaalde Windows 10-systemen is het mogelijk om via het Extended Security Updates-programma (ESU) langer beveiligingsupdates te ontvangen nadat de reguliere ondersteuning is beëindigd. Daarmee kunnen organisaties de overgang naar een nieuwere Windows-versie voorbereiden zonder onmiddellijk alle systemen te hoeven vervangen.

Deelname aan ESU betekent echter niet dat een apparaat automatisch aan alle technische voorwaarden voor Windows Update voldoet. Ook deze systemen moeten beschikken over de juiste certificaten en de benodigde updates hebben geïnstalleerd.

Organisaties die Windows 10 via ESU blijven gebruiken, moeten daarom zowel de ESU-status als de updategeschiedenis van hun apparaten controleren. Een systeem dat voor ESU in aanmerking komt, maar de noodzakelijke certificaatupdate mist, kan alsnog problemen ondervinden bij het ophalen van updates.

Daarbij is het belangrijk om onderscheid te maken tussen Windows 10-versies en edities. Niet iedere Windows 10-installatie valt onder hetzelfde ondersteunings- of ESU-regime. Beheerders moeten dus per apparaat nagaan welke ondersteuningsregeling van toepassing is.

Welke organisaties lopen het meeste risico?

In de praktijk zal het probleem vooral aandacht vragen in omgevingen waar updates niet automatisch of niet regelmatig worden geïnstalleerd. Dat geldt bijvoorbeeld voor organisaties die vanwege compatibiliteitsproblemen, bedrijfskritische toepassingen of strenge wijzigingsprocedures terughoudend zijn met het uitrollen van nieuwe beveiligingsupdates.

Ook systemen die lange tijd offline zijn geweest, slechts incidenteel verbinding maken met het bedrijfsnetwerk of afhankelijk zijn van handmatige onderhoudsvensters verdienen extra aandacht.

Het gaat onder meer om de volgende situaties:

• Servers met een updateachterstand: systemen waarop beveiligingsupdates vanwege onderhoudsvensters of afhankelijkheden slechts periodiek worden geïnstalleerd.
• Werkstations met uitgestelde updates: computers waarvoor updates herhaaldelijk zijn uitgesteld vanwege compatibiliteitstests of operationele bezwaren.
• Bedrijfskritische systemen: apparaten die specifieke bedrijfssoftware, productieprocessen of andere essentiële toepassingen ondersteunen en daarom niet zomaar kunnen worden bijgewerkt.
• Langdurig offline apparaten: computers en servers die pas na maanden opnieuw verbinding maken met de update-infrastructuur.
• Oudere Windows-installaties: systemen waarvoor de reguliere ondersteuning is beëindigd of waarvan de updatevoorziening niet meer volgens de actuele vereisten is ingericht.
• Omgevingen met afwijkende updateconfiguraties: apparaten waarvoor afwijkende beleidsregels of handmatige procedures gelden en waarbij niet vanzelfsprekend is dat de benodigde update wordt geïnstalleerd.

Niet ieder apparaat in deze categorieën zal automatisch problemen ondervinden. Het risico hangt af van de Windows-versie, de geïnstalleerde updates en de gebruikte update-infrastructuur. De genoemde situaties zijn vooral redenen om extra controles uit te voeren.

Wat moeten IT-beheerders vóór mei 2027 doen?

Microsoft adviseert beheerders om tijdig vast te stellen welke apparaten de benodigde updates hebben ontvangen. Het is verstandig om dit niet uit te stellen tot vlak voor de vervaldatum, omdat het bij grote IT-omgevingen tijd kan kosten om afwijkingen op te sporen en op te lossen.

Een gestructureerde aanpak kan uit de volgende stappen bestaan.

1. Breng alle Windows-systemen in kaart

Maak een inventarisatie van Windows-computers en servers binnen de organisatie. Registreer daarbij welke Windows-versie en editie elk apparaat gebruikt, welke ondersteuningsstatus van toepassing is en of het systeem onderdeel is van een ESU-programma.

2. Controleer de geïnstalleerde beveiligingsupdates

Vergelijk de updategeschiedenis van ieder systeem met de minimale updatevereisten voor de betreffende Windows-versie. Controleer niet alleen of updates zijn goedgekeurd of beschikbaar zijn, maar ook of ze daadwerkelijk zijn geïnstalleerd.

3. Geef systemen met een vroege deadline prioriteit

Begin met Windows Server 2016, Windows Server 2019 en Windows 10 Enterprise 2019 LTSC. Voor deze systemen is 17 mei 2027 de relevante deadline. Controleer vervolgens de overige getroffen versies waarvoor 19 juni 2027 geldt.

4. Werk achterstallige systemen tijdig bij

Installeer de benodigde beveiligingsupdates en eventuele nieuwere cumulatieve updates die deze vervangen. Bij systemen waarop updates niet automatisch worden geïnstalleerd, kan een handmatige installatie noodzakelijk zijn.

5. Controleer systemen die niet normaal kunnen worden bijgewerkt

Onderzoek waarom updates ontbreken. Mogelijke oorzaken zijn uitgeschakelde updatefuncties, geblokkeerde netwerkverbindingen, onvoldoende schijfruimte, mislukte installaties of beleidsinstellingen die updates tegenhouden. Los deze problemen op voordat de certificaten verlopen.

6. Test bedrijfskritische systemen

Wanneer servers of werkstations afhankelijk zijn van specifieke software, is het verstandig de benodigde updates eerst in een testomgeving te beoordelen. Plan vervolgens een geschikt onderhoudsvenster om de updates gecontroleerd uit te rollen.

7. Controleer de updatevoorziening na installatie

Controleer na het bijwerken of apparaten weer normaal updates kunnen ophalen en installeren. Zo kunnen eventuele resterende problemen worden opgespoord voordat de deadline wordt bereikt.

8. Leg de resultaten vast

Registreer welke systemen zijn gecontroleerd, welke updates zijn geïnstalleerd en welke apparaten nog actie vereisen. Dat maakt het eenvoudiger om de voortgang te bewaken en aan te tonen dat de organisatie de certificaatvervanging tijdig heeft voorbereid.

Updates handmatig installeren als dat nodig is

Wanneer een systeem achterloopt en niet via de gebruikelijke updateprocedure kan worden bijgewerkt, kunnen beheerders de benodigde updates alsnog handmatig installeren. Microsoft biedt daarvoor onder meer de Microsoft Update Catalog aan.

Daarnaast kunnen bestaande beheertools worden gebruikt om updates centraal te distribueren en de installatie ervan te controleren. Welke aanpak het geschiktst is, hangt af van de inrichting van de IT-omgeving en de Windows-versie.

Het is daarbij belangrijk om de juiste update voor het betreffende besturingssysteem te selecteren. Een update voor een andere Windows-versie of architectuur is niet zonder meer geschikt. Beheerders moeten daarom controleren of het installatiepakket overeenkomt met de versie, editie en architectuur van het apparaat.

Ook moet worden gecontroleerd of de installatie daadwerkelijk is geslaagd. Alleen het downloaden of aanbieden van een update garandeert niet dat de noodzakelijke certificaten op het systeem aanwezig zijn.

Niet-ondersteunde Windows-versies vragen om een andere aanpak

Voor systemen met een Windows-versie die niet langer wordt ondersteund, adviseert Microsoft migratie naar een ondersteund besturingssysteem.

Een handmatige installatie van een beschikbare update kan in bepaalde gevallen helpen om een achterstand weg te werken, maar biedt geen structurele oplossing voor een besturingssysteem dat geen reguliere beveiligingsupdates meer ontvangt. Bovendien kunnen de beschikbare updates en installatieprocedures per versie verschillen.

Organisaties die oude Windows-systemen vanwege gespecialiseerde software of apparatuur niet direct kunnen vervangen, moeten daarom een afzonderlijk migratie- of risicobeheersingsplan opstellen. Daarbij is het verstandig vast te leggen welke systemen nog niet kunnen worden gemigreerd, waarom dat zo is en welke maatregelen worden genomen om de risico's te beperken.

Uitzondering voor systemen die updates via WSUS ontvangen

Microsoft geeft aan dat de waarschuwing niet van toepassing is op apparaten die hun updates ontvangen via Windows Server Update Services (WSUS).

WSUS is een voorziening waarmee organisaties Windows-updates centraal kunnen beheren en distribueren. Beheerders kunnen daarmee bepalen welke updates beschikbaar worden gesteld aan aangesloten computers en servers.

Voor apparaten die daadwerkelijk via deze infrastructuur worden bijgewerkt, geldt dus een uitzondering op de beschreven waarschuwing. Het is echter verstandig om bij de inventarisatie vast te stellen welke systemen werkelijk via WSUS werken en welke apparaten een andere updatebron gebruiken. In grotere omgevingen kunnen verschillende updatekanalen naast elkaar bestaan.

De uitzondering moet daarom niet zonder controle worden toegepast op alle systemen binnen een organisatie. Apparaten die buiten de betreffende WSUS-infrastructuur vallen, moeten afzonderlijk worden beoordeeld aan de hand van hun Windows-versie en updategeschiedenis.

De deadline staat los van het einde van Windows-ondersteuning

De certificaatvervanging is geen aankondiging dat de genoemde Windows-versies vanaf mei of juni 2027 niet meer mogen worden gebruikt. Het gaat om een technische voorwaarde voor de betrouwbare werking van de updatevoorziening.

Een ondersteund systeem kan na installatie van de vereiste updates gewoon binnen zijn bestaande ondersteuningsregeling blijven functioneren. Omgekeerd betekent een geldige ondersteuningsstatus niet dat een apparaat automatisch over de noodzakelijke certificaten beschikt.

Voor organisaties is dat onderscheid essentieel. De ondersteuningsstatus bepaalt onder meer of een Windows-versie nog in aanmerking komt voor reguliere of aanvullende beveiligingsupdates. De certificaatkwestie bepaalt of het systeem de updatevoorziening onder de betreffende omstandigheden kan blijven gebruiken.

Beide zaken moeten dus afzonderlijk worden gecontroleerd.

Door: Drifter

Raspberry Pi heeft een desktopversie van zijn besturingssysteem uitgebracht die niet alleen op Raspberry Pi-computers werkt, maar ook op reguliere pc's en bepaalde Mac-computers kan worden geïnstalleerd. Met Raspberry Pi OS Desktop kunnen gebruikers de Linux-distributie op bestaande hardware gebruiken, zonder daarvoor een Raspberry Pi-singleboardcomputer nodig te hebben. Het besturingssysteem is gebaseerd op Debian 13 Trixie en bevat onder meer de Linux 6.12 LTS-kernel, een grafische desktopomgeving en diverse hulpprogramma's die ook beschikbaar zijn op de reguliere Raspberry Pi.

De nieuwe desktopversie is geschikt voor pc's met een 64bit-x86-processor (x86_64) en Macs die zijn uitgerust met een Intel-processor. Daarmee kunnen gebruikers oudere computers een nieuwe bestemming geven of Raspberry Pi OS gebruiken op een systeem dat ze al in huis hebben. De ondersteuning is niet universeel: 32bit-processors worden niet ondersteund en Macs met Apple Silicon, zoals de M1-, M2-, M3- en nieuwere M-serie chips, vallen eveneens buiten de officiële ondersteuning. De desktopversie is namelijk gebaseerd op de x86_64-architectuur en de bijbehorende softwareondersteuning van Debian 13 Trixie. Apple Silicon gebruikt daarentegen een ARM-gebaseerde architectuur.

Raspberry Pi OS Desktop biedt gebruikers een desktopervaring die vergelijkbaar is met die op een reguliere Raspberry Pi. Het systeem bevat niet alleen de grafische werkomgeving, maar ook het configuratiescherm en verschillende standaardprogramma's en hulpmiddelen uit het Raspberry Pi-ecosysteem. Hierdoor kunnen gebruikers met de vertrouwde softwareomgeving aan de slag op een geschikte pc of Intel-Mac, zonder dat ze daarvoor eerst Raspberry Pi-hardware hoeven aan te schaffen.

De installatie verloopt via Calamares, een grafisch installatieprogramma dat ook bij andere Linux-distributies wordt gebruikt. Daarmee kunnen gebruikers het besturingssysteem op hun computer installeren. Zoals bij andere Linux-installaties is het verstandig vooraf te controleren of de gebruikte hardware compatibel is en een back-up te maken van belangrijke bestanden. Afhankelijk van de gekozen installatiemethode en de bestaande indeling van de schijf kan het installatieproces namelijk gevolgen hebben voor de gegevens of andere besturingssystemen die al op de computer aanwezig zijn.

Een opvallende functie van de desktopversie is Raspberry Pi Connect. Deze software maakt het mogelijk om een computer op afstand te benaderen en te bedienen. De functie was oorspronkelijk bedoeld voor Raspberry Pi-computers, maar is nu ook beschikbaar op systemen waarop de desktopversie van Raspberry Pi OS draait. Gebruikers kunnen daardoor hun pc of Intel-Mac op afstand bedienen via de mogelijkheden van Raspberry Pi Connect, zonder daarvoor uitsluitend op andere externe-desktopoplossingen aangewezen te zijn.

Dat kan bijvoorbeeld handig zijn voor mensen die meerdere computers beheren, op afstand bij hun eigen desktop willen kunnen of de voorkeur geven aan de werkwijze van Raspberry Pi Connect boven alternatieven zoals VNC. De beschikbaarheid van deze functie maakt Raspberry Pi OS Desktop niet alleen interessant voor hobbyisten en Linux-liefhebbers, maar ook voor gebruikers die op zoek zijn naar een toegankelijke manier om een computer op afstand te beheren.

Er is wel een klein verschil tussen Raspberry Pi Connect op een reguliere pc en op een Raspberry Pi. Bij de desktopversie voor pc's kunnen gebruikers hun computer een eigen naam geven. Die mogelijkheid onderscheidt de pc-implementatie van de variant voor Raspberry Pi-hardware. Verder is het doel hetzelfde: het eenvoudiger maken om een systeem op afstand te benaderen en te bedienen.

Met de uitbreiding naar pc's en Intel-Macs maakt Raspberry Pi zijn software toegankelijk voor een bredere groep gebruikers. De desktopversie biedt een manier om de bekende Raspberry Pi-softwareomgeving op bestaande computerhardware te gebruiken en brengt functies als Raspberry Pi Connect naar systemen die niet op een Raspberry Pi-singleboardcomputer draaien. De belangrijkste beperking blijft de hardwarecompatibiliteit: vooralsnog is de versie bedoeld voor 64bit-x86-systemen en Intel-Macs, niet voor 32bit-computers of Macs met Apple Silicon. Downloads van de verschillende versies op de Raspberry Pi website. 

Door: Drifter

Leidinggevenden bij grote kunstmatige-intelligentiebedrijven, waaronder OpenAI en Anthropic, houden rekening met de mogelijkheid dat een ernstig incident met AI-systemen kan leiden tot grote maatschappelijke onrust, een sterke verslechtering van de publieke opinie en ingrijpende politieke maatregelen. Binnen de sector wordt nagedacht over wat er kan gebeuren wanneer AI-technologie niet alleen grote voordelen oplevert, maar ook bijdraagt aan een ramp met verstrekkende gevolgen voor de samenleving.

Volgens berichtgeving over interne scenarioanalyses bereiden verschillende AI-bedrijven zich voor op de mogelijke gevolgen van een grootschalig incident. Daarbij gaat het niet uitsluitend om de technische schade die zo'n gebeurtenis kan veroorzaken, maar ook om de maatschappelijke, economische en politieke gevolgen. De centrale vraag is hoe overheden, burgers, bedrijven en andere instellingen zouden reageren wanneer AI-systemen betrokken raken bij een ernstige verstoring van essentiële voorzieningen of bij een incident waarbij de veiligheid van grote groepen mensen in gevaar komt.

Mogelijke gevolgen van een grootschalig AI-incident

Een van de scenario's waarmee rekening wordt gehouden, is een omvangrijke cyberaanval waarbij AI-systemen een rol spelen bij het voorbereiden, uitvoeren of versterken van schadelijke activiteiten. Geavanceerde AI kan cybercriminelen en andere kwaadwillenden mogelijk helpen om aanvallen sneller uit te voeren, kwetsbaarheden op te sporen of ingewikkelde aanvallen op grote schaal te organiseren. De daadwerkelijke impact hangt daarbij af van de gebruikte technologie, de beveiliging van de getroffen systemen en de mate waarin organisaties afhankelijk zijn van digitale infrastructuur.

In een ernstig scenario zou een aanval kunnen leiden tot langdurige verstoringen van financiële diensten, communicatieverbindingen, elektriciteitsvoorzieningen of watersystemen. Ook zou het internetverkeer op grote schaal kunnen worden ontregeld, waardoor overheden, ziekenhuizen, ondernemingen en burgers moeilijker toegang krijgen tot essentiële informatie en diensten.

Dergelijke gevolgen zijn niet automatisch het resultaat van het gebruik van AI. Cyberaanvallen en storingen in vitale infrastructuur bestonden al voordat moderne AI-systemen beschikbaar kwamen. De zorg is vooral dat bepaalde AI-toepassingen aanvallen kunnen versnellen, de drempel voor technisch ingewikkelde handelingen kunnen verlagen of kwaadwillenden in staat kunnen stellen om efficiënter te opereren.

Een incident waarbij AI aantoonbaar een belangrijke rol speelt, zou daarom veel verder kunnen reiken dan de directe schade. Wanneer bijvoorbeeld blijkt dat een AI-systeem heeft bijgedragen aan een grootschalige aanval, een ernstige veiligheidsfout of een ontwrichting van belangrijke voorzieningen, kan dat het vertrouwen in de technologie en in de bedrijven die haar ontwikkelen aanzienlijk aantasten.

Bedrijven houden rekening met een omslag in de publieke opinie

De mogelijke gevolgen voor de publieke opinie vormen een belangrijk onderdeel van de scenario's die de bedrijven onderzoeken. Kunstmatige intelligentie roept al uiteenlopende reacties op. Voorstanders wijzen op de mogelijkheden om wetenschappelijk onderzoek te versnellen, medische toepassingen te verbeteren, productiviteit te verhogen en ingewikkelde werkzaamheden te vereenvoudigen. Tegelijkertijd bestaan er zorgen over onder meer banenverlies, privacy, desinformatie, cybercriminaliteit, machtsconcentratie en het gebrek aan controle over steeds geavanceerdere systemen.

Een ernstig incident zou deze bestaande zorgen kunnen versterken. Mensen die AI momenteel vooral zien als een nuttige maar risicovolle technologie, zouden hun vertrouwen kunnen verliezen wanneer blijkt dat de systemen bijdragen aan ernstige maatschappelijke schade. Ook mensen die aanvankelijk positief tegenover AI stonden, zouden hun houding kunnen herzien als zij vinden dat de ontwikkelaars onvoldoende voorzorgsmaatregelen hebben getroffen.

De reacties zouden bovendien niet beperkt hoeven te blijven tot kritiek op één bedrijf of één toepassing. Wanneer een incident breed wordt geassocieerd met generatieve AI of geavanceerde autonome systemen, kan de gehele sector met de gevolgen worden geconfronteerd. Bedrijven die niet rechtstreeks bij het incident betrokken zijn, zouden eveneens te maken kunnen krijgen met strengere controles, terughoudendere klanten en grotere druk van investeerders en toezichthouders.

Voor AI-ontwikkelaars is daarom niet alleen van belang hoe zij een technisch probleem oplossen, maar ook hoe zij communiceren over de oorzaak, de verantwoordelijkheid en de maatregelen die worden genomen om herhaling te voorkomen.

Politieke druk en mogelijke strengere regelgeving

Naast maatschappelijke onrust houden de bedrijven rekening met de mogelijkheid dat een ernstig incident leidt tot een krachtige politieke reactie. Vooral in de Verenigde Staten zou de gebeurtenis aanleiding kunnen geven tot hoorzittingen, onderzoeken, nieuwe wettelijke verplichtingen en strengere eisen aan de ontwikkeling en het gebruik van AI-systemen.

Politici zouden bijvoorbeeld kunnen aandringen op onafhankelijk veiligheidsonderzoek, strengere beveiligingsnormen, verplichte rapportage van ernstige incidenten en duidelijkere aansprakelijkheidsregels voor ontwikkelaars. Ook zouden beperkingen kunnen worden overwogen voor bepaalde risicovolle toepassingen, afhankelijk van de aard en ernst van het incident.

De precieze reactie zou sterk afhangen van de omstandigheden. Een incident dat het gevolg is van crimineel misbruik van een AI-systeem vraagt mogelijk om andere maatregelen dan een ramp die voortkomt uit een ernstige ontwerpfout, gebrekkige beveiliging of onvoldoende menselijk toezicht.

Binnen de Amerikaanse politiek speelt daarnaast mee dat AI zich snel ontwikkelt, terwijl wetgeving en bestuurlijke procedures doorgaans meer tijd nodig hebben om zich aan nieuwe technologieën aan te passen. Sommige beleidsmakers beschikken mogelijk niet over voldoende technische kennis om complexe AI-risico's zelfstandig te beoordelen. Dat kan de besluitvorming bemoeilijken en het risico vergroten dat onder grote maatschappelijke druk snel maatregelen worden genomen die onvoldoende zijn afgestemd op de technische werkelijkheid.

Daar staat tegenover dat overheden ook gespecialiseerde adviseurs, toezichthouders en onafhankelijke deskundigen kunnen inschakelen. Het is daarom niet vanzelfsprekend dat een ernstig incident automatisch leidt tot ondoordachte of buitenproportionele regelgeving. De uiteindelijke reactie zal mede afhangen van de kwaliteit van het onderzoek, de beschikbare informatie en de politieke omstandigheden op dat moment.

Waarom AI-bedrijven scenario's voor een crisis uitwerken

Het voorbereiden van verschillende rampscenario's is op zichzelf niet uitzonderlijk. Overheden, veiligheidsdiensten, militaire organisaties en ondernemingen die verantwoordelijk zijn voor vitale infrastructuur werken regelmatig scenario's uit om te bepalen hoe zij op ernstige verstoringen kunnen reageren.

Daarbij wordt bijvoorbeeld onderzocht welke voorzieningen als eerste moeten worden beschermd, hoe de communicatie tijdens een crisis wordt georganiseerd en welke maatregelen nodig zijn om de maatschappelijke schade te beperken. Ook wordt gekeken naar de manier waarop organisaties het vertrouwen van burgers kunnen behouden wanneer belangrijke systemen uitvallen of wanneer fouten ernstige gevolgen hebben.

Voor AI-bedrijven krijgt deze voorbereiding een extra dimensie. Hun technologie kan worden gebruikt in uiteenlopende sectoren en kan, afhankelijk van de toepassing, invloed hebben op digitale beveiliging, informatievoorziening, wetenschappelijk onderzoek en besluitvormingsprocessen. Een ernstig incident kan daardoor niet alleen de ontwikkelaar raken, maar ook de organisaties en burgers die van de betreffende systemen afhankelijk zijn.

De bedrijven moeten bij hun voorbereidingen dan ook rekening houden met verschillende soorten risico's. Het kan gaan om misbruik door kwaadwillenden, onbedoelde fouten, tekortkomingen in beveiliging, onbetrouwbare uitvoer of problemen die ontstaan wanneer AI-systemen op grote schaal worden ingezet zonder voldoende controle.

Een belangrijk doel van dergelijke scenarioanalyses is vaststellen hoe een organisatie moet handelen wanneer de gebruikelijke veiligheidsmaatregelen tekortschieten. Dat kan onder meer betrekking hebben op het tijdelijk beperken van bepaalde functionaliteiten, het inschakelen van onafhankelijke onderzoekers, het informeren van betrokken partijen en het samenwerken met overheidsinstanties.

Een opvallend verschil: het risico wordt binnen de sector serieus genomen

Wat deze berichtgeving bijzonder maakt, is de bewering dat sommige leidinggevenden en onderzoekers binnen de AI-sector rekening houden met de mogelijkheid van een groot incident op relatief korte termijn. Volgens de beschreven berichtgeving zouden bepaalde betrokkenen verwachten dat zich binnen zes tot twaalf maanden een ernstig incident kan voordoen.

Dat betekent echter niet dat vaststaat dat binnen die periode een catastrofe zal plaatsvinden. Een verwachting die door anonieme bronnen wordt toegeschreven aan leidinggevenden of onderzoekers is geen bewezen voorspelling. Zonder nadere informatie over de gebruikte risicomodellen, de definities van een ernstig incident en de mate van overeenstemming tussen de betrokkenen kan niet worden vastgesteld hoe breed deze verwachting wordt gedragen.

Ook is het belangrijk onderscheid te maken tussen een incident waarbij AI wordt gebruikt en een incident dat daadwerkelijk door AI wordt veroorzaakt. Een cybercrimineel kan bijvoorbeeld AI inzetten bij een aanval zonder dat het AI-systeem zelfstandig de aanval uitvoert. In andere gevallen kan een tekortkoming in een AI-systeem zelf de directe aanleiding zijn voor schade. Dat onderscheid is van belang bij het vaststellen van verantwoordelijkheid en bij het bepalen welke maatregelen effectief zijn.

Volgens de berichtgeving zouden sommige betrokkenen het risico op een ernstig incident bijzonder hoog inschatten. De kwalificatie dat een dergelijk incident 'onvermijdelijk' zou zijn, moet evenwel voorzichtig worden geïnterpreteerd. Het is niet hetzelfde als een vaststelling dat een specifieke ramp zeker zal plaatsvinden.

OpenAI weerspreekt dat een catastrofaal incident als onvermijdelijk wordt beschouwd

OpenAI heeft de voorstelling tegengesproken dat de onderzochte scenario's worden behandeld als onvermijdelijke gebeurtenissen. Volgens het bedrijf zijn de scenario's bedoeld om de organisatie voor te bereiden op uiteenlopende omstandigheden, niet om te voorspellen dat een catastrofe daadwerkelijk zal plaatsvinden.

Dat onderscheid is wezenlijk. Het uitwerken van een rampscenario betekent niet noodzakelijk dat een organisatie verwacht dat het scenario werkelijkheid wordt. Juist door ernstige maar onzekere gebeurtenissen te onderzoeken, kunnen bedrijven proberen kwetsbaarheden te identificeren en vooraf maatregelen te ontwikkelen.

Anthropic, een andere grote ontwikkelaar van AI-systemen, heeft volgens de berichtgeving niet inhoudelijk op de vragen gereageerd.

Op basis van de beschikbare informatie kan daarom niet zonder meer worden geconcludeerd dat beide bedrijven officieel voorspellen dat er binnen een jaar een catastrofaal AI-incident zal plaatsvinden. Wel wijst de berichtgeving erop dat de mogelijke gevolgen van een dergelijk incident serieus genoeg worden genomen om er scenario's voor uit te werken.

Wat een ernstig incident zou kunnen betekenen voor de toekomst van AI

Een grootschalig incident kan een keerpunt vormen in de manier waarop AI wordt ontwikkeld, gecontroleerd en toegepast. De maatschappelijke discussie zou zich dan mogelijk minder richten op de vraag welke nieuwe mogelijkheden de technologie biedt en meer op de vraag welke risico's aanvaardbaar zijn, wie verantwoordelijk is voor eventuele schade en hoe kan worden voorkomen dat vergelijkbare gebeurtenissen zich opnieuw voordoen.

Afhankelijk van de oorzaak en de omvang van het incident zouden bedrijven te maken kunnen krijgen met strengere veiligheidstests, intensiever toezicht, hogere beveiligingskosten en beperkingen op bepaalde toepassingen. Overheden zouden daarnaast kunnen besluiten om meer middelen beschikbaar te stellen voor onafhankelijke controle, cyberveiligheid en onderzoek naar de risico's van geavanceerde AI.

Tegelijkertijd zou een crisis ook kunnen leiden tot een grotere nadruk op internationale samenwerking. Digitale infrastructuur, AI-diensten en cyberaanvallen houden zich immers niet aan landsgrenzen. Wanneer een incident meerdere landen treft, kan het noodzakelijk worden om informatie uit te wisselen, gezamenlijke beveiligingsnormen te ontwikkelen en afspraken te maken over de verantwoordelijkheid van technologiebedrijven.

De gevolgen zouden niet uitsluitend negatief hoeven te zijn. Een incident kan ook duidelijk maken waar bestaande beveiligingsmaatregelen tekortschieten en welke verbeteringen noodzakelijk zijn. Of de samenleving uiteindelijk veiliger wordt, hangt dan af van de kwaliteit van het onderzoek, de transparantie van de betrokken organisaties en de effectiviteit van de maatregelen die daarop volgen.

Door: Drifter

Meerdere antivirusprogramma’s tegelijkertijd installeren lijkt misschien een verstandige manier om je computer extra te beveiligen. In werkelijkheid kan het juist leiden tot conflicten, prestatieproblemen en een minder stabiel systeem. Raymond Chen, een Microsoft-medewerker met meer dan dertig jaar ervaring, waarschuwt daarom voor het gelijktijdig gebruiken van meerdere antivirusoplossingen die allemaal actief proberen malware te detecteren en te blokkeren.

Zijn advies is eenvoudig: gebruik bij voorkeur één volwaardige antivirusoplossing met realtimebeveiliging en zorg ervoor dat de overige beveiligingsfuncties van Windows correct zijn ingesteld.

Voor de meeste particuliere gebruikers is de ingebouwde beveiliging van Windows 11, Microsoft Defender Antivirus, daarvoor een goede keuze. Een betaald antivirusprogramma van een andere aanbieder kan eveneens geschikt zijn, maar het is doorgaans niet verstandig om daarnaast nog een tweede antivirusprogramma met actieve realtimebescherming te laten draaien.

1. Waarom twee antivirusprogramma’s elkaar kunnen tegenwerken

De waarschuwing van Raymond Chen komt voort uit een probleem dat tijdens een onderzoek naar een complexe systeemstoring op computers met Windows 11 Enterprise aan het licht kwam.

Bij het onderzoeken van de storing bleek dat twee antimalwareprogramma’s elkaar in de weg zaten. Het ene beveiligingsprogramma beschouwde een proces van het andere antivirusprogramma als verdacht en probeerde het in quarantaine te plaatsen. Vervolgens gebeurde precies hetzelfde in omgekeerde richting: het tweede programma plaatste een proces van het eerste programma in quarantaine.

Dat is een bijzonder problematische situatie. Antivirusprogramma’s zijn immers bedoeld om schadelijke software te herkennen en tegen te houden. Wanneer ze elkaars onderdelen als een bedreiging beschouwen, kunnen ze juist de werking van legitieme beveiligingssoftware verstoren.

De gevolgen kunnen uiteenlopen van foutmeldingen en vastlopende processen tot verminderde beveiliging en instabiliteit van het besturingssysteem.

Chen vergelijkt deze situatie met het inhuren van twee verschillende beveiligingsbedrijven om hetzelfde gebouw te bewaken. Als beide bedrijven niet weten welke werkzaamheden het andere bedrijf uitvoert, kan de ene beveiligingsdienst de andere als een indringer beschouwen.

In het gunstigste geval melden beide partijen alleen verdachte activiteiten. In het ongunstigste geval proberen ze elkaar actief tegen te houden.

Bij antivirussoftware kan dat betekenen dat een programma bestanden, processen of onderdelen van een andere beveiligingsoplossing blokkeert of in quarantaine plaatst.

Het probleem is dus niet dat twee antivirusprogramma’s per definitie altijd met elkaar in conflict komen. Het probleem is dat ze allebei diep in hetzelfde besturingssysteem ingrijpen en daarbij beslissingen nemen die elkaar onbedoeld kunnen tegenwerken.

2. Waarom antivirusprogramma’s niet eenvoudig naast elkaar kunnen samenwerken

Een antivirusprogramma doet veel meer dan alleen bestanden scannen wanneer je daar opdracht toe geeft.

Een moderne beveiligingsoplossing kan onder andere:

• Bestanden controleren wanneer ze worden geopend, gewijzigd of opgeslagen.
• Processen bewaken wanneer programma’s worden gestart.
• Gedrag herkennen dat mogelijk op malware of ransomware wijst.
• Downloads en e-mailbijlagen controleren.
• Verdachte verbindingen en andere activiteiten onderzoeken.
• Bestanden blokkeren, verwijderen of in quarantaine plaatsen.
• Diepgaande controles uitvoeren op onderdelen van Windows en andere toepassingen.

Om deze functies te kunnen uitvoeren, maakt antivirussoftware gebruik van verschillende beveiligingsmechanismen, waaronder achtergrondprocessen, systeemservices, stuurprogramma’s en door Windows ondersteunde interfaces voor beveiligingssoftware.

Wanneer twee antivirusprogramma’s tegelijkertijd dezelfde activiteiten controleren, kunnen hun werkzaamheden elkaar overlappen.

Het ene programma kan bijvoorbeeld een bestand tijdelijk openen of analyseren, terwijl het andere programma datzelfde bestand probeert te blokkeren. Als een beveiligingsproduct vervolgens besluit een onderdeel van het andere product als verdacht te behandelen, kan dat leiden tot fouten.

Het is daarom niet voldoende om simpelweg te stellen dat antivirusprogramma A de ene map bewaakt en antivirusprogramma B een andere map. Moderne malware kan zich op uiteenlopende manieren gedragen en beveiligingsprogramma’s moeten juist ook activiteiten buiten vooraf vastgestelde mappen kunnen controleren.

Een uitzondering instellen voor de bestanden of processen van een ander antivirusprogramma is evenmin een universele oplossing. Zo’n uitzondering kan het risico op conflicten verminderen, maar kan tegelijkertijd de bescherming verzwakken. Bovendien kan ze bepaalde controles uitschakelen zonder alle mogelijke conflicten op te lossen.

De belangrijkste conclusie: twee antivirusprogramma’s met actieve realtimebescherming zijn doorgaans geen betere beveiligingsstrategie dan één goed geconfigureerd antivirusprogramma.

3. Niet alleen quarantaine, maar ook prestatieproblemen en systeemstoringen

Het wederzijds blokkeren van bestanden en processen is slechts één mogelijk probleem. Volgens Chen kunnen sommige beveiligingsproducten ook technieken gebruiken die diep ingrijpen in de werking van Windows.

Een voorbeeld daarvan is het onderscheppen of omleiden van systeemfuncties, ook wel function detouring genoemd.

Een programma kan daarmee bewerkstelligen dat een aanroep die normaal gesproken rechtstreeks een bepaalde systeemfunctie uitvoert, eerst bij aanvullende software terechtkomt. Die software kan de aanroep onderzoeken, aanvullende controles uitvoeren en vervolgens bepalen hoe de verwerking verdergaat.

Dergelijke technieken kunnen in bepaalde situaties een legitiem beveiligingsdoel dienen. Het is echter belangrijk dat ze zorgvuldig worden toegepast en goed aansluiten op de werking van Windows.

Wanneer een beveiligingsprogramma een systeemfunctie onderschept en daarbij onverwacht gedrag veroorzaakt, kan een toepassing veel langer op een antwoord moeten wachten dan normaal. In sommige gevallen kan een proces vastlopen of kunnen meerdere onderdelen van het systeem elkaar blijven blokkeren.

Mogelijke gevolgen zijn:

• Een computer die merkbaar trager reageert.
• Programma’s die langzaam starten of onverwacht vastlopen.
• Verhoogd processor- of geheugengebruik.
• Problemen met netwerkverbindingen of bepaalde toepassingen.
• Foutmeldingen tijdens het starten of afsluiten van Windows.
• Instabiliteit na een update van Windows of van de beveiligingssoftware.

Dit betekent niet dat elk antivirusprogramma dat systeemfuncties onderschept automatisch onveilig of slecht ontworpen is. Het betekent wel dat beveiligingssoftware die diep in het systeem ingrijpt zorgvuldig moet worden ontwikkeld, getest en onderhouden.

Wanneer twee producten tegelijkertijd vergelijkbare onderdelen proberen te beïnvloeden, neemt de complexiteit toe. Het achterhalen van de oorzaak van een storing kan daardoor aanzienlijk moeilijker worden.

4. Waarom problemen soms ten onrechte aan een Windows-update worden toegeschreven

Een belangrijk gevolg van antivirusconflicten is dat het niet altijd duidelijk is waar een probleem vandaan komt.

Stel dat een computer na een Windows-update plotseling trager wordt. Een programma loopt vast, het aanmelden duurt langer of de processor blijft langdurig zwaar belast.

De eerste gedachte is dan misschien dat de Windows-update de oorzaak is.

Dat kan inderdaad het geval zijn. Updates kunnen fouten bevatten of veranderingen introduceren die invloed hebben op bestaande software. Maar er zijn ook andere mogelijkheden.

Misschien is een antivirusprogramma bijgewerkt. Mogelijk zijn twee beveiligingsproducten incompatibel geworden. Het kan ook zijn dat een update van Windows een bestaand probleem met een stuurprogramma of beveiligingscomponent zichtbaar heeft gemaakt.

Wanneer meerdere antivirusprogramma’s actief zijn, wordt het moeilijker om de werkelijke oorzaak te bepalen.

De storing kan ontstaan doordat één product een onderdeel van het andere blokkeert, doordat beide producten dezelfde activiteit controleren of doordat een combinatie van softwareversies niet goed samenwerkt.

Hoe kun je een mogelijke oorzaak onderzoeken?

Windows bevat hulpmiddelen waarmee je bepaalde problemen kunt onderzoeken, waaronder Logboeken, ook bekend als Event Viewer.

Daarin kunnen waarschuwingen, fouten en andere gebeurtenissen worden geregistreerd. Afhankelijk van de software en de aard van de storing kunnen deze gegevens aanwijzingen geven over vastgelopen processen, mislukte services of problemen met beveiligingscomponenten.

Voor een ervaren systeembeheerder kan dat nuttige informatie opleveren. Voor een gewone thuisgebruiker zijn de meldingen echter niet altijd gemakkelijk te begrijpen. Een foutmelding die rond hetzelfde tijdstip verschijnt als een storing, bewijst bovendien niet automatisch dat die melding de oorzaak is.

Bij het onderzoeken van problemen is het daarom verstandig om systematisch te werk te gaan:

1. Controleer wanneer het probleem voor het eerst optrad.
2. Kijk of Windows, een stuurprogramma of beveiligingssoftware kort daarvoor is bijgewerkt.
3. Controleer in Windows-beveiliging welke antivirusprovider actief is.
4. Onderzoek eventuele foutmeldingen en relevante gebeurtenissen in Logboeken.
5. Controleer of er meer dan één antivirusprogramma met actieve realtimebescherming is geïnstalleerd.
6. Verwijder of schakel een overtollig beveiligingsproduct alleen uit volgens de instructies van de leverancier.
7. Start de computer opnieuw op en controleer of het probleem verdwijnt.

Het is verstandig om niet willekeurig systeeminstellingen, services of beveiligingsonderdelen uit te schakelen. Daarmee kun je de diagnose juist bemoeilijken of de beveiliging van Windows verzwakken.

5. Is Microsoft Defender voldoende voor Windows 11?

Voor de meeste particuliere gebruikers biedt Microsoft Defender Antivirus een solide basisbescherming.

Het programma is standaard onderdeel van Windows 11 en wordt geïntegreerd met de beveiligingsfuncties van het besturingssysteem. Je hoeft dus niet noodzakelijk een afzonderlijk antivirusprogramma te installeren om over actieve malwarebescherming te beschikken.

De kwaliteit van Microsoft Defender is in de loop der jaren sterk verbeterd. Het is inmiddels een volwaardige antivirusoplossing die malware kan herkennen, bestanden kan controleren en verdachte activiteiten kan blokkeren.

Dat betekent niet dat Defender iedere dreiging kan voorkomen of dat aanvullende beveiligingssoftware nooit zinvol is. Geen enkele antivirusoplossing biedt volledige bescherming tegen alle bestaande en toekomstige bedreigingen.

De daadwerkelijke bescherming hangt onder meer af van de instellingen, de actualiteit van beveiligingsinformatie, het gedrag van de gebruiker en de aard van de aanval.

Voor een doorsnee gebruiker die veilig internet, regelmatig updates installeert en geen bijzondere beveiligingseisen heeft, is Microsoft Defender doorgaans een verstandige standaardkeuze.

Welke beveiligingsfuncties biedt Windows 11?

De beveiliging van Windows 11 bestaat uit meer dan alleen de antivirusscanner. Verschillende onderdelen werken samen om veelvoorkomende aanvalsmethoden te beperken.

Microsoft Defender Antivirus

Dit is de antiviruscomponent die bestanden en processen controleert, malware probeert te herkennen en passende maatregelen kan nemen wanneer een bedreiging wordt gevonden.

De realtimebeveiliging controleert activiteiten terwijl je de computer gebruikt. Daardoor hoeft de gebruiker niet telkens handmatig een volledige scan uit te voeren.

Microsoft Defender SmartScreen

SmartScreen helpt beschermen tegen bekende schadelijke of verdachte websites, downloads en toepassingen. Afhankelijk van de situatie en de configuratie kan het waarschuwingen tonen of toegang blokkeren.

SmartScreen vervangt geen antivirusprogramma, maar vormt een aanvullende beveiligingslaag.

Smart App Control

Smart App Control is een functie van Windows 11 die helpt voorkomen dat onbetrouwbare of potentieel schadelijke toepassingen worden uitgevoerd.

De beschikbaarheid en inschakelbaarheid zijn afhankelijk van de Windows-configuratie en bepaalde installatievoorwaarden. De functie staat daarom niet op iedere computer standaard ingeschakeld.

Bescherming tegen ransomware

Windows biedt verschillende mogelijkheden om het risico op ransomware te beperken. Een daarvan is Gecontroleerde maptoegang, waarmee Windows kan helpen voorkomen dat onbekende of niet-vertrouwde toepassingen wijzigingen aanbrengen in beschermde mappen.

Deze functie moet, waar van toepassing, correct worden ingesteld. Ze is geen garantie dat ransomware geen schade kan veroorzaken.

Blokkering van mogelijk ongewenste toepassingen

Windows kan helpen voorkomen dat bepaalde toepassingen worden uitgevoerd of gedownload wanneer ze als mogelijk ongewenst worden aangemerkt. Denk bijvoorbeeld aan software die ongewenste advertenties toont of andere ongewenste programma’s probeert mee te installeren.

Firewall en netwerkbeveiliging

De Microsoft Defender Firewall helpt ongewenst netwerkverkeer te beperken. De firewall vormt een andere beveiligingslaag dan de antivirusscanner en is niet hetzelfde als een tweede antivirusprogramma.

Beveiligingsupdates en Windows-updates

Updates kunnen bekende kwetsbaarheden verhelpen en beveiligingscomponenten verbeteren. Het tijdig installeren van updates is daarom een essentieel onderdeel van een goede beveiligingsstrategie.

Deze functies vullen elkaar aan. Een computer is niet goed beveiligd uitsluitend omdat er een antivirusprogramma is geïnstalleerd: ook de configuratie van Windows, de updates en het dagelijkse gebruik spelen een belangrijke rol.

6. Waarom meerdere antivirusprogramma’s de computer zwaarder kunnen belasten

Antivirussoftware gebruikt systeembronnen. Dat geldt ook voor Microsoft Defender.

Tijdens een scan of wanneer veel bestanden worden verwerkt, kan het gebruik van de processor, het geheugen en de opslag tijdelijk toenemen. Dat is niet automatisch een teken dat er iets mis is.

Wanneer twee beveiligingsprogramma’s dezelfde bestanden of processen controleren, kan een deel van dat werk dubbel worden uitgevoerd.

Het ene programma scant bijvoorbeeld een gedownload bestand, terwijl het andere programma dat bestand eveneens controleert. Ook kunnen beide producten op de achtergrond processen analyseren, updates installeren en verdachte activiteiten onderzoeken.

Dat kan leiden tot extra belasting van de computer.

Mogelijke gevolgen zijn:

• Een hogere processorbelasting.
• Meer geheugengebruik.
• Meer lees- en schrijfactiviteit op de opslag.
• Langzamere scans of langere opstarttijden.
• Minder responsieve toepassingen, vooral op oudere of minder krachtige computers.

Hoe groot het effect is, verschilt per systeem en per combinatie van beveiligingsproducten. Twee antivirusprogramma’s veroorzaken niet noodzakelijk op iedere computer merkbare vertraging, maar ze kunnen wel extra belasting en meer mogelijkheden voor conflicten introduceren.

Als je merkt dat het proces Antimalware Service Executable veel processorcapaciteit gebruikt, is dat op zichzelf geen bewijs van een virus of van een defecte Defender-installatie. Het proces hoort bij Microsoft Defender Antivirus en kan tijdens scans of andere beveiligingsactiviteiten tijdelijk intensief gebruikmaken van systeembronnen.

Blijft het gebruik uitzonderlijk hoog, dan is het verstandig om te controleren of er een scan actief is, of Windows en Defender up-to-date zijn en of er conflicten met andere beveiligingssoftware bestaan.

7. Is een betaald antivirusprogramma dan helemaal niet nodig?

Nee, die conclusie zou te ver gaan.

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen twee vragen:

1. Is een tweede antivirusprogramma naast Microsoft Defender verstandig?
2. Kan een ander antivirusprogramma voor een bepaalde gebruiker voordelen bieden?

Op de eerste vraag is het algemene antwoord: doorgaans niet wanneer beide producten gelijktijdig realtimebescherming uitvoeren.

De tweede vraag ligt genuanceerder.

Een betaald antivirusproduct kan bijvoorbeeld extra functies bieden, zoals uitgebreider ouderlijk toezicht, aanvullende bescherming voor online bankieren, identiteitsbewaking, centrale beveiligingsinstellingen of specifieke hulpmiddelen voor meerdere apparaten.

De waarde daarvan hangt af van het product, de concrete functies, de kosten en je persoonlijke behoeften.

Sommige aanvullende functies kunnen ook al beschikbaar zijn in Windows, in je browser of via andere diensten waarvoor je betaalt. Het is daarom verstandig om eerst te controleren welke bescherming je daadwerkelijk mist voordat je een extra abonnement afsluit.

Ook organisaties kunnen goede redenen hebben om andere beveiligingsproducten te gebruiken. Bedrijven werken bijvoorbeeld met centraal beheer, uitgebreide detectie- en responsmogelijkheden of specifieke beveiligingseisen. Zulke omgevingen vereisen een zorgvuldig ontworpen configuratie en zijn niet rechtstreeks vergelijkbaar met een gewone thuiscomputer.

Het advies is dus niet dat alle antivirusprogramma’s van andere aanbieders slecht zijn. Het advies is om niet zonder duidelijke reden meerdere overlappende antivirusoplossingen met actieve realtimebescherming naast elkaar te installeren.

8. Wat als je Microsoft Defender niet wilt gebruiken?

Als je de voorkeur geeft aan een antivirusprogramma van een andere leverancier, kun je dat in principe gebruiken in plaats van Microsoft Defender Antivirus.

Bij een correct geïnstalleerd en door Windows herkend antivirusproduct wordt de status van de antivirusbeveiliging doorgaans aangepast. Microsoft Defender Antivirus kan dan automatisch overschakelen naar een niet-actieve of passieve toestand, afhankelijk van de Windows-versie, de configuratie en het type beveiligingsproduct.

Dat betekent niet dat alle beveiligingsfuncties van Microsoft verdwijnen. Andere onderdelen van Windows-beveiliging kunnen actief blijven.

De precieze werking verschilt per configuratie. Controleer daarom in de Windows-beveiligingsapp of het gewenste antivirusprogramma daadwerkelijk als actieve provider wordt herkend en of realtimebescherming is ingeschakeld.

Wil je terug naar Microsoft Defender, verwijder dan het andere antivirusprogramma volgens de instructies van de leverancier. Controleer daarna opnieuw de beveiligingsstatus en zorg ervoor dat de realtimebescherming van Defender actief is.

Installeer niet zomaar een tweede antivirusprogramma om te testen of het beter werkt. Gebruik liever de officiële evaluatie- of proefperiode van één product en controleer vooraf hoe het zich verhoudt tot de bestaande beveiliging.

9. Wat kun je het beste doen als je Windows 11 veilig wilt houden?

Voor de meeste thuisgebruikers is een eenvoudige, goed onderhouden configuratie de beste basis.

Aanbevolen aanpak:

1. Gebruik één primaire antivirusoplossing. Laat bij voorkeur Microsoft Defender Antivirus of één betrouwbaar alternatief de realtimebescherming verzorgen.
2. Houd Windows en beveiligingssoftware bijgewerkt. Installeer beveiligingsupdates tijdig en stel updates niet onnodig lang uit.
3. Controleer de beveiligingsstatus. Open Windows-beveiliging en kijk of de antivirus-, firewall- en andere relevante beveiligingsonderdelen correct functioneren.
4. Laat de firewall ingeschakeld. Schakel deze niet uit zonder een duidelijke reden en een geschikte alternatieve beveiligingsmaatregel.
5. Wees voorzichtig met downloads. Download programma’s bij voorkeur van officiële websites en wees terughoudend met onbekende bijlagen, cracks en illegale software.
6. Gebruik een standaardgebruikersaccount voor dagelijks werk. Beperk het gebruik van beheerdersrechten tot situaties waarin die werkelijk nodig zijn.
7. Maak regelmatig back-ups. Bewaar belangrijke bestanden ook op een locatie die niet permanent toegankelijk is vanaf de computer, zodat een ransomware-infectie niet automatisch alle back-ups kan aantasten.
8. Schakel beschikbare beveiligingsfuncties bewust in. Controleer bijvoorbeeld of SmartScreen, bescherming tegen mogelijk ongewenste toepassingen en passende ransomwarebescherming actief zijn.
9. Onderzoek aanhoudende prestatieproblemen. Kijk niet alleen naar de antivirussoftware, maar ook naar updates, stuurprogramma’s, opslagruimte en andere programma’s die veel systeembronnen gebruiken.

Deze maatregelen bieden samen een betere basis dan simpelweg steeds meer beveiligingssoftware installeren.

10. Hoe goed scoort Microsoft Defender in onafhankelijke tests?

Microsoft Defender wordt regelmatig onderzocht door onafhankelijke organisaties die antivirusproducten testen op onder meer bescherming tegen malware, foutieve detecties en de invloed op de systeemprestaties.

In verschillende tests heeft Defender goede resultaten behaald en behoort het regelmatig tot de sterke antivirusoplossingen voor Windows.

Het is echter belangrijk om testresultaten zorgvuldig te interpreteren.

Een beschermingsscore van bijvoorbeeld 98,5 tot 100 procent geldt voor de specifieke test, de gebruikte malwaremonsters, de instellingen en de testperiode. Zo’n score betekent niet dat het product in iedere praktijksituatie hetzelfde percentage van alle denkbare aanvallen zal tegenhouden.

Ook kunnen resultaten veranderen wanneer een nieuwe versie wordt uitgebracht of wanneer de testmethodiek wordt aangepast.

Bovendien zegt een hoge detectiescore niet alles over gebruiksgemak, privacy, systeembelasting, de kwaliteit van de ondersteuning of de aanvullende functies van een product.

De juiste conclusie is daarom niet dat Microsoft Defender onder alle omstandigheden de beste antivirussoftware is. Wel is het een serieuze, volwassen beveiligingsoplossing die voor veel particuliere gebruikers voldoende bescherming biedt zonder dat ze daarvoor een extra antivirusabonnement nodig hebben.

Door: Drifter

De persoon of groep die online opereert onder de naam Cyberleek dreigt een volledige ontwikkelaarsbuild van Grand Theft Auto VI (GTA 6) openbaar te maken. Cyberleek beweert een vroege versie van de langverwachte game in handen te hebben die vrijwel volledig speelbaar zou zijn, inclusief het complete verhaal en de aftiteling. Als deze beweringen kloppen en de bestanden daadwerkelijk worden verspreid, kan dat grote gevolgen hebben voor uitgever Take-Two Interactive en ontwikkelaar Rockstar Games, maar ook voor miljoenen fans die al jarenlang uitkijken naar de release.

Cyberleek zou de publicatie van de vermeende gamebuild afhankelijk maken van de marktwaarde van een eigen memecoin. Volgens het dreigement via gameforum ResetEra wordt de volledige versie openbaar gemaakt zodra de cryptomunt een marktwaarde van 30 miljoen dollar bereikt. Daarnaast zou Cyberleek eisen dat Take-Two de game op een fysieke schijf uitbrengt, in plaats van uitsluitend een fysieke verpakking met een downloadcode aan te bieden.

Vooralsnog is het belangrijk onderscheid te maken tussen wat Cyberleek beweert en wat daadwerkelijk onafhankelijk is bevestigd. Het is niet zonder meer vastgesteld dat de vermeende build volledig authentiek is, dat deze alle onderdelen van het spel bevat of dat Cyberleek daadwerkelijk over een versie beschikt die tot het einde kan worden uitgespeeld.

Cyberleek deelt opnieuw beelden van GTA 6

Cyberleek kwam eerder in beeld nadat via het account verschillende beelden van een vroege ontwikkelaarsversie van GTA 6 online waren verschenen. De gedeelde fragmenten zouden gameplay tonen uit een versie van de game die nog volop in ontwikkeling was. Daarbij ging het niet noodzakelijk om beelden van de uiteindelijke versie die spelers bij de officiële release zullen kunnen kopen.

Ontwikkelaars gebruiken tijdens het maken van een game verschillende interne versies om gameplaymechanieken, omgevingen, personages, animaties en technische systemen te testen. Zulke ontwikkelaarsbuilds kunnen onderdelen bevatten die nog niet zijn afgewerkt, tijdelijk aanwezig zijn of uiteindelijk volledig uit de game worden verwijderd. Ook kunnen ze grafische fouten, ontbrekende effecten, onafgewerkte dialogen en andere elementen bevatten die niet in de definitieve versie thuishoren.

De beelden die Cyberleek eerder deelde, trokken de aandacht omdat GTA 6 een van de meest geanticipeerde games van de afgelopen jaren is. Rockstar Games houdt veel informatie over het project geheim en brengt officiële beelden en details doorgaans gecontroleerd naar buiten. Daardoor krijgen ongeautoriseerde fragmenten al snel veel aandacht op sociale media en gameforums.

Na een periode waarin Cyberleek weinig van zich liet horen, verschenen er volgens de berichtgeving opnieuw beelden die aan GTA 6 werden toegeschreven. Vervolgens kwam het dreigement om niet langer alleen korte fragmenten, maar mogelijk een veel omvangrijkere versie van de game openbaar te maken.

Dreigement gekoppeld aan een cryptomunt

De meest opvallende ontwikkeling is dat Cyberleek de vermeende publicatie van de volledige gamebuild zou koppelen aan de marktwaarde van een eigen memecoin.

In een bericht op het gameforum ResetEra wordt beschreven dat Cyberleek de bestanden online wil zetten zodra de betreffende cryptomunt een marktwaarde van 30 miljoen dollar overschrijdt. Daarmee wordt een mogelijke publicatie van vertrouwelijke gamebestanden afhankelijk gemaakt van de ontwikkeling van een cryptoproject.

Een memecoin is een cryptomunt die vaak voortkomt uit een internetgrap, een online trend of een gemeenschap rond een bepaald onderwerp. De waarde ervan kan sterk worden beïnvloed door aandacht op sociale media, speculatie en de activiteiten van individuele handelaren. Anders dan bij veel traditionele beleggingen hoeft de koers niet te zijn gebaseerd op inkomsten, bezittingen of een duidelijk bedrijfsmodel.

Wanneer een mogelijke gamelek wordt gekoppeld aan een dergelijke munt, ontstaat bovendien een financieel belang bij de verspreiding van het verhaal. De aankondiging kan extra aandacht voor de munt opleveren en speculatieve handel stimuleren. Dat betekent echter niet automatisch dat de munt daadwerkelijk de genoemde marktwaarde zal bereiken of dat de beloofde publicatie vervolgens plaatsvindt.

Een marktwaarde van 30 miljoen dollar betekent overigens niet dat de initiatiefnemer zelf 30 miljoen dollar bezit of ontvangt. De marktkapitalisatie van een cryptomunt wordt doorgaans berekend door de prijs per token te vermenigvuldigen met het aantal tokens dat volgens de gebruikte methode in omloop is. Bij munten met beperkte liquiditeit kan die berekende waarde sterk afwijken van het bedrag dat daadwerkelijk kan worden gerealiseerd door tokens te verkopen.

Het is daarom niet alleen de vraag of Cyberleek de dreiging uitvoert, maar ook in hoeverre de aankondiging bedoeld is om de aandacht voor de cryptomunt te vergroten. Zonder onafhankelijk bewijs is niet vast te stellen wat de precieze motivatie achter het dreigement is.

Ook fysieke uitgave van GTA 6 geëist

Naast de voorwaarde rond de memecoin zou Cyberleek Take-Two Interactive hebben opgeroepen om GTA 6 daadwerkelijk op fysieke schijven uit te brengen.

Die eis heeft betrekking op de manier waarop de game aan consumenten wordt geleverd. Een fysieke editie kan bestaan uit een verpakking met een gamedisc waarop de benodigde spelbestanden staan. Een andere mogelijkheid is een fysieke verpakking waarin uitsluitend een downloadcode is opgenomen. In dat laatste geval koopt de consument wel een product in een fysieke winkel, maar moet de game digitaal worden gedownload.

Voor spelers kan dat verschil belangrijk zijn. Een disc kan bepaalde voordelen bieden op het gebied van eigendom, installatie en het bewaren van een exemplaar, hoewel ook bij games op schijf aanvullende downloads, updates of internetverbindingen nodig kunnen zijn. Een downloadcode biedt doorgaans minder mogelijkheden om het spel als fysiek exemplaar door te verkopen of uit te lenen.

Het is echter niet duidelijk in hoeverre de eis van Cyberleek invloed zou kunnen hebben op de uiteindelijke distributieplannen van Take-Two. Er is geen reden om ervan uit te gaan dat de uitgever aan een dergelijke eis zal voldoen. De beslissing over fysieke edities, schijven en downloadcodes ligt uiteindelijk bij de uitgever en de betrokken distributiepartners.

Bovendien staat deze eis los van de vraag of de vermeende ontwikkelaarsbuild authentiek is en daadwerkelijk kan worden verspreid.

Wat zou een volledige GTA 6-build bevatten?

De bewering dat Cyberleek een volledige, speelbare versie van GTA 6 bezit, is aanzienlijk ingrijpender dan een lek van enkele gameplaybeelden.

Volgens het dreigement zou de vermeende build het volledige verhaal bevatten en speelbaar zijn tot en met de aftiteling. Als dat klopt, zou het niet gaan om een verzameling losse testfragmenten, maar om een versie waarin een groot deel van de belangrijkste spelonderdelen al aanwezig is.

Dat zou mogelijk betekenen dat spelers toegang krijgen tot verschillende missies, personages, omgevingen, tussenfilmpjes en verhaallijnen voordat Rockstar Games de game officieel uitbrengt. Afhankelijk van de inhoud en de technische staat van de build zouden ook details zichtbaar kunnen worden over de opbouw van het verhaal, de ontwikkeling van personages en gebeurtenissen die Rockstar juist geheim wil houden.

Toch betekent de term 'volledig speelbaar' niet automatisch dat een game af is. Een ontwikkelaarsbuild kan een groot deel van de campagne bevatten en toch fouten, ontbrekende onderdelen of tijdelijke oplossingen bevatten. Ook kan het zijn dat bepaalde missies alleen onder specifieke omstandigheden werken of dat onderdelen van de game nog niet definitief zijn.

Een build die tot de aftiteling kan worden uitgespeeld, hoeft dus niet gelijk te staan aan de uiteindelijke commerciële versie. Evenmin bewijst een claim over de volledigheid dat alle missies, zijactiviteiten, technische functies of online onderdelen aanwezig zijn.

Zolang de bestanden niet onafhankelijk zijn onderzocht, blijft de precieze omvang van de vermeende build onzeker.

Grote gevolgen voor Rockstar Games en Take-Two

Een daadwerkelijke verspreiding van een omvangrijke GTA 6-build zou een ernstige kwestie zijn voor Rockstar Games en moederbedrijf Take-Two Interactive. De gevolgen zouden verder kunnen gaan dan alleen het voortijdig openbaar worden van beelden.

Allereerst zou het lek belangrijke verhaalelementen kunnen prijsgeven. Rockstar besteedt doorgaans veel aandacht aan de manier waarop informatie over zijn games naar buiten komt. Wanneer spelers vooraf al toegang krijgen tot belangrijke gebeurtenissen, verrassingen en mogelijke wendingen, kan dat de ervaring beïnvloeden van mensen die het verhaal liever zelf ontdekken.

Daarnaast kunnen interne ontwikkelaarsbestanden informatie bevatten over technische systemen, onafgewerkte functies en onderdelen die nog niet officieel zijn aangekondigd. Zulke informatie kan aanleiding geven tot speculatie over functies die uiteindelijk mogelijk niet in de definitieve versie terechtkomen.

Een grootschalig lek kan ook gevolgen hebben voor de beveiliging van ontwikkelomgevingen en de bescherming van intellectueel eigendom. Het onderzoeken van de herkomst van de bestanden, het vaststellen welke systemen mogelijk zijn getroffen en het beperken van verdere verspreiding kan veel tijd en middelen kosten.

Dat betekent niet automatisch dat de release wordt uitgesteld. Of een lek gevolgen heeft voor de planning, hangt onder meer af van de aard van het incident, de beveiligingssituatie en de werkzaamheden die nodig zijn om eventuele problemen op te lossen. Zonder een officiële verklaring kan niet worden vastgesteld of Rockstar of Take-Two wijzigingen in de planning overweegt.

Dreiging komt boven op eerdere zorgen over GTA 6-lekken

De belangstelling voor ongeautoriseerde GTA 6-beelden staat niet op zichzelf. Het project trekt al jaren veel aandacht en heeft eerder te maken gehad met het openbaar worden van vertrouwelijke ontwikkelaarsbeelden.

In 2022 verschenen bijvoorbeeld omvangrijke beelden van een vroege ontwikkelaarsversie van GTA 6 online. Dat incident leidde tot grote internationale aandacht en maakte duidelijk hoe schadelijk het voortijdig verspreiden van interne gamebestanden kan zijn voor een ontwikkelstudio.

Dat eerdere incident moet echter worden onderscheiden van de huidige beweringen van Cyberleek. Dat er in het verleden ontwikkelaarsbeelden zijn gelekt, bewijst niet dat de persoon of groep achter het huidige account over een volledige, recente of speelbare versie beschikt. Ook kan niet zonder aanvullend bewijs worden vastgesteld of de verschillende incidenten met elkaar samenhangen.

Bij ieder nieuw vermeend lek blijft het daarom noodzakelijk om de authenticiteit, herkomst en omvang van de bestanden afzonderlijk te beoordelen.

Take-Two probeert identiteit achter het account te achterhalen

Volgens de aangeleverde berichtgeving probeert Take-Two al geruime tijd te achterhalen wie er achter het Cyberleek-account zit. Daarbij zou het bedrijf via Discord gegevens van meerdere gebruikers hebben opgevraagd om de identiteit van de betrokken persoon of personen te achterhalen.

Dergelijke onderzoeken kunnen erop gericht zijn vast te stellen wie toegang had tot vertrouwelijke bestanden, hoe die bestanden buiten de oorspronkelijke omgeving terechtkwamen en welke accounts bij de verspreiding betrokken waren.

Bij een digitaal lek kunnen meerdere partijen een rol spelen. De persoon die bestanden oorspronkelijk verkrijgt, hoeft niet dezelfde te zijn als degene die ze vervolgens publiceert. Ook kunnen beelden via tussenpersonen, privéservers of andere online kanalen worden verspreid.

Het achterhalen van de verantwoordelijken kan daardoor ingewikkeld zijn. Onderzoekers moeten doorgaans verschillende gegevens met elkaar vergelijken en vaststellen welke informatie betrouwbaar is. Een online gebruikersnaam is op zichzelf onvoldoende om de identiteit van een persoon met zekerheid vast te stellen.

Het opvragen van gegevens betekent bovendien niet automatisch dat de identiteit van Cyberleek inmiddels bekend is of dat er al juridische stappen tegen een specifieke verdachte zijn afgerond. Zonder bevestiging van de betrokken partijen blijven de precieze stand van het onderzoek en de mogelijke uitkomsten onduidelijk.

Wat betekent dit voor spelers die op GTA 6 wachten?

Voor fans is het voornaamste risico dat belangrijke informatie over GTA 6 al vóór de officiële release op internet verschijnt. Als een omvangrijke build daadwerkelijk wordt verspreid, kunnen screenshots, gameplayfragmenten en verhaaldetails zich snel verspreiden via sociale media, videoplatforms, gameforums en berichtenapps.

Zelfs wanneer spelers de bestanden niet zelf downloaden, kunnen zij onbedoeld spoilers tegenkomen. Een korte video of afbeelding kan al voldoende zijn om een belangrijke scène, een personage of een onverwachte gebeurtenis prijs te geven.

Daarnaast is het downloaden van onbekende gamebestanden niet zonder risico. Bestanden van onbevestigde herkomst kunnen zijn aangepast of schadelijke software bevatten. Een bestand dat wordt aangeboden als een ontwikkelaarsbuild van GTA 6 hoeft niet daadwerkelijk de beloofde inhoud te bevatten.

Wie spoilers wil vermijden, kan voorlopig voorzichtig omgaan met berichten waarin vermeende gelekte beelden worden gedeeld. Het is verstandig om geen onbekende uitvoerbare bestanden te openen en voorzichtig te zijn met links die worden aangeboden als toegang tot de volledige game.

Voorlopig is er geen bevestigde reden om aan te nemen dat alle spelers binnenkort daadwerkelijk toegang krijgen tot een volledige versie van GTA 6. Het dreigement kan serieus zijn, maar de uitvoering ervan en de authenticiteit van de vermeende build moeten afzonderlijk worden beoordeeld.

Wanneer verschijnt Grand Theft Auto VI?

GTA 6 is het volgende hoofddeel in de bekende openwereldreeks van Rockstar Games. De game speelt zich af in de fictieve staat Leonida, met Vice City als een van de belangrijkste locaties. Vice City is geïnspireerd op Miami en de bredere omgeving van Florida.

Spelers volgen onder anderen Jason Duval en Lucia Caminos, twee hoofdpersonages die samen centraal staan in het verhaal. De game bouwt voort op de kenmerkende combinatie van een grote open wereld, verhaalmissies, voertuigen, criminele activiteiten en uiteenlopende nevenactiviteiten waar de serie bekend om staat.

De game wordt ontwikkeld voor de PlayStation 5 en Xbox Series X|S. Volgens de in de aangeleverde tekst genoemde planning staat de release gepland voor 19 november. Een releasedatum kan echter veranderen; voor de meest actuele bevestiging blijft officiële communicatie van Rockstar Games en Take-Two leidend.

Het vorige hoofddeel, Grand Theft Auto V, verscheen oorspronkelijk in 2013. Daardoor is de periode tussen de twee hoofdgames uitzonderlijk lang geworden en is de belangstelling voor GTA 6 bijzonder groot.

Juist die enorme belangstelling maakt het dreigement van Cyberleek zo opvallend. Een volledig speelbare ontwikkelaarsbuild zou een veel grotere hoeveelheid informatie kunnen prijsgeven dan de gebruikelijke losse lekken. Tegelijkertijd blijft de belangrijkste vraag onbeantwoord: beschikt Cyberleek daadwerkelijk over een authentieke versie die tot het einde speelbaar is, en is de persoon of groep bereid die bestanden daadwerkelijk openbaar te maken?

Totdat daarvoor onafhankelijk bewijs beschikbaar komt, moet het verhaal worden beschouwd als een dreigement rond een vermeende gamebuild, niet als een bevestigde publicatie van de volledige game.

Door: Drifter

De Amerikaanse ontwikkelaar Brandon Thomas heeft met behulp van kunstmatige intelligentie (AI) een softwarepakket ontwikkeld met gratis te gebruiken, open-sourcealternatieven voor bekende programma’s van Adobe en Microsoft. De suite, die de naam Artcraft draagt, bestaat inmiddels uit twaalf applicaties voor onder meer beeldbewerking, grafisch ontwerp, videomontage, documentverwerking, spreadsheets en presentaties. De software is bedoeld voor gebruik op Windows, macOS en Linux. Daarnaast zijn er versies beschikbaar die rechtstreeks in een webbrowser draaien.

Thomas ontwikkelde de applicaties met behulp van Claude, een AI-model van het bedrijf Anthropic dat onder meer kan worden ingezet voor het schrijven en aanpassen van programmeercode. Met die ondersteuning wil hij bestaande commerciële software nabouwen met open-sourceprogramma’s die gebruikers gratis kunnen gebruiken en waarvan de broncode beschikbaar is. De ontwikkeling van Artcraft laat zien hoe AI kan worden ingezet om complexe software sneller te bouwen, al bevinden de meeste toepassingen zich nog in een vroege ontwikkelingsfase.

Zeven alternatieven voor Adobe-programma’s

Thomas presenteerde Artcraft aanvankelijk met zeven applicaties die qua functionaliteit en gebruikersinterface zijn geïnspireerd op bekende programma’s uit het Adobe-pakket. Het gaat om alternatieven voor Photoshop, Illustrator, Premiere Pro, Lightroom, After Effects, InDesign en Acrobat Pro.

De toepassingen richten zich op verschillende onderdelen van het creatieve proces. Zo zijn er programma’s voor het bewerken van foto’s, het maken van vectorillustraties, het monteren van video’s, het aanpassen van foto’s, het creëren van visuele effecten en animaties, het opmaken van documenten en het werken met pdf-bestanden.

De bedoeling is dat gebruikers met deze toepassingen vergelijkbare werkzaamheden kunnen uitvoeren als met de bekende Adobe-programma’s, zonder daarvoor afhankelijk te zijn van de bijbehorende commerciële software. De mate waarin de afzonderlijke applicaties de mogelijkheden van hun commerciële tegenhangers daadwerkelijk evenaren, verschilt echter. Artcraft bevindt zich nog in een experimenteel stadium en kan daarom niet zonder meer worden beschouwd als een volwaardig alternatief voor alle professionele functies van Adobe-software.

De programma’s zijn geschreven in Rust, een programmeertaal die onder meer bekendstaat om de nadruk op geheugenveiligheid en prestaties. Voor gebruik via een browser zijn daarnaast versies beschikbaar die gebruikmaken van WebAssembly. Met die technologie kan software die oorspronkelijk voor een andere uitvoeringsomgeving is ontwikkeld, ook in een geschikte browser draaien.

AI speelt een centrale rol bij de ontwikkeling

Voor het bouwen van de applicaties maakte Thomas gebruik van Claude Opus 5.5, een AI-model van Anthropic. Het model hielp hem bij het schrijven van de code waarmee de programma’s en hun functionaliteiten worden gerealiseerd.

De inzet van AI is een belangrijk onderdeel van het project. Het ontwikkelen van software die qua bediening en mogelijkheden overeenkomt met omvangrijke commerciële toepassingen vraagt normaal gesproken veel programmeerwerk. Door een AI-model in te zetten bij het schrijven en aanpassen van code probeert Thomas dat proces te versnellen.

Dat betekent niet dat de AI zelfstandig een volledig afgewerkt softwarepakket heeft opgeleverd. De applicaties worden door Thomas ontwikkeld en bevinden zich nog in verschillende stadia van ontwikkeling. Bovendien vereist het nabouwen van complexe software meer dan alleen het genereren van code. Ook de werking van afzonderlijke functies, de samenhang tussen verschillende onderdelen, de prestaties en de betrouwbaarheid moeten worden getest en verbeterd.

Thomas presenteerde de eerste applicaties dan ook nadrukkelijk als zeer vroege alfaversies. Hij verwacht dat de programma’s zich de komende maanden verder zullen ontwikkelen en heeft de ambitie uitgesproken om ze op termijn qua mogelijkheden op het niveau van de Adobe-programma’s te brengen. Dat is een doelstelling van de ontwikkelaar en geen bevestiging dat de huidige software die kwaliteit al heeft bereikt.

Ook alternatieven voor Word, Excel en PowerPoint

Na de eerste zeven applicaties heeft Thomas de suite uitgebreid met vijf nieuwe programma’s. Drie daarvan zijn bedoeld als alternatief voor de bekende Microsoft Office-toepassingen Word, Excel en PowerPoint.

Daarmee richt Artcraft zich niet langer uitsluitend op creatieve professionals, maar ook op gebruikers die software nodig hebben voor tekstverwerking, spreadsheets en presentaties.

De drie nieuwe toepassingen zijn bedoeld om werkzaamheden over te nemen die normaal gesproken worden uitgevoerd met Microsoft Word, Excel en PowerPoint. Het gaat daarbij respectievelijk om het schrijven en opmaken van documenten, het verwerken van gegevens in spreadsheets en het samenstellen van presentaties.

Ook deze programma’s zijn nog volop in ontwikkeling. Vooral bij WordCraft, het alternatief voor Microsoft Word, is duidelijk dat nog niet alle functionaliteiten beschikbaar zijn. Volgens Thomas ondersteunt de applicatie momenteel ongeveer 62 procent van de functies van Word. WordCraft bevindt zich daarmee nog in de prealfase, een ontwikkelingsstadium dat voorafgaat aan een volwaardige alfaversie.

Het genoemde percentage betekent bovendien niet automatisch dat WordCraft voor 62 procent dezelfde gebruikservaring biedt als Microsoft Word. Het geeft aan in welke mate functies zijn geïmplementeerd volgens de door Thomas gehanteerde beoordeling. De praktische bruikbaarheid hangt ook af van de kwaliteit, betrouwbaarheid en onderlinge samenhang van die functies.

Voor gebruikers die voornamelijk eenvoudige documenten maken, kan een beperkt alternatief mogelijk al interessant zijn. Wie afhankelijk is van geavanceerde opmaak, complexe documenten, macro’s, samenwerkingsfuncties of volledige compatibiliteit met bestaande Office-bestanden, zal echter moeten nagaan in hoeverre de nieuwe applicaties aan die eisen voldoen.

Een CAD-programma en software voor audio

Naast de alternatieven voor Adobe- en Office-software omvat Artcraft nog twee andere toepassingen. Een daarvan is bedoeld voor CAD, oftewel computer-aided design. CAD-software wordt gebruikt om technische tekeningen en digitale modellen van fysieke objecten te maken. De toepassingen lopen uiteen van het ontwerpen van onderdelen en producten tot het uitwerken van constructies en architectonische ontwerpen.

Het andere programma is gericht op audio. Daarmee kunnen gebruikers geluid opnemen en audiomateriaal mixen. De applicatie is daarmee bedoeld voor werkzaamheden zoals het vastleggen van geluidsopnamen en het combineren of aanpassen van verschillende audiotracks.

Met deze toevoegingen bestrijkt Artcraft een breder terrein dan alleen kantoorsoftware en creatieve toepassingen. De suite richt zich op meerdere soorten werkzaamheden waarvoor gebruikers doorgaans gespecialiseerde programma’s nodig hebben.

Dat brede aanbod is opvallend, maar betekent niet dat alle applicaties even ver ontwikkeld zijn. De mogelijkheden, stabiliteit en geschiktheid voor professioneel gebruik zullen per programma verschillen.

Gratis en open source, maar nog geen volwaardige vervanging

Een belangrijk kenmerk van Artcraft is dat de applicaties open source zijn en gratis kunnen worden gebruikt. De broncode is via GitHub beschikbaar, terwijl gebruikers de toepassingen ook via de website van het project kunnen bekijken en downloaden.

Open source betekent dat de broncode beschikbaar wordt gesteld onder een bepaalde licentie, zodat anderen deze kunnen inzien en, afhankelijk van de licentievoorwaarden, aanpassen en verder verspreiden. Dat kan gebruikers en ontwikkelaars meer vrijheid bieden dan bij software waarvan de broncode gesloten blijft.

Wel is het belangrijk onderscheid te maken tussen gratis gebruik en open source. Gratis software hoeft niet automatisch open source te zijn, en bij open-sourcesoftware bepalen de licentievoorwaarden welke rechten gebruikers precies hebben. Ook zegt het open karakter van een project op zichzelf niets over de volledigheid, veiligheid of kwaliteit van de software.

Voor gebruikers die minder afhankelijk willen zijn van commerciële softwareabonnementen, kan Artcraft op termijn een interessant project worden. De suite biedt een mogelijke basis voor mensen die op zoek zijn naar alternatieven voor Adobe Creative Cloud of Microsoft Office. Of de applicaties daadwerkelijk geschikt zijn om die pakketten te vervangen, hangt af van de verdere ontwikkeling en de functies die uiteindelijk beschikbaar komen.

Voorlopig moeten geïnteresseerden rekening houden met beperkingen die horen bij vroege ontwikkelingsversies. Functies kunnen ontbreken of onvolledig werken, de compatibiliteit met bestaande bestanden kan beperkt zijn en de stabiliteit kan nog achterblijven bij die van volwassen commerciële programma’s.

De betekenis van AI voor softwareontwikkeling

Artcraft illustreert hoe AI de ontwikkeling van software kan veranderen. Een ontwikkelaar kan AI-modellen gebruiken om programmeercode te genereren, bestaande onderdelen aan te passen en nieuwe functies stapsgewijs te implementeren. Daardoor kunnen bepaalde ontwikkeltrajecten sneller verlopen dan wanneer alle code uitsluitend handmatig wordt geschreven.

Tegelijkertijd blijven menselijke controle, testen en onderhoud essentieel. Het produceren van grote hoeveelheden code is niet hetzelfde als het bouwen van betrouwbare software. Naarmate een applicatie complexer wordt, nemen ook de uitdagingen rond foutopsporing, beveiliging, prestaties, gebruiksvriendelijkheid en compatibiliteit toe.

Voor een project als Artcraft ligt de grootste uitdaging daarom niet alleen in het nabouwen van de zichtbare interface van bestaande programma’s, maar vooral in het realiseren van de achterliggende functionaliteit. Professionele toepassingen als Photoshop, Excel en Word bevatten immers een groot aantal functies die zich in de loop van jaren hebben ontwikkeld.

Als Thomas erin slaagt de applicaties verder uit te bouwen en voldoende stabiel te maken, kan Artcraft uitgroeien tot een veelzijdig pakket met open-sourcealternatieven voor uiteenlopende commerciële programma’s. Voorlopig gaat het echter om een ambitieus project in een vroeg stadium, waarvan de uiteindelijke mogelijkheden nog moeten blijken.

De twaalf applicaties laten vooral zien hoeveel software met ondersteuning van AI in relatief korte tijd kan worden opgezet. Of ze op termijn daadwerkelijk kunnen concurreren met de gevestigde programma’s van Adobe en Microsoft, zal afhangen van de kwaliteit van de implementatie, het ontwikkelingstempo en de mate waarin gebruikers de software in de praktijk kunnen inzetten.

Door: Drifter

De ontwikkelaar van Tiny11 werkt aan een volledig vernieuwde versie van het project. Het doel is om Windows 11 vanaf de basis opnieuw te benaderen en lichtere installaties mogelijk te maken. Daarmee kan het besturingssysteem toegankelijker worden voor oudere computers en pc’s die niet aan de officiële systeemvereisten van Microsoft voldoen.

De afgelopen tijd is er opnieuw veel aandacht voor manieren om Windows 11 minder zwaar te maken. Zo verscheen onlangs NixThis, een gratis hulpprogramma dat een minder bekende functie van uBlock Origin naar Windows 11 brengt. Ook het populaire programma Rufus kwam in de belangstelling te staan nadat een gebruiker ontdekte hoeveel werkgeheugen Windows 11 versie 26H2 in bepaalde omstandigheden nodig heeft na een installatie waarbij specifieke opties worden gebruikt.

Dat is interessant, want Windows 11 staat erom bekend dat het op sommige oudere computers behoorlijk wat systeembronnen kan verbruiken. Er zijn echter aanwijzingen dat versie 26H2 op bepaalde punten efficiënter met het beschikbare geheugen omgaat. Dat kan bijdragen aan betere prestaties op systemen met relatief weinig RAM, al is het niet vanzelfsprekend dat iedere computer daarvan evenveel profiteert.

Tegelijkertijd zijn de officiële hardwarevereisten van Windows 11 niet verdwenen. Microsoft blijft beperkingen hanteren voor onder meer ondersteunde processors en bepaalde beveiligingsfuncties. Bovendien worden sommige methoden waarmee gebruikers deze vereisten eerder konden omzeilen, door Microsoft geblokkeerd of minder betrouwbaar gemaakt.

Voor mensen die Windows 11 op oudere hardware willen gebruiken, blijft er daarom belangstelling bestaan voor alternatieve installatiemethoden en aangepaste Windows-images. Een van de bekendste projecten op dit gebied is Tiny11.

Wat is Tiny11 precies?

Tiny11 is een aangepast installatiepakket van Windows 11 dat is ontwikkeld door NTDEV. Het project verscheen in februari 2023 en is bedoeld om een lichtere versie van Windows 11 beschikbaar te maken door onderdelen die niet voor iedere gebruiker noodzakelijk zijn, te verwijderen.

Bij een standaardinstallatie van Windows 11 worden verschillende onderdelen meegeleverd die gebruikers mogelijk nooit gebruiken. Denk aan bepaalde vooraf geïnstalleerde apps, optionele componenten en andere onderdelen die opslagruimte innemen of op de achtergrond actief kunnen zijn.

Tiny11 probeert de installatieomvang en de benodigde systeembronnen te beperken door een selectie van dergelijke onderdelen weg te laten. Hierdoor kan Windows 11 aantrekkelijker worden voor computers met beperkte opslagcapaciteit of relatief weinig werkgeheugen.

Een belangrijk aandachtspunt is dat Tiny11 geen officiële Windows-editie van Microsoft is. Het gaat om een door een externe ontwikkelaar aangepaste installatie. Welke onderdelen beschikbaar blijven, hangt af van de gebruikte versie en de manier waarop de installatie-image is samengesteld.

Het project kreeg in de loop der jaren verschillende updates en varianten. De laatste grote update die in het oorspronkelijke artikel wordt genoemd, dateert uit november 2025. Sindsdien is er nieuwe belangstelling ontstaan doordat de ontwikkelaar een ingrijpende vernieuwing van Tiny11 heeft aangekondigd.

Tiny11 wordt volledig opnieuw ontworpen

NTDEV heeft laten weten dat er wordt gewerkt aan een nieuwe versie van Tiny11 die volgens de ontwikkelaar volledig opnieuw wordt opgebouwd. De omschrijving die daarbij wordt gebruikt, komt neer op een Tiny11 die vanaf de basis opnieuw is ontworpen.

Voorlopig zijn er nog weinig concrete details bekendgemaakt. De ontwikkelaar heeft nog geen volledige lijst gepubliceerd van de nieuwe functies, de precieze systeemvereisten of de verwachte releasedatum. Wel is een afbeelding gedeeld waarop de interface van Tiny11 Builder te zien is.

Daarom is het op dit moment nog te vroeg om met zekerheid te zeggen hoeveel sneller of kleiner de nieuwe versie zal zijn. Ook is nog niet duidelijk welke specifieke onderdelen worden verwijderd, welke functies behouden blijven en hoe de nieuwe aanpak zich zal verhouden tot eerdere versies.

De aankondiging is niettemin interessant. Een grondige herziening biedt de mogelijkheid om het proces waarmee aangepaste Windows-installaties worden gemaakt te verbeteren, bijvoorbeeld door meer versies van Windows te ondersteunen, het samenstellen van installatiebestanden eenvoudiger te maken en gebruikers meer controle te geven over welke onderdelen worden opgenomen.

Als de ontwikkelaar die mogelijkheden daadwerkelijk realiseert, kan Tiny11 opnieuw een bruikbare optie worden voor mensen die Windows 11 zo efficiënt mogelijk willen installeren.

Tiny11 Builder maakt het aanpassen van Windows eenvoudiger

Naast de kant-en-klare Tiny11-installatie bestaat er Tiny11 Builder. Dit is een hulpmiddel waarmee gebruikers zelf een aangepaste Windows-installatie-image kunnen maken.

In plaats van uitsluitend afhankelijk te zijn van een vooraf samengesteld installatiebestand, kunnen gebruikers met Tiny11 Builder een bestaande Windows-installatie-image als uitgangspunt nemen. Vervolgens kan het programma bepaalde onderdelen verwijderen om een afgeslankte versie van het besturingssysteem te maken.

Het voordeel hiervan is dat gebruikers meer controle kunnen krijgen over de Windows-versie die ze willen aanpassen. Ook kunnen ze hun eigen installatiebestand samenstellen op basis van de beschikbare bronbestanden.

Tiny11 Builder is daarmee vooral interessant voor mensen die liever zelf bepalen welke onderdelen van Windows behouden blijven. Het project is bovendien uitgebreid met ondersteuning voor verschillende manieren waarop Windows-installatiebestanden worden aangeleverd, waaronder het ESD-formaat.

Of de volledig vernieuwde Tiny11 Builder dezelfde werkwijze blijft gebruiken of ingrijpend verandert, is nog niet bekend. De gedeelde afbeelding wijst erop dat het hulpmiddel een rol blijft spelen in de verdere ontwikkeling van het project, maar de uiteindelijke functies moeten nog worden bevestigd.

Ook Tiny11 Core en andere lichte Windows-varianten bestaan

Tiny11 staat niet op zichzelf. NTDEV heeft meerdere projecten ontwikkeld die elk een andere benadering kiezen om Windows kleiner of bruikbaarder te maken op apparaten met beperkte hardware.

Een daarvan is Tiny11 Core. Deze variant is nog verder uitgekleed dan de reguliere Tiny11-versie. Het doel is om Windows 11 met zo weinig mogelijk onderdelen te laten draaien, ook op apparaten waarvoor het besturingssysteem oorspronkelijk niet is ontworpen.

Er zijn bijvoorbeeld experimenten geweest waarbij een bijzonder lichte Windows-installatie op smartphones werd uitgevoerd. Dat betekent echter niet dat Windows daarmee verandert in een volwaardig mobiel besturingssysteem. Compatibiliteit, stuurprogramma’s, prestaties en de beschikbaarheid van essentiële functies kunnen sterk beperkt zijn.

Daarnaast bestaat Tiny10, een vergelijkbaar project waarmee een lichtere versie van Windows 10 kan worden samengesteld. Ook Nano11 is gericht op het drastisch verkleinen van de Windows-installatie. Bij dergelijke projecten ligt de nadruk op het verwijderen van zoveel mogelijk onderdelen om de benodigde opslagruimte te verminderen.

De verschillen tussen deze varianten zijn belangrijk. Een minimale installatie die vooral bedoeld is om weinig schijfruimte te gebruiken, is niet automatisch de beste keuze voor dagelijks gebruik. Sommige Windows-functies, beheeronderdelen of aanvullende mogelijkheden kunnen ontbreken, waardoor extra configuratie of handmatig herstel nodig kan zijn.

Ondersteuning voor Windows 11 22H2 tot en met 26H2

Een van de interessante verwachtingen rond de nieuwe Tiny11 is dat het project mogelijk met meerdere Windows 11-versies kan werken, van versie 22H2 tot en met 26H2.

Dat zou gebruikers meer vrijheid geven om een aangepaste installatie samen te stellen op basis van een specifieke Windows-release. Het is bijvoorbeeld denkbaar dat iemand een lichtere installatie wil maken van een versie die al in gebruik is, of juist een nieuwere release wil aanpassen voordat deze op een computer wordt geïnstalleerd.

Daarbij moet wel een onderscheid worden gemaakt tussen wat wordt verwacht en wat daadwerkelijk is bevestigd. De precieze ondersteuning van Windows 11 22H2, 23H2, 24H2, 25H2 en 26H2 is afhankelijk van de uiteindelijke mogelijkheden van de nieuwe versie van Tiny11 en Builder. Zonder een definitieve aankondiging kan niet worden gegarandeerd dat iedere genoemde release wordt ondersteund.

Ook speelt de beschikbaarheid van de oorspronkelijke Windows-installatiebestanden een rol. Het aanpassen van een installatie-image is niet hetzelfde als het creëren van een volledig nieuw besturingssysteem: de uiteindelijke installatie blijft afhankelijk van de Windows-versie waarop het hulpmiddel is gebaseerd.

Kan Tiny11 Windows 11 op vrijwel iedere oude pc installeren?

Een belangrijke reden waarom Tiny11 populair is geworden, is dat het bepaalde beperkingen van de standaardinstallatie van Windows 11 kan omzeilen of minder relevant kan maken.

De officiële systeemvereisten van Windows 11 bevatten onder meer eisen voor de processor, het werkgeheugen, de opslagruimte, de firmware en beveiligingsvoorzieningen zoals TPM 2.0. Sommige oudere computers voldoen niet aan al deze voorwaarden, hoewel ze technisch gezien Windows kunnen uitvoeren.

Een aangepaste installatie-image kan in bepaalde gevallen de gebruikelijke controles op systeemvereisten omzeilen. Daardoor kan Windows 11 soms worden geïnstalleerd op hardware die door de standaardinstallatie niet wordt ondersteund.

Dat betekent echter niet dat Tiny11 op letterlijk iedere computer werkt. Er zijn verschillende grenzen:

• Processorcompatibiliteit: sommige processors missen instructies die een bepaalde Windows-versie nodig heeft. Een installatieprocedure die systeemvereisten omzeilt, kan ontbrekende hardwaremogelijkheden niet zomaar toevoegen.

• Werkgeheugen en opslagruimte: een lichtere installatie kan minder ruimte en geheugen gebruiken, maar er blijft een praktische ondergrens bestaan om Windows en toepassingen bruikbaar te laten functioneren.

• Stuurprogramma’s: oudere computers kunnen problemen ondervinden met netwerkadapters, grafische chips, audiohardware of andere onderdelen waarvoor geen geschikte stuurprogramma’s beschikbaar zijn.

• Beveiliging: het omzeilen van bepaalde vereisten kan betekenen dat een systeem niet beschikt over de beveiligingsmogelijkheden die Microsoft voor Windows 11 voorschrijft.

• Updates en stabiliteit: Microsoft garandeert niet dat installaties op niet-ondersteunde hardware probleemloos blijven werken of alle toekomstige updates ontvangen.

De formulering dat Tiny11 op vrijwel alle niet-ondersteunde pc’s kan werken, moet daarom met enige voorzichtigheid worden gelezen. Het project kan de mogelijkheden vergroten, maar universele compatibiliteit is niet gegarandeerd.

POP4.2 probeert ook processorbeperkingen te omzeilen

Een ander hulpmiddel dat in dit verband wordt genoemd, is POP4.2. Dit programma is gericht op het omzeilen van bepaalde processorgerelateerde beperkingen die de installatie van Windows 11 26H2 op sommige niet-ondersteunde systemen kunnen verhinderen.

Dat is relevant omdat niet alle beperkingen op dezelfde manier werken. Een controle die tijdens de installatie wordt uitgevoerd, kan soms worden overgeslagen of aangepast. Een ontbrekende processorinstructie is echter een fundamenteel ander probleem: als Windows die instructie daadwerkelijk nodig heeft, kan een omzeiling van de installatiecontrole dat tekort niet oplossen.

Daarom is het belangrijk om onderscheid te maken tussen een processor die niet op Microsofts lijst met ondersteunde modellen staat en een processor die technisch niet in staat is om een bepaalde versie van Windows uit te voeren.

POP4.2 kan in bepaalde omstandigheden helpen bij installatieproblemen, maar het is geen garantie dat Windows 11 26H2 op iedere oudere processor correct functioneert. De daadwerkelijke compatibiliteit hangt af van de processor, de gebruikte Windows-build en de aard van de beperking.

Wordt Windows 11 met Tiny11 daadwerkelijk sneller?

Een kleinere installatie kan verschillende voordelen opleveren, maar de winst verschilt per systeem en per gebruikssituatie.

Wanneer vooraf geïnstalleerde apps en onnodige componenten worden verwijderd, kan Windows minder opslagruimte nodig hebben. Afhankelijk van de gekozen onderdelen kunnen ook het geheugengebruik en het aantal achtergrondprocessen afnemen.

Dat kan vooral nuttig zijn op computers met weinig RAM, een kleine SSD of oudere hardware. Op dergelijke systemen kan het verminderen van achtergrondactiviteit de dagelijkse ervaring verbeteren.

Toch betekent een kleinere Windows-installatie niet automatisch dat iedere toepassing sneller werkt. De prestaties zijn ook afhankelijk van de processor, de opslaghardware, het werkgeheugen, de grafische chip en de gebruikte software.

Bovendien kan het verwijderen van onderdelen ongewenste gevolgen hebben. Sommige componenten die op het eerste gezicht overbodig lijken, kunnen nodig zijn voor updates, beveiligingsfuncties, systeembeheer of specifieke toepassingen. Hoe agressiever een installatie wordt uitgekleed, hoe groter de kans dat bepaalde functies niet meer werken zoals verwacht.

Voor gebruikers die een stabiele computer voor dagelijks werk nodig hebben, is het daarom verstandig om niet alleen naar de omvang van de installatie te kijken, maar ook naar betrouwbaarheid, beveiliging en onderhoudbaarheid. 

Waar moet je op letten voordat je Tiny11 installeert?

Wie een aangepaste Windows-installatie overweegt, doet er goed aan enkele voorzorgsmaatregelen te nemen.

1. Maak eerst een volledige back-up. Een nieuwe Windows-installatie kan bestaande bestanden en programma’s verwijderen. Bewaar belangrijke documenten, foto’s en andere gegevens op een externe schijf of een andere veilige locatie.

2. Gebruik betrouwbare Windows-bronbestanden. Controleer zorgvuldig waar installatiebestanden en hulpmiddelen vandaan komen. Aangepaste ISO-bestanden kunnen onderdelen bevatten die niet eenvoudig te controleren zijn. Zelf een image samenstellen op basis van officiële Windows-bestanden kan meer inzicht bieden in het gebruikte installatieproces, al blijft ook dan controle van de scripts en wijzigingen belangrijk.

3. Controleer welke functies ontbreken. Een afgeslankte installatie kan afhankelijk van de gekozen variant bepaalde apps, componenten of beheermogelijkheden missen. Bekijk vooraf of die onderdelen nodig zijn voor je dagelijkse gebruik.

4. Houd rekening met beveiliging en updates. Gebruik geen verouderde Windows-versie als dagelijkse oplossing wanneer een nieuwere, ondersteunde versie beschikbaar is. Controleer bovendien of beveiligingsupdates, stuurprogramma’s en noodzakelijke systeemfuncties goed blijven werken.

5. Test bij voorkeur op een reservecomputer. Als je afhankelijk bent van je pc voor werk of studie, is het verstandiger om een aangepaste installatie eerst op een secundair systeem te testen. Zo voorkom je dat een onvolledige of incompatibele installatie je belangrijkste computer onbruikbaar maakt.

Samsung rolt One UI 9 uit naar verschillende Galaxy-smartphones, maar bij sommige gebruikers verloopt de installatie niet zoals verwacht. Na het installeren van de update krijgen zij geen toegang meer tot het normale startscherm. In plaats daarvan verschijnt een vreemd errorscherm met de tekst AccessDenied. Het gevolg: de smartphone lijkt volledig vast te zitten en de gebruiker kan het toestel nauwelijks nog bedienen.

De foutmelding roept vragen op over de oorzaak van het probleem. Vermoedelijk heeft de fout te maken met een beveiligingscontrole aan de serverzijde van Samsung. Gelukkig lijkt er een tijdelijke oplossing te zijn waarmee getroffen gebruikers hun smartphone opnieuw kunnen opstarten zonder de telefoon volledig te moeten resetten. Het is daarbij belangrijk om de juiste stappen te volgen en niet meteen naar een fabrieksreset te grijpen.

Wat is er aan de hand met de One UI 9-update?

Gebruikers die met het probleem worden geconfronteerd, zien na de installatie van One UI 9 geen vertrouwde Android-interface meer. In plaats daarvan verschijnt een pagina of een XML-document met de foutmelding AccessDenied. Die melding betekent in algemene zin dat toegang tot een bepaalde bron of handeling wordt geweigerd.

Het probleem is dat de melding weinig duidelijkheid biedt over wat er precies misgaat. De gebruiker krijgt geen bruikbare uitleg en kan doorgaans niet gewoon terugkeren naar het startscherm. Ook het openen van instellingen of andere apps lijkt niet meer mogelijk. Daardoor kan het toestel onbruikbaar lijken, hoewel dat niet noodzakelijk betekent dat de smartphone permanent beschadigd is.

De fout zou verband houden met een beveiligingscontrole die Samsung op zijn servers uitvoert. Die controle moet voorkomen dat niet-vrijgegeven firmware of andere niet-openbare software ongeoorloofd wordt gedownload of geïnstalleerd. Door een probleem met die controle zouden ook legitieme installaties van One UI 9 kunnen worden geblokkeerd.

Wanneer de smartphone de benodigde gegevens niet correct kan verifiëren, kan de server de toegang weigeren. Het toestel toont vervolgens de melding AccessDenied in plaats van de gebruikelijke interface. De precieze technische oorzaak is echter niet definitief vastgesteld. Het gaat dus om een mogelijke verklaring voor het probleem, niet om een officieel bevestigde diagnose.

Welke Samsung-toestellen zijn getroffen?

Het probleem wordt in verband gebracht met de uitrol van One UI 9, Samsungs software-interface die is gebaseerd op Android 17. De update wordt beschikbaar gesteld voor compatibele Galaxy-toestellen, maar de uitrol verloopt doorgaans gefaseerd. Daardoor kan de beschikbaarheid verschillen per model, regio en softwareversie.

Ook wanneer een update officieel beschikbaar is, betekent dat niet automatisch dat iedere gebruiker dezelfde problemen zal ondervinden. De fout lijkt zich voor te doen bij bepaalde installaties en hoeft dus niet bij iedere Galaxy-smartphone op te treden.

Wie de update nog niet heeft geïnstalleerd, doet er verstandig aan om eerst te controleren of er meldingen zijn van problemen met het eigen toestel. Wie de update al heeft geïnstalleerd en de foutmelding niet ziet, hoeft op basis van deze melding alleen geen bijzondere maatregelen te nemen.

Zo los je de AccessDenied-fout op

Verschijnt de melding na de installatie van One UI 9 en kun je niet meer naar het startscherm? Dan kun je proberen de smartphone opnieuw op te starten en de netwerkverbinding tijdelijk uit te schakelen. Daarmee voorkom je mogelijk dat de problematische servercontrole tijdens het opstarten opnieuw wordt uitgevoerd.

Let op: de onderstaande methode is een tijdelijke workaround en geen officiële reparatie van de onderliggende fout. De werking kan verschillen per toestel en softwareversie. Als je de stappen niet kunt uitvoeren of de fout blijft terugkomen, forceer dan niet voortdurend nieuwe herstarts.

Stap 1: forceer een herstart

Houd de aan/uit-knop en de knop voor volume omlaag tegelijkertijd ingedrukt. Blijf dat doen totdat het scherm uitschakelt en de smartphone opnieuw begint op te starten. Afhankelijk van het model kan het enkele seconden duren voordat er iets gebeurt.

Een geforceerde herstart verwijdert normaal gesproken geen persoonlijke bestanden. Het is bedoeld om een vastgelopen toestel opnieuw te laten starten, niet om de smartphone terug te zetten naar de fabrieksinstellingen.

Stap 2: probeer de veilige modus te openen

Zodra het Samsung-logo tijdens het opstarten verschijnt, laat je de knoppen voor de geforceerde herstart los en houd je de knop voor volume omlaag ingedrukt. Blijf deze knop indrukken terwijl de telefoon verder opstart.

Als de procedure op jouw toestel werkt, verschijnt de aanduiding Veilige modus of Safe mode op het scherm. In deze modus worden apps van derden tijdelijk niet geladen, waardoor je kunt nagaan of het toestel nog toegankelijk is.

De exacte procedure kan verschillen per model en softwareversie. Als de telefoon direct opnieuw de XML-fout toont, is het mogelijk dat je de veilige modus niet hebt kunnen activeren.

Stap 3: schakel de netwerkverbinding tijdelijk uit

Als je de interface kunt openen, probeer je de snelle instellingen te openen door vanaf de bovenkant van het scherm naar beneden te vegen. Activeer vervolgens de vliegtuigstand. Daarmee worden de mobiele netwerkverbinding en andere draadloze verbindingen, zoals wifi, doorgaans uitgeschakeld.

Het doel is om de internetverbinding tijdelijk te verbreken, zodat de telefoon niet opnieuw contact maakt met de server die mogelijk bij de fout betrokken is.

Lukt het niet om de snelle instellingen te openen, dan kun je deze stap niet op deze manier uitvoeren. Probeer in dat geval niet willekeurig andere instellingen te wijzigen, maar controleer eerst de modelspecifieke instructies van Samsung.

Stap 4: start de telefoon opnieuw op

Wanneer de vliegtuigstand is ingeschakeld, start je de smartphone opnieuw op via de gebruikelijke procedure. Controleer vervolgens of het toestel weer normaal naar het vergrendelscherm of het startscherm gaat.

Als de fout inderdaad wordt veroorzaakt door een servercontrole die tijdens het opstarten wordt uitgevoerd, kan het verbreken van de netwerkverbinding helpen om de melding tijdelijk te omzeilen. Dat is echter niet gegarandeerd: als de fout een andere oorzaak heeft of de controle lokaal wordt uitgevoerd, kan de workaround mislukken.

Stap 5: herstel de verbinding pas wanneer het toestel goed werkt

Start de telefoon opnieuw normaal op en controleer of je toegang hebt tot je apps, instellingen en bestanden. Als alles naar behoren werkt, kun je de vliegtuigstand uitschakelen en de internetverbinding herstellen.

Houd er rekening mee dat de fout mogelijk terugkeert zodra het toestel opnieuw verbinding maakt met internet of opnieuw wordt opgestart. Als dat gebeurt, kan een definitieve oplossing nodig zijn via een software-update of een door Samsung verstrekte herstelprocedure.

Moet je de fabrieksinstellingen herstellen?

Nee, begin daar liever niet mee. Een fabrieksreset wist doorgaans de persoonlijke gegevens en instellingen op het toestel. Bovendien is niet aangetoond dat een reset de onderliggende oorzaak van deze fout oplost.

Probeer daarom eerst een normale of geforceerde herstart en, indien mogelijk, de tijdelijke netwerkoplossing. Blijft de smartphone onbruikbaar, neem dan contact op met Samsung Support of een erkend servicepunt. Vraag daarbij specifiek naar de AccessDenied-fout na de One UI 9-update.

Voer ook niet zomaar een handmatige firmware-installatie uit als je niet precies weet welke firmware bij jouw model hoort. Het gebruik van verkeerde software of een onjuiste herstelprocedure kan het probleem verergeren en gegevensverlies veroorzaken.

Moet je One UI 9 nog installeren?

Heb je de update nog niet geïnstalleerd, dan is het verstandig om eerst te controleren of Samsung inmiddels informatie heeft gepubliceerd over eventuele installatieproblemen met jouw specifieke toestel.

Er is een belangrijk onderscheid tussen het downloaden van een update en het daadwerkelijk installeren ervan. Het uitschakelen van de internetverbinding nadat de update is gedownload, is geen gegarandeerde manier om de fout te voorkomen. Een installatie kan namelijk aanvullende controles uitvoeren en sommige onderdelen van het updateproces vereisen mogelijk opnieuw een netwerkverbinding.

Het vooraf inschakelen van de vliegtuigstand is daarom geen betrouwbare preventieve oplossing. Als er aanwijzingen zijn dat jouw toestel door deze fout kan worden getroffen, is wachten op bevestiging van Samsung of op een gecorrigeerde update de veiligste keuze.

Zorg er in ieder geval voor dat je vóór een grote software-update een recente back-up van je belangrijke gegevens hebt. Controleer ook of de batterij voldoende is opgeladen en onderbreek het installatieproces niet op eigen initiatief.

Door: Drifter

Microsoft beëindigt de ondersteuning van Windows 11 versie 24H2 voor Home- en Pro-gebruikers. Ook verschillende oudere versies van Windows 10 en Office 2021 bereiken het einde van hun ondersteuningsperiode. Vanaf vandaag, 13 oktober 2026, ontvangen de getroffen producten niet langer de reguliere updates en beveiligingsoplossingen die Microsoft tijdens de ondersteuningsperiode beschikbaar stelt.

Vooral het einde van de ondersteuning van Windows 11 24H2 voor consumenten is van belang. Gebruikers die deze versie nog op hun computer hebben staan, moeten overstappen naar een nieuwere, ondersteunde Windows-versie om verzekerd te blijven van reguliere beveiligingsupdates.

Windows 11 24H2 Home en Pro bereiken het einde van hun levenscyclus

Microsoft beëindigt op 13 oktober 2026 de ondersteuning van Windows 11 versie 24H2 voor de edities Home en Pro. Deze versie verscheen oorspronkelijk in oktober 2024 en heeft daarmee een ondersteuningsperiode van ongeveer twee jaar doorlopen. Dat sluit aan bij het gebruikelijke onderhoudsmodel voor de Home- en Pro-edities van Windows 11.

Microsoft had gebruikers eerder al gewaarschuwd dat de ondersteuning zou aflopen. Daarbij kregen betrokken gebruikers een waarschuwingstermijn van ongeveer 90 dagen om zich voor te bereiden op de overstap naar een nieuwere versie.

Het einde van de ondersteuning betekent niet dat Windows 11 24H2 vanaf vandaag onmiddellijk stopt met werken. Computers waarop deze versie is geïnstalleerd, kunnen in principe gewoon blijven opstarten en functioneren. Het belangrijke verschil is dat de betreffende editie niet langer binnen de reguliere ondersteuningsperiode valt.

Dat heeft gevolgen voor de veiligheid en het onderhoud van het besturingssysteem. Wanneer nieuwe beveiligingsproblemen worden ontdekt, kunnen gebruikers van een niet langer ondersteunde versie niet meer rekenen op de gebruikelijke beveiligingsupdates voor die versie. Ook reguliere foutoplossingen en technische ondersteuning vallen buiten de normale ondersteuningsregeling.

Een computer kan daardoor geleidelijk kwetsbaarder worden wanneer de gebruiker de verouderde versie blijft gebruiken. Vooral apparaten die regelmatig met internet zijn verbonden, gevoelige gegevens verwerken of worden gebruikt voor internetbankieren, e-mail en zakelijke werkzaamheden, hebben baat bij een ondersteund besturingssysteem.

Overstappen naar Windows 11 25H2 is de aangewezen route

Microsoft adviseert gebruikers van Windows 11 24H2 Home en Pro om over te stappen naar Windows 11 versie 25H2. Deze nieuwere versie blijft volgens het genoemde ondersteuningsschema ondersteund tot en met 13 oktober 2027.

Voor gebruikers van Windows 11 24H2 Home en Pro is dit een belangrijk onderscheid. Microsoft biedt voor deze edities geen afzonderlijk programma voor Extended Security Updates (ESU) waarmee de reguliere beveiligingsondersteuning van versie 24H2 na de einddatum kan worden verlengd.

Wie beveiligingsupdates wil blijven ontvangen, moet daarom overstappen naar een nieuwere Windows-versie die nog binnen de ondersteuningsperiode valt. Windows 11 25H2 is daarvoor de door Microsoft aanbevolen vervolgstap.

Wat betekent dit concreet voor gebruikers?

Gebruikers die nog Windows 11 24H2 Home of Pro gebruiken, doen er goed aan de volgende stappen te doorlopen:

1. Controleer welke Windows-versie is geïnstalleerd. Open de Instellingen, ga naar Systeem en vervolgens naar Info. Onder de Windows-specificaties kun je de editie en versie terugvinden. Je kunt ook winver invoeren in het Startmenu of het venster Uitvoeren.

2. Controleer op beschikbare updates. Open Instellingen > Windows Update en selecteer Naar updates zoeken. Als een nieuwere versie voor het apparaat beschikbaar is, kan deze daar worden aangeboden.

3. Maak vooraf een back-up. Bewaar belangrijke documenten, foto's en andere bestanden op een externe schijf of in een betrouwbare cloudopslagdienst voordat je een grote versie-update uitvoert.

4. Installeer de aangeboden functie-update. Volg de instructies van Windows Update en laat de installatie volledig afronden. Houd er rekening mee dat de computer meerdere keren opnieuw kan opstarten.

5. Controleer na afloop de geïnstalleerde versie. Gebruik opnieuw de Windows-instellingen of winver om na te gaan of de upgrade correct is uitgevoerd.

Niet iedere computer krijgt een nieuwe Windows-versie noodzakelijkerwijs op hetzelfde moment aangeboden. De beschikbaarheid kan onder meer afhangen van de hardware, compatibiliteit en eventuele bekende problemen met bepaalde apparaatconfiguraties of stuurprogramma's. Als de update nog niet beschikbaar is, is het verstandig eerst te controleren of er een bekende compatibiliteitsblokkade bestaat.

Het is bovendien belangrijk om onderscheid te maken tussen een reguliere cumulatieve update en een functie-update. Een cumulatieve update installeert doorgaans beveiligingsverbeteringen en foutoplossingen binnen de huidige versie. Een functie-update brengt het systeem naar een nieuwere Windows-release en is in dit geval de relevante stap om de ondersteuningsperiode te verlengen.

Niet alle edities van Windows 11 24H2 verliezen hun ondersteuning

De einddatum van 13 oktober 2026 geldt niet voor alle edities van Windows 11 versie 24H2. Voor de Enterprise- en Education-edities hanteert Microsoft een ander ondersteuningsschema.

Windows 11 24H2 Enterprise en Education blijven volgens dat schema beveiligingsupdates en andere toepasselijke onderhoudsupdates ontvangen tot en met 12 oktober 2027. Organisaties die deze edities gebruiken, krijgen daardoor ongeveer een jaar langer de tijd om hun migratie naar een nieuwere Windows-versie te plannen en uit te voeren.

Dat verschil is relevant voor bedrijven, overheidsinstellingen, onderwijsorganisaties en andere instellingen die Windows op grotere schaal beheren. Bij dergelijke organisaties kan een upgrade veel meer voorbereiding vergen dan bij een individuele thuiscomputer. Denk bijvoorbeeld aan het testen van bedrijfssoftware, het controleren van stuurprogramma's, het beoordelen van beveiligingsinstellingen en het plannen van de uitrol over honderden of duizenden apparaten.

Ook binnen zakelijke omgevingen is het echter noodzakelijk om de precieze editie en de bijbehorende ondersteuningsdatum te controleren. Niet iedere Windows-installatie valt onder hetzelfde onderhoudsbeleid, zelfs wanneer het versienummer identiek is.

Ook oudere versies van Windows 10 verliezen ondersteuning

Naast Windows 11 24H2 bereiken ook enkele oudere, gespecialiseerde Windows-versies hun einddatum. Het gaat onder meer om Windows 10 Enterprise LTSB 2016 en Windows 10 IoT Enterprise LTSB 2016.

Deze edities zijn bedoeld voor specifieke zakelijke en industriële toepassingen. Ze worden onder meer gebruikt in omgevingen waar computers gedurende langere tijd dezelfde functie moeten blijven vervullen en waar wijzigingen aan het besturingssysteem zorgvuldig moeten worden gepland.

LTSB staat voor Long-Term Servicing Branch. Microsoft gebruikte deze benaming voor een onderhoudsmodel waarbij bepaalde Windows-edities gedurende een langere periode een stabiele basis bieden, met nadruk op onderhoud en beveiliging in plaats van frequente wijzigingen aan functies.

De ondersteuning van deze oudere LTSB 2016-versies eindigt op 13 oktober 2026. Voor organisaties die de betreffende systemen nog gebruiken, betekent dit dat zij moeten beoordelen hoe ze hun apparaten ook na die datum veilig en beheersbaar kunnen houden.

Microsoft adviseert IT-beheerders om systemen die nog op Windows 10 Enterprise LTSB 2016 draaien, waar mogelijk over te zetten naar een nieuwere LTSC-release. LTSC staat voor Long-Term Servicing Channel en is de opvolger van de eerdere LTSB-benaming.

Een dergelijke migratie vraagt om een zorgvuldige voorbereiding. In industriële omgevingen kunnen computers bijvoorbeeld gekoppeld zijn aan productieapparatuur, meetinstrumenten, kassasystemen of andere gespecialiseerde hardware. Het is daarom belangrijk om vooraf te controleren of de gebruikte software en apparatuur compatibel zijn met de beoogde nieuwe Windows-versie.

Extended Security Updates als tijdelijke oplossing

Voor organisaties die hun migratie niet tijdig kunnen afronden, kunnen betaalde Extended Security Updates (ESU) uitkomst bieden, voor zover het betreffende product en de editie hiervoor in aanmerking komen.

Een ESU-programma kan de beschikbaarheid van bepaalde beveiligingsupdates tijdelijk verlengen. Het is echter geen volwaardige vervanging voor een ondersteund besturingssysteem. De voorwaarden, beschikbare updates, kosten en maximale verlengingsperiode verschillen per product.

Organisaties moeten daarom vooraf nagaan of hun specifieke Windows-editie onder de regeling valt en welke voorwaarden van toepassing zijn. Ook moeten zij rekening houden met de vraag of de betrokken apparaten tijdens een eventuele verlengingsperiode aan aanvullende beveiligingsmaatregelen moeten worden onderworpen.

Voor Windows 11 24H2 Home en Pro geldt in ieder geval dat er geen vergelijkbaar ESU-programma beschikbaar is waarmee gebruikers de reguliere beveiligingsondersteuning van deze edities kunnen verlengen.

Office LTSC 2021 bereikt eveneens het einde van de ondersteuning

De veranderingen beperken zich niet tot Windows. Ook Office LTSC 2021 en verschillende bijbehorende Office 2021-producten bereiken op 13 oktober 2026 het einde van hun ondersteuningsperiode.

Het gaat onder meer om de volgende toepassingen en producten:

• Microsoft Word;
• Microsoft Excel;
• Microsoft Outlook;
• Microsoft PowerPoint;
• Microsoft Project;
• Microsoft Visio.

Deze toepassingen worden gebruikt voor uiteenlopende werkzaamheden, zoals tekstverwerking, spreadsheets, e-mail, presentaties, projectbeheer en het maken van diagrammen.

Wanneer een Office-product het einde van zijn ondersteuning bereikt, betekent dit niet automatisch dat de applicatie niet meer kan worden gestart of dat bestaande documenten niet meer kunnen worden geopend. Gebruikers kunnen in veel gevallen de geïnstalleerde software blijven gebruiken.

Het probleem is dat de reguliere ondersteuning wegvalt. Volgens het beschreven ondersteuningsbeleid ontvangen de getroffen producten na hun einddatum geen reguliere beveiligingsupdates, foutoplossingen of technische ondersteuning meer.

Dat kan op termijn risico's opleveren, vooral wanneer kwetsbaarheden worden ontdekt in onderdelen waarmee documenten, e-mailbijlagen of andere bestanden worden verwerkt. Een niet langer ondersteunde Office-installatie kan daardoor een zwakkere schakel vormen in de beveiliging van een computer of bedrijfsnetwerk.

Voor organisaties die Office LTSC 2021 gebruiken, is het daarom verstandig om tijdig te onderzoeken welke nieuwere Office-versie of welk ander passend product aan hun behoeften voldoet. Daarbij moeten onder meer licenties, compatibiliteit, gegevensbeheer, integraties met bestaande systemen en de ondersteuningsduur van de opvolger worden meegenomen.

Ook thuisgebruikers en kleine ondernemingen doen er goed aan na te gaan welke Office-editie zij daadwerkelijk hebben geïnstalleerd. De commerciële benaming Office 2021 omvat namelijk verschillende producten en licentiemodellen, die niet allemaal onder identieke voorwaarden vallen.

Wat betekent het einde van de ondersteuning voor de dagelijkse praktijk?

Het bereiken van de einddatum leidt niet noodzakelijk tot een directe storing. Het is vooral een verandering in de manier waarop de software wordt onderhouden en beveiligd.

De belangrijkste gevolgen kunnen als volgt worden samengevat:

Geen reguliere beveiligingsupdates meer. Nieuwe kwetsbaarheden die na de einddatum worden ontdekt, worden niet meer op de gebruikelijke manier verholpen voor de niet-ondersteunde editie. Hierdoor kan het risico op misbruik toenemen.

Geen reguliere foutoplossingen meer. Problemen die na het einde van de ondersteuning ontstaan, hoeven niet meer te worden opgelost via de normale onderhoudscyclus.

Beperkte of geen technische ondersteuning. Gebruikers en organisaties kunnen niet langer rekenen op de gebruikelijke ondersteuning voor de betreffende productversie.

Mogelijke gevolgen voor beveiligingsbeleid en compliance. Bedrijven die moeten voldoen aan interne beveiligingsnormen of externe regelgeving, kunnen moeten aantonen dat hun systemen ondersteund blijven en passende beveiligingsmaatregelen ontvangen.

Geen onmiddellijke uitschakeling van de software. Het einde van de ondersteuning betekent doorgaans niet dat Windows of Office op de einddatum automatisch stopt met werken. De belangrijkste verandering betreft het wegvallen van regulier onderhoud en beveiligingsondersteuning.

Het is daarbij belangrijk te beseffen dat een antivirusprogramma of andere beveiligingssoftware het ontbreken van updates voor het besturingssysteem niet volledig kan compenseren. Goede beveiligingssoftware blijft nuttig, maar vervangt geen structureel onderhoud van Windows en Office.

Wat kunnen gebruikers en organisaties het beste doen?

Voor thuisgebruikers is de eerste stap het controleren van de geïnstalleerde Windows-versie. Wie Windows 11 24H2 Home of Pro gebruikt, kan vervolgens nagaan of een upgrade naar Windows 11 25H2 of een andere ondersteunde versie beschikbaar is.

Voor bedrijven ligt de situatie doorgaans ingewikkelder. IT-beheerders moeten inventariseren welke apparaten op de getroffen versies draaien, bepalen welke systemen direct moeten worden bijgewerkt en vaststellen welke apparaten mogelijk niet zonder aanvullende voorbereiding kunnen worden gemigreerd.

Een praktisch migratieplan omvat idealiter de volgende onderdelen:

1. Inventarisatie: breng alle getroffen Windows- en Office-installaties in kaart.

2. Risicobeoordeling: bepaal welke apparaten gevoelige informatie verwerken of belangrijke bedrijfsprocessen ondersteunen.

3. Compatibiliteitstests: controleer of applicaties, randapparatuur en stuurprogramma's werken met de beoogde opvolger.

4. Back-ups en herstelprocedures: zorg ervoor dat gegevens kunnen worden hersteld wanneer een upgrade mislukt.

5. Gefaseerde uitrol: test de nieuwe versie eerst op een beperkte groep apparaten voordat deze organisatiebreed wordt uitgerold.

6. Controle na migratie: verifieer dat de nieuwe software correct is geïnstalleerd en daadwerkelijk beveiligingsupdates ontvangt.

7. Tijdelijke maatregelen: onderzoek indien nodig of een toepasselijke ESU-regeling beschikbaar is voor systemen die niet direct kunnen worden vervangen of bijgewerkt.

Voor gespecialiseerde apparaten kan een overstap naar een nieuwere versie meer tijd kosten. Dat maakt een tijdige planning extra belangrijk. Hoe langer een apparaat met niet-ondersteunde software blijft werken, hoe groter de kans dat nieuwe kwetsbaarheden niet meer met reguliere updates kunnen worden verholpen.

Door: Drifter

Een samenwerkingsverband van Nederlandse bedrijven werkt aan de ontwikkeling van MyCheck, een digitale identiteitswallet waarmee mensen hun persoonsgegevens op een veilige en gecontroleerde manier digitaal kunnen laten verifiëren. Met de applicatie moeten gebruikers onder meer hun naam, adres en leeftijd kunnen aantonen bij bedrijven en overheidsinstanties, zonder dat zij daarvoor telkens al hun persoonlijke gegevens hoeven te verstrekken.

Het initiatief is afkomstig van KPN, ABN AMRO, ASN Bank, Deloitte, Rabobank en Achmea. De deelnemende organisaties willen met MyCheck een onafhankelijke digitale identiteitsoplossing ontwikkelen die aansluit bij de Europese regelgeving voor digitale identiteit en gegevensuitwisseling. De introductie van de dienst staat gepland voor het tweede kwartaal van 2027.

Het uitgangspunt is dat gebruikers zelf kunnen bepalen welke persoonsgegevens zij delen, met welke organisatie en voor welk doel. Daarmee moet MyCheck bijdragen aan een veiligere en privacyvriendelijkere manier om iemands identiteit of specifieke persoonlijke kenmerken online vast te stellen.

Hoewel de plannen inmiddels zijn aangekondigd, bevindt de ontwikkeling zich nog in een fase waarin belangrijke technische, juridische en organisatorische keuzes moeten worden gemaakt. Vooral de manier waarop de juistheid van persoonsgegevens wordt vastgesteld, welke overheidsbronnen daarvoor beschikbaar komen en aan welke certificeringseisen de wallet moet voldoen, is nog niet definitief uitgewerkt.

Wat is MyCheck en hoe moet de digitale identiteitswallet werken?

MyCheck is bedoeld als een digitale toepassing waarin gebruikers gegevens over hun identiteit kunnen beheren en vervolgens digitaal kunnen laten controleren. In plaats van bij iedere dienstverlener opnieuw documenten te moeten uploaden of persoonlijke gegevens handmatig in te voeren, moet de wallet het mogelijk maken om relevante informatie op een gestandaardiseerde manier te verstrekken.

Denk bijvoorbeeld aan een situatie waarin iemand online moet aantonen dat hij of zij een bepaalde leeftijd heeft bereikt. In zo'n geval zou het voldoende kunnen zijn om te bevestigen dat aan de leeftijdseis is voldaan, zonder de volledige geboortedatum of andere persoonsgegevens te delen. Bij een andere dienst kan juist verificatie van de naam of het woonadres nodig zijn.

Het beoogde voordeel is dat niet meer informatie wordt verstrekt dan noodzakelijk is voor de betreffende transactie. Dit principe staat bekend als gegevensminimalisatie en is een belangrijk onderdeel van privacyvriendelijke gegevensverwerking.

De gebruiker moet daarbij zelf controle houden over het delen van de gegevens. Een organisatie die MyCheck accepteert, kan vervolgens de gegevens laten verifiëren die voor haar dienstverlening noodzakelijk zijn.

De precieze werking van de applicatie staat echter nog niet vast. Het is nog niet duidelijk hoe gebruikers hun gegevens aanvankelijk in de wallet krijgen, hoe de identiteit van de gebruiker tijdens het registratieproces wordt vastgesteld en welke technische methoden worden ingezet om de authenticiteit van de gegevens te controleren.

Ook is nog niet bekend welke verificatiemogelijkheden bij de eerste introductie beschikbaar zullen zijn. De genoemde toepassingen zijn daarom uitgangspunten voor de ontwikkeling en geen bevestiging dat iedere functie bij de lancering direct beschikbaar zal zijn.

Zes Nederlandse organisaties bundelen hun krachten

De ontwikkeling van MyCheck is een gezamenlijk initiatief van zes organisaties uit verschillende sectoren:

• KPN: telecombedrijf dat betrokken is bij de ontwikkeling van de digitale identiteitsoplossing.
• ABN AMRO: bank die deelneemt aan het samenwerkingsverband.
• ASN Bank: bank die eveneens bij de ontwikkeling betrokken is.
• Deloitte: zakelijke dienstverlener die deelneemt aan het initiatief.
• Rabobank: bank die samen met de andere organisaties aan de wallet werkt.
• Achmea: verzekeringsgroep die deel uitmaakt van het samenwerkingsverband.

Door organisaties uit de telecomsector, de financiële dienstverlening, de zakelijke dienstverlening en de verzekeringssector samen te brengen, willen de initiatiefnemers een oplossing ontwikkelen die in uiteenlopende situaties kan worden gebruikt.

Een gemeenschappelijke digitale identiteitswallet kan voor verschillende soorten organisaties interessant zijn. Banken moeten bijvoorbeeld de identiteit van klanten kunnen vaststellen, verzekeraars kunnen bepaalde persoonsgegevens nodig hebben voor hun dienstverlening en overheidsinstanties kunnen burgers vragen om gegevens te bevestigen. Ook andere bedrijven kunnen behoefte hebben aan een betrouwbare manier om vast te stellen of bepaalde gegevens kloppen.

Een gedeelde oplossing kan voorkomen dat iedere organisatie afzonderlijk een vergelijkbare infrastructuur moet ontwikkelen. Dat kan de toepassing van digitale identiteitsverificatie vereenvoudigen, mits voldoende organisaties de wallet accepteren en de onderliggende controles betrouwbaar zijn.

De deelname van bekende bedrijven betekent op zichzelf overigens niet dat de dienst al onafhankelijk is gecertificeerd of dat alle aangesloten organisaties dezelfde technische verantwoordelijkheden krijgen. De precieze verdeling van taken, verantwoordelijkheden en zeggenschap moet blijken uit de uiteindelijke inrichting van het initiatief.

Europese regelgeving vormt een belangrijke aanleiding

De ontwikkeling van MyCheck hangt samen met Europese regelgeving voor digitale identiteit. De Europese Unie wil dat burgers en bedrijven in de lidstaten op een veilige en betrouwbare manier digitale identiteitsgegevens kunnen gebruiken en uitwisselen.

De herziene Europese verordening betreffende elektronische identificatie en vertrouwensdiensten, doorgaans aangeduid als eIDAS 2.0, vormt hiervoor een belangrijk juridisch kader. Deze regelgeving voorziet onder meer in Europese digitale-identiteitswallets waarmee gebruikers hun identiteit en bepaalde persoonsgegevens digitaal kunnen aantonen.

De lidstaten moeten ervoor zorgen dat zij uiterlijk eind 2026 ten minste één Europese digitale-identiteitswallet beschikbaar stellen die aan de toepasselijke Europese eisen voldoet. Daarmee ontstaat een Europese basis voor digitale identificatie die in verschillende landen en bij uiteenlopende diensten kan worden gebruikt.

Voor burgers kan dit betekenen dat zij minder afhankelijk worden van afzonderlijke identificatiemethoden die per organisatie verschillen. Voor bedrijven en overheidsinstanties moet het eenvoudiger worden om digitale identiteitsgegevens op een betrouwbare en gestandaardiseerde manier te controleren.

De Europese regelgeving schrijft echter niet voor dat iedere private wallet dezelfde technische architectuur moet gebruiken. Ook betekent de verplichting voor lidstaten niet automatisch dat iedere commerciële identiteitsapp aan alle Europese eisen voldoet. De uiteindelijke werking, erkenning en inzetbaarheid zijn afhankelijk van de toepasselijke regelgeving, technische standaarden en eventuele certificering.

MyCheck moet zich dus ontwikkelen binnen dit Europese kader. De initiatiefnemers zullen moeten vaststellen hoe hun oplossing zich verhoudt tot de Europese eisen en tot de Nederlandse voorzieningen die voor digitale identificatie beschikbaar komen.

Waarom een betrouwbare bron voor persoonsgegevens essentieel is

Een van de belangrijkste vragen bij digitale identiteitsverificatie is niet alleen of iemand toegang heeft tot een wallet, maar ook of de gegevens in die wallet daadwerkelijk juist zijn.

Een digitale toepassing kan persoonsgegevens veilig opslaan of doorgeven, maar daarmee is nog niet bewezen dat die gegevens overeenkomen met de werkelijkheid. Daarvoor moet duidelijk zijn waar de informatie vandaan komt, hoe de identiteit van de gebruiker is vastgesteld en of de gegevens zijn gecontroleerd aan de hand van een betrouwbare bron.

Dit speelt bijvoorbeeld bij de verificatie van een woonadres. Een gebruiker kan ergens een adres opgeven, maar dat betekent niet automatisch dat dit adres officieel is geregistreerd of dat de gebruiker er daadwerkelijk staat ingeschreven.

Voor bepaalde toepassingen kan een onjuist adres ernstige gevolgen hebben. Denk aan organisaties die op basis van een adres toegang verlenen tot gevoelige informatie, persoonlijke dossiers beschikbaar stellen of belangrijke correspondentie versturen. Wanneer een verificatiesysteem uitsluitend controleert of een gebruiker een adres heeft opgegeven, kan die controle onvoldoende zekerheid bieden.

De betrouwbaarheid van een digitale identiteitswallet hangt daarom in belangrijke mate af van de herkomst en controleerbaarheid van de gegevens. De technische beveiliging van de applicatie is slechts één onderdeel van het geheel.

De Basisregistratie Personen moet een belangrijke rol kunnen spelen

De initiatiefnemers van MyCheck willen onderzoeken of persoonsgegevens kunnen worden gecontroleerd aan de hand van de Basisregistratie Personen (BRP). Dit is de Nederlandse basisregistratie waarin persoonsgegevens van inwoners worden bijgehouden, waaronder gegevens over naam en woonadres.

Het voornemen is om gegevens die een gebruiker via MyCheck verstrekt, te kunnen toetsen aan deze authentieke overheidsregistratie. Daarmee moet worden voorkomen dat een zelf opgegeven adres zonder verdere controle als betrouwbaar wordt beschouwd.

Volgens KPN-strateeg Chris Lambregts willen de initiatiefnemers niet dat de wallet simpelweg persoonsgegevens opvraagt bij de bank van de gebruiker. In plaats daarvan willen zij toe naar een methode waarbij de gegevens kunnen worden gecontroleerd aan de hand van een officiële bron.

Voor de uitvoering daarvan is samenwerking met de overheid nodig. De initiatiefnemers geven aan dat zij hopen op regelgeving die een dergelijke controle aan de hand van de BRP mogelijk maakt.

De beoogde aanpak moet bovendien zo worden ingericht dat persoonsgegevens niet onnodig zichtbaar worden voor de partij die de verificatie uitvoert. In de beschreven opzet zouden gegevens versleuteld aan de betrokken partij worden doorgegeven, zodat deze partij de onderliggende persoonsgegevens niet rechtstreeks kan inzien.

Daarbij is een belangrijk onderscheid nodig: versleuteling beschermt gegevens tijdens opslag of overdracht, maar bewijst op zichzelf niet dat de gegevens juist zijn. De betrouwbaarheid van de verificatie hangt ook af van de manier waarop de controle wordt uitgevoerd, de bron die daarvoor wordt geraadpleegd en de technische inrichting van het systeem.

De precieze werkwijze is nog niet bekend. Er is nog geen definitieve technische uitwerking gepubliceerd waaruit blijkt hoe de controle met de BRP zal plaatsvinden, welke partij daarbij welke gegevens verwerkt en hoe wordt voorkomen dat gevoelige informatie alsnog onnodig beschikbaar komt.

Ook is nog niet definitief vastgesteld dat de BRP daadwerkelijk bij de introductie van MyCheck kan worden gebruikt. De initiatiefnemers noemen deze mogelijkheid nadrukkelijk als een voornemen waarvoor verdere juridische en technische uitwerking nodig is.

De problemen met adresverificatie via iDIN

Het belang van een betrouwbare gegevensbron blijkt uit eerdere problemen rond de toepassing van iDIN. Deze identificatiedienst maakt het mogelijk om bepaalde persoonsgegevens via een bankgerelateerde identificatiemethode te bevestigen.

Bij de toepassing van iDIN is het van belang onderscheid te maken tussen het vaststellen van de identiteit van een gebruiker en het controleren van de juistheid van een specifiek persoonsgegeven. Een identificatiemethode kan helpen vast te stellen welke gebruiker zich bij een dienst aanmeldt, zonder dat daarmee automatisch is aangetoond dat ieder afzonderlijk gegeven actueel en correct is.

Bij adresverificatie kan dit een probleem opleveren wanneer de controle uitsluitend is gebaseerd op een adres dat de gebruiker zelf bij een bank heeft opgegeven. Als dat adres niet onafhankelijk wordt gecontroleerd aan de hand van een authentieke bron, kan een onjuist adres in bepaalde situaties toch als geverifieerd worden behandeld.

Een gebruiker kan bijvoorbeeld een adres wijzigen zonder dat de wijziging aan de hand van de BRP wordt gecontroleerd. Wanneer een andere organisatie vervolgens uitsluitend op de uitkomst van die adrescontrole vertrouwt, kan zij ten onrechte aannemen dat het adres officieel is bevestigd.

Dat kan risico's opleveren wanneer een organisatie op basis van die informatie toegang geeft tot persoonsgegevens of andere gevoelige diensten. Het probleem zit dan niet noodzakelijk in de digitale identificatie als geheel, maar in de betekenis die aan een afzonderlijke verificatie wordt toegekend.

Een controle die bevestigt dat iemand via een bepaalde methode is geïdentificeerd, mag dus niet zonder meer worden beschouwd als bewijs dat het opgegeven woonadres overeenkomt met de officiële registratie.

MyCheck wil dit soort tekortkomingen voorkomen door de verificatie van een adres te koppelen aan een betrouwbare bron. De BRP zou daarvoor een belangrijke rol kunnen spelen, mits de benodigde toegang en controle juridisch zijn toegestaan en technisch op een betrouwbare manier kunnen worden gerealiseerd.

Privacy: alleen delen wat noodzakelijk is

Een belangrijk uitgangspunt van MyCheck is dat gebruikers zelf bepalen welke gegevens zij delen. Dat moet het mogelijk maken om voor iedere situatie alleen de noodzakelijke informatie te verstrekken.

Bij traditionele digitale identificatie worden soms meerdere persoonsgegevens tegelijk doorgegeven, terwijl de ontvangende organisatie slechts één gegeven nodig heeft. Een organisatie die bijvoorbeeld alleen wil weten of iemand oud genoeg is om een bepaalde dienst te gebruiken, heeft niet altijd de volledige geboortedatum, het woonadres of andere identificerende informatie nodig.

Een privacyvriendelijk verificatiesysteem kan in zo'n geval volstaan met een bevestiging dat aan de leeftijdseis is voldaan. Daardoor ontvangt de organisatie minder persoonsgegevens dan wanneer alle gegevens rechtstreeks worden gedeeld.

Een dergelijke aanpak kan de hoeveelheid informatie beperken die organisaties verzamelen en bewaren. Dat kan het risico verkleinen dat persoonsgegevens onnodig worden opgeslagen, later voor andere doeleinden worden gebruikt of bij een beveiligingsincident uitlekken.

Of MyCheck deze vorm van selectieve gegevensverstrekking daadwerkelijk in alle beoogde situaties zal ondersteunen, moet nog blijken uit de technische uitwerking. Het is op dit moment niet duidelijk welke gegevenscategorieën afzonderlijk kunnen worden gedeeld en welke privacytechnieken daarvoor worden toegepast.

Ook moet duidelijk worden hoe gebruikers toestemming geven, hoe zij kunnen controleren welke informatie zij delen en welke gegevens eventueel door de ontvangende organisatie worden bewaard. De mogelijkheid om zelf gegevens te delen, betekent namelijk niet automatisch dat een gebruiker volledige controle heeft over wat er daarna met die gegevens gebeurt.

Voor een betrouwbare en privacyvriendelijke toepassing zijn daarom niet alleen technische maatregelen nodig, maar ook duidelijke afspraken over gegevensverwerking, bewaartermijnen, toegangsrechten en verantwoordelijkheden.

De overheid en certificering zijn bepalend voor de verdere ontwikkeling

Hoewel de initiatiefnemers MyCheck willen ontwikkelen binnen de Europese regelgeving, zijn verschillende voorwaarden nog niet definitief vastgesteld.

De betrokken organisaties geven aan dat zij nog kijken naar de precieze technische uitwerking en architectuurkeuzes. Daarbij spelen de eisen van de overheid en de toepasselijke certificeringseisen een belangrijke rol.

Certificering en formele erkenning kunnen duidelijk maken of een digitale identiteitsoplossing voldoet aan de relevante eisen op het gebied van beveiliging, betrouwbaarheid, privacy en interoperabiliteit. Welke specifieke eisen voor MyCheck zullen gelden, hangt af van de uiteindelijke vorm en functie van de dienst en van het juridische kader waarbinnen zij wordt aangeboden.

Ook de toegang tot overheidsregistraties is een afzonderlijk aandachtspunt. Dat de BRP een authentieke bron is, betekent niet dat iedere private organisatie zonder meer toegang kan krijgen tot de daarin opgenomen gegevens. Daarvoor moet een passende wettelijke en organisatorische grondslag bestaan.

De initiatiefnemers willen de wallet volledig laten aansluiten op de Europese wetgeving en de Nederlandse certificeringseisen. Totdat de relevante voorwaarden definitief zijn bevestigd, blijft de controle aan de hand van de BRP een voornemen en geen vaststaand onderdeel van de werking.

Dat onderscheid is belangrijk. Het doel van de samenwerking is duidelijk, maar de daadwerkelijke betrouwbaarheid van MyCheck zal pas kunnen worden beoordeeld wanneer bekend is hoe de dienst gegevens verifieert, welke bronnen daarvoor worden gebruikt en aan welke eisen de uiteindelijke oplossing voldoet.

Wanneer verschijnt MyCheck?

De introductie van MyCheck staat gepland voor het tweede kwartaal van 2027. Dat betekent dat de initiatiefnemers mikken op een lancering tussen april en juni 2027.

Voorafgaand aan de introductie moeten de deelnemende organisaties de technische architectuur verder uitwerken, de noodzakelijke afspraken met de overheid vormgeven en vaststellen hoe de wallet aan de toepasselijke eisen zal voldoen.

Daarnaast moet duidelijk worden welke verificatiefuncties bij de eerste introductie beschikbaar zijn en welke organisaties de dienst daadwerkelijk zullen accepteren. Een digitale identiteitswallet is immers pas breed bruikbaar wanneer zowel gebruikers als organisaties erop kunnen vertrouwen en de toepassing in verschillende diensten wordt ondersteund.

De aangekondigde introductieperiode is een planning en geen garantie dat alle beoogde functionaliteiten dan beschikbaar zullen zijn. Eventuele wijzigingen in regelgeving, toegang tot overheidsgegevens, technische ontwikkeling of certificering kunnen invloed hebben op de uiteindelijke uitvoering.

Door: Drifter

MediaMarkt heeft uit voorzorg cryptowallets van het Franse merk Ledger uit de verkoop gehaald. Aanleiding is een incident waarbij criminelen naar verluidt ongeveer 300 Ledger-apparaten hebben gemanipuleerd om toegang te krijgen tot de cryptovaluta van gebruikers. Volgens de beschikbare informatie zou bij de diefstal in totaal ongeveer 102 miljoen dollar aan cryptovaluta zijn buitgemaakt. Het incident roept vragen op over de veiligheid van hardwarecryptowallets en de risico’s van de aankoop van elektronische producten via externe verkopers.

MediaMarkt bevestigt dat de maatregel is genomen nadat bekend werd dat een aantal Ledger-apparaten was voorzien van ongeautoriseerde hardware. In Nederland en België zijn voor zover bekend geen meldingen ontvangen van klanten die door deze specifieke zaak zijn getroffen. De winkelketen benadrukt daarom dat het verwijderen van de producten uit het assortiment een voorzorgsmaatregel is en niet betekent dat er aanwijzingen zijn dat de betreffende fraude op grote schaal in de Benelux heeft plaatsgevonden.

Criminelen zouden Ledger-apparaten hebben voorzien van illegale hardware

Bij het incident zouden ongeveer 300 cryptowallets zijn gemanipuleerd voordat ze bij de uiteindelijke gebruikers terechtkwamen. Volgens de beschikbare informatie waren de apparaten afkomstig van een doorverkoper in Zuidoost-Azië. Deze partij zou Ledger-apparaten hebben aangeboden waarin illegale hardware was ingebouwd.

Door die aanpassingen konden criminelen mogelijk gevoelige informatie onderscheppen die nodig is om toegang te krijgen tot de cryptovaluta van gebruikers. De buitgemaakte gegevens zouden vervolgens naar de betrokken hackers zijn doorgestuurd. Daarmee konden zij toegang krijgen tot digitale tegoeden en deze naar andere cryptowallets verplaatsen.

De totale schade wordt geschat op ongeveer 102 miljoen dollar aan cryptovaluta. Het exacte bedrag, de volledige werkwijze van de daders en de omstandigheden waaronder alle betrokken apparaten zijn gemanipuleerd, moeten in het verdere onderzoek nader worden vastgesteld.

Het incident maakt duidelijk dat niet alleen de digitale beveiliging van een cryptowallet van belang is. Ook de herkomst, de integriteit en de fysieke staat van het apparaat spelen een belangrijke rol. Wanneer een apparaat vóór de verkoop wordt aangepast, kan dat een veiligheidsrisico opleveren dat voor de koper niet eenvoudig zichtbaar is.

Waarom een gemanipuleerde cryptowallet gevaarlijk kan zijn

Een cryptowallet is een hulpmiddel waarmee gebruikers hun cryptovaluta beheren. Daarbij is het belangrijk om te begrijpen dat cryptovaluta doorgaans niet letterlijk op het apparaat zelf worden opgeslagen. De tegoeden staan geregistreerd op een blockchain. De wallet beheert de cryptografische sleutels waarmee de eigenaar toegang tot die tegoeden kan aantonen en transacties kan autoriseren.

Ledger maakt hardwarewallets die zijn ontworpen om deze gevoelige sleutels afgeschermd te bewaren. Doordat de sleutels op het apparaat worden beheerd, kunnen gebruikers transacties ondertekenen zonder hun privésleutels rechtstreeks met een computer of smartphone te hoeven delen.

Die beveiliging biedt echter geen absolute garantie wanneer een apparaat vóór de aankoop is gemanipuleerd, wanneer de gebruiker wordt misleid of wanneer herstelgegevens in verkeerde handen vallen. Als criminelen erin slagen om geheime gegevens te onderscheppen of de beveiligingsprocedure van een gebruiker te omzeilen, kunnen zij mogelijk transacties uitvoeren waarmee cryptovaluta naar hun eigen adressen worden overgemaakt.

Bij de gemelde zaak zou ongeautoriseerde hardware zijn gebruikt om gevoelige informatie te verzamelen. De precieze technische werking kan per apparaat en aanval verschillen. Daarom kan niet zonder aanvullend onderzoek worden geconcludeerd dat iedere Ledger-wallet op dezelfde manier kwetsbaar is of dat alle apparaten van het merk gevaar lopen.

MediaMarkt neemt de producten uit voorzorg uit de verkoop

MediaMarkt heeft besloten de betreffende Ledger-producten uit de verkoop te halen om mogelijke risico’s voor klanten te beperken. Volgens de keten zijn er in Nederland en België geen meldingen binnengekomen die wijzen op slachtoffers van dit specifieke incident.

De maatregel is volgens MediaMarkt bedoeld om geen onnodig risico te nemen. Ook wanneer er geen concrete aanwijzingen zijn dat klanten in de Benelux zijn getroffen, kan het tijdelijk verwijderen van producten een verstandige stap zijn wanneer de veiligheid van die producten ter discussie staat.

Een belangrijk detail is dat de betrokken apparaten via het online verkoopplatform van MediaMarkt werden aangeboden door externe verkopers. Het ging dus niet om producten die MediaMarkt zelf rechtstreeks had ingekocht en als eigen voorraad verkocht. Bij verkoop via een dergelijk platform kunnen externe partijen hun producten aanbieden aan klanten, terwijl het platform de verkoop faciliteert.

Dat onderscheid is relevant, omdat de herkomst en controle van producten bij externe verkopers anders kunnen zijn dan bij artikelen die rechtstreeks door de winkelketen worden ingekocht. Het incident onderstreept het belang van toezicht op externe verkopers, controle van de productherkomst en duidelijke procedures om verdachte producten snel uit de verkoop te halen.

Ledger erkent dat er ongeautoriseerde hardware is aangetroffen

Ledger heeft bevestigd dat bij een deel van de betrokken apparaten sprake was van ongeautoriseerde hardware. Het bedrijf heeft aangegeven contact op te nemen met gebruikers die mogelijk zijn getroffen en onderzoek te doen naar de omstandigheden van het incident.

Daarnaast is de betrokken doorverkoper in Zuidoost-Azië volgens de beschikbare informatie gestopt met de verkoop van de betreffende apparaten. Daarmee is een belangrijke stap gezet om verdere verspreiding via die verkooproute te beperken.

Het onderzoek moet duidelijk maken hoeveel apparaten daadwerkelijk zijn gemanipuleerd, hoe de illegale hardware kon worden ingebouwd en op welke manier de criminelen de gevoelige gegevens hebben verkregen. Ook is van belang vast te stellen welke gebruikers daadwerkelijk financiële schade hebben geleden en of er nog andere apparaten of verkoopkanalen bij betrokken zijn.

Totdat die vragen zijn beantwoord, is voorzichtigheid geboden bij het trekken van conclusies. Het feit dat een aantal apparaten is gemanipuleerd, betekent niet automatisch dat de volledige productlijn van Ledger onveilig is. Omgekeerd betekent het ontbreken van meldingen in Nederland en België evenmin dat het risico voor iedere individuele gebruiker volledig kan worden uitgesloten.

Wat moeten bezitters van een Ledger-wallet doen?

Wie al een Ledger-hardwarewallet bezit, hoeft niet automatisch aan te nemen dat het apparaat is gemanipuleerd. Wel is het verstandig om de herkomst van de wallet na te gaan, vooral wanneer deze via een externe verkoper, een online marktplaats of een onbekende aanbieder is gekocht.

Gebruikers kunnen de volgende voorzorgsmaatregelen nemen:

• Controleer de herkomst van het apparaat. Ga na bij welke verkoper de wallet is gekocht en bewaar waar mogelijk de aankoopbevestiging en productgegevens.

• Volg uitsluitend de officiële beveiligingsinstructies van Ledger. Raadpleeg de officiële kanalen van de fabrikant voor informatie over dit incident en eventuele controles die specifiek voor getroffen apparaten gelden.

• Deel nooit je herstelzin. De herstelzin, ook wel recovery phrase genoemd, bestaat uit woorden waarmee een wallet kan worden hersteld. Wie deze woorden in handen krijgt, kan mogelijk toegang krijgen tot de bijbehorende cryptovaluta. Voer de herstelzin niet in op een website, deel deze niet met een medewerker en stuur deze nooit via e-mail of berichtenapps.

• Wees alert op verdachte berichten. Criminelen kunnen incidenten zoals deze aangrijpen om zich voor te doen als medewerkers van Ledger of andere beveiligingsspecialisten. Zij kunnen proberen gebruikers ertoe te bewegen hun herstelzin of andere gevoelige informatie af te staan.

• Controleer transacties en walletactiviteiten. Wie ongebruikelijke transacties of aanwijzingen voor ongeautoriseerde toegang ziet, moet onmiddellijk de officiële beveiligingsinstructies volgen en zo nodig hulp zoeken via geverifieerde kanalen.

• Neem bij concrete aanwijzingen voor manipulatie direct contact op met Ledger. Gebruik daarvoor de officiële website of een ander aantoonbaar officieel communicatiekanaal.

Gebruikers moeten bovendien oppassen met goedbedoelde adviezen om hun herstelzin ergens in te voeren of hun tegoeden naar een nieuw adres over te maken. Een echte herstelzin mag nooit aan een derde worden verstrekt. Wanneer het nodig is om tegoeden naar een andere wallet te verplaatsen, moet dat uitsluitend gebeuren via een zorgvuldig gecontroleerde, veilige procedure.

Wat betekent dit voor de veiligheid van cryptovaluta?

De zaak laat zien dat de beveiliging van cryptovaluta niet alleen afhankelijk is van software, wachtwoorden en blockchaintechnologie. Ook de fysieke integriteit van apparaten en de betrouwbaarheid van de verkoopketen zijn van belang.

Hardwarewallets worden juist gebruikt om privésleutels beter te beschermen tegen digitale aanvallen. Maar wanneer een apparaat vóór de levering wordt aangepast, kan een deel van die bescherming mogelijk worden ondermijnd. Consumenten kunnen dergelijke manipulaties niet altijd zelf herkennen, waardoor betrouwbare verkoopkanalen en adequate beveiligingscontroles een belangrijke rol spelen.

Voor webwinkels en online marktplaatsen is het incident eveneens een waarschuwing. Externe verkopers bieden consumenten een groter assortiment, maar brengen ook uitdagingen met zich mee op het gebied van productcontrole, herkomst en aansprakelijkheid. Wanneer een product bedoeld is om gevoelige financiële gegevens te beschermen, is extra aandacht voor de betrouwbaarheid van de leverancier van groot belang.

Voor consumenten betekent dit niet dat zij hardwarewallets moeten vermijden. Wel is het verstandig om zorgvuldig te kijken waar een apparaat vandaan komt, beveiligingswaarschuwingen serieus te nemen en herstelgegevens altijd geheim te houden.

Microsoft heeft in oktober 2026 een uitzonderlijk groot aantal beveiligingslekken verholpen. Tijdens de maandelijkse Patch Tuesday bracht het bedrijf updates uit voor maar liefst 1.416 kwetsbaarheden. Daarmee wordt voor het eerst de grens van 1.000 verholpen kwetsbaarheden in één maand overschreden. Bovendien wordt een van de lekken volgens de aangeleverde informatie al actief misbruikt door aanvallers. Gebruikers van Windows en andere Microsoft-producten doen er daarom verstandig aan hun beschikbare beveiligingsupdates zo snel mogelijk te installeren.

De omvang van deze updatecyclus is opmerkelijk. Microsoft heeft in één maand meer kwetsbaarheden aangepakt dan in eerdere jaren afzonderlijk werden verholpen, als we de cijfers uit het oorspronkelijke bericht volgen. De updates hebben betrekking op een breed scala aan producten, waaronder Windows, Microsoft Office, Exchange Server, SQL Server, Hyper-V, Skype for Business, Microsoft Defender, het .NET Framework, Visual Studio en diverse clouddiensten.

Van de 1.416 gemelde kwetsbaarheden zijn er volgens het oorspronkelijke bericht 85 als kritiek aangemerkt. Daaronder bevinden zich 67 kwetsbaarheden waarmee aanvallers mogelijk op afstand schadelijke code kunnen uitvoeren. Daarnaast zijn er twee kwetsbaarheden waarvan de details al openbaar waren voordat de beveiligingsupdates verschenen. Eén kwetsbaarheid zou op het moment van publicatie al actief worden misbruikt.

Vooral dat laatste maakt de updatecyclus urgent. Een beveiligingslek dat daadwerkelijk door cybercriminelen wordt uitgebuit, vormt een concreter risico dan een kwetsbaarheid waarvoor alleen theoretisch een aanval mogelijk is. Toch betekent een groot aantal opgeloste kwetsbaarheden niet automatisch dat iedere Windows-computer evenveel risico loopt. De daadwerkelijke dreiging hangt onder meer af van de gebruikte softwareversie, de geïnstalleerde toepassingen, de configuratie van het systeem en de beschikbaarheid van beveiligingsupdates.

1. Patch Tuesday: wat is er in oktober veranderd?

Microsoft brengt doorgaans iedere tweede dinsdag van de maand beveiligingsupdates uit. Deze maandelijkse updatecyclus staat bekend als Patch Tuesday. Tijdens deze uitgave publiceert Microsoft oplossingen voor kwetsbaarheden die zijn ontdekt in zijn besturingssystemen, zakelijke software, ontwikkeltools en andere producten.

De updates kunnen verschillende soorten beveiligingsproblemen verhelpen. Denk bijvoorbeeld aan fouten waarmee een aanvaller hogere systeemrechten kan verkrijgen, beveiligingsmaatregelen kan omzeilen, gevoelige informatie kan uitlezen of op afstand code kan uitvoeren.

Het aantal van 1.416 kwetsbaarheden uit het oorspronkelijke bericht moet daarbij zorgvuldig worden geïnterpreteerd. Het betreft een verzameling gemelde kwetsbaarheden die aan de betreffende updatecyclus wordt toegeschreven. Dat betekent niet noodzakelijk dat er 1.416 afzonderlijke beveiligingsproblemen in Windows zelf zijn ontdekt. De cijfers omvatten meerdere Microsoft-producten en kunnen afhankelijk van de telmethode betrekking hebben op verschillende productversies en componenten.

Ook kunnen beveiligingslekken in gedeelde onderdelen gevolgen hebben voor meerdere producten. Daarom is het belangrijk onderscheid te maken tussen het totale aantal gerapporteerde kwetsbaarheden, het aantal afzonderlijke beveiligingsadviezen en het aantal kwetsbaarheden dat daadwerkelijk van toepassing is op een specifieke computer.

Hoe ernstig zijn de kwetsbaarheden?

Volgens het aangeleverde artikel zijn de kwetsbaarheden als volgt ingedeeld:

• 1.416 kwetsbaarheden in totaal: het gemelde aantal beveiligingsproblemen waarvoor Microsoft in oktober oplossingen beschikbaar heeft gesteld.

• 85 kritieke kwetsbaarheden: fouten die onder bepaalde omstandigheden ernstige gevolgen kunnen hebben voor de vertrouwelijkheid, integriteit of beschikbaarheid van systemen.

• 67 kritieke kwetsbaarheden voor uitvoering van code op afstand: fouten die een aanvaller mogelijk in staat stellen om op afstand schadelijke code uit te voeren.

• Twee openbaar bekende kwetsbaarheden: beveiligingsproblemen waarvan de details al bekend waren voordat de betreffende updates verschenen.

• Eén actief misbruikte kwetsbaarheid: een lek waarvoor volgens het oorspronkelijke bericht al aanvallen in het wild zijn waargenomen.

Deze aantallen moeten worden beschouwd als de cijfers die in het aangeleverde artikel worden genoemd. De precieze classificatie en onderlinge overlap moeten worden gecontroleerd aan de hand van de afzonderlijke beveiligingsadviezen van Microsoft voordat ze als definitief geverifieerde statistieken worden gepubliceerd.

2. Windows: het belangrijkste aandachtspunt

Een groot deel van de gemelde kwetsbaarheden heeft betrekking op Windows. Het gaat volgens het artikel om meer dan duizend kwetsbaarheden verspreid over verschillende Windows-producten en -versies waarvoor Microsoft nog beveiligingsondersteuning biedt.

Daaronder vallen onder meer Windows 10, Windows 11 en verschillende edities van Windows Server. Welke updates een computer ontvangt, hangt af van de geïnstalleerde versie, de ondersteuningsstatus en eventuele aanvullende beveiligingsprogramma's.

Windows is voor veel organisaties en particulieren een essentieel onderdeel van hun dagelijkse werkzaamheden. Een kwetsbaarheid in het besturingssysteem kan daardoor gevolgen hebben voor meer dan één computer. Wanneer een aanvaller een systeem binnendringt, kan die in bepaalde situaties proberen om toegang te krijgen tot gedeelde bestanden, andere apparaten op hetzelfde netwerk of zakelijke systemen.

Dat risico is vooral relevant voor organisaties die veel computers beheren. Als een kwetsbaarheid op meerdere systemen aanwezig is, kan het uitstellen van updates de periode verlengen waarin aanvallers de gelegenheid hebben om misbruik te maken van het probleem.

Windows 10: let op de ondersteuningsstatus

Voor reguliere edities van Windows 10 is de standaardondersteuning op 14 oktober 2025 beëindigd. Computers die in aanmerking komen voor het programma Extended Security Updates (ESU) kunnen gedurende de toepasselijke ondersteuningsperiode aanvullende beveiligingsupdates ontvangen.

In het aangeleverde artikel wordt 12 oktober 2027 genoemd als einddatum voor een verlengde ondersteuningsperiode. Die datum mag niet zonder meer worden toegepast op iedere Windows 10-computer: de voorwaarden en einddatum kunnen afhangen van het betreffende ESU-programma, de editie en de manier waarop het apparaat is ingeschreven.

Gebruikers van Windows 10 doen er daarom verstandig aan te controleren of hun computer daadwerkelijk is aangemeld voor een toepasselijk beveiligingsprogramma en of de nieuwste updates zijn geïnstalleerd.

Een computer waarop Windows 10 nog werkt, is namelijk niet automatisch een computer die nog beveiligingsupdates ontvangt. Wanneer de ondersteuning is beëindigd en er geen geldige aanvullende dekking bestaat, blijven nieuw ontdekte kwetsbaarheden mogelijk onopgelost.

Windows 11: controleer welke versie is geïnstalleerd

Ook gebruikers van Windows 11 moeten nagaan welke versie zij gebruiken. In het oorspronkelijke artikel wordt gesteld dat Windows 11 versie 24H2 na oktober 2026 geen reguliere beveiligingsupdates meer zou ontvangen en dat gebruikers moeten overstappen naar versie 25H2 of 26H2.

Dit punt verdient extra aandacht, omdat de einddatum van de ondersteuning van Windows 11 afhankelijk is van de editie. De ondersteuningsperioden van Home, Pro en zakelijke edities kunnen verschillen. Ook is niet iedere genoemde versie noodzakelijkerwijs beschikbaar voor ieder apparaat via Windows Update.

Controleer daarom eerst de exacte versie en editie van Windows en raadpleeg vervolgens de officiële ondersteuningsinformatie die daarop van toepassing is. Installeer een nieuwere versie wanneer deze voor het apparaat beschikbaar is en door Microsoft wordt ondersteund.

Een upgrade naar een nieuwere Windows-versie is niet alleen bedoeld om nieuwe functies te verkrijgen. Het is ook een belangrijk onderdeel van het beveiligingsbeleid, omdat een niet-ondersteunde versie op termijn geen reguliere oplossingen meer ontvangt voor nieuw ontdekte kwetsbaarheden.

3. Windows Shell: een kwetsbaarheid die volgens het bericht actief wordt misbruikt

Het oorspronkelijke artikel noemt CVE-2026-96951 als de kwetsbaarheid die al actief wordt uitgebuit. Het probleem zou zich bevinden in de Windows Shell en verband houden met het omzeilen van beveiligingsmaatregelen die informatie over de herkomst van bestanden gebruiken.

De Windows Shell is het onderdeel van Windows dat onder meer verantwoordelijk is voor de gebruikersomgeving, bestandsverkenning en verschillende interacties met bestanden en toepassingen.

Wat is Mark of the Web?

Wanneer Windows een bestand van internet herkent, kan het aanvullende informatie opslaan over de herkomst ervan. Dit mechanisme staat bekend als Mark of the Web (MotW).

Deze markering kan door Windows en compatibele toepassingen worden gebruikt om extra waarschuwingen of beveiligingscontroles toe te passen op bestanden die van buiten de computer afkomstig zijn. Afhankelijk van het bestandstype en de gebruikte toepassing kan de markering bijvoorbeeld bijdragen aan waarschuwingen bij het openen van een gedownload bestand.

Het doel is om gebruikers te beschermen tegen bestanden die mogelijk schadelijke code bevatten.

Als een kwetsbaarheid ervoor zorgt dat de herkomst van een bestand verkeerd wordt herkend of dat de bijbehorende beveiligingscontroles kunnen worden omzeild, kan een aanvaller proberen om een gebruiker ertoe te brengen een bestand uit te voeren zonder dat de gebruikelijke waarschuwingen correct worden weergegeven.

Dat betekent niet automatisch dat iedere download gevaarlijk is of dat iedere aanval zonder gebruikersinteractie kan plaatsvinden. De precieze mogelijkheden zijn afhankelijk van de kwetsbaarheid, de gebruikte Windows-versie en de overige beveiligingsmaatregelen.

Waarom is deze kwetsbaarheid belangrijk?

Als het gemelde actieve misbruik wordt bevestigd, is dit een reden om de bijbehorende beveiligingsupdate met voorrang te installeren.

Een aanvaller kan bijvoorbeeld proberen om een schadelijk bestand via e-mail, een downloadlink of een andere distributiemethode bij een slachtoffer af te leveren. Wanneer de gebruiker het bestand vervolgens opent of uitvoert, kunnen ontbrekende of omzeilde beveiligingscontroles de kans op een succesvolle aanval vergroten.

Mogelijke gevolgen hangen af van de aanvalsketen. In sommige gevallen kan het gaan om het uitvoeren van schadelijke code, het installeren van malware of het verkrijgen van een eerste toegangspunt tot een systeem.

Belangrijk: de aanduiding van CVE-2026-96951 en de gemelde actieve exploitatie zijn afkomstig uit het aangeleverde artikel. Zonder onafhankelijke controle van het betreffende beveiligingsadvies kan niet worden bevestigd dat het genoemde CVE-nummer, de technische beschrijving en de exploitatiestatus correct zijn.

4. Kritieke Windows-kwetsbaarheden: risico op uitvoering van code op afstand

Volgens het artikel heeft Microsoft 42 Windows-kwetsbaarheden als kritiek geclassificeerd. Daarvan zouden er 30 betrekking hebben op het uitvoeren van code op afstand, ook wel Remote Code Execution (RCE) genoemd.

RCE-kwetsbaarheden zijn bijzonder relevant omdat een aanvaller hiermee onder bepaalde omstandigheden opdrachten of code kan laten uitvoeren op een ander systeem.

De precieze impact verschilt per kwetsbaarheid. Sommige aanvallen vereisen dat een slachtoffer een speciaal vervaardigd bestand opent of op een link klikt. Andere aanvallen kunnen onder specifieke omstandigheden via een netwerkverbinding worden uitgevoerd, zonder dat het slachtoffer bewust een bestand opent.

Wanneer een kwetsbaarheid kan worden misbruikt zonder authenticatie of interactie van de gebruiker, kan het risico aanzienlijk toenemen. Een aanvaller hoeft dan mogelijk niet eerst geldige inloggegevens te verkrijgen of een slachtoffer tot een bepaalde handeling te verleiden.

Toch is het belangrijk om niet alle kritieke kwetsbaarheden gelijk te behandelen. De classificatie kritiek geeft de ernst aan binnen de beoordelingsmethode van de leverancier, maar zegt niet op zichzelf dat elke kwetsbaarheid onder alle omstandigheden op afstand kan worden misbruikt.

Hoe kan een aanval zich verder verspreiden?

Een succesvolle aanval op één computer betekent niet automatisch dat een heel netwerk wordt overgenomen. In sommige situaties kan een aanvaller echter proberen om na de eerste toegang aanvullende rechten te verkrijgen, inloggegevens te verzamelen of andere systemen te benaderen.

Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer:

• meerdere computers dezelfde kwetsbare software gebruiken;
• gebruikers over ruimere toegangsrechten beschikken dan noodzakelijk;
• netwerksegmentatie ontbreekt;
• gedeelde beheerdersaccounts onvoldoende zijn beschermd;
• beveiligingsupdates op servers en werkstations worden uitgesteld.

Voor organisaties is het daarom belangrijk om beveiligingsupdates te combineren met toegangsbeheer, netwerkbeveiliging, monitoring en regelmatige controle van verdachte activiteiten.

5. Microsoft Edge: aanvullende beveiligingsupdates

Het oorspronkelijke artikel vermeldt dat Microsoft Edge op 8 oktober 2026 versie 155.0.4283.45 heeft uitgebracht, gebaseerd op Chromium-versie 155.0.8059.40.

Daarnaast noemt het artikel 247 kwetsbaarheden in Chromium die volgens de tekst niet zijn meegenomen in het totaal van de Microsoft-kwetsbaarheden van oktober.

Deze cijfers moeten afzonderlijk worden geïnterpreteerd. Microsoft Edge is gebaseerd op Chromium, het browserproject waarop ook verschillende andere browsers zijn gebaseerd. Beveiligingsproblemen in Chromium kunnen daarom gevolgen hebben voor meerdere browsers, afhankelijk van hun implementatie en de versie die zij gebruiken.

Het aantal van 247 genoemde Chromium-kwetsbaarheden mag niet zonder nadere controle worden opgevat als 247 nieuwe, afzonderlijke kwetsbaarheden die allemaal in de genoemde Edge-versie zijn ontdekt of verholpen. Het kan onder meer gaan om kwetsbaarheden uit verschillende Chromium-componenten of uit de bijbehorende beveiligingscyclus.

Wat moeten Edge-gebruikers doen?

Controleer of Edge automatisch is bijgewerkt en installeer beschikbare updates.

Dit kan doorgaans als volgt:

1. Open Microsoft Edge.
2. Open het menu met de drie puntjes rechtsboven.
3. Ga naar Help en feedback en kies Over Microsoft Edge.
4. Laat de browser controleren op updates.
5. Start Edge opnieuw wanneer daarom wordt gevraagd.

De exacte menunamen kunnen afhankelijk van de taalinstellingen of versie iets afwijken.

Een actuele browser is belangrijk, omdat browsers dagelijks worden gebruikt om websites te bezoeken, bestanden te downloaden en toegang te krijgen tot online diensten. Een verouderde browser kan kwetsbaar zijn voor aanvallen via speciaal vervaardigde webpagina's of andere schadelijke inhoud.

6. Microsoft Office: 194 kwetsbaarheden gemeld

Volgens het aangeleverde artikel heeft Microsoft in oktober 194 kwetsbaarheden in verschillende Office-producten verholpen. Daaronder zouden zich 25 kritieke kwetsbaarheden bevinden die uitvoering van code op afstand mogelijk maken.

Office-producten worden veel gebruikt voor het verwerken van documenten, spreadsheets en presentaties. Daardoor kunnen kwetsbaarheden in deze toepassingen aantrekkelijk zijn voor aanvallers die proberen schadelijke bestanden te verspreiden.

Een document kan bijvoorbeeld zijn voorzien van speciaal vervaardigde inhoud die misbruik maakt van een fout in de software waarmee het bestand wordt verwerkt.

Waarom is het voorbeeldvenster belangrijk?

Bij bepaalde kritieke kwetsbaarheden in Office kan het voorbeeldvenster (Preview Pane) een rol spelen bij de aanval. In zo'n geval kan het bekijken of laten verwerken van een bestand onder bepaalde omstandigheden al voldoende zijn om een kwetsbaarheid te activeren.

Dit is echter geen algemene eigenschap van alle Office-kwetsbaarheden. Bij andere fouten moet een gebruiker het document daadwerkelijk openen of een aanvullende handeling uitvoeren voordat een aanval kan slagen.

Ook is het belangrijk onderscheid te maken tussen de mogelijkheid om schadelijke code uit te voeren en de daadwerkelijke uitvoering daarvan. De uiteindelijke impact hangt onder meer af van de kwetsbaarheid, de gebruikte Office-versie, de beveiligingsinstellingen en de rechten van de gebruiker.

Hoe bescherm je jezelf tegen Office-aanvallen?

Gebruikers en organisaties kunnen het risico verkleinen door:

• Office en de bijbehorende componenten actueel te houden;
• bestanden van onbekende afzenders niet zomaar te openen;
• onverwachte bijlagen zorgvuldig te controleren;
• beveiligingswaarschuwingen niet zonder reden te negeren;
• waar passend het voorbeeldvenster uit te schakelen wanneer een organisatie hiervoor een verhoogd risico vaststelt;
• macro's en andere uitvoerbare documentfuncties alleen toe te staan wanneer dat noodzakelijk en veilig is.

Een waarschuwing bij een document betekent niet automatisch dat het bestand schadelijk is. Omgekeerd garandeert het ontbreken van een waarschuwing niet dat een bestand veilig is.

7. Ook servers, ontwikkeltools en clouddiensten moeten worden bijgewerkt

De updatecyclus beperkt zich volgens het artikel niet tot Windows, Edge en Office. Ook verschillende andere Microsoft-producten vallen binnen het genoemde bereik.

Exchange Server

Exchange Server wordt gebruikt voor zakelijke e-mail en agenda's. Een kwetsbaarheid in deze omgeving kan gevolgen hebben voor de beschikbaarheid, vertrouwelijkheid of integriteit van e-maildiensten. Beheerders moeten daarom nagaan welke updates op hun specifieke Exchange-versie van toepassing zijn.

SQL Server

SQL Server wordt gebruikt voor het opslaan en verwerken van gegevens. Beveiligingsproblemen kunnen onder bepaalde omstandigheden leiden tot ongeautoriseerde toegang, misbruik van rechten of verstoring van databases. De impact is afhankelijk van de kwetsbaarheid en de configuratie.

Hyper-V

Hyper-V is Microsofts virtualisatieplatform. Kwetsbaarheden kunnen onder bepaalde omstandigheden gevolgen hebben voor virtuele machines of de onderliggende host. Omdat een host meerdere virtuele systemen kan beheren, verdienen updates in dergelijke omgevingen bijzondere aandacht.

Skype for Business

Organisaties die Skype for Business gebruiken, moeten controleren of hun specifieke productversie nog wordt ondersteund en welke beveiligingsupdates van toepassing zijn. De beschikbaarheid en ondersteuning verschillen per productvariant.

Microsoft Defender

Microsoft Defender bevat beveiligingsfunctionaliteit voor het detecteren en blokkeren van bedreigingen. Updates voor de verschillende Defender-componenten kunnen van invloed zijn op de bescherming tegen malware en andere aanvallen.

.NET Framework en Visual Studio

Het .NET Framework wordt gebruikt door toepassingen die op het Microsoft-platform zijn gebouwd. Visual Studio is een ontwikkelomgeving waarmee software wordt gemaakt. Kwetsbaarheden in deze onderdelen kunnen gevolgen hebben voor toepassingen, ontwikkelprocessen of systemen waarop de betreffende componenten worden gebruikt.

Microsoft-clouddiensten

Voor clouddiensten verloopt de installatie van beveiligingsoplossingen vaak anders dan bij software die lokaal wordt beheerd. Microsoft kan verantwoordelijk zijn voor het bijwerken van de onderliggende infrastructuur, terwijl klanten zelf verantwoordelijk blijven voor bepaalde instellingen, identiteiten, toegangsrechten of aanvullende componenten.

De vermelding van een product in een updateoverzicht betekent overigens niet dat ieder gebruik van dat product direct kwetsbaar is. Beheerders moeten per product de toepasselijke beveiligingsadviezen en de status van hun eigen omgeving controleren.

8. Zo installeer je de beschikbare Windows-beveiligingsupdates

Voor thuisgebruikers is Windows Update doorgaans de eenvoudigste manier om de toepasselijke beveiligingsupdates te installeren.

Volg hiervoor deze stappen:

1. Open Instellingen.

2. Ga naar Windows Update.

3. Kies Naar updates zoeken.

4. Installeer de beschikbare beveiligingsupdates en andere toepasselijke updates.

5. Start de computer opnieuw op wanneer dat wordt gevraagd.

6. Controleer na de herstart opnieuw of er nog updates beschikbaar zijn.

De namen van menu's kunnen per Windows-versie verschillen.

Controleer ook de Windows-versie

Druk op Windows-toets + R, typ winver en druk op Enter. In het venster dat verschijnt, kun je zien welke Windows-versie en build op de computer zijn geïnstalleerd.

Controleer vervolgens of deze versie nog beveiligingsupdates ontvangt. Als Windows Update geen updates aanbiedt, betekent dat niet in alle gevallen dat de computer volledig veilig of volledig bijgewerkt is. Er kunnen bijvoorbeeld problemen zijn met de updatevoorziening, beperkingen door beheerbeleid of ondersteuningsvoorwaarden die van toepassing zijn op het apparaat.

Bij zakelijke computers kunnen updates bovendien door de IT-afdeling worden beheerd. In dat geval is het verstandig de geldende updateprocedure te volgen en bij twijfel contact op te nemen met de beheerder.

Wat als Windows Update een foutmelding geeft?

Als updates niet kunnen worden geïnstalleerd, kun je de volgende stappen proberen:

• Start de computer opnieuw op.

• Controleer of er voldoende vrije schijfruimte beschikbaar is.

• Controleer de internetverbinding.

• Voer de probleemoplosser voor Windows Update uit wanneer die beschikbaar is.

• Controleer of er een foutcode wordt weergegeven.

• Raadpleeg bij zakelijke apparaten de systeembeheerder voordat je beheerde update-instellingen wijzigt.

Download beveiligingsupdates bij voorkeur via Windows Update of via officiële Microsoft-kanalen. Gebruik geen onbekende downloadsites of ongevraagde programma's die beweren alle beveiligingsproblemen automatisch te kunnen oplossen.

9. Wat betekent dit voor thuisgebruikers en bedrijven?

De belangrijkste les uit deze updatecyclus is dat beveiligingsonderhoud geen eenmalige actie is. Nieuwe kwetsbaarheden worden voortdurend ontdekt, onderzocht en verholpen. Een computer die vorige maand volledig bijgewerkt was, kan deze maand opnieuw belangrijke beveiligingsupdates nodig hebben.

Voor thuisgebruikers ligt de nadruk op het actueel houden van Windows, Edge en Office, het gebruik van ondersteunde softwareversies en het voorzichtig omgaan met onverwachte bestanden en links.

Voor bedrijven is een meer gestructureerde aanpak noodzakelijk. Daarvoor zijn onder meer de volgende maatregelen van belang:

• Inventariseer systemen: breng in kaart welke Windows-versies, servers en Microsoft-producten worden gebruikt.

• Prioriteer actief misbruikte kwetsbaarheden: geef bevestigde kwetsbaarheden waarvoor aanvallen plaatsvinden voorrang bij het beoordelen en uitrollen van updates.

• Beoordeel de bedrijfsimpact: test updates waar nodig in een gecontroleerde omgeving, zonder kritieke beveiligingsmaatregelen onnodig uit te stellen.

• Maak back-ups: zorg dat belangrijke gegevens en systemen kunnen worden hersteld wanneer zich problemen voordoen.

• Controleer de installatie: verifieer of updates daadwerkelijk zijn geïnstalleerd en niet alleen zijn gedownload of ingepland.

• Monitor verdachte activiteiten: let op ongebruikelijke processen, onverwachte netwerkverbindingen en andere signalen die kunnen wijzen op een aanval.

• Beperk toegangsrechten: geef gebruikers en toepassingen uitsluitend de rechten die zij nodig hebben.

• Plan voor niet-ondersteunde systemen: vervang of upgrade systemen die geen reguliere beveiligingsupdates meer ontvangen, of zorg voor passende aanvullende ondersteuning wanneer die beschikbaar is.

Een groot updatepakket kan operationele uitdagingen opleveren, maar het langdurig uitstellen van beveiligingsupdates kan eveneens aanzienlijke risico's veroorzaken.

Door: Drifter

Een advertentie die op je smartphone verschijnt, lijkt onschuldig. Toch kan zo’n advertentie onderdeel zijn van een systeem dat gebruikers identificeert, hun apparaten volgt en geselecteerde doelwitten blootstelt aan geavanceerde spionagesoftware. Daarvoor hoeft een gebruiker niet noodzakelijk op de advertentie te klikken.

Onderzoekers hebben een operatie blootgelegd die bekendstaat als AdFection. Daarbij zou de internationale advertentie-infrastructuur zijn misbruikt om gebruikers op grote schaal te profileren en specifieke apparaten te selecteren voor mogelijke spyware-aanvallen.

Een centrale rol wordt toegeschreven aan Discover-Tech, exploitant van het advertentieplatform Controlium. Volgens de onderzoekers kon het bedrijf via bestaande advertentienetwerken grote aantallen gebruikers bereiken en informatie verzamelen waarmee apparaten en potentiële doelwitten konden worden herkend.

Opvallend is dat Discover-Tech zich als een legitieme advertentiepartij kon presenteren en volgens het onderzoek als goedgekeurde of gecertificeerde leverancier vermeld stond bij onder meer Google en IAB Europe.

Gedurende vier maanden werden advertenties van het bedrijf weergegeven op 120.768 websites en in 75.373 mobiele apps, verspreid over tientallen landen. De advertenties bereikten ook netwerken die in verband werden gebracht met organisaties als de NAVO, Intel, Microsoft en Apple.

De onderzoekers waarschuwden verschillende betrokken bedrijven. Meerdere partijen namen vervolgens maatregelen om Discover-Tech de toegang tot hun advertentie-infrastructuur te ontzeggen.

Hoe advertentieveilingen kunnen worden misbruikt

Veel online advertenties worden verspreid via real-time bidding (RTB): geautomatiseerde veilingen waarbij advertentieruimte in fracties van een seconde wordt verkocht.

Wanneer iemand een website opent of een advertentie in een app verschijnt, wordt een advertentieverzoek verstuurd. Afhankelijk van het systeem kan dat verzoek informatie bevatten over het IP-adres, het apparaattype, het besturingssysteem, de advertentie-identificatie en soms locatiegegevens.

Advertentiebeurzen en tussenplatforms gebruiken deze informatie om te bepalen welke advertenties geschikt zijn voor een bepaalde gebruiker. Adverteerders kunnen vervolgens bieden om hun advertentie aan die gebruiker te tonen.

Dit systeem is efficiënt, maar deelt ook gegevens met verschillende partijen. Wanneer de controle op die partijen tekortschiet, kan dezelfde infrastructuur worden misbruikt voor surveillance en gerichte cyberaanvallen.

Volgens het onderzoek maakte Discover-Tech gebruik van deze mogelijkheden om apparaten te profileren en geselecteerde doelwitten te bereiken.

Waarom een onschuldige advertentie toch een risico kan vormen

Een belangrijk kenmerk van de beschreven methode is dat advertenties niet noodzakelijk zelf herkenbare kwaadaardige code bevatten.

Een advertentie kan er normaal uitzien en ondertussen een technisch verzoek versturen waarmee informatie over het apparaat wordt verzameld. De achterliggende server kan vervolgens bepalen of het apparaat interessant is voor verdere actie.

Voor de meeste gebruikers kan de advertentie onschuldig blijven. Alleen geselecteerde apparaten kunnen mogelijk worden blootgesteld aan aanvullende kwaadaardige functionaliteit.

Daardoor kunnen traditionele beveiligingsscanners de advertentie als onschuldig beoordelen. Zij zien immers vaak dezelfde banner als de gewone gebruiker, terwijl het achterliggende systeem selectief kan reageren.

Een advertentieweergave betekent overigens niet dat een apparaat is geïnfecteerd. Voor een daadwerkelijke spyware-infectie is doorgaans aanvullende kwaadaardige functionaliteit nodig, bijvoorbeeld code die misbruik maakt van een kwetsbaarheid in software.

De term zero-click verwijst naar aanvallen waarvoor het slachtoffer niet eerst op een link hoeft te klikken of bewust een verdachte handeling hoeft uit te voeren. De advertentie kan daarbij dienen als onderdeel van de infrastructuur waarmee een doelwit wordt bereikt of geselecteerd.

De mogelijke rol van commerciële spyware

De onderzoekers brachten de advertentie-infrastructuur in verband met de bredere commerciële spyware-industrie, waaronder de leverancier Candiru.

Commerciële spionagesoftware, ook wel mercenary spyware genoemd, wordt gebruikt om geselecteerde personen te bespioneren. Afhankelijk van de software en de verkregen toegang kan zij communicatie, bestanden, locatiegegevens en andere informatie op een gecompromitteerd apparaat verzamelen.

Journalisten, diplomaten, overheidsmedewerkers, mensenrechtenactivisten en andere personen met toegang tot gevoelige informatie kunnen bijzonder interessante doelwitten zijn.

Het onderzoek vermeldt ook een spyware-infectie bij apparaten van de internationale nieuwsorganisatie Al Jazeera die in verband werd gebracht met Candiru.

Dat bewijst niet dat iedere advertentie van Discover-Tech spyware bevatte of dat alle organisaties die door de advertenties werden bereikt, zijn gehackt. Het laat wel zien waarom het misbruik van advertentie-infrastructuur ernstige gevolgen kan hebben wanneer het wordt gecombineerd met gerichte surveillance.

Gebrekkige leverancierscontrole

Een van de belangrijkste problemen is dat Discover-Tech volgens de onderzoekers gedurende langere tijd toegang had tot het advertentie-ecosysteem, terwijl het zich presenteerde als een reguliere leverancier.

Een certificering of goedkeuringsstatus biedt echter geen absolute garantie voor betrouwbaarheid. Wanneer leveranciers vooral worden gecontroleerd op basis van bedrijfsgegevens en zelfverklaringen, kunnen kwaadwillende partijen mogelijk door de controle heen komen.

Daar komt bij dat advertenties vaak via meerdere tussenpersonen worden verspreid. Iedere partij kan ervan uitgaan dat een andere partij de noodzakelijke controles uitvoert. Hierdoor kunnen belangrijke tekortkomingen onopgemerkt blijven.

De zaak laat zien dat advertentieplatforms niet alleen nieuwe klanten moeten controleren, maar ook het gedrag van bestaande leveranciers voortdurend moeten bewaken.

Ook de privacyregels bieden op zichzelf geen volledige bescherming. Toestemming voor gegevensverwerking betekent niet dat een bedrijf die gegevens onbeperkt mag gebruiken of dat iedere daaropvolgende verwerking rechtmatig is. De AVG vereist dat persoonsgegevens volgens de toepasselijke wettelijke voorwaarden worden verwerkt.

Welke gegevens kunnen worden verzameld?

Advertentieplatforms kunnen, afhankelijk van hun configuratie en de beschikbare toestemmingen, verschillende soorten informatie verwerken:

• IP-adressen: kunnen informatie geven over een netwerkverbinding en een globale locatie helpen afleiden.
• Advertentie-identificaties: kunnen worden gebruikt om activiteiten aan hetzelfde mobiele apparaat te koppelen.
• Apparaatkenmerken: informatie over het besturingssysteem, de browser en andere technische eigenschappen kan helpen een apparaat herkenbaar te maken.
• Locatiegegevens: kunnen inzicht geven in verplaatsingen en dagelijkse patronen, wanneer zulke gegevens beschikbaar zijn.

Door verschillende gegevensbronnen te combineren, kan een profiel ontstaan dat meer onthult dan ieder afzonderlijk gegeven. Ook zonder directe toegang tot iemands naam kan het mogelijk zijn om een apparaat te herkennen of activiteiten met elkaar in verband te brengen.

Een VPN kan het oorspronkelijke IP-adres voor bepaalde externe partijen afschermen, maar voorkomt niet automatisch tracking via advertentie-identificaties of andere apparaatkenmerken.

Wat kunnen organisaties doen?

Organisaties moeten advertentieverkeer behandelen als een mogelijk risico binnen hun bredere beveiligingsbeleid. Vooral zakelijke smartphones verdienen aandacht, omdat advertenties niet alleen via browsers maar ook rechtstreeks in mobiele apps worden weergegeven.

Belangrijke maatregelen zijn:

1. Advertenties blokkeren waar mogelijk. Dwing via centraal beleid advertentieblokkering en trackingbescherming af in beheerde browsers.
2. Tracking beperken. Gebruik apparaatbeheer (MDM) om beschikbare privacy-instellingen te configureren en advertentie-identificaties waar mogelijk uit te schakelen.
3. Netwerkverkeer controleren. Blokkeer bekende schadelijke domeinen via DNS-beveiliging of een secure web gateway en onderzoek afwijkende verbindingen.
4. Applicaties beperken. Gebruik goedgekeurde applicatielijsten en beperk onnodige advertentiegedreven apps op apparaten met vertrouwelijke bedrijfsgegevens.
5. Software bijwerken. Installeer beveiligingsupdates voor besturingssystemen, browsers en applicaties tijdig.
6. Hoogrisicogebruikers extra beschermen. Overweeg voor geschikte Apple-apparaten van personen die mogelijk doelwit zijn van geavanceerde aanvallen de Lockdown Mode.
7. Leveranciers strenger controleren. Beoordeel niet alleen certificeringen, maar ook gegevensverwerking, technische beveiliging, zakelijke relaties en afwijkend gedrag.

Beveiligingsteams kunnen daarnaast DNS- en proxylogs onderzoeken op domeinen die in het onderzoek zijn genoemd. Een afwijkende verbinding is niet automatisch bewijs van een infectie, maar kan aanleiding geven tot nader onderzoek.

Wat kunnen individuele gebruikers doen?

Ook gebruikers kunnen hun risico beperken:

• Houd je telefoon, browser en apps up-to-date.
• Beperk advertentietracking via de privacy-instellingen van je apparaat.
• Gebruik een browser met ingebouwde trackingbescherming en eventueel een betrouwbare advertentieblokker.
• Installeer alleen apps die je nodig hebt en controleer welke machtigingen ze vragen.
• Wees kritisch op applicaties die onnodig toegang willen tot gevoelige gegevens.

Het uitschakelen van advertentie-identificaties kan bepaalde vormen van tracking en specifieke aanvalsmethoden bemoeilijken. Het voorkomt echter niet alle apparaatidentificatie of spyware-infecties.

Ook symptomen zoals ongewoon batterijverbruik, warmteontwikkeling of verhoogd dataverbruik bewijzen op zichzelf niet dat een apparaat is geïnfecteerd. Geavanceerde spyware kan bovendien moeilijk te herkennen zijn. Bij een concreet risico is deskundig beveiligingsonderzoek verstandiger dan uitsluitend vertrouwen op zichtbare symptomen.

Conclusie: behandel advertentienetwerken als externe partijen die controle vereisen

De zaak rond AdFection toont hoe advertentie-infrastructuur kan worden misbruikt om gebruikers op grote schaal te profileren en geselecteerde doelwitten mogelijk bloot te stellen aan commerciële spionagesoftware.

Het probleem is niet dat iedere online advertentie gevaarlijk is. Het risico ontstaat wanneer omvangrijke gegevensverzameling, geautomatiseerde advertentieveilingen en onvoldoende leverancierscontrole samenkomen.

Voor gebruikers betekent dit dat privacy-instellingen, actuele software en zorgvuldig appgebruik belangrijk blijven. Organisaties moeten daarnaast ook advertentieverkeer en mobiele applicaties meenemen in hun beveiligingsbeleid.

De advertentie-industrie zelf moet strengere leverancierscontroles, voortdurende monitoring en meer transparantie over gegevensstromen invoeren.

Door: Drifter

WhatsApp werkt aan een nieuwe functie die stickers een compleet nieuwe dimensie kan geven. Waar stickers tot nu toe vooral werden gebruikt om gesprekken op een grappige, creatieve of herkenbare manier extra kracht bij te zetten, kunnen ze in de toekomst mogelijk ook geluid bevatten. Daarmee wordt het delen van reacties, grappen en persoonlijke boodschappen nog veelzijdiger. Gebruikers zouden straks niet alleen een afbeelding of animatie kunnen versturen, maar daar ook een gesproken boodschap, een kort geluidseffect of een zelfgekozen audiofragment aan kunnen koppelen.

Sinds de introductie van stickers zijn deze uitgegroeid tot een vast onderdeel van het dagelijkse WhatsApp-verkeer. Voor veel gebruikers zijn ze inmiddels onmisbaar geworden. Een grappige afbeelding, een herkenbare reactie of een sticker die precies op het juiste moment wordt verstuurd, zegt soms meer dan een hele zin. Ook het maken en verzamelen van persoonlijke stickers is steeds populairder geworden. Met de ontwikkeling van geluidsstickers lijkt WhatsApp deze vorm van communicatie verder te willen uitbreiden.

Stickers krijgen mogelijk hun eigen geluid

De belangrijkste vernieuwing is de mogelijkheid om geluid aan een sticker toe te voegen. Op die manier kan een sticker niet alleen visueel een reactie overbrengen, maar ook hoorbaar iets toevoegen aan het gesprek.

Denk bijvoorbeeld aan een sticker van iemand die hard lacht, waarbij de ontvanger daadwerkelijk een lachgeluid kan afspelen. Ook een verbaasde reactie, een herkenbare uitspraak, een korte kreet of een grappig geluidseffect zou op deze manier extra betekenis kunnen krijgen. Gebruikers krijgen daarmee meer mogelijkheden om hun persoonlijkheid en gevoel in een gesprek te laten doorklinken.

Een dergelijke functie kan vooral interessant zijn voor mensen die graag hun eigen stickers maken. In plaats van uitsluitend bestaande afbeeldingen te gebruiken, kunnen zij stickers samenstellen die beter aansluiten bij hun eigen humor, stem en communicatiestijl.

Het is daarbij belangrijk om onderscheid te maken tussen het versturen van een sticker met geluid en het automatisch afspelen van audio. De beschreven functie is erop gericht om geluid aan een sticker te koppelen, waarna de ontvanger ervoor kan kiezen dat geluid te beluisteren. Daarmee hoeft een sticker niet direct onverwacht geluid te produceren zodra deze in een gesprek verschijnt.

Zelf een geluidsfragment opnemen

Een van de mogelijkheden die bij deze ontwikkeling worden genoemd, is het toevoegen van een eigen stemopname. Tijdens het maken van een sticker zouden gebruikers een korte geluidsopname kunnen toevoegen, met een maximale lengte van ongeveer tien seconden.

Dat biedt allerlei creatieve mogelijkheden. Je kunt bijvoorbeeld zelf een grappige reactie inspreken, een korte begroeting opnemen of een bekende uitspraak gebruiken die past bij een specifieke sticker. Ook een lach, een zucht, een verbaasde uitroep of een korte persoonlijke boodschap kan een sticker een heel eigen karakter geven.

Vooral in gesprekken met vrienden, familie of groepen waarin veel met persoonlijke grappen wordt gewerkt, kan dit een leuke toevoeging zijn. Een sticker wordt dan niet langer alleen herkend aan de afbeelding, maar ook aan het geluid dat erbij hoort.

De maximale lengte van tien seconden zorgt er bovendien voor dat het geluid kort en overzichtelijk blijft. Dat past bij het karakter van stickers, die doorgaans bedoeld zijn om snel een reactie over te brengen en niet om lange berichten te vervangen.

Ook bestaande mp3-bestanden gebruiken

Naast zelf opgenomen audio zou het mogelijk worden om bestaande geluidsbestanden te gebruiken. Daarbij worden mp3-bestanden genoemd als een van de ondersteunde opties.

Dat betekent dat gebruikers niet noodzakelijk zelf een geluid hoeven in te spreken. Ze zouden ook een bestaand audiobestand kunnen selecteren en dit kunnen gebruiken om hun sticker van geluid te voorzien.

Een belangrijk onderdeel daarvan is de mogelijkheid om het geluidsfragment bij te knippen. Binnen de stickermaker zou een langer audiobestand kunnen worden ingekort tot een fragment van maximaal tien seconden. Daardoor hoeft een gebruiker niet eerst een afzonderlijk audiobewerkingsprogramma te openen om het gewenste stukje geluid te selecteren.

Stel dat je een langer bestand hebt waarin slechts één korte uitspraak of een specifiek geluidseffect interessant is. Dan zou je alleen dat gedeelte kunnen gebruiken voor de sticker. Op die manier kunnen gebruikers nauwkeuriger bepalen welk geluid bij een afbeelding past.

Welke bestandsformaten uiteindelijk precies worden ondersteund, hoe het selecteren van bestanden werkt en of er aanvullende beperkingen gelden, is afhankelijk van de uiteindelijke uitvoering van de functie.

Geanimeerde stickers kunnen ook geluid krijgen

De nieuwe mogelijkheid is vooral interessant in combinatie met geanimeerde stickers. WhatsApp biedt gebruikers al de mogelijkheid om bepaalde video's om te zetten in bewegende stickers. Daarbij staat de animatie centraal, zodat een sticker meer laat zien dan een stilstaande afbeelding.

Met de nieuwe ontwikkeling zouden ook de geluiden uit een video bij de bijbehorende sticker kunnen worden gebruikt. Daardoor kan een bewegende sticker niet alleen de beelden uit de oorspronkelijke video overnemen, maar ook het bijbehorende geluid bevatten.

Dat opent de deur naar nog meer creatieve toepassingen. Denk aan een korte video waarin iemand lacht, een dier een geluid maakt of iemand een opvallende reactie geeft. Als zowel de beweging als het geluid behouden blijven, kan de sticker de oorspronkelijke situatie op een herkenbaardere manier weergeven.

Ook hierbij lijkt er ruimte te zijn voor aanpassingen. Het geluid dat oorspronkelijk bij een video hoort, zou kunnen worden vervangen door een eigen stemopname of een ander audiobestand. Zo kunnen gebruikers de beelden van een video combineren met een geluid dat er oorspronkelijk helemaal niet bij hoorde.

Juist die combinatie kan voor veel humor zorgen. Een bestaande animatie krijgt bijvoorbeeld een compleet andere betekenis wanneer er een onverwachte uitspraak of een passend geluidseffect aan wordt toegevoegd.

Meer mogelijkheden om stickers persoonlijk te maken

De vernieuwing lijkt niet uitsluitend om geluid te draaien. Ook de vormgeving van stickers zou op bepaalde punten uitgebreider kunnen worden aangepast.

Een van de genoemde mogelijkheden is het wijzigen van de rand van een sticker, bijvoorbeeld door de dikte ervan aan te passen. Dat geeft gebruikers meer controle over de uiteindelijke uitstraling van hun creaties.

Hoewel zo'n aanpassing op zichzelf minder ingrijpend lijkt dan het toevoegen van geluid, kan ze wel bijdragen aan een uitgebreidere stickermaker. Gebruikers krijgen dan meer mogelijkheden om een sticker naar eigen smaak vorm te geven en ervoor te zorgen dat deze beter aansluit bij de afbeelding of animatie.

In combinatie met persoonlijke audio kan dat ervoor zorgen dat stickers steeds meer het karakter krijgen van kleine, zelfgemaakte mediaberichten. De gebruiker bepaalt niet alleen hoe een sticker eruitziet, maar ook welk geluid erbij hoort en hoe het geheel wordt gepresenteerd.

Het is echter nog niet duidelijk welke aanvullende bewerkingsmogelijkheden uiteindelijk beschikbaar zullen zijn. Ook kan de uiteindelijke versie afwijken van de mogelijkheden die tijdens de ontwikkeling worden getest.

Wat betekent dit voor het dagelijkse WhatsApp-gebruik?

Als de functie daadwerkelijk in deze vorm wordt uitgebracht, kan ze de manier waarop mensen stickers gebruiken behoorlijk veranderen. Stickers zijn nu vooral een visuele manier om emoties, reacties en humor over te brengen. Met geluid komt daar een extra communicatielaag bij.

Een korte gesproken reactie kan bijvoorbeeld persoonlijker overkomen dan een stilstaande afbeelding. Een grappig geluidseffect kan een bestaande sticker veel herkenbaarder maken. En een geanimeerde sticker met geluid kan een moment uit een video op een heel andere manier tot leven brengen.

Voor gebruikers die graag creatieve content delen, biedt dit veel nieuwe mogelijkheden. Ook kan de functie het eenvoudiger maken om persoonlijke stickers te maken zonder dat daarvoor ingewikkelde externe software nodig is.

Toch betekent dit niet automatisch dat alle gebruikers hun stickers voortaan met geluid zullen versturen. Stilstaande en bewegende stickers zonder audio blijven juist handig wanneer iemand snel wil reageren, een gesprek niet wil onderbreken of liever geen geluid afspeelt. De mogelijkheid om zelf te kiezen of audio wordt toegevoegd en beluisterd, is daarom een belangrijk onderdeel van de gebruikservaring.

Daarnaast moet nog blijken hoe de functie precies zal werken op verschillende apparaten, of er beperkingen gelden voor het delen van geluidsstickers en hoe deze worden opgeslagen en doorgestuurd. 

Wanneer verschijnt de nieuwe functie?

Ondanks de interessante mogelijkheden is er nog geen definitieve releasedatum bekend. De functie wordt beschreven als een ontwikkeling waaraan WhatsApp werkt, maar dat betekent niet dat alle genoemde mogelijkheden al beschikbaar zijn voor het grote publiek.

Bij nieuwe WhatsApp-functies kan het enige tijd duren voordat een ontwikkeling vanuit de testfase wordt uitgerold. Soms worden functies eerst aan een beperkte groep gebruikers beschikbaar gesteld, waarna ze geleidelijk naar meer accounts en apparaten worden uitgebreid. Ook kunnen tijdens dat proces nog wijzigingen worden aangebracht.

Het is daarom verstandig om de genoemde mogelijkheden voorlopig te beschouwen als functies die in ontwikkeling zijn, en niet als opties die iedere WhatsApp-gebruiker nu al kan inschakelen. Pas wanneer WhatsApp de uitrol bevestigt en de functie daadwerkelijk beschikbaar maakt, staat vast hoe en wanneer iedereen ermee aan de slag kan.

Door: Drifter

Een ogenschijnlijk onschuldig WhatsApp-bericht kan het begin zijn van een geraffineerde poging om je account over te nemen. Criminelen proberen slachtoffers met een smoes te verleiden om op een link te klikken, zogenaamd om te stemmen op een kind dat aan een dans- of balletwedstrijd meedoet. Wie vervolgens zijn telefoonnummer invoert en een verificatiecode deelt, kan onbewust een apparaat van een oplichter aan zijn WhatsApp-account koppelen.

Deze vorm van digitale oplichting staat bekend als ghost pairing. Het gevaar is dat je niet noodzakelijkerwijs de toegang tot je eigen WhatsApp verliest of direct merkt dat er iets mis is. Ondertussen kan een crimineel via een gekoppeld apparaat toegang krijgen tot bepaalde gesprekken en namens jou berichten versturen. Daarmee kan de oplichting zich razendsnel verspreiden naar vrienden, familieleden, collega's en andere contacten.

De methode is extra verraderlijk omdat het eerste bericht vaak afkomstig lijkt te zijn van iemand die je kent. De afzender vraagt niet direct om geld en het verhaal klinkt op het eerste gezicht geloofwaardig. Juist daardoor bestaat de kans dat mensen hun waakzaamheid laten varen.

1. Het begint met een vriendelijk verzoek om te stemmen

De oplichting begint vaak met een persoonlijk bericht via WhatsApp. Daarin vraagt iemand om op een meisje te stemmen dat zou deelnemen aan een ballet-, dans- of andere talentenwedstrijd.

Een voorbeeld van zo'n bericht is:

‘Hallo, zou je op Eliška willen stemmen? Ze is de dochter van een vriendin van mij. De eerste prijs is een gratis dansles en dat zou heel veel voor haar betekenen!’

Het verzoek klinkt vriendelijk en onschuldig. Er wordt een beroep gedaan op medeleven: door een stem uit te brengen, zou je een kind helpen een prijs te winnen. Soms wordt ook benadrukt dat de wedstrijd bijna is afgelopen of dat het verschil tussen de deelnemers slechts enkele stemmen bedraagt.

De ontvanger wordt daarmee aangemoedigd om snel te handelen. Er ontstaat een gevoel dat iedere stem belangrijk is en dat uitstel ertoe kan leiden dat het meisje verliest.

In werkelijkheid kan het verhaal volledig verzonnen zijn of misbruikt worden om een technisch doel te bereiken: toegang krijgen tot het WhatsApp-account van degene die op de link klikt.

Waarom deze truc geloofwaardig overkomt

Oplichters maken bewust gebruik van herkenbare situaties en menselijke emoties. Ze weten dat mensen eerder geneigd zijn een verzoek te vertrouwen wanneer het gaat om een kind, een wedstrijd of iemand uit hun eigen sociale omgeving.

Bovendien kan het bericht afkomstig lijken van een bekende. Dat betekent niet automatisch dat die persoon daadwerkelijk achter het verzoek zit. Als een WhatsApp-account eerder is overgenomen, kunnen criminelen vanuit dat account dezelfde boodschap naar alle contacten van het slachtoffer sturen.

Zo ontstaat een kettingreactie: de ene persoon vertrouwt het bericht omdat het van een bekende afkomstig lijkt, klikt op de link en loopt vervolgens zelf het risico slachtoffer te worden.

2. De link leidt naar een nagemaakte wedstrijdwebsite

Wie op de link klikt, komt terecht op een website die eruitziet als een echte verkiezing of talentenwedstrijd. In het beschreven voorbeeld gaat het om een vermeende internationale balletschool in Praag, waar bezoekers op jonge ballerina's kunnen stemmen.

De website kan professioneel ogen en voorzien zijn van foto's, namen, wedstrijdinformatie en een overzicht van deelnemers. Dat maakt het verhaal geloofwaardiger, maar bewijst niet dat de organisatie of de wedstrijd echt is.

Bezoekers krijgen bijvoorbeeld te zien dat twee meisjes, Sofie en Eliška, strijden om de overwinning. Eliška zou achterstaan en de bezoekers worden aangespoord haar te helpen.

Een boodschap kan luiden:

‘Het verschil tussen de finalisten bedraagt slechts vijf stemmen. Elke stem verandert de finale.’

Dergelijke teksten zijn bedoeld om de bezoeker over te halen de volgende stap te zetten. De nadruk ligt niet op het controleren van de website, maar op het uitbrengen van een stem voordat het te laat is.

Waarom moet je je stem verifiëren?

Na het selecteren van een deelnemer krijgt de bezoeker te horen dat de stem eerst moet worden bevestigd. Volgens de website is dat noodzakelijk om fraude te voorkomen, dubbele stemmen tegen te gaan of de eerlijkheid van de wedstrijd te waarborgen.

Dat klinkt op zichzelf niet vreemd. Echte websites kunnen immers ook controles gebruiken om misbruik te voorkomen.

Het probleem ontstaat wanneer de vermeende stemprocedure vraagt om gegevens die helemaal niet nodig zijn om aan een wedstrijd deel te nemen, zoals je WhatsApp-telefoonnummer en een beveiligings- of koppelingscode.

Een verzoek om je telefoonnummer in te voeren kan daardoor de overgang vormen van een onschuldig ogende stemprocedure naar een poging om je account te kapen.

3. Wat is ‘ghost pairing’ precies?

Ghost pairing is een vorm van accountmisbruik waarbij een crimineel probeert zijn eigen apparaat aan het WhatsApp-account van een slachtoffer te koppelen, zonder dat het slachtoffer de gevolgen daarvan begrijpt.

WhatsApp biedt zelf de mogelijkheid om een account op meerdere apparaten te gebruiken. Zo kun je bijvoorbeeld WhatsApp op je telefoon gebruiken en daarnaast op een computer of tablet berichten lezen en versturen.

Die functie is op zichzelf legitiem en nuttig. De oplichter probeert echter misbruik te maken van de manier waarop een nieuw apparaat wordt gekoppeld.

Bij deze vorm van fraude wordt het slachtoffer onder een geloofwaardig voorwendsel gevraagd bepaalde stappen uit te voeren. Daarbij kan een code worden gebruikt die bedoeld is om een nieuw apparaat aan het account te koppelen.

Wanneer het slachtoffer die code op de website van de oplichter invult of anderszins aan de verkeerde persoon beschikbaar stelt, kan de crimineel het koppelproces voltooien.

Het apparaat van de oplichter verschijnt vervolgens mogelijk als een gekoppeld apparaat binnen het WhatsApp-account van het slachtoffer.

De term ‘ghost’ verwijst in dit verband naar het feit dat de ongewenste toegang niet altijd direct wordt opgemerkt. Het slachtoffer kan WhatsApp op de eigen telefoon gewoon blijven gebruiken, terwijl een ander apparaat eveneens toegang heeft.

Belangrijk: niet iedere WhatsApp-oplichting waarbij om een code wordt gevraagd, is automatisch ghost pairing. Ook het overnemen van een account via een sms-verificatiecode of andere vormen van social engineering komt voor. De precieze techniek kan per oplichtingspoging verschillen.

4. Hoe verloopt de oplichting stap voor stap?

De werkwijze kan als volgt verlopen:

Stap 1: Je ontvangt een bericht.

Een bekende vraagt je om op een kind te stemmen dat aan een dans- of balletwedstrijd zou deelnemen. Het bericht bevat een link naar een website.

Stap 2: Je opent de website.

De website ziet eruit als een echte wedstrijdpagina. Je ziet foto's, namen en informatie over de deelnemers. De pagina probeert vertrouwen te wekken en moedigt je aan snel een stem uit te brengen.

Stap 3: Je brengt je stem uit.

Nadat je op een deelnemer hebt geklikt, krijg je te horen dat je je stem moet verifiëren. De procedure wordt gepresenteerd als een normale veiligheidscontrole.

Stap 4: Je voert je telefoonnummer in.

De website vraagt om het telefoonnummer dat bij je WhatsApp-account hoort. Op zichzelf geeft het invoeren van een telefoonnummer een oplichter nog geen volledige toegang tot je account. Het nummer kan echter worden gebruikt om het koppelproces te starten of een volgende stap in de aanval mogelijk te maken.

Stap 5: Je ontvangt een code of krijgt een koppelverzoek te zien.

Afhankelijk van de gebruikte methode verschijnt er een verificatiecode of een verzoek dat verband houdt met het koppelen van een apparaat. De code is niet bedoeld om je stem te bevestigen, maar kan dienen om toegang tot je WhatsApp-account te verlenen.

Stap 6: Je voert de code in op de verkeerde plek.

Wanneer je de code invult op de nagemaakte website of deze op verzoek aan een oplichter doorgeeft, kan die persoon het koppelproces voltooien.

Stap 7: De crimineel krijgt toegang via een gekoppeld apparaat.

Het apparaat kan vervolgens in verbinding staan met je WhatsApp-account. Afhankelijk van de toegang en de beschikbare functies kan de aanvaller gesprekken bekijken, berichten versturen en zich voordoen als jou.

Stap 8: De oplichting verspreidt zich verder.

De crimineel kan je contacten benaderen, hetzelfde stemverzoek doorsturen, schadelijke links verspreiden of proberen mensen geld afhandig te maken.

Niet iedere aanval doorloopt precies deze stappen. De exacte procedure kan verschillen, maar de kern blijft hetzelfde: het slachtoffer wordt ertoe gebracht een beveiligingshandeling uit te voeren die de aanvaller toegang tot het account kan geven.

5. Wat kunnen criminelen met een overgenomen WhatsApp-account?

Wanneer een oplichter toegang heeft tot een gekoppeld apparaat, kan dat ernstige gevolgen hebben voor de privacy en veiligheid van het slachtoffer.

Meekijken met gesprekken

Een aanvaller kan via het gekoppelde apparaat toegang krijgen tot bepaalde WhatsApp-gesprekken en informatie die daar beschikbaar is. Welke berichten en gegevens toegankelijk zijn, hangt onder meer af van de gebruikte methode, de apparaatstatus en de mogelijkheden van WhatsApp.

Dat betekent niet automatisch dat de crimineel alle historische berichten, alle bestanden of alle informatie op de telefoon kan bekijken. Het betekent wel dat je er niet langer van uit kunt gaan dat je gesprekken uitsluitend toegankelijk zijn voor jou en de beoogde ontvangers.

Berichten versturen uit jouw naam

De crimineel kan berichten sturen alsof hij jou is. Ontvangers zien dan mogelijk jouw vertrouwde naam en profielfoto, waardoor ze minder snel vermoeden dat er iets mis is.

De aanvaller kan bijvoorbeeld vragen om geld over te maken, een link te openen of een beveiligingscode door te geven.

Vrienden en familieleden oplichten

Een veelvoorkomend risico is fraude met een zogenoemde vriend-in-noodboodschap. De crimineel doet zich voor als het slachtoffer en beweert dringend geld nodig te hebben.

Bijvoorbeeld:

‘Hoi, ik zit met een probleem. Ik moet vandaag nog een rekening betalen, maar mijn bankapp werkt niet. Kun je me even helpen en geld overmaken? Ik betaal het zo terug.’

Omdat het verzoek afkomstig lijkt te zijn van een bekende, kan de ontvanger denken dat het verhaal betrouwbaar is.

Andere mogelijke smoesjes zijn een verloren bankpas, een kapotte telefoon, een dringende rekening of een onverwacht financieel probleem.

Dezelfde oplichting verspreiden

Een aanvaller kan het oorspronkelijke stemverzoek opnieuw naar contacten sturen. Hierdoor lijkt het bericht steeds opnieuw afkomstig van een betrouwbare persoon.

Als meerdere mensen het verzoek volgen, kan de fraude zich binnen korte tijd door verschillende groepen, families en vriendennetwerken verspreiden.

Misbruik van persoonlijke informatie

In gesprekken kunnen persoonlijke gegevens staan over familieleden, werk, afspraken of financiële situaties. Dergelijke informatie kan worden misbruikt om geloofwaardiger over te komen bij verdere oplichting.

Een crimineel kan bijvoorbeeld de naam van een familielid gebruiken of verwijzen naar een eerdere afspraak. Daardoor kan een frauduleus bericht bijzonder overtuigend lijken.

6. Waarom is deze methode zo moeilijk te herkennen?

Het grootste gevaar is dat het slachtoffer niet altijd merkt dat het account is gecompromitteerd.

Bij sommige vormen van accountovername wordt een gebruiker uitgelogd of merkt diegene dat WhatsApp opnieuw moet worden geactiveerd. Bij misbruik via een gekoppeld apparaat kan de oorspronkelijke gebruiker de app echter blijven gebruiken.

Daardoor kunnen verschillende signalen onopgemerkt blijven:

• WhatsApp blijft normaal functioneren op je eigen telefoon.
• Je ontvangt niet noodzakelijkerwijs een duidelijke waarschuwing dat iemand anders meekijkt.
• Berichten kunnen vanuit jouw account worden verstuurd zonder dat jij ze zelf hebt geschreven.
• Contacten kunnen verdachte berichten ontvangen voordat jij doorhebt dat je account wordt misbruikt.
• Een onbekend apparaat kan tussen je gekoppelde apparaten staan.

De professionele vormgeving van de nepwebsite en het gebruik van een bekend contact maken de fraude nog lastiger te herkennen.

Daarom is het belangrijk niet alleen te letten op vreemde berichten of onverwachte uitlogmeldingen, maar ook regelmatig te controleren welke apparaten aan je WhatsApp-account zijn gekoppeld.

7. Hoe controleer je of er een onbekend apparaat aan je WhatsApp-account is gekoppeld?

Je kunt zelf controleren welke apparaten toegang hebben tot je account.

Op een Android-telefoon

1. Open WhatsApp.
2. Tik rechtsboven op de drie puntjes.
3. Kies Gekoppelde apparaten.
4. Bekijk de lijst met apparaten en de bijbehorende informatie.
5. Controleer of je alle vermelde apparaten herkent.

Op een iPhone

1. Open WhatsApp.
2. Ga naar Instellingen.
3. Kies Gekoppelde apparaten.
4. Bekijk welke apparaten aan je account zijn gekoppeld.
5. Controleer of je alle vermeldingen herkent.

De exacte benaming en weergave kunnen per versie van WhatsApp verschillen.

Wat moet je doen als je een onbekend apparaat ziet?

Herken je een apparaat niet, of twijfel je of het van jou is? Tik dan op de betreffende vermelding en kies de optie om uit te loggen.

Doe dit voor ieder apparaat dat je niet vertrouwt. Controleer daarna je recente gesprekken en kijk of er berichten zijn verstuurd die je niet zelf hebt geschreven.

Als je vermoedt dat iemand toegang heeft gehad tot je account, waarschuw dan je contacten via een ander betrouwbaar kanaal of via je eigen WhatsApp-account zodra je de controle hebt hersteld.

Vertel hun dat ze verdachte berichten of verzoeken om geld en codes moeten negeren.

8. Wat moet je doen als je al op de link hebt geklikt?

Alleen het openen van een link betekent niet automatisch dat je WhatsApp-account is overgenomen. Het risico hangt af van wat je daarna hebt gedaan.

Heb je alleen de website geopend?

Sluit de website en voer geen gegevens meer in. Controleer eventueel je gekoppelde apparaten als je twijfelt. Het enkele openen van een website is niet hetzelfde als het koppelen van een apparaat, al kunnen andere risico's nooit volledig worden uitgesloten.

Heb je je telefoonnummer ingevoerd?

Dat betekent niet automatisch dat de aanvaller toegang heeft. Voer geen codes in die je vervolgens ontvangt en deel geen verificatiecodes met anderen. Controleer je gekoppelde apparaten en wees extra alert op nieuwe berichten of verzoeken.

Heb je een verificatie- of koppelingscode ingevuld?

Neem dit serieus. Open WhatsApp rechtstreeks op je telefoon en controleer onmiddellijk de lijst met gekoppelde apparaten. Log onbekende apparaten uit.

Heb je de code op een verdachte website ingevuld, dan is het verstandig ervan uit te gaan dat je account mogelijk gevaar loopt, totdat je de situatie hebt gecontroleerd.

Heb je gemerkt dat er berichten uit jouw naam zijn verstuurd?

Waarschuw je contacten zo snel mogelijk. Vraag hun om geen geld over te maken, geen links te openen en geen codes door te geven naar aanleiding van verdachte berichten.

Volg daarnaast de officiële herstelprocedure van WhatsApp als je geen controle meer hebt over je account of als je account opnieuw moet worden geverifieerd.

Heb je ook andere gegevens ingevuld?

Heb je bijvoorbeeld een wachtwoord of financiële gegevens ingevoerd, neem dan ook maatregelen voor die gegevens. Wijzig een mogelijk blootgesteld wachtwoord en neem bij misbruik van bankgegevens direct contact op met je bank.

Verwijder bovendien geen belangrijke berichten of informatie voordat je hebt vastgelegd wat er is gebeurd, als je vermoedt dat je aangifte moet doen of bewijs nodig hebt.

9. Hoe bescherm je jezelf tegen ghost pairing?

Je kunt de kans op accountovername aanzienlijk verkleinen door een paar eenvoudige voorzorgsmaatregelen te nemen.

Klik niet zomaar op links in berichten

Wees voorzichtig met links die je onverwacht ontvangt, ook als het bericht afkomstig lijkt te zijn van iemand die je kent.

Een bekend telefoonnummer is geen garantie dat de persoon zelf het bericht heeft verstuurd. Een account kan immers al zijn overgenomen.

Controleer de afzender via een andere weg

Ontvang je een verzoek om te stemmen, geld over te maken of een website te bezoeken? Neem dan rechtstreeks contact op met de afzender, bijvoorbeeld door diegene te bellen op een nummer dat je al kent.

Vraag of het verzoek echt van die persoon afkomstig is. Gebruik hiervoor bij voorkeur niet uitsluitend de chat waarin het verdachte bericht staat.

Deel nooit verificatiecodes

Een verificatiecode is bedoeld om een handeling te bevestigen, zoals het verifiëren van je account of het koppelen van een apparaat.

Geef zo'n code niet aan iemand anders en voer hem niet in op een website die je via een onverwacht bericht hebt geopend.

Let daarbij op: niet iedere code heeft hetzelfde doel. Lees daarom goed waarvoor de code bedoeld is en welke actie je bevestigt.

Controleer regelmatig je gekoppelde apparaten

Ga af en toe naar Gekoppelde apparaten in WhatsApp. Controleer of je alle apparaten herkent en log onbekende of niet meer gebruikte apparaten uit.

Beveilig je WhatsApp-account

Schakel de tweestapsverificatie van WhatsApp in via de accountinstellingen. Daarmee voeg je een extra beveiligingslaag toe aan bepaalde accountacties.

Gebruik ook een sterk wachtwoord of een goede toegangscode voor je telefoon en houd je besturingssysteem en WhatsApp bijgewerkt.

Let op: tweestapsverificatie is nuttig, maar vervangt niet de controle van gekoppelde apparaten. Het voorkomt niet noodzakelijk iedere vorm van misbruik via een gekoppeld apparaat.

Laat je niet opjagen

Een boodschap waarin staat dat je onmiddellijk moet stemmen, dat je nog maar enkele minuten hebt of dat iedere seconde telt, probeert mogelijk druk op je uit te oefenen.

Neem de tijd om te controleren of het verhaal klopt. Een legitieme wedstrijd hoort je niet te verplichten om je WhatsApp-account via een verdachte website te koppelen.

Waarschuw anderen

Ontvang je zo'n bericht, laat dan ook de afzender weten dat het verzoek verdacht kan zijn. Mogelijk weet die persoon niet dat zijn of haar account wordt misbruikt.

Stuur de link niet verder om anderen te waarschuwen. Beschrijf liever wat er aan de hand is en adviseer mensen de link niet te openen.

10. Wat zegt de Nederlandse politie over deze vorm van oplichting?

De Nederlandse politie waarschuwt regelmatig voor uiteenlopende vormen van online oplichting, waaronder fraude waarbij criminelen zich voordoen als bekenden en slachtoffers proberen te bewegen geld over te maken of persoonlijke gegevens af te staan.

De zogenoemde vriend-in-noodfraude is daarvan een bekend voorbeeld. Een oplichter doet zich voor als een familielid of vriend en beweert dringend hulp nodig te hebben. Soms wordt daarbij gebruikgemaakt van een overgenomen account, zodat het verzoek uit een vertrouwde omgeving lijkt te komen.

Ghost pairing past in hetzelfde bredere patroon: criminelen maken misbruik van vertrouwen om een slachtoffer zelf een handeling te laten uitvoeren die hun toegang verschaft.

De belangrijkste veiligheidsregel is daarom dat je niet automatisch moet aannemen dat een bericht betrouwbaar is omdat het van een bekende lijkt te komen. Een ongebruikelijk verzoek, een verdachte link of een vraag om een beveiligingscode verdient altijd extra controle.

Wie twijfelt, kan de afzender rechtstreeks bellen of een persoonlijke controlevraag stellen waarvan een buitenstaander het antwoord niet eenvoudig kan raden.

11. Wat moet je doen als je slachtoffer bent geworden?

Denk je dat iemand toegang heeft gekregen tot je WhatsApp-account? Handel dan zo snel mogelijk.

1. Controleer gekoppelde apparaten. Log uit op alle apparaten die je niet herkent.
2. Herstel je account. Als je geen controle meer hebt, volg dan de officiële procedure van WhatsApp om je account opnieuw te verifiëren.
3. Beveilig je account verder. Controleer de tweestapsverificatie en de beveiliging van je telefoon en e-mailadres.
4. Waarschuw je contacten. Laat weten dat berichten uit jouw naam mogelijk niet van jou afkomstig zijn.
5. Controleer verdachte activiteiten. Bekijk recente gesprekken en let op onbekende berichten, gewijzigde accountgegevens of andere afwijkingen.
6. Bewaar bewijs. Maak waar mogelijk screenshots van verdachte berichten, websites en transacties.
7. Meld de fraude. Neem bij schade of misbruik contact op met de politie. Heb je geld overgemaakt, neem dan ook onmiddellijk contact op met je bank.

Als je account is overgenomen, betekent dat niet automatisch dat je volledige telefoon is gehackt. Misbruik via een gekoppeld WhatsApp-apparaat en een technische inbraak in je telefoon zijn verschillende zaken. Onderneem wel actie om vast te stellen welke toegang mogelijk is verkregen.

Door: Drifter

Microsoft wil het gebruik van ReFS binnen Windows 11 verder uitbreiden. Zo werkt het bedrijf aan mogelijkheden om het besturingssysteem eenvoudiger te installeren op een ReFS-partitie, in plaats van standaard gebruik te maken van het vertrouwde NTFS-bestandssysteem. Tegelijkertijd heeft Microsoft aangekondigd dat het de toegang tot ReFS-geformatteerde USB-schijven standaard gaat blokkeren. De maatregel wordt vanaf januari 2027 afgedwongen via een beveiligingsupdate voor Windows 11.

Dat roept vragen op. Waarom investeert Microsoft in een modern bestandssysteem dat op verschillende punten voordelen biedt ten opzichte van NTFS, terwijl het bedrijf tegelijkertijd het gebruik ervan op bepaalde opslagmedia aan banden legt? En wat betekent dit voor de toekomst van ReFS als mogelijke opvolger van NTFS?

Om deze ontwikkelingen goed te begrijpen, is het belangrijk om te kijken naar de verschillen tussen beide bestandssystemen, de reden achter de nieuwe beperkingen en de manier waarop Microsoft ReFS in de toekomst wil inzetten.

Wat is ReFS en waarom ziet Microsoft er toekomst in?

ReFS staat voor Resilient File System. Microsoft ontwikkelde dit bestandssysteem met een sterke nadruk op gegevensintegriteit, betrouwbaarheid, schaalbaarheid en het beperken van gegevensverlies bij opslagproblemen.

Het huidige NTFS, voluit New Technology File System, vormt al tientallen jaren de basis voor de opslag van bestanden op Windows-computers. Het wordt gebruikt voor onder meer systeempartities, interne SSD's, harde schijven en externe opslagapparaten. NTFS is volwassen, breed compatibel en geschikt voor uiteenlopende toepassingen. Het systeem heeft echter ook een lange ontwikkelingsgeschiedenis, waardoor bepaalde ontwerpkeuzes niet meer optimaal aansluiten bij de eisen van moderne opslagomgevingen.

ReFS is bedoeld om een aantal van die uitdagingen aan te pakken. Het bestandssysteem is ontworpen voor grote opslagvolumes, omvangrijke datasets en situaties waarin betrouwbaarheid en beschikbaarheid bijzonder belangrijk zijn.

Een belangrijk verschil is de manier waarop ReFS de integriteit van gegevens controleert. Het kan controlesommen gebruiken om beschadiging van metadata en, afhankelijk van de configuratie, ook van bestandsgegevens te detecteren. In combinatie met geschikte opslagtechnologieën, zoals Storage Spaces met redundantie, kan ReFS bepaalde vormen van beschadiging bovendien automatisch herstellen.

Daarbij moet wel een belangrijk onderscheid worden gemaakt: ReFS voorkomt niet ieder type gegevensverlies en biedt niet onder alle omstandigheden automatisch herstel. De beschikbare mogelijkheden zijn afhankelijk van de configuratie, de gebruikte opslaghardware en de manier waarop gegevens worden beschermd.

Ook op het gebied van schaalbaarheid heeft ReFS voordelen. Het bestandssysteem ondersteunt theoretisch volumes tot ongeveer 35 petabytes, aanzienlijk meer dan de gebruikelijke maximale volumegrootte van NTFS. Dat is vooral relevant voor grote opslagservers, virtuele machines, back-upomgevingen en andere toepassingen waarin enorme hoeveelheden gegevens worden verwerkt.

Voor de meeste thuisgebruikers zal die maximale capaciteit overigens weinig verschil maken. Bij een gewone pc zijn compatibiliteit, prestaties, ondersteuning door programma's en de mogelijkheid om gegevens eenvoudig tussen apparaten uit te wisselen doorgaans veel belangrijker.

ReFS tegenover NTFS: welk bestandssysteem is beter?

Hoewel ReFS op verschillende technische punten moderner is, betekent dat niet dat het NTFS in iedere situatie overtreft.

NTFS is diep geïntegreerd in Windows en wordt ondersteund door vrijwel alle gebruikelijke Windows-toepassingen en opslagscenario's. Het biedt onder meer toegangsrechten, compressie, versleuteling via EFS, harde koppelingen en ondersteuning voor uiteenlopende bestaande functies en beheerprogramma's.

ReFS is daarentegen ontwikkeld met andere prioriteiten. Het richt zich vooral op gegevensintegriteit, grote opslagvolumes en bepaalde hoogwaardige opslagworkloads. Niet alle functies van NTFS zijn beschikbaar in ReFS, en de ondersteuning verschilt bovendien per Windows-editie en gebruiksscenario.

De belangrijkste verschillen zijn als volgt:

• Gegevensintegriteit: ReFS kan beschadiging detecteren met behulp van controlesommen en kan in geschikte opslagconfiguraties beschadigde gegevens herstellen. NTFS beschikt eveneens over mechanismen voor betrouwbaarheid en herstel, maar gebruikt een andere architectuur.
• Schaalbaarheid: ReFS is ontworpen om zeer grote volumes en omvangrijke datasets te ondersteunen.
• Prestaties: ReFS kan bij specifieke workloads voordeel bieden, bijvoorbeeld bij bepaalde opslagbewerkingen voor virtuele machines. Het is echter niet automatisch sneller bij iedere bestandsoverdracht of toepassing.
• Bescherming tegen gegevensbeschadiging: ReFS kan in combinatie met ondersteunde redundante opslagvoorzieningen bepaalde vormen van beschadiging herstellen. Dit vervangt geen back-up.
• Compatibiliteit: NTFS heeft een aanzienlijk bredere ondersteuning binnen Windows, bestaande software en externe apparaten.
• Beschikbaarheid van functies: NTFS ondersteunt verschillende functies die niet op dezelfde manier of helemaal niet beschikbaar zijn in ReFS. Welke mogelijkheden bruikbaar zijn, hangt af van het concrete scenario.

Voor een doorsnee Windows 11-pc blijft NTFS daarom een logische keuze. ReFS heeft vooral meerwaarde in omgevingen waarin grote hoeveelheden gegevens, hoge beschikbaarheid en specifieke opslagprestaties belangrijk zijn.

Microsoft wil ReFS een grotere rol geven in Windows 11

Ondanks de beperkingen heeft Microsoft de afgelopen jaren verschillende stappen gezet om ReFS bruikbaarder te maken binnen Windows.

Een concreet voorbeeld is Dev Drive, een opslagfunctie voor ontwikkelaars die gebruikmaakt van ReFS. Deze functie is bedoeld voor mappen met broncode, projectbestanden, afhankelijkheden en andere gegevens die intensief door ontwikkelprogramma's worden gebruikt.

Dev Drive kan bepaalde prestatievoordelen bieden en is ontworpen om ontwikkelworkflows beter te ondersteunen. Het gebruik van ReFS kan daarbij gunstig zijn, bijvoorbeeld wanneer toepassingen veel bestanden verwerken of wanneer specifieke opslagoptimalisaties worden benut.

Dat betekent niet dat Dev Drive voor iedere gebruiker of ieder project noodzakelijk is. Voor algemeen computergebruik, documenten, foto's, games en veel bestaande toepassingen blijft een normale NTFS-partitie geschikt.

Microsoft heeft daarnaast gewerkt aan verdere verbeteringen van ReFS, waaronder ondersteuning voor zogenoemde block cloning.

Block cloning: bestanden kopiëren zonder alle gegevens opnieuw te schrijven

Block cloning is een techniek waarmee ReFS bepaalde kopieerbewerkingen binnen hetzelfde ReFS-volume efficiënter kan uitvoeren.

Bij een traditionele kopieerbewerking moeten de gegevens van het oorspronkelijke bestand doorgaans opnieuw worden weggeschreven naar een andere locatie. Bij block cloning kunnen bestanden of delen daarvan gebruikmaken van dezelfde onderliggende gegevensblokken, zolang de betreffende bewerking en opslagconfiguratie dit ondersteunen.

Wanneer een van de bestanden later wordt gewijzigd, worden de gewijzigde gegevens op een manier verwerkt die ervoor zorgt dat de bestanden onafhankelijk van elkaar blijven functioneren.

Hierdoor hoeft Windows niet altijd alle gegevens opnieuw te kopiëren. Dat kan de hoeveelheid schrijfwerk verminderen en de verwerking van grote bestanden aanzienlijk versnellen.

Dit is met name interessant voor ontwikkelomgevingen, virtuele machines en toepassingen waarbij grote bestanden of datasets regelmatig worden gekopieerd.

Ook hier geldt dat het voordeel afhankelijk is van de specifieke bewerking en toepassing. Niet iedere kopieeractie profiteert automatisch van block cloning.

Windows 11 moet installatie op ReFS eenvoudiger maken

Een andere ontwikkeling is dat Microsoft werkt aan mogelijkheden om Windows eenvoudiger te installeren op een ReFS-partitie.

Traditioneel wordt Windows geïnstalleerd op een partitie die met NTFS is geformatteerd. Dat is de standaard waarop veel bestaande Windows-installatieprocedures, herstelmethoden en beheertools zijn gebaseerd.

Wanneer ReFS een grotere rol krijgt in Windows 11, zou het ondersteunen van installatie op een ReFS-partitie een belangrijke stap zijn. Het zou betekenen dat het bestandssysteem niet langer uitsluitend een gespecialiseerde rol heeft voor bepaalde opslagvolumes, maar ook nadrukkelijker in beeld komt bij de inrichting van het besturingssysteem zelf.

Daarbij is voorzichtigheid geboden. Dat Microsoft experimenteert met of werkt aan installatieondersteuning, betekent niet automatisch dat ReFS binnenkort de standaard voor alle Windows-installaties wordt.

Er is vooralsnog geen bevestigde datum waarop ReFS NTFS volledig zal vervangen als standaardbestandssysteem voor Windows 11. Evenmin is vastgesteld dat Microsoft dat voor alle apparaten en gebruiksscenario's daadwerkelijk van plan is.

Het is goed mogelijk dat ReFS in de toekomst vooral wordt ingezet voor specifieke toepassingen, terwijl NTFS de standaard blijft voor gewone systeempartities en algemeen computergebruik.

Waarom gaat Microsoft ReFS op USB-schijven blokkeren?

Juist terwijl ReFS meer mogelijkheden krijgt binnen Windows, heeft Microsoft aangekondigd dat het gebruik van ReFS op verwijderbare opslagmedia verder wordt beperkt.

Volgens Microsoft is ReFS op verwijderbare media, zoals bepaalde USB-schijven, geen officieel ondersteunde configuratie. Dat betekent dat het bestandssysteem weliswaar onder bepaalde omstandigheden kan functioneren op dergelijke apparaten, maar dat Microsoft dit gebruik niet als een ondersteunde standaardtoepassing beschouwt.

De nieuwe maatregel moet ervoor zorgen dat Windows 11 ReFS-volumes op externe opslagmedia niet langer zonder meer aankoppelt.

Het gaat daarbij niet om een algemene blokkade van alle USB-opslagapparaten. USB-schijven die met een ondersteund bestandssysteem zijn geformatteerd, zoals NTFS, exFAT of FAT32, vallen niet uitsluitend vanwege deze maatregel onder dezelfde beperking.

De verandering is specifiek gericht op ReFS-volumes die door Windows als verwijderbare opslag worden herkend en die voldoen aan de voorwaarden van het ingestelde beleid.

Wat verandert er precies?

Microsoft voert de beperking gefaseerd in.

Fase 1: oktober 2026 — controle en waarschuwingen

In de eerste fase controleert Windows externe ReFS-volumes en registreert het waarschuwingen wanneer een niet-ondersteunde configuratie wordt aangetroffen.

Volgens de beschreven testresultaten wordt de beperking in deze fase nog niet volledig afgedwongen. Een ReFS-geformatteerde USB-schijf kan dus nog toegankelijk zijn, terwijl Windows tegelijkertijd een waarschuwing registreert.

De melding kan onder meer verschijnen in Logboeken, onder de bron ReFS, met gebeurtenis-ID 524. Ook kan Windows een waarschuwing tonen via het systeemvak bij het pictogram voor verwijderbare apparaten.

De registratie kan per betrokken volume en per systeemstart plaatsvinden. Er is bovendien beschreven dat Windows maximaal 32 betrokken ReFS-volumes bijhoudt.

Het doel van deze eerste fase is beheerders en gebruikers bewust te maken van opslagconfiguraties die straks problemen kunnen veroorzaken.

Fase 2: januari 2027 — blokkeren van betrokken volumes

Vanaf de beveiligingsupdate van januari 2027 wordt de blokkade standaard afgedwongen.

Wanneer een externe ReFS-schijf onder de betreffende voorwaarden valt en het beleid niet is aangepast, zal Windows de betrokken partitie niet langer aankoppelen.

Het gevolg is dat de schijf mogelijk niet meer toegankelijk is via Verkenner en dat programma's de bestanden op het betreffende volume niet meer normaal kunnen benaderen.

Het belangrijkste onderscheid is dat Windows de toegang blokkeert op het moment dat het volume wordt aangekoppeld. De maatregel betekent niet dat Microsoft de bestanden op de schijf automatisch verwijdert of de schijf opnieuw formatteert.

De gegevens blijven in beginsel op het opslagmedium staan, maar kunnen vanuit Windows ontoegankelijk worden zolang de blokkade van kracht is.

Dat is vooral belangrijk voor gebruikers die ReFS bewust hebben toegepast op externe schijven voor back-ups, archieven, grote datasets of andere opslagdoeleinden.

Kun je ReFS op een USB-schijf blijven gebruiken?

Ja, in bepaalde situaties blijft dat mogelijk, maar daarvoor kan een handmatige aanpassing nodig zijn.

Microsoft geeft aan dat beheerders de standaardinstelling kunnen wijzigen via Groepsbeleid of het Windows-register. Daarmee kan de beperking voor de betreffende configuratie worden aangepast.

Dat betekent echter niet dat ReFS op verwijderbare opslagmedia daarmee officieel wordt ondersteund. Het uitschakelen of aanpassen van een blokkade verandert het beleid, maar maakt de onderliggende opslagconfiguratie niet automatisch tot een door Microsoft ondersteunde toepassing.

Bovendien kunnen de precieze instellingen afhangen van de Windows-versie, de geïnstalleerde updates en het toepasselijke beleid.

Voor zakelijke omgevingen is het daarom verstandig om de betreffende beleidsinstellingen vooraf te testen en vast te leggen. Een wijziging via Groepsbeleid kan bijvoorbeeld centraal worden beheerd, terwijl aanpassingen in het register extra voorzichtigheid vereisen.

Wie niet afhankelijk is van ReFS op een externe schijf, heeft doorgaans weinig reden om de blokkade te omzeilen. Voor de meeste gebruikers is het eenvoudiger om een ondersteund bestandssysteem te kiezen dat past bij de apparaten waarmee de schijf wordt gebruikt.

Wat moet je doen als je een ReFS-geformatteerde externe schijf hebt?

Als je een externe schijf met ReFS gebruikt, is het verstandig om vóór januari 2027 te controleren of die schijf noodzakelijk is voor je dagelijkse werkzaamheden.

Gebruik je de schijf voor belangrijke bestanden, dan kun je de volgende stappen overwegen:

1. Controleer het bestandssysteem. Bekijk in de eigenschappen van het volume welk bestandssysteem wordt gebruikt. Controleer bij twijfel ook de partitie-indeling en de manier waarop Windows het apparaat herkent.
2. Maak een onafhankelijke back-up. Bewaar belangrijke gegevens op een andere schijf of op een andere ondersteunde opslaglocatie. Vertrouw niet uitsluitend op de ReFS-schijf zelf.
3. Controleer of de schijf als verwijderbaar wordt herkend. De nieuwe beperking is gericht op ReFS op verwijderbare media. De manier waarop opslagapparatuur door Windows wordt gepresenteerd, kan daarbij van belang zijn.
4. Kies zo nodig een ander bestandssysteem. Als je de schijf op meerdere Windows-computers, televisies, spelconsoles of andere apparaten wilt gebruiken, kan exFAT of een ander passend bestandssysteem praktischer zijn. NTFS is vooral geschikt wanneer Windows-compatibiliteit en specifieke NTFS-functies belangrijk zijn.
5. Formatteer niet zonder voorbereiding. Het opnieuw formatteren van een volume kan de bestaande gegevens verwijderen. Kopieer daarom eerst alle noodzakelijke bestanden naar een andere locatie en controleer of de back-up bruikbaar is.
6. Test zakelijke opslagconfiguraties. Als ReFS onderdeel is van een back-upstrategie of een gespecialiseerde workflow, controleer dan vooraf welke gevolgen de update heeft en of een beleidsaanpassing noodzakelijk is.

Let erop dat NTFS, exFAT en FAT32 verschillende eigenschappen en beperkingen hebben. NTFS ondersteunt bijvoorbeeld geavanceerde Windows-functies, terwijl exFAT doorgaans geschikter is voor het uitwisselen van grote bestanden tussen uiteenlopende apparaten. FAT32 heeft onder meer een limiet van 4 GB per afzonderlijk bestand.

De beste keuze hangt dus af van de toepassing en niet alleen van de technische mogelijkheden van het bestandssysteem.

Waarom kiest Microsoft voor deze beperking?

De exacte technische en beleidsmatige afweging achter de blokkade is niet volledig duidelijk. Microsoft stelt in ieder geval dat ReFS op verwijderbare media geen ondersteunde configuratie is.

Daarbij is het belangrijk onderscheid te maken tussen wat technisch mogelijk is en wat een fabrikant officieel ondersteunt.

Een bestandssysteem kan in bepaalde omstandigheden probleemloos werken, zonder dat de fabrikant het geschikt acht voor alle apparaten, gebruiksscenario's en onderhoudsprocedures.

Verwijderbare opslagmedia brengen bovendien andere gebruikssituaties met zich mee dan interne schijven of beheerde opslagvolumes. Externe schijven worden regelmatig losgekoppeld, tussen computers verplaatst en gebruikt in uiteenlopende hardware- en softwareomgevingen.

Microsoft kan ervoor kiezen om een beperkt aantal duidelijk omschreven configuraties te ondersteunen, zodat het gedrag van Windows beter voorspelbaar blijft. Dat is een mogelijke verklaring voor de beleidskeuze, maar zonder een expliciete technische toelichting van Microsoft kan niet met zekerheid worden vastgesteld welke overweging doorslaggevend is geweest.

De blokkade betekent daarom niet automatisch dat ReFS onveilig is of technisch ongeschikt is voor iedere USB-schijf. Ze betekent vooral dat Microsoft dit gebruik niet langer standaard wil toestaan binnen de betreffende configuratie.

Betekent dit dat ReFS NTFS nooit zal vervangen?

Niet noodzakelijk, maar het is wel een aanwijzing dat de ontwikkeling van ReFS genuanceerder ligt dan een eenvoudige vervanging van het ene bestandssysteem door het andere.

Het is verleidelijk om ReFS te zien als de onvermijdelijke opvolger van NTFS. ReFS heeft immers duidelijke voordelen op bepaalde gebieden, waaronder schaalbaarheid, integriteitscontrole en specifieke opslagoptimalisaties.

Maar een modern bestandssysteem hoeft niet automatisch een universele vervanger te worden.

NTFS heeft een bijzonder brede compatibiliteit en ondersteunt veel functies die diep in het Windows-ecosysteem zijn geïntegreerd. Een volledige overstap zou daarom niet alleen een technische aanpassing zijn, maar ook gevolgen hebben voor applicaties, installatieprocedures, herstelomgevingen, beheertools en de uitwisseling van gegevens met andere systemen.

Daarnaast verschillen de eisen per gebruiksscenario. Een ontwikkelaar die dagelijks met grote projectbestanden werkt, een beheerder van een server met omvangrijke opslagvolumes en iemand die voornamelijk documenten op een laptop bewaart, hebben niet noodzakelijk dezelfde behoeften.

Microsoft kan er daarom voor kiezen om beide bestandssystemen naast elkaar te blijven gebruiken.

In zo'n scenario blijft NTFS de vertrouwde standaard voor veel algemene Windows-installaties en externe opslagapparaten, terwijl ReFS een grotere rol krijgt bij gespecialiseerde toepassingen, ontwikkelomgevingen en opslagconfiguraties waarin de specifieke voordelen duidelijk naar voren komen.

Dat zou ook verklaren waarom Microsoft ReFS verder ontwikkelt zonder het op alle soorten opslagmedia toe te staan.

Wat betekent dit voor de toekomst van Windows 11?

De combinatie van nieuwe ReFS-functies, verbeteringen voor Dev Drive en mogelijke installatieondersteuning laat zien dat Microsoft het bestandssysteem serieus blijft ontwikkelen.

Tegelijkertijd laat de aangekondigde USB-beperking zien dat die ontwikkeling niet neerkomt op een onmiddellijke, algemene overstap vanaf NTFS.

Voor gebruikers is het daarom verstandig om onderscheid te maken tussen drie zaken: de technische mogelijkheden van ReFS, de configuraties die Windows daadwerkelijk ondersteunt en de configuraties die het besturingssysteem standaard toestaat.

Die drie vallen niet altijd samen.

Een bestandssysteem kan technisch geavanceerd zijn, maar toch ongeschikt worden geacht voor een specifieke toepassing. Omgekeerd kan een gespecialiseerde toepassing veel voordeel halen uit ReFS, zonder dat het zinvol is om alle Windows-partities ernaar over te zetten.

De aangekondigde blokkade vanaf januari 2027 maakt dat onderscheid concreet. Wie ReFS gebruikt op een externe schijf, moet controleren of die configuratie onder de nieuwe regels valt en zo nodig vóór de betreffende update maatregelen nemen.

Door: Drifter

De Amsterdamse politie heeft op verzoek van de Amerikaanse autoriteiten een server van de Italiaanse internetdienstverlener Autistici/Inventati (A/I) in beslag genomen. De gegevens op de server worden mogelijk beschikbaar gesteld aan de Verenigde Staten. Hoewel het Openbaar Ministerie (OM) stelt dat de inbeslagname een juridische grondslag heeft, is niet duidelijk welke informatie de Amerikaanse autoriteiten precies hebben opgevraagd, welke gegevens worden onderzocht en onder welke voorwaarden die informatie eventueel wordt gedeeld. De zaak roept daardoor belangrijke vragen op over internationale rechtshulp, digitale privacy, de vrijheid van meningsuiting en de bescherming van politieke organisaties en internetgebruikers.

Een server in beslag genomen op verzoek van de Verenigde Staten

De Amsterdamse politie heeft op het Amsterdam Science Park een server in beslag genomen die eigendom is van of werd gebruikt door Autistici/Inventati (A/I), een Italiaanse internetdienstverlener die hostingdiensten aanbiedt aan uiteenlopende groepen en organisaties.

De inbeslagname vond plaats naar aanleiding van een rechtshulpverzoek van de Verenigde Staten. Bij internationale rechtshulp kunnen landen elkaar ondersteunen bij strafrechtelijke onderzoeken. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat een land bewijsmateriaal verzamelt, digitale gegevens veiligstelt, documenten opvraagt of voorwerpen in beslag neemt ten behoeve van een strafzaak in een ander land.

In deze zaak bestaat de mogelijkheid dat een kopie van de gegevens op de server uiteindelijk met de Amerikaanse autoriteiten wordt gedeeld. Het is echter niet duidelijk of dat inmiddels is gebeurd, welke gegevens daarvoor in aanmerking komen en of de Nederlandse autoriteiten eerst zelfstandig onderzoek uitvoeren.

Juist die onduidelijkheid vormt een belangrijk onderdeel van de ontstane discussie. De inbeslagname heeft niet alleen gevolgen voor de betrokken internetdienstverlener, maar kan ook gevolgen hebben voor de organisaties, activisten en andere gebruikers van wie gegevens op de server staan.

Wat is Autistici/Inventati?

Autistici/Inventati, doorgaans afgekort tot A/I, is een Italiaanse internetdienstverlener die ongeveer 25 jaar geleden werd opgericht door een groep vrijwilligers. De organisatie biedt digitale infrastructuur aan voor websites en andere online diensten, met bijzondere aandacht voor groepen die zich bezighouden met antifascisme, anarchisme, sociale bewegingen en politieke activistische activiteiten.

Volgens de aangeleverde informatie maken wereldwijd ongeveer twintigduizend groepen gebruik van de diensten van A/I. Het gaat daarbij om uiteenlopende websites en organisaties die de infrastructuur van de dienstverlener gebruiken om hun informatie en activiteiten online beschikbaar te maken.

A/I vervult daarmee in de eerste plaats een technische functie: de organisatie biedt de middelen waarmee gebruikers hun eigen websites en digitale diensten kunnen beheren. Dat betekent niet automatisch dat A/I verantwoordelijk is voor alle standpunten, publicaties of activiteiten van de organisaties die van de infrastructuur gebruikmaken.

Dat onderscheid is van belang voor de beoordeling van de Amerikaanse maatregelen. Een internetdienstverlener kan technisch onderdak bieden aan een grote verscheidenheid aan gebruikers zonder zelf alle inhoud te onderschrijven of rechtstreeks betrokken te zijn bij de activiteiten van die gebruikers.

De kwestie raakt daarom aan een bredere vraag: in hoeverre kan een hostingbedrijf verantwoordelijk worden gehouden voor de activiteiten of uitingen van de groepen die zijn diensten gebruiken?

Waarom beschouwen de Verenigde Staten A/I als een terroristische organisatie?

De Amerikaanse autoriteiten hebben A/I eind augustus op een Amerikaanse terreurlijst geplaatst. Volgens de beschreven gang van zaken hangt die aanwijzing samen met de vermeende ondersteuning van antifascistische en anarchistische groepen en de relatie die de Amerikaanse overheid legt tussen dergelijke groepen, Antifa en terrorisme.

De Amerikaanse overheid beschouwt Antifa als een terroristische organisatie en stelt dat de dienstverlening van A/I activiteiten faciliteert die zij als terroristisch aanmerkt.

Het is daarbij belangrijk om onderscheid te maken tussen het Amerikaanse standpunt en wat daarmee onafhankelijk is vastgesteld. De plaatsing op een Amerikaanse lijst is een maatregel van de Amerikaanse autoriteiten. Die kwalificatie betekent niet automatisch dat A/I naar Nederlands recht als terroristische organisatie is aangemerkt, noch dat daarmee vaststaat dat de internetdienstverlener zelf strafbare feiten heeft gepleegd.

Ook moet onderscheid worden gemaakt tussen het bieden van technische infrastructuur en het bewust ondersteunen van concrete strafbare activiteiten. Dat een dienstverlener websites host die verband houden met een politieke beweging, is op zichzelf niet hetzelfde als het plegen van terroristische misdrijven.

Om de juridische betekenis van de Amerikaanse aanwijzing goed te kunnen beoordelen, zijn onder meer de precieze gronden voor de plaatsing, de toepasselijke Amerikaanse regels en de eventuele Nederlandse strafrechtelijke verdenkingen van belang. Die details zijn in de beschreven zaak niet openbaar gemaakt.

Hoe werkt een internationaal rechtshulpverzoek?

Wanneer de autoriteiten van een land informatie nodig hebben voor een strafrechtelijk onderzoek, kunnen zij de autoriteiten van een ander land om rechtshulp verzoeken. Dat gebeurt op basis van toepasselijke wetgeving en internationale afspraken.

Een dergelijk verzoek kan betrekking hebben op uiteenlopende vormen van bewijsvergaring. Bij digitale onderzoeken kan het bijvoorbeeld gaan om het veiligstellen van servers, het verkrijgen van opgeslagen communicatie of het onderzoeken van gegevens die relevant kunnen zijn voor een strafzaak.

De Nederlandse autoriteiten beoordelen binnen het toepasselijke juridische kader hoe met een buitenlands verzoek moet worden omgegaan. Daarbij kunnen wettelijke voorwaarden, bevoegdheidsregels en eventuele weigeringsgronden een rol spelen.

Het bestaan van een rechtshulpverzoek betekent dus niet zonder meer dat iedere gevraagde handeling automatisch moet worden uitgevoerd. De beoordeling hangt af van de toepasselijke regels, de inhoud van het verzoek en de omstandigheden van de zaak.

Het Openbaar Ministerie heeft laten weten dat de inbeslagname in deze kwestie een juridische grondslag heeft. Volgens een woordvoerder was er geen toepasselijke weigeringsgrond die ertoe leidde dat het verzoek moest worden afgewezen.

Het OM heeft echter niet bekendgemaakt wat de Amerikaanse autoriteiten precies hebben gevraagd. Daardoor kan van buitenaf niet volledig worden beoordeeld welke belangen zijn afgewogen, welke wettelijke bepalingen zijn toegepast en welke beperkingen eventueel aan de uitvoering van het verzoek zijn verbonden.

Dat maakt het lastig om vast te stellen hoe ruim het verzoek was en of de inbeslagname uitsluitend betrekking had op gegevens die relevant kunnen zijn voor een specifiek strafrechtelijk onderzoek.

Waarom neemt de geheimhouding rond het verzoek de zorgen niet weg?

Een belangrijk discussiepunt is dat het OM weinig informatie heeft verstrekt over de inhoud van het Amerikaanse verzoek en de precieze uitvoering daarvan.

Bij strafrechtelijke onderzoeken kan geheimhouding noodzakelijk zijn. Het openbaar maken van onderzoeksinformatie kan bijvoorbeeld een lopend onderzoek schaden, de opsporing bemoeilijken of de rechten van betrokkenen aantasten.

Tegelijkertijd kan geheimhouding het voor burgers, organisaties en onafhankelijke deskundigen moeilijk maken om te controleren of overheidsinstanties zorgvuldig en proportioneel handelen.

In deze zaak blijven daardoor verschillende belangrijke vragen onbeantwoord. Welke feiten liggen aan het Amerikaanse verzoek ten grondslag? Welke gegevens zijn volgens de Amerikaanse autoriteiten noodzakelijk? Wordt de volledige server onderzocht of worden alleen bepaalde gegevens geselecteerd? En welke waarborgen voorkomen dat informatie van niet-verdachte gebruikers onnodig wordt ingezien of gedeeld?

Zonder nadere informatie kan niet worden vastgesteld dat de Nederlandse autoriteiten onrechtmatig hebben gehandeld. Maar evenmin is het mogelijk om op basis van de beschikbare toelichting alle zorgen over de reikwijdte en de gevolgen van de inbeslagname weg te nemen.

De discussie gaat daarom niet uitsluitend over de vraag of de politie bevoegd was om de server mee te nemen. Ook de manier waarop die bevoegdheid wordt toegepast en de bescherming van de gegevens van derden zijn van belang.

Worden de gegevens rechtstreeks aan de Verenigde Staten verstrekt?

Na de eerste berichtgeving over de inbeslagname ontstond onrust over de mogelijkheid dat de gegevens op de server aan de Amerikaanse autoriteiten zouden worden overgedragen.

Het OM heeft daarop aangegeven dat de gegevens niet rechtstreeks of onmiddellijk met de Verenigde Staten worden gedeeld. Die toelichting maakt echter niet duidelijk wat er vervolgens met de gegevens gebeurt.

Het is bijvoorbeeld niet bekend of de Nederlandse politie eerst een eigen onderzoek uitvoert, of er een selectie wordt gemaakt van relevante bestanden en of gegevens die geen verband houden met het onderzoek buiten beschouwing blijven.

Ook is niet duidelijk wanneer de Amerikaanse autoriteiten eventueel toegang krijgen tot de gegevens, welke voorwaarden daarbij gelden en welke mogelijkheden betrokkenen hebben om tegen de verstrekking van hun gegevens op te komen.

Het verschil tussen onmiddellijke overdracht en overdracht na een Nederlandse beoordelingsstap is wezenlijk. Wanneer Nederlandse autoriteiten eerst beoordelen welke gegevens relevant zijn en welke gegevens rechtmatig mogen worden verstrekt, kan dat een extra waarborg vormen. Of en in welke vorm zo'n beoordeling in deze zaak plaatsvindt, is op basis van de beschikbare informatie niet vast te stellen.

Daarom kan op dit moment niet zonder meer worden geconcludeerd dat de gegevens al met de Verenigde Staten zijn gedeeld. Evenmin kan worden uitgesloten dat dit later alsnog gebeurt.

Waarom een volledige server gevoelige informatie kan bevatten

Een server is niet noodzakelijk één afzonderlijk bestand of één afgebakende verzameling gegevens. Afhankelijk van de technische inrichting kan een server informatie bevatten van veel verschillende gebruikers en organisaties.

Denk aan websitebestanden, configuratiegegevens, logbestanden, accountinformatie, technische gegevens over verbindingen en mogelijk andere opgeslagen informatie. Welke categorieën daadwerkelijk op de in beslag genomen server aanwezig zijn, is niet bekendgemaakt.

Dat is van belang omdat gegevens van een hostingbedrijf niet alleen informatie kunnen bevatten over een eventuele verdachte, maar ook over mensen en organisaties die geen enkele betrokkenheid hebben bij de aanleiding voor het onderzoek.

Wanneer meerdere organisaties dezelfde infrastructuur gebruiken, kan een inbeslagname bovendien gevolgen hebben voor hun bereikbaarheid, hun dienstverlening en de vertrouwelijkheid van hun gegevens.

Het is daarom relevant om onderscheid te maken tussen het veiligstellen van een server als bewijsmiddel en het onbeperkt doorzoeken of verstrekken van alle gegevens die daarop aanwezig zijn. De juridische voorwaarden voor onderzoek en gegevensverstrekking zijn afhankelijk van de concrete bevoegdheid en omstandigheden.

Een zorgvuldige aanpak vereist dat de omvang van het onderzoek en de verwerking van gegevens in verhouding staan tot het doel waarvoor de maatregel is genomen. Ook moet worden voorkomen dat informatie van niet-betrokken gebruikers zonder voldoende noodzaak wordt ingezien of verspreid.

Wanneer is het in beslag nemen van een server gerechtvaardigd?

Dat een server door verschillende organisaties wordt gebruikt, betekent niet dat de politie deze nooit in beslag zou mogen nemen. Er kunnen goede redenen bestaan om digitale gegevens veilig te stellen.

Rejo Zenger van burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom wijst erop dat de beoordeling sterk afhangt van de aanleiding en het doel van de maatregel. Wanneer bijvoorbeeld een ernstig geweldsdelict is gepleegd en er een concrete verdenking bestaat dat een server belangrijke aanwijzingen over de dader bevat, kan inbeslagname gerechtvaardigd zijn.

In een dergelijke situatie kan het veiligstellen van digitale gegevens noodzakelijk zijn om bewijsverlies te voorkomen en een strafrechtelijk onderzoek mogelijk te maken.

De beoordeling wordt ingewikkelder wanneer de maatregel verband houdt met politieke organisaties, activistische bewegingen of de inhoud van websites. Dan is extra aandacht nodig voor de vraag of de maatregel noodzakelijk is, of er minder ingrijpende alternatieven bestaan en welke gevolgen de maatregel heeft voor mensen die niet van een strafbaar feit worden verdacht.

Zenger waarschuwt dat overheidsinstanties niet zouden moeten meewerken aan maatregelen die in werkelijkheid bedoeld zijn om politieke tegenstanders het leven moeilijk te maken.

Dat is geen vaststelling dat de inbeslagname van A/I daadwerkelijk een dergelijke politieke bedoeling heeft. De precieze motieven en omstandigheden van het Amerikaanse verzoek zijn immers niet openbaar. Het is wel een belangrijke normatieve vraag die de zaak oproept: hoe voorkomen overheden dat strafrechtelijke samenwerking wordt gebruikt op een manier die de vrijheid van politieke meningsuiting of legitiem activisme onevenredig beperkt?

Vrijheid van meningsuiting en politieke activiteiten

De zaak raakt aan fundamentele rechten, waaronder de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van vereniging en de bescherming van persoonsgegevens.

Deze rechten betekenen niet dat politieke organisaties of internetdienstverleners zijn vrijgesteld van strafrechtelijk onderzoek. Wanneer er voldoende juridische gronden bestaan, kunnen ook organisaties die zich met politieke of maatschappelijke onderwerpen bezighouden aan onderzoek worden onderworpen.

Tegelijkertijd moeten maatregelen van overheden binnen de geldende rechtsregels blijven. Politieke overtuigingen of het publiceren van controversiële standpunten mogen niet zonder meer worden gelijkgesteld aan strafbaar handelen.

Daarom is het van belang om de concrete verdenking, de noodzaak van de inbeslagname en de omvang van de gegevensverwerking te onderscheiden van de politieke identiteit van de gebruikers.

Als een server gegevens bevat van duizenden groepen, kan een maatregel die formeel op één onderzoek is gericht in de praktijk een veel grotere groep mensen raken. Dat kan ook gevolgen hebben voor de bereidheid van organisaties om gebruik te maken van digitale diensten, vooral wanneer zij vrezen dat hun gegevens zonder voldoende waarborgen bij buitenlandse overheden terechtkomen.

Een dergelijke terughoudendheid kan op haar beurt invloed hebben op de manier waarop maatschappelijke organisaties hun activiteiten online organiseren.

A/I besluit te stoppen

De Amerikaanse aanwijzing heeft volgens de beschreven informatie ook gevolgen gehad voor het voortbestaan van A/I zelf.

Eind augustus werd bekend dat de organisatie op de Amerikaanse terreurlijst was geplaatst. Kort daarna besloot A/I zijn activiteiten te beëindigen. De organisatie gaf aan dat zij haar gebruikers en mensen in haar directe omgeving wilde beschermen tegen mogelijke juridische en financiële gevolgen.

Volgens A/I kon het voortzetten van de dienstverlening risico's opleveren voor mensen die bij de organisatie betrokken zijn, maar ook voor mensen die slechts indirect met haar verbonden zijn.

Het besluit om te stoppen werd daarmee niet alleen gepresenteerd als een organisatorische keuze, maar ook als een reactie op de mogelijke gevolgen van de Amerikaanse maatregelen.

Na de aankondiging begon A/I met het sluiten van servers en het wissen van harde schijven. Dat proces moest bijdragen aan de beëindiging van de dienstverlening en de bescherming van de gebruikers.

In Nederland was dat proces nog niet afgerond toen de betrokken server in beslag werd genomen. Toen de server zou worden opgehaald, bleek dat de politie deze al had meegenomen. Volgens de beschreven gang van zaken waren de betrokkenen daar niet vooraf over geïnformeerd.

Hierdoor ontstond een situatie waarin de organisatie bezig was haar infrastructuur af te bouwen, terwijl een deel van die infrastructuur door de Nederlandse autoriteiten werd veiliggesteld voor een buitenlands strafrechtelijk onderzoek.

De precieze juridische en technische gevolgen daarvan zijn niet volledig duidelijk. Het is bijvoorbeeld niet bekend welke gegevens nog aanwezig waren, welke informatie al was verwijderd en welke gevolgen de inbeslagname heeft gehad voor het geplande beëindigingsproces.

Zorgen binnen de Nederlandse internetsector

Ook de Dutch Cloud Community (DCC), de branchevereniging voor Nederlandse cloud- en internetdienstverleners, heeft zorgen geuit over de zaak.

De vereniging noemt de plaatsing van A/I op de Amerikaanse terreurlijst uitzonderlijk. Volgens de DCC worden internetdienstverleners doorgaans niet verantwoordelijk gehouden voor alles wat hun gebruikers online publiceren.

Dat standpunt sluit aan bij een fundamenteel onderscheid binnen de digitale sector: de partij die de technische infrastructuur levert, is niet noodzakelijk dezelfde partij die de inhoud produceert of bepaalt.

Wanneer hostingbedrijven zonder voldoende onderscheid verantwoordelijk zouden worden gehouden voor alle activiteiten van hun gebruikers, kan dat verstrekkende gevolgen hebben voor de organisatie van het internet. Dienstverleners zouden dan mogelijk een grotere druk voelen om klanten te weigeren, websites te verwijderen of gegevens te verstrekken uit vrees voor juridische of financiële consequenties.

De DCC vraagt daarom om meer duidelijkheid van de betrokken partijen. De branchevereniging wil weten wat er precies is gebeurd, op welke juridische gronden de Nederlandse autoriteiten hebben gehandeld en welk precedent deze zaak kan scheppen.

Die vragen zijn ook relevant voor andere hostingbedrijven en cloudproviders die infrastructuur aanbieden aan maatschappelijke organisaties, politieke bewegingen, journalisten en andere groepen.

Welk precedent kan deze zaak scheppen?

De inbeslagname kan gevolgen hebben die verder reiken dan de specifieke server van A/I. De zaak maakt duidelijk dat internationale strafrechtelijke samenwerking ook betrekking kan hebben op digitale infrastructuur die door een groot aantal verschillende organisaties wordt gebruikt.

Dat is op zichzelf niet uitzonderlijk: digitale gegevens kunnen belangrijk bewijsmateriaal zijn en internationale onderzoeken kunnen grensoverschrijdende samenwerking noodzakelijk maken.

De gevoeligheid ontstaat vooral wanneer verschillende factoren samenkomen: een buitenlandse overheid kwalificeert een organisatie als terroristisch, een Nederlandse autoriteit neemt infrastructuur op Nederlands grondgebied in beslag en gegevens van meerdere gebruikers kunnen mogelijk bij die buitenlandse overheid terechtkomen.

Daarmee ontstaat de vraag hoe zorgvuldig wordt vastgesteld welke gegevens daadwerkelijk nodig zijn en welke bescherming geldt voor mensen die niet zelf onderwerp van het onderzoek zijn.

Ook speelt de vraag welke betekenis een buitenlandse terreuraanwijzing heeft binnen de Nederlandse rechtsorde. Een besluit van een buitenlandse overheid kan aanleiding geven tot juridische procedures of internationale samenwerking, maar de gevolgen ervan moeten worden beoordeeld binnen het toepasselijke Nederlandse en internationale recht.

Een zorgvuldige behandeling van dergelijke verzoeken is van belang om te voorkomen dat buitenlandse kwalificaties zonder voldoende onafhankelijke beoordeling leiden tot ingrijpende maatregelen tegen organisaties of gebruikers in Nederland.

Welke vragen zijn nog onbeantwoord?

Op basis van de beschikbare informatie zijn verschillende belangrijke punten nog niet opgehelderd:

1. Wat was de precieze aanleiding voor het Amerikaanse rechtshulpverzoek? Het is niet bekend welke feiten of verdenkingen eraan ten grondslag liggen.
2. Welke gegevens wilden de Amerikaanse autoriteiten verkrijgen? Onduidelijk is of het verzoek betrekking heeft op specifieke bestanden, bepaalde gebruikers of een bredere verzameling gegevens.
3. Waarom was inbeslagname noodzakelijk? Het is niet bekend of minder ingrijpende alternatieven zijn overwogen, zoals het veiligstellen van bepaalde gegevens in plaats van de volledige server.
4. Welke Nederlandse beoordeling heeft plaatsgevonden? Het OM stelt dat de inbeslagname een juridische basis heeft, maar de precieze motivering en de toegepaste waarborgen zijn niet openbaar gemaakt.
5. Worden de gegevens eerst door Nederlandse autoriteiten onderzocht? Het OM heeft aangegeven dat de gegevens niet direct met de Verenigde Staten worden gedeeld, maar verdere details ontbreken.
6. Welke informatie wordt eventueel aan de Verenigde Staten verstrekt? Het is niet duidelijk of een selectie wordt gemaakt en hoe wordt omgegaan met gegevens die geen verband houden met het onderzoek.
7. Welke bescherming hebben niet-betrokken gebruikers? Er is geen volledige openbare toelichting beschikbaar over de manier waarop de privacy en vertrouwelijkheid van andere klanten worden beschermd.
8. Welke gevolgen heeft de maatregel voor de beëindiging van A/I? De precieze gevolgen voor het verwijderen van gegevens, het sluiten van infrastructuur en het beschermen van gebruikers zijn niet duidelijk.
9. Welke mogelijkheden hebben betrokken organisaties om bezwaar te maken? Op basis van de beschikbare informatie kan niet worden vastgesteld welke rechtsmiddelen in deze concrete situatie openstaan en wie daarvan gebruik kan maken.
10. Wat betekent de zaak voor andere Nederlandse hostingbedrijven? De branche wil duidelijkheid over de grenzen van internationale rechtshulp en de verantwoordelijkheden van dienstverleners die infrastructuur aanbieden aan politieke of maatschappelijke organisaties.

Deze vragen kunnen niet allemaal worden beantwoord zonder nadere informatie van de betrokken autoriteiten en organisaties.

Door: Drifter

NLZIET heeft een belangrijke uitbreiding gekregen waarmee de streamingdienst zijn positie op de Nederlandse televisiemarkt verder kan versterken. De dienst ondersteunt voortaan Dolby Digital 5.1, waardoor kijkers bij geschikte programma’s kunnen genieten van meerkanaalsgeluid. Daarmee zet NLZIET een stap die vooral interessant is voor mensen die hun televisie rechtstreeks via een smart-tv, streamingapparaat of andere ondersteunde toepassing bekijken, zonder afhankelijk te willen zijn van een traditionele tv-ontvanger.

De toevoeging van surround sound maakt NLZIET aantrekkelijker voor huishoudens die waarde hechten aan een goede beeld- en geluidskwaliteit. Waar veel streamingdiensten en tv-apps nog gebruikmaken van stereogeluid, biedt NLZIET met Dolby Digital 5.1 een uitgebreidere geluidservaring. Daarmee ontstaat een duidelijk voordeel ten opzichte van bepaalde concurrerende tv-apps van providers als KPN en Ziggo. Er zijn echter wel enkele voorwaarden waaraan gebruikers moeten voldoen om daadwerkelijk van deze verbetering te profiteren.

NLZIET introduceert Dolby Digital 5.1 voor surround sound

NLZIET biedt abonnees toegang tot live televisie en programma’s die ze op een later moment kunnen terugkijken. Het aanbod omvat onder meer uitzendingen van de publieke omroepen en commerciële zenders van RTL en Talpa. De dienst vormt daarmee een alternatief voor traditionele televisieabonnementen waarbij een tv-ontvanger of mediabox nodig is.

Met de toevoeging van Dolby Digital 5.1 breidt NLZIET de mogelijkheden verder uit. Deze audiotechniek maakt gebruik van meerdere afzonderlijke geluidskanalen, zodat geluiden ruimtelijker kunnen worden weergegeven dan bij standaardstereo. Denk bijvoorbeeld aan een film, dramaserie, sportuitzending of ander programma waarbij het geluid meer diepte en een ruimtelijk karakter kan krijgen.

Bij een traditionele stereo-opstelling wordt het geluid doorgaans verdeeld over twee kanalen: links en rechts. Dolby Digital 5.1 biedt daarentegen vijf afzonderlijke hoofdaudiokanalen en één laagfrequent kanaal voor lage tonen. De vijf hoof kanalen zijn bedoeld voor de linker- en rechtervoorspeakers, een centerspeaker en twee surroundkanalen. Het aanvullende LFE-kanaal, ook wel het .1-kanaal genoemd, is bedoeld voor lage frequenties die bijvoorbeeld door een subwoofer kunnen worden weergegeven.

Het resultaat kan een overtuigender geluidservaring zijn, waarbij dialogen duidelijker uit het midden komen en geluidseffecten meer omgevingsgevoel creëren. Hoe groot het verschil daadwerkelijk is, hangt af van de geluidsmix van het programma, de gebruikte apparatuur en de manier waarop het geluid in de woonkamer wordt weergegeven.

Niet ieder programma klinkt automatisch in surround

De ondersteuning van Dolby Digital 5.1 betekent niet dat alle programma’s binnen NLZIET direct van surround sound zijn voorzien. Daarvoor moet de betreffende uitzending of stream zelf over een geschikte audiotrack beschikken. Als een programma uitsluitend in stereo wordt aangeboden, kan de app daar niet vanzelfsprekend volwaardig 5.1-geluid van maken.

Ook de gebruikte apparatuur speelt een belangrijke rol. Om optimaal van de nieuwe mogelijkheid te profiteren, hebben kijkers een compatibele televisie, een geschikt streamingapparaat of een andere ondersteunde afspeelomgeving nodig. Daarnaast moet de geluidsinstallatie Dolby Digital 5.1 kunnen verwerken. Dat kan bijvoorbeeld een compatibele soundbar, een AV-receiver met meerdere luidsprekers of een geschikt homecinemasysteem zijn.

Gebruikers moeten bovendien controleren of de juiste geluidsinstellingen zijn ingeschakeld. Als de NLZIET-app een afzonderlijke optie voor surround sound aanbiedt, moet deze worden geactiveerd om de beschikbare meerkanaalsaudio te kunnen gebruiken. De precieze instellingen en mogelijkheden kunnen verschillen per apparaat en versie van de app.

Wie uitsluitend de ingebouwde luidsprekers van een televisie gebruikt, zal niet noodzakelijk hetzelfde effect ervaren als iemand met een volwaardig surroundsysteem. Sommige televisies en soundbars kunnen meerkanaalsgeluid virtueel verwerken, maar dat is niet hetzelfde als een fysieke opstelling met afzonderlijke surroundluidsprekers.

Waarom deze update belangrijk is voor NLZIET

De uitbreiding met Dolby Digital 5.1 is vooral interessant omdat NLZIET zich nadrukkelijk richt op televisie kijken via internet. De dienst maakt het mogelijk om livezenders te bekijken en uitzendingen terug te kijken zonder dat een traditionele tv-ontvanger van een kabel- of telecomprovider per se nodig is.

Dat past bij de veranderende manier waarop Nederlanders televisie consumeren. Steeds meer huishoudens gebruiken smart-tv’s en streamingapparaten om toegang te krijgen tot televisie, films en series. Daarbij verwachten gebruikers dat een streamingdienst niet alleen een breed aanbod heeft, maar ook voldoende beeld- en geluidskwaliteit biedt.

Door surround sound toe te voegen, kan NLZIET zich op een belangrijk technisch onderdeel onderscheiden van concurrerende televisie-apps. Voor kijkers die hun televisie rechtstreeks via een app gebruiken, kan dat een reden zijn om de dienst aantrekkelijker te vinden dan een oplossing die voor vergelijkbare audiokwaliteit afhankelijk is van aanvullende hardware.

Dat betekent overigens niet dat iedere abonnee van NLZIET automatisch beter af is dan bij een traditionele televisieprovider. De uiteindelijke ervaring hangt ook af van het zenderaanbod, de beschikbaarheid van programma’s, de beeldkwaliteit, de stabiliteit van de internetverbinding en de ondersteuning van het gebruikte apparaat.

NLZIET tegenover Ziggo en KPN: het verschil zit in de apps

De introductie van Dolby Digital 5.1 kan NLZIET een voordeel opleveren ten opzichte van bepaalde televisie-apps van traditionele providers. Daarbij is het belangrijk om onderscheid te maken tussen de mogelijkheden van een zelfstandige app en die van een tv-dienst die via een mediabox wordt aangeboden.

Bij Ziggo en KPN kunnen de beschikbare audioformaten verschillen per product, apparaat, zender en kijkmethode. Een mediabox kan andere mogelijkheden bieden dan een app die rechtstreeks op een smart-tv of streamingapparaat draait. Daardoor kan het voorkomen dat een provider via zijn eigen hardware wel meerkanaalsgeluid aanbiedt, terwijl dezelfde functionaliteit in een specifieke app ontbreekt.

Voor NLZIET is de ondersteuning van Dolby Digital 5.1 daarom vooral relevant als de functie daadwerkelijk beschikbaar is binnen de app op het apparaat dat de abonnee gebruikt. Wanneer concurrerende apps op vergelijkbare apparaten beperkt blijven tot stereogeluid, heeft NLZIET op dat punt een duidelijk technisch voordeel.

Het zou echter te ver gaan om te stellen dat Ziggo en KPN in hun volledige televisieaanbod geen surround sound ondersteunen. De mogelijkheden via hun mediaboxen kunnen anders zijn dan die via hun apps. De vergelijking gaat dus vooral over de gebruikerservaring binnen de betreffende applicaties, niet noodzakelijk over alle diensten en apparatuur van beide providers.

Ook moet rekening worden gehouden met veranderingen in software en ondersteuning. App-functies kunnen in de loop van de tijd worden uitgebreid, waardoor verschillen tussen aanbieders kleiner of juist groter kunnen worden.

Geen extra mediabox nodig voor een uitgebreidere geluidservaring

Een van de aantrekkelijkste eigenschappen van NLZIET is dat gebruikers niet afhankelijk zijn van een aparte tv-ontvanger om de dienst te bekijken. Wie een compatibele smart-tv of een ondersteund streamingapparaat heeft, kan de app rechtstreeks gebruiken. Dat scheelt een extra apparaat bij de televisie en kan ook het aantal kabels en benodigde aansluitingen beperken.

De nieuwe audiofunctie sluit goed aan bij dat uitgangspunt. Kijkers die al beschikken over een geschikte soundbar of homecinema-installatie, kunnen in beginsel profiteren van de verbeterde geluidsmogelijkheden zonder uitsluitend voor televisieontvangst een extra mediabox te hoeven aanschaffen.

Daarbij is wel een belangrijke nuance nodig: het ontbreken van een mediabox betekent niet dat iedere installatie automatisch geschikt is voor Dolby Digital 5.1. De volledige keten moet compatibel zijn. Dat geldt voor de NLZIET-app, het afspeelapparaat, de verbinding met de geluidsinstallatie en de audioapparatuur zelf.

Afhankelijk van de opstelling kan het geluid bijvoorbeeld rechtstreeks via HDMI naar een receiver worden gestuurd of via een compatibele televisie en een HDMI-eARC- of ARC-verbinding naar een soundbar worden doorgestuurd. Niet iedere combinatie ondersteunt dezelfde audioformaten of geeft het geluid op dezelfde manier door. Wie geen surround sound hoort, doet er daarom goed aan de audio-instellingen van zowel de app als de televisie en geluidsinstallatie te controleren.

Brede apparaatondersteuning is een tweede belangrijk voordeel

Naast de geluidskwaliteit speelt ook de beschikbaarheid van de app een rol in de concurrentiestrijd. NLZIET is bedoeld voor gebruik op verschillende soorten apparaten, waaronder ondersteunde smart-tv’s, streamingapparaten, mobiele apparaten en computers. Daardoor kunnen gebruikers zelf bepalen hoe ze televisie willen kijken.

Bij concurrerende diensten kan de beschikbaarheid verschillen per besturingssysteem en fabrikant. Een app die wel op de ene smart-tv beschikbaar is, hoeft niet automatisch op een televisie van een ander merk of een ouder model te werken. Ook kunnen bepaalde toepassingen alleen beschikbaar zijn via een streamingstick, mediabox of ander extern apparaat.

NLZIET kan zich daarmee aantrekkelijk positioneren voor mensen die liever één rechtstreeks toegankelijke app gebruiken dan afhankelijk te zijn van een specifieke tv-ontvanger. Dat geldt vooral voor huishoudens die meerdere televisies gebruiken of regelmatig tussen verschillende apparaten wisselen.

Toch moet ook hier voorzichtig worden vergeleken. De beschikbaarheid van apps verandert regelmatig en hangt onder meer af van de softwareversie, het besturingssysteem en de ondersteuning door de fabrikant. Het is daarom niet vanzelfsprekend dat NLZIET op ieder apparaat beschikbaar is of dat de volledige functionaliteit overal identiek is.

Bovendien betekent de aanwezigheid van een app niet automatisch dat alle functies op elk platform beschikbaar zijn. De introductie van Dolby Digital 5.1 kan bijvoorbeeld afhankelijk zijn van het gebruikte apparaat en de versie van de applicatie.

Wat betekent dit voor de Nederlandse televisiekijker?

De nieuwe functie past in een bredere ontwikkeling waarbij televisiekijken steeds minder afhankelijk wordt van een traditioneel televisieabonnement met een afzonderlijke ontvanger. Streamingdiensten proberen het gemak van online kijken te combineren met functies die voorheen vooral met uitgebreidere televisieapparatuur werden geassocieerd.

Voor consumenten kan dat verschillende voordelen opleveren. Ze hebben mogelijk minder apparatuur nodig, kunnen gebruikmaken van de apps die bij hun kijkgedrag passen en hoeven niet altijd vast te zitten aan één specifieke manier van televisieontvangst.

Tegelijkertijd blijft de keuze voor een televisiedienst afhankelijk van meer dan alleen het geluid. Voor sommige kijkers zijn de beschikbaarheid van livezenders, de mogelijkheid om programma’s terug te kijken en de kwaliteit van de elektronische programmagids doorslaggevend. Anderen hechten meer waarde aan beeldkwaliteit, gebruiksgemak, gelijktijdige streams, opnamemogelijkheden of de prijs van het abonnement.

Ook de internetverbinding blijft een belangrijke factor. Bij televisiekijken via internet is een stabiele verbinding noodzakelijk om storingen en onderbrekingen te beperken. Een betere audiotechniek verandert daar niets aan.

Is NLZIET nu beter dan KPN en Ziggo?

Met de introductie van Dolby Digital 5.1 zet NLZIET een interessante stap vooruit. De dienst combineert live televisie en terugkijken met een uitgebreidere geluidsoptie, zonder dat gebruikers daarvoor noodzakelijk een aparte televisieontvanger nodig hebben. Vooral voor mensen die al een geschikte soundbar of homecinema-installatie bezitten, kan dat een welkome verbetering zijn.

Toch maakt één nieuwe functie NLZIET niet automatisch op alle onderdelen beter dan KPN of Ziggo. De providers kunnen verschillen in zenderaanbod, beeldkwaliteit, opnamefuncties, apparaatondersteuning en de mogelijkheden van hun mediaboxen. De relevante vergelijking is daarom niet alleen welke dienst Dolby Digital 5.1 ondersteunt, maar ook op welke apparaten dat werkt en welke andere functies gebruikers belangrijk vinden.

Voor wie vooral via een smart-tv of streamingapparaat kijkt en zo min mogelijk extra apparatuur wil gebruiken, kan NLZIET door deze uitbreiding een aantrekkelijker alternatief worden. Voor wie afhankelijk is van specifieke providerfuncties of een uitgebreid televisieplatform, kan een traditionele aanbieder nog steeds voordelen bieden.

Door: Drifter

Waarom ongecontroleerd AI-gebruik een groeiend risico vormt voor organisaties en hoe bedrijven dit effectief kunnen aanpakken

Inleiding: van onschuldige chatbot naar autonome digitale medewerker

Het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) binnen organisaties ontwikkelt zich razendsnel. Werknemers gebruiken AI om teksten te schrijven, e-mails op te stellen, documenten samen te vatten, software te ontwikkelen, gegevens te analyseren en bedrijfsprocessen te automatiseren. Daarmee kan AI de productiviteit verhogen, routinematig werk verminderen en medewerkers helpen om sneller en beter onderbouwde beslissingen te nemen.

Tegelijkertijd ontstaat een steeds groter probleem: schaduw-AI.

Met schaduw-AI wordt het gebruik van AI-toepassingen, AI-diensten en AI-agenten bedoeld die werknemers inzetten zonder dat deze door hun organisatie zijn goedgekeurd, beoordeeld of onder beheer zijn gebracht. Het kan gaan om een gratis chatbot, een persoonlijke account bij een commerciële AI-aanbieder, een browserextensie, een AI-functie in een softwarepakket of een autonome digitale assistent die toegang krijgt tot bestanden, e-mail, websites en andere systemen.

Dit verschijnsel is niet geheel nieuw. Organisaties hadden eerder al te maken met schaduw-IT, waarbij medewerkers bijvoorbeeld privé-e-mail, niet-goedgekeurde cloudopslag of eigen software gebruikten om hun werk gemakkelijker te maken.

AI geeft dit probleem echter een nieuwe dimensie.

Waar een traditionele chatbot voornamelijk reageerde op vragen en opdrachten, kan een moderne AI-agent ook zelfstandig meerdere stappen uitvoeren. Afhankelijk van de configuratie kan zo'n agent websites bezoeken, bestanden lezen en aanpassen, code uitvoeren, informatie uit verschillende systemen combineren en acties ondernemen via gekoppelde applicaties.

Daardoor verschuift het risico van het ongecontroleerd delen van informatie naar het mogelijk ongecontroleerd uitvoeren van handelingen.

Een werknemer die vertrouwelijke informatie in een niet-goedgekeurde AI-dienst plakt, kan bijvoorbeeld bedrijfsgeheimen blootstellen. Een werknemer die een AI-agent toegang geeft tot interne systemen, kan daarnaast onbedoeld toestaan dat de agent gegevens wijzigt, bestanden verwijdert, berichten verstuurt of handelingen uitvoert waarvoor de werknemer zelf onvoldoende heeft nagedacht over de gevolgen.

Dat betekent niet dat iedere AI-agent gevaarlijk is of dat AI standaard zelfstandig cyberaanvallen uitvoert. Het risico ontstaat vooral wanneer krachtige mogelijkheden worden gecombineerd met onvoldoende toegangsbeperkingen, gebrekkige controle, onduidelijke opdrachten en een gebrek aan menselijk toezicht.

De centrale uitdaging voor organisaties is daarom niet om AI-gebruik volledig uit te bannen, maar om nuttig AI-gebruik mogelijk te maken binnen duidelijke, controleerbare en afdwingbare veiligheidsgrenzen.

Daarvoor zijn vier maatregelen nodig die elkaar versterken:

1. Begrijp waarvoor werknemers AI willen gebruiken en bied veilige alternatieven.
2. Detecteer, beperk en controleer ongeautoriseerd AI-gebruik met technische beveiligingsmaatregelen.
3. Leid medewerkers op in verantwoord AI-gebruik en maak de risico's concreet.
4. Stel duidelijke regels vast en houd medewerkers proportioneel en consequent verantwoordelijk voor overtredingen.

Geen van deze maatregelen is op zichzelf voldoende. Een organisatie die alleen websites blokkeert, zal werknemers mogelijk naar andere hulpmiddelen zien uitwijken. Een organisatie die alleen trainingen organiseert, kan niet voorkomen dat vertrouwelijke informatie technisch gezien naar een onveilige dienst wordt verstuurd. En een organisatie die wel beleid opstelt maar dit niet handhaaft, loopt het risico dat de regels in de praktijk weinig betekenis hebben.

De kracht zit in de combinatie.

1. Wat is schaduw-AI precies?

Dat kan bewust gebeuren, bijvoorbeeld omdat een medewerker een verbod negeert. Het kan echter ook onbewust of uit praktische noodzaak ontstaan.

Een medewerker kan bijvoorbeeld:

• Een gratis chatbot gebruiken om een zakelijke e-mail te herschrijven.
• Een persoonlijke AI-account inzetten om een intern rapport samen te vatten.
• Broncode uploaden naar een AI-assistent om een programmeerfout op te lossen.
• Een AI-dienst vragen om contracten, offertes of juridische documenten te analyseren.
• Een browserextensie installeren die webpagina's automatisch verwerkt.
• Een AI-agent toegang geven tot de agenda, mailbox of bedrijfsbestanden.
• Een niet-goedgekeurde AI-koppeling gebruiken om gegevens uit meerdere bedrijfssystemen samen te voegen.
• Een AI-tool gebruiken die al in een andere applicatie is geïntegreerd, zonder te weten welke gegevens worden verwerkt of met welke externe partijen deze worden gedeeld.

Niet iedere persoonlijke AI-account is automatisch onveilig. Evenmin is iedere AI-dienst die niet centraal is goedgekeurd per definitie kwaadaardig. Het probleem is dat de organisatie vaak onvoldoende zicht heeft op de manier waarop gegevens worden verwerkt, welke bevoegdheden de toepassing heeft en welke afspraken met de aanbieder gelden.

Een zakelijke AI-omgeving kan bijvoorbeeld beschikken over contractuele afspraken over gegevensbescherming, beheermogelijkheden, toegangscontrole en beperkingen op het gebruik van bedrijfsgegevens. Bij een persoonlijke account kunnen zulke waarborgen ontbreken, anders zijn geregeld of niet aansluiten bij het beleid van de werkgever.

Het belangrijkste onderscheid is daarom niet uitsluitend tussen gratis en betaald, of tussen bekend en onbekend, maar tussen gecontroleerd en ongecontroleerd gebruik.

Waarom werknemers toch voor schaduw-AI kiezen

Medewerkers gebruiken ongeautoriseerde AI meestal niet uitsluitend omdat zij beveiligingsregels willen overtreden. Vaak proberen zij hun werk sneller, eenvoudiger of beter uit te voeren.

Daar kunnen verschillende redenen voor zijn:

• De organisatie heeft nog geen geschikte AI-oplossing beschikbaar.
• De goedgekeurde oplossing is te beperkt of werkt onvoldoende goed.
• Het aanvragen van toestemming duurt te lang.
• Medewerkers weten niet welke toepassingen zijn toegestaan.
• Een persoonlijke AI-assistent kent hun voorkeuren, eerdere opdrachten en werkwijze.
• De medewerker heeft al een uitgebreide persoonlijke werkgeschiedenis in een bepaalde AI-dienst opgebouwd.
• De AI-functie is automatisch beschikbaar in een browser, telefoon of andere zakelijke applicatie.
• De medewerker onderschat de gevolgen van het delen van bedrijfsgegevens.
• Er bestaat onduidelijkheid over wie verantwoordelijk is voor de beoordeling en goedkeuring van AI-toepassingen.

Deze oorzaken zijn belangrijk. Als een organisatie alleen verboden oplegt zonder de praktische behoeften van medewerkers te begrijpen, blijft de onderliggende vraag bestaan.

Een effectief beleid begint daarom met een eenvoudige vraag: welk probleem probeert de medewerker met deze AI-toepassing op te lossen?

Pas als die vraag wordt beantwoord, kan de organisatie een veilig en bruikbaar alternatief aanbieden.

2. Waarom autonome AI-agenten het risico vergroten

Dit wordt vaak aangeduid als agentische AI of autonome AI.

Een AI-agent kan bijvoorbeeld de opdracht krijgen om een afspraak te regelen. Afhankelijk van zijn mogelijkheden kan hij vervolgens een website openen, beschikbare tijdstippen zoeken, een formulier invullen en een reservering proberen te maken.

Bij zakelijke toepassingen kunnen vergelijkbare agents bijvoorbeeld:

• Leads verzamelen en verkoopkansen onderzoeken.
• E-mails voorbereiden of versturen.
• Klantgegevens uit een CRM-systeem ophalen.
• Rapportages samenstellen.
• Software testen en aanpassen.
• Documenten verwerken en verplaatsen.
• Vergaderingen plannen.
• Informatie uit interne kennisbanken combineren.
• Werkprocessen starten via gekoppelde applicaties.

Dat kan aanzienlijke voordelen opleveren. Maar het betekent ook dat een fout niet langer beperkt hoeft te blijven tot een verkeerd antwoord in een chatvenster.

Van verkeerde informatie naar ongewenste handelingen

Bij een gewone chatbot kan een foutief antwoord al schadelijk zijn. Een medewerker kan bijvoorbeeld een onjuiste juridische interpretatie overnemen of een verkeerde technische oplossing toepassen.

Bij een agent kan daar een tweede probleem bijkomen: het systeem kan proberen om zijn interpretatie van de opdracht daadwerkelijk uit te voeren.

Stel dat een medewerker een AI-agent vraagt om een potentiële klant te onderzoeken en een verkoopafspraak te regelen. De agent heeft toegang tot een browser, e-mail en verschillende websites.

Een slecht begrensde agent kan tijdens het uitvoeren van de opdracht op onbetrouwbare instructies stuiten, onbedoeld ongeoorloofde handelingen proberen uit te voeren of informatie gebruiken op een manier die de medewerker niet heeft bedoeld.

Een agent kan bijvoorbeeld worden misleid door tekst op een website die probeert zijn gedrag te beïnvloeden. Dit soort risico's hangt samen met onder meer promptinjectie: instructies die via externe inhoud proberen de oorspronkelijke opdracht of veiligheidsregels van een AI-systeem te doorkruisen.

Wanneer de agent onvoldoende is afgeschermd, kan dit leiden tot ongewenste toegang tot gegevens, ongeoorloofde wijzigingen of acties die buiten de bedoeling van de gebruiker vallen.

Het is belangrijk om daarbij onderscheid te maken tussen een poging en een geslaagde aanval. Of een agent daadwerkelijk een systeem kan binnendringen of gegevens kan wijzigen, hangt af van zijn bevoegdheden, de beveiliging van het doelsysteem, de beschikbare hulpmiddelen en de aanwezige controles.

Een illustratief voorbeeld

Een gebruiker vraagt een AI-agent om hem in te schrijven voor een sportles. De agent probeert de benodigde stappen zelfstandig te doorlopen, maar interpreteert een onderdeel van het reserveringssysteem verkeerd. In het slechtste geval kan hij daardoor een bestaande reservering wijzigen of verwijderen.

Een incident van deze aard werd in Australië beschreven in verband met een AI-assistent die een gebruiker hielp bij het inschrijven voor een sportles.

Het voorbeeld illustreert een fundamenteel probleem: de gebruiker hoeft niet expliciet te vragen om schade te veroorzaken. Een ongewenste actie kan ook ontstaan doordat de agent een opdracht verkeerd interpreteert, te ruime bevoegdheden heeft of onvoldoende controleert of een handeling is toegestaan.

In een zakelijke omgeving kan een vergelijkbare fout ernstiger gevolgen hebben.

Denk aan een agent die een verkoopproces probeert te versnellen, een klantendatabase bijwerkt, een contract aanpast of een externe website bezoekt. Als het systeem de opdracht verkeerd interpreteert of onvoldoende wordt begrensd, kunnen bedrijfsgegevens worden blootgesteld of kunnen externe partijen worden benadeeld.

De belangrijkste beveiligingsprincipes voor AI-agenten

Organisaties moeten daarom niet alleen beoordelen welke informatie een AI-model mag zien, maar ook wat het systeem met die informatie mag doen.

Daarbij zijn de volgende maatregelen essentieel:

• Minimale bevoegdheden: geef een agent uitsluitend toegang tot de gegevens en functies die noodzakelijk zijn voor zijn specifieke taak.
• Scheiding van omgevingen: voorkom dat experimentele agents direct toegang krijgen tot productieomgevingen of gevoelige systemen.
• Menselijke goedkeuring: vereis expliciete toestemming voor belangrijke externe handelingen, zoals betalingen, definitieve contractwijzigingen, het verwijderen van gegevens of het versturen van gevoelige informatie.
• Beperkte looptijd en reikwijdte: zorg ervoor dat toegangsrechten niet onnodig lang of breed geldig blijven.
• Controleerbare logging: leg vast welke opdrachten, gegevensbronnen en acties zijn gebruikt, voor zover dit rechtmatig en proportioneel is.
• Beveiliging van koppelingen: controleer de toegang van agents tot API's, bestanden, e-mail, agenda's en andere bedrijfsapplicaties.
• Veilige foutafhandeling: zorg dat twijfel, conflicterende instructies of onverwachte situaties leiden tot stoppen of escaleren in plaats van onbeperkt doorgaan.

De kern is eenvoudig: een AI-agent mag niet automatisch alles kunnen wat technisch mogelijk is.

3. De omvang van het probleem

In rapportages over AI-gebruik op de werkvloer wordt een aanzienlijk gebruik van persoonlijke AI-accounts op zakelijke apparaten beschreven. Ook onderzoek naar AI-sessies wijst erop dat persoonlijke accounts geregeld voor zakelijke werkzaamheden worden gebruikt.

Daarnaast zijn er meldingen van organisaties waarin medewerkers bedrijfsinformatie invoeren in AI-diensten die buiten de goedgekeurde werkomgeving vallen. Het kan daarbij gaan om broncode, financiële prognoses, contracten, juridische documenten of informatie over fusies en overnames.

Deze voorbeelden laten zien waarom schaduw-AI niet uitsluitend een theoretisch risico is.

De precieze omvang verschilt echter per onderzoek, organisatie, sector en meetmethode. Cijfers over het gebruik van persoonlijke accounts mogen bijvoorbeeld niet zonder meer worden gelijkgesteld aan het aantal datalekken. Evenmin betekent het feit dat een medewerker een buitenlandse AI-dienst gebruikt automatisch dat bedrijfsinformatie daadwerkelijk wordt misbruikt.

De relevante vraag is welke gegevens worden verwerkt, onder welke voorwaarden dat gebeurt en welke beveiligingsmaatregelen van toepassing zijn.

Welke risico's lopen organisaties?

1. Vertrouwelijkheidsrisico's

Medewerkers kunnen informatie invoeren die niet met externe partijen gedeeld mag worden. Denk aan klantgegevens, persoonsgegevens, interne strategieën, broncode, bedrijfsgeheimen of niet-openbare financiële informatie.

Afhankelijk van de aanbieder en de gebruikte dienst kunnen gegevens worden opgeslagen, verwerkt door onderaannemers, gebruikt voor kwaliteitsverbetering of onderworpen zijn aan andere contractuele voorwaarden. De precieze voorwaarden verschillen per product en accounttype en moeten afzonderlijk worden gecontroleerd.

2. Privacyrisico's

Wanneer persoonsgegevens in een AI-systeem worden ingevoerd, moet de organisatie beoordelen of de verwerking rechtmatig is en of de vereiste waarborgen aanwezig zijn.

Ook het invoeren van gegevens over collega's, sollicitanten, klanten of patiënten kan problematisch zijn, zelfs wanneer de medewerker de informatie uitsluitend wil samenvatten of analyseren.

3. Cyberbeveiligingsrisico's

Een AI-agent kan, afhankelijk van zijn rechten en configuratie, handelingen uitvoeren die de bestaande beveiligingsmaatregelen omzeilen of onbedoeld verzwakken. Denk aan het verwerken van onbetrouwbare instructies, het misbruiken van toegangsrechten of het uitvoeren van ongewenste acties via gekoppelde systemen.

4. Integriteitsrisico's

AI kan fouten maken, verkeerde aannames doen of onjuiste informatie produceren. Wanneer de uitvoer automatisch in bedrijfsprocessen wordt verwerkt, kunnen fouten zich snel verspreiden.

5. Juridische en contractuele risico's

Ongeautoriseerd AI-gebruik kan in strijd zijn met interne beleidsregels, contractuele geheimhoudingsverplichtingen, licentievoorwaarden of toepasselijke privacy- en beveiligingsregels.

6. Financiële en operationele risico's

Een onbedoelde wijziging, een verkeerd verzonden bericht, een ongeoorloofde transactie of een foutieve rapportage kan leiden tot herstelkosten, productiviteitsverlies, reputatieschade en verstoring van bedrijfsprocessen.

7. Risico's voor klanten en externe partijen

Wanneer een AI-agent namens een medewerker handelt, kunnen de gevolgen buiten de organisatie terechtkomen. Klanten, leveranciers of andere organisaties kunnen worden geraakt door onjuiste of ongeoorloofde handelingen.

Daarom moet AI-beveiliging verder kijken dan de vraag of gegevens een organisatie verlaten. Ook het gedrag van AI-systemen binnen en buiten de organisatie verdient aandacht.

De vier maatregelen om schaduw-AI effectief te beheersen

Maatregel 1. Begrijp de behoeften van werknemers en bied veilige alternatieven

Als werknemers massaal ongeautoriseerde toepassingen gebruiken, kan dat erop wijzen dat de organisatie onvoldoende aansluit bij hun behoeften.

Het is bijvoorbeeld weinig effectief om een medewerker te verbieden een AI-assistent te gebruiken voor programmeerwerk als er geen bruikbaar alternatief beschikbaar is. Hetzelfde geldt voor medewerkers die grote documenten moeten analyseren, klantcommunicatie willen verbeteren of gegevens uit verschillende systemen willen combineren.

Een goed beleid begint daarom met het in kaart brengen van concrete gebruikssituaties.

Breng het daadwerkelijke gebruik in kaart

Onderzoek welke taken medewerkers met AI willen uitvoeren en welke toepassingen zij daarvoor gebruiken.

Denk aan:

• Het schrijven en herschrijven van teksten.
• Het samenvatten van documenten.
• Het vertalen van zakelijke communicatie.
• Het analyseren van spreadsheets.
• Het ontwikkelen en controleren van software.
• Het voorbereiden van presentaties.
• Het beantwoorden van interne vragen.
• Het onderzoeken van marktontwikkelingen.
• Het automatiseren van repetitieve werkzaamheden.
• Het verwerken van informatie uit CRM-systemen, agenda's en interne kennisbanken.

Maak vervolgens onderscheid tussen toepassingen met een laag risico en toepassingen waarvoor aanvullende beveiligingsmaatregelen nodig zijn.

Een AI-tool gebruiken om een openbare tekst te herschrijven, brengt doorgaans andere risico's met zich mee dan het uploaden van een vertrouwelijk overnamedossier of het geven van toegang tot een klantendatabase.

Maak goedgekeurde AI aantrekkelijk

Een goedgekeurde toepassing moet niet alleen veilig zijn, maar ook daadwerkelijk bruikbaar.

Daarvoor zijn onder meer de volgende eigenschappen belangrijk:

• Eenvoudige toegang via de bestaande bedrijfsidentiteit.
• Duidelijke gebruiksvoorwaarden.
• Geschikte modellen voor verschillende werkzaamheden.
• Een goede gebruikservaring.
• Voldoende capaciteit en snelheid.
• Integratie met de systemen die medewerkers nodig hebben.
• Ondersteuning voor relevante bestandstypen en werkprocessen.
• Duidelijke instructies over welke gegevens wel en niet mogen worden ingevoerd.
• Een laagdrempelige manier om nieuwe AI-toepassingen aan te vragen.

Single sign-on (SSO) kan bijvoorbeeld worden gebruikt om medewerkers via hun zakelijke account toegang te geven tot goedgekeurde toepassingen. Centrale identiteitscontrole maakt het bovendien eenvoudiger om accounts te beheren en toegangsrechten in te trekken wanneer iemand uit dienst gaat of van functie verandert.

Ook kan het zinvol zijn om meerdere goedgekeurde AI-modellen beschikbaar te stellen. Verschillende modellen kunnen immers beter presteren bij uiteenlopende taken.

Een medewerker die kan kiezen tussen een model voor programmeerwerk, een model voor documentanalyse en een model voor algemene ondersteuning, heeft minder reden om zelf op zoek te gaan naar niet-goedgekeurde alternatieven.

Bouw een centrale, veilige AI-omgeving

Sommige organisaties kiezen ervoor om een centrale AI-omgeving te ontwikkelen waarin meerdere goedgekeurde modellen beschikbaar zijn.

Zo'n omgeving kan fungeren als een gecontroleerde toegangspoort tussen medewerkers en AI-diensten. De organisatie kan daarin onder meer authenticatie, toegangsrechten, gegevensclassificatie, logging, modelkeuze en beveiligingsregels beheren.

Ook kan de omgeving verbinding maken met interne systemen, zoals e-mail, agenda's, documentopslag, klantrelatiebeheer en kennisbanken.

Daarbij is een belangrijk onderscheid nodig: een private cloudomgeving of een eigen AI-portaal garandeert niet automatisch dat gegevens veilig zijn. De werkelijke bescherming hangt af van de architectuur, configuratie, toegangsrechten, gegevensstromen, contractuele afspraken en het beheer van de omgeving.

Een organisatie moet daarom expliciet controleren welke gegevens naar welke modellen worden verstuurd, waar ze worden verwerkt, hoe lang ze worden bewaard en welke partijen toegang kunnen krijgen.

Maak overstappen gemakkelijker

Medewerkers kunnen gehecht raken aan hun persoonlijke AI-assistent. Die kent mogelijk hun voorkeuren, eerdere opdrachten en veelgebruikte formats.

Alleen zeggen dat zij voortaan een andere toepassing moeten gebruiken, kan daarom op weerstand stuiten.

Organisaties kunnen deze overgang vergemakkelijken door goedgekeurde prompts, sjablonen, kennisbanken en werkprocessen beschikbaar te stellen. Waar technisch en juridisch verantwoord kan ook worden onderzocht of gebruikers hun niet-gevoelige voorkeuren of werkwijzen veilig kunnen overzetten.

Het importeren van volledige chatgeschiedenissen vraagt extra voorzichtigheid, omdat daarin persoonsgegevens, vertrouwelijke informatie en gegevens van derden kunnen staan. Een dergelijke migratie mag dus niet automatisch worden uitgevoerd zonder controle op inhoud, doel en bevoegdheid.

Praktisch uitgangspunt: maak de veilige route zo eenvoudig en functioneel dat medewerkers deze uit eigen beweging willen gebruiken.

Maatregel 2. Gebruik technische beveiliging om AI-gebruik te detecteren en te begrenzen

Het is daarom niet realistisch om uitsluitend te vertrouwen op een lijst met verboden websites.

Organisaties hebben technische maatregelen nodig die inzicht geven in AI-gebruik en die kunnen voorkomen dat gevoelige informatie op ongewenste plaatsen terechtkomt.

A. Breng AI-gebruik in kaart

Een organisatie moet eerst begrijpen welke AI-diensten daadwerkelijk worden gebruikt.

Daarvoor kunnen verschillende bronnen worden gecombineerd:

• Netwerk- en DNS-logs.
• Webproxygegevens.
• Endpointbeveiliging.
• Beheerde browserinstellingen.
• Cloud Access Security Broker-oplossingen.
• Identity- en toegangslogs.
• Inventarisaties van geïnstalleerde software en browserextensies.
• Data Loss Prevention-systemen.
• Logs van goedgekeurde AI-platforms en applicatiekoppelingen.

Deze bronnen kunnen helpen om ongeautoriseerde toepassingen te identificeren en patronen in het gebruik zichtbaar te maken.

Daarbij geldt dat niet iedere verbinding met een AI-dienst automatisch een beveiligingsincident is. Een medewerker kan bijvoorbeeld een openbare AI-tool bezoeken zonder vertrouwelijke gegevens te delen.

Monitoring moet daarom worden ingericht op basis van een duidelijk beveiligingsdoel, met passende waarborgen voor privacy en proportionaliteit.

B. Gebruik Data Loss Prevention

Data Loss Prevention (DLP) is technologie waarmee organisaties kunnen detecteren en beperken dat gevoelige gegevens op ongewenste plaatsen terechtkomen.

DLP kan bijvoorbeeld worden ingesteld om te waarschuwen wanneer een medewerker bepaalde gegevens probeert te kopiëren of te uploaden naar een externe toepassing.

Afhankelijk van de oplossing kan het systeem werken met:

• Herkenning van persoonsgegevens.
• Detectie van financiële gegevens.
• Herkenning van vertrouwelijke documentlabels.
• Identificatie van broncode of bepaalde bestandstypen.
• Patronen die wijzen op het delen van geheimen, sleutels of toegangstokens.
• Regels voor het uploaden, kopiëren, plakken of versturen van gegevens.

Een organisatie kan vervolgens verschillende acties instellen.

Een laagrisicohandeling kan bijvoorbeeld worden toegestaan. Bij een twijfelachtige handeling kan een waarschuwing verschijnen. Bij het delen van strikt vertrouwelijke gegevens kan de overdracht worden geblokkeerd en kan een melding naar het beveiligingsteam worden gestuurd.

Een effectieve inrichting maakt onderscheid tussen verschillende gegevensklassen en risiconiveaus. Een systeem dat alle AI-activiteiten op dezelfde manier behandelt, kan onnodige hinder veroorzaken en medewerkers ertoe aanzetten om beveiligingsmaatregelen te omzeilen.

DLP is bovendien geen volledige oplossing. Het systeem kan context missen, gegevens verkeerd classificeren of onvoldoende zicht hebben op versleutelde of indirecte gegevensstromen. Daarom zijn testen, onderhoud en aanvullende controles noodzakelijk.

C. Beperk toegang tot niet-goedgekeurde AI-diensten

Wanneer een AI-dienst niet voldoet aan de beveiligingseisen van de organisatie, kan het nodig zijn om toegang te beperken.

Dat kan bijvoorbeeld gebeuren via webfilters, proxy's, endpointbeleid of centrale identiteits- en toegangscontrole.

Een organisatie kan daarbij werken met:

• Een lijst van goedgekeurde AI-toepassingen.
• Een lijst van verboden of hoogrisicodiensten.
• Een procedure voor het beoordelen van nieuwe toepassingen.
• Extra beperkingen voor apparaten die met gevoelige bedrijfsgegevens werken.
• Beveiligingsregels voor persoonlijke accounts op zakelijke apparaten.
• Beperkingen op het installeren van ongeautoriseerde AI-agenten.
• Blokkades voor risicovolle browserextensies en ongecontroleerde softwarekoppelingen.

Een organisatie kan bijvoorbeeld besluiten een specifieke AI-dienst te blokkeren wanneer de voorwaarden voor gegevensverwerking niet aansluiten bij het interne beleid.

Zo'n beslissing moet echter gebaseerd zijn op een beoordeling van het daadwerkelijke risico, niet uitsluitend op het land van herkomst van een aanbieder.

Relevante criteria zijn onder meer de verwerking van gegevens, contractuele afspraken, mogelijkheden voor beheer, beveiligingsmaatregelen, wettelijke verplichtingen en de aard van de informatie die wordt verwerkt.

D. Beheers de bevoegdheden van AI-agenten

Bij autonome AI is het blokkeren van websites slechts een deel van de oplossing.

Een agent kan immers ook werken via toegestane diensten, lokale software of gekoppelde bedrijfsapplicaties.

Daarom moeten organisaties ook controleren welke handelingen agents kunnen uitvoeren.

Belangrijke maatregelen zijn:

• Geen brede beheerdersrechten voor AI-agenten.
• Aparte accounts of identiteiten voor agentische processen.
• Beperkte toegang tot bestanden en applicaties.
• Afgeschermde omgevingen voor experimenten.
• Goedkeuring voor risicovolle wijzigingen.
• Controle op het versturen van externe berichten.
• Beperkingen op het uitvoeren van code.
• Beveiligde opslag van API-sleutels en andere geheimen.
• Intrekbare toegangsrechten.
• Logging en controle van acties.
• Mogelijkheden om een agent onmiddellijk te stoppen.

Ook moeten organisaties nagaan welke indirecte toegang een agent krijgt. Een agent kan bijvoorbeeld zelf geen beheerdersrechten hebben, maar wel via een gekoppelde applicatie gegevens kunnen wijzigen of verwijderen.

E. Behandel koppelingen als volwaardige beveiligingsgrenzen

Model Context Protocol (MCP) en vergelijkbare integratietechnieken maken het mogelijk om AI-systemen te verbinden met externe hulpmiddelen, gegevensbronnen en bedrijfsapplicaties.

Dat kan AI aanzienlijk nuttiger maken. Een assistent kan bijvoorbeeld informatie uit een documentbibliotheek ophalen of een agenda raadplegen zonder dat de medewerker alles handmatig hoeft te kopiëren.

Maar iedere koppeling kan ook een toegangspunt vormen.

Organisaties moeten daarom beoordelen:

• Welke gegevens de koppeling beschikbaar maakt.
• Welke acties de AI via de koppeling kan uitvoeren.
• Of de gebruiker en de agent afzonderlijk worden geïdentificeerd.
• Of alleen de noodzakelijke rechten worden toegekend.
• Of gegevens naar andere systemen worden doorgestuurd.
• Of acties achteraf controleerbaar zijn.
• Of de koppeling kwetsbaar is voor misbruik of promptinjectie.
• Hoe toegang wordt ingetrokken wanneer de koppeling niet langer nodig is.

Een AI-agent die uitsluitend documenten mag lezen, vormt doorgaans een ander risico dan een agent die documenten kan lezen, aanpassen, verwijderen en extern verzenden.

Praktisch uitgangspunt: beveilig niet alleen het AI-model, maar de volledige keten van gebruiker, model, gegevens, koppelingen en uitvoerbare acties.

Maatregel 3. Leer medewerkers verantwoord omgaan met AI

Medewerkers blijven een belangrijke schakel, omdat zij bepalen welke opdrachten worden gegeven, welke gegevens worden gedeeld en welke resultaten worden gebruikt.

Daarom moet AI-geletterdheid een vast onderdeel worden van het beveiligingsbeleid.

Een effectieve training gaat verder dan een algemene waarschuwing om geen vertrouwelijke informatie te delen. Medewerkers moeten begrijpen welke risico's zich in hun dagelijkse werkzaamheden kunnen voordoen en hoe zij daar praktisch mee omgaan.

A. Maak duidelijk welke informatie niet mag worden gedeeld

Medewerkers moeten weten welke gegevens in welke AI-omgeving mogen worden verwerkt.

Een bruikbare indeling kan bijvoorbeeld bestaan uit drie categorieën.

Openbare informatie

Informatie die al publiek beschikbaar is en waarvan het gebruik geen bijzondere beperkingen kent. Ook hierbij moet rekening worden gehouden met auteursrechten, licentievoorwaarden en de voorwaarden van de gebruikte dienst.

Interne informatie

Informatie die binnen de organisatie mag worden gedeeld, maar niet automatisch met iedere externe partij. Denk aan interne werkinstructies, niet-openbare procedures of interne rapportages.

Het gebruik van dergelijke gegevens kan alleen worden toegestaan als de betreffende AI-omgeving daarvoor is goedgekeurd.

Vertrouwelijke of strikt vertrouwelijke informatie

Denk aan persoonsgegevens, klantdossiers, medische informatie, wachtwoorden, toegangssleutels, broncode, juridische adviezen, contracten, financiële prognoses en bedrijfsgeheimen.

Voor deze categorie moet duidelijk zijn welke specifieke systemen zijn toegestaan en welke aanvullende maatregelen vereist zijn.

De classificatie moet aansluiten bij de bestaande regels van de organisatie en bij toepasselijke wettelijke verplichtingen.

B. Leer medewerkers de beperkingen van AI herkennen

AI-systemen kunnen overtuigend klinkende maar onjuiste antwoorden produceren. Ze kunnen informatie verzinnen, relevante uitzonderingen missen of verouderde gegevens gebruiken.

Medewerkers moeten daarom leren om belangrijke uitvoer te controleren, vooral wanneer die invloed heeft op:

• Financiële beslissingen.
• Juridische documenten.
• Klantcommunicatie.
• Beveiligingsmaatregelen.
• Software die in productie wordt gebruikt.
• Personeelsbeslissingen.
• Gevoelige persoonsgegevens.
• Contractuele verplichtingen.

Een AI-antwoord is niet automatisch juist omdat het professioneel klinkt. Evenmin betekent een verwijzing in een AI-antwoord dat de onderliggende informatie daadwerkelijk bestaat of correct is weergegeven.

Bij belangrijke beslissingen moet de gebruiker de relevante gegevens controleren en waar nodig een bevoegde deskundige inschakelen.

C. Leg uit waarom AI-agenten extra toezicht nodig hebben

Medewerkers moeten begrijpen dat een AI-agent niet alleen informatie kan genereren, maar mogelijk ook acties uitvoert.

Daarom is het belangrijk om vóór gebruik te controleren:

• Welke systemen de agent kan benaderen.
• Welke bestanden hij kan lezen of wijzigen.
• Of hij berichten kan versturen.
• Of hij externe websites kan bedienen.
• Of hij transacties kan starten.
• Of hij bevoegd is om gegevens te verwijderen.
• Welke acties vooraf menselijke goedkeuring vereisen.

Een medewerker moet ook weten dat een agent onbetrouwbare instructies kan tegenkomen in documenten, websites of e-mails. Die inhoud mag niet zonder meer worden beschouwd als een betrouwbare opdracht.

Bij twijfel moet de agent worden gestopt en moet de gebruiker de situatie laten beoordelen.

D. Geef medewerkers concrete voorbeelden

Praktische scenario's zijn vaak effectiever dan abstracte regels.

Voorbeelden zijn:

Scenario 1: een e-mail herschrijven

Een medewerker wil een klantmail professioneler formuleren. Dit kan mogelijk met een goedgekeurde AI-dienst, mits de gebruikte gegevens binnen het toegestane beleid vallen.

Scenario 2: een contract samenvatten

Een medewerker uploadt een volledig contract naar een persoonlijke chatbot. Dit kan vertrouwelijke informatie blootstellen en is niet toegestaan wanneer de dienst daarvoor niet is goedgekeurd.

Scenario 3: programmeercode laten controleren

Een ontwikkelaar wil een fout oplossen en plakt broncode in een openbare AI-tool. De code kan bedrijfsgeheimen, authenticatiegegevens of beveiligingsinformatie bevatten. De medewerker moet daarom een goedgekeurde ontwikkelomgeving gebruiken en geheimen altijd beschermen.

Scenario 4: een agent toegang geven tot e-mail

Een werknemer installeert een persoonlijke agent die e-mails leest en zelfstandig antwoordt. Daarmee kan de agent mogelijk vertrouwelijke berichten verwerken of onbedoelde toezeggingen doen. Voor zakelijk gebruik zijn expliciete toestemming, beperkte rechten en controle op uitgaande communicatie nodig.

Scenario 5: een AI-agent een verkoopproces laten uitvoeren

Een agent onderzoekt een prospect en bezoekt daarvoor verschillende websites. De medewerker moet begrijpen dat de agent niet onbeperkt mag handelen en dat ongeoorloofde toegang tot systemen van derden nooit een acceptabel middel is om een zakelijke opdracht uit te voeren.

E. Maak melden eenvoudig en veilig

Medewerkers moeten zonder onnodige drempels kunnen melden dat zij een nieuwe AI-toepassing nodig hebben, per ongeluk gegevens hebben gedeeld of een verdachte handeling van een AI-agent hebben ontdekt.

Een goede meldprocedure bevat:

• Een duidelijk aanspreekpunt.
• Een eenvoudig aanvraagproces.
• Een route voor het melden van incidenten.
• Instructies voor het beperken van mogelijke schade.
• Een snelle beoordeling van urgente risico's.
• Duidelijkheid over de bescherming van medewerkers die een fout te goeder trouw melden.

Wanneer medewerkers bang zijn om iedere vergissing te melden, kunnen incidenten onopgemerkt blijven en ernstiger worden.

Een organisatie moet daarom onderscheid maken tussen een onbedoelde fout, een redelijke vergissing, herhaald nalatig gedrag en het bewust omzeilen van beveiligingsmaatregelen.

Praktisch uitgangspunt: leer medewerkers niet alleen wat verboden is, maar vooral hoe zij veilig kunnen werken en wat zij moeten doen wanneer iets misgaat.

Maatregel 4. Stel duidelijke regels vast en houd medewerkers verantwoordelijk

Medewerkers moeten weten welke toepassingen zijn toegestaan, welke gegevens zij mogen verwerken en welke handelingen verboden zijn. De organisatie moet vervolgens zorgen dat deze regels begrijpelijk, uitvoerbaar en consequent worden toegepast.

Daarbij is een evenwicht nodig tussen verantwoordelijkheid en redelijkheid.

Een medewerker die een fout maakt terwijl hij oprecht probeert de regels te volgen, bevindt zich in een andere situatie dan iemand die bewust beveiligingsmaatregelen omzeilt en vertrouwelijke gegevens naar een verboden dienst stuurt.

A. Leg vast wie verantwoordelijk is

AI-governance mag niet versnipperd raken over afzonderlijke afdelingen zonder duidelijk eigenaarschap.

Een organisatie moet vaststellen wie verantwoordelijk is voor:

• Het AI-beleid.
• De goedkeuring van nieuwe toepassingen.
• De beoordeling van privacy- en beveiligingsrisico's.
• De keuze en het beheer van AI-leveranciers.
• Het toezicht op AI-agenten.
• De afhandeling van incidenten.
• De opleiding van medewerkers.
• De naleving van wettelijke en contractuele verplichtingen.

Vaak is samenwerking nodig tussen IT, informatiebeveiliging, juridische zaken, privacyfunctionarissen, compliance, HR en de bedrijfsafdelingen.

Eén centrale verantwoordelijke of governancefunctie kan zorgen voor samenhang, terwijl operationele beslissingen bij de juiste deskundigen blijven liggen.

B. Maak het beleid concreet

Een bruikbaar AI-beleid moet onder meer antwoord geven op de volgende vragen:

1. Welke AI-toepassingen zijn goedgekeurd?
2. Hoe kan een medewerker toestemming aanvragen voor een nieuwe toepassing?
3. Welke soorten informatie mogen in welke systemen worden verwerkt?
4. Welke gegevens mogen nooit in een niet-goedgekeurde AI-dienst worden ingevoerd?
5. Wanneer is menselijke controle verplicht?
6. Welke acties mogen AI-agenten zelfstandig uitvoeren?
7. Voor welke handelingen is voorafgaande toestemming nodig?
8. Hoe worden AI-gebruik, toegangsrechten en incidenten gecontroleerd?
9. Wat moet een medewerker doen bij een vermoedelijk datalek?
10. Welke gevolgen kunnen volgen op het bewust overtreden van de regels?

De regels moeten begrijpelijk zijn voor medewerkers zonder technische achtergrond.

Een beleid dat uitsluitend bestaat uit ingewikkelde juridische formuleringen of technische beveiligingstermen zal in de dagelijkse praktijk minder goed werken.

C. Handhaaf regels proportioneel en consequent

Als een organisatie ongeautoriseerd AI-gebruik niet accepteert, moet zij duidelijk maken wat dat in de praktijk betekent.

Afhankelijk van de ernst en omstandigheden kunnen maatregelen bestaan uit aanvullende instructies, verplichte training, het beperken van toegangsrechten of formele disciplinaire stappen.

Bij opzettelijke en ernstige overtredingen kunnen zwaardere gevolgen gerechtvaardigd zijn, afhankelijk van de feiten, het toepasselijke arbeidsrecht en de interne procedures.

Een zorgvuldige aanpak houdt rekening met:

• De ernst van het incident.
• De gevoeligheid van de betrokken gegevens.
• De feitelijke schade en het potentiële risico.
• De vraag of het gedrag opzettelijk was.
• Eerdere waarschuwingen of overtredingen.
• De duidelijkheid van het beleid.
• De beschikbaarheid van goedgekeurde alternatieven.
• De mate waarin de medewerker redelijkerwijs de regels kon begrijpen en naleven.

Consequent handhaven betekent niet dat iedere fout automatisch tot een sanctie moet leiden. Het betekent dat vergelijkbare situaties volgens dezelfde beginselen worden beoordeeld en dat bewuste overtredingen niet zonder gevolgen blijven.

D. Houd rekening met juridische verantwoordelijkheid

Wanneer een AI-agent namens een werknemer handelt, kan de juridische verantwoordelijkheid niet eenvoudig worden afgeschoven op het AI-systeem of de leverancier.

De gevolgen hangen af van de omstandigheden, de toepasselijke wetgeving, de contractuele afspraken en de rol van de verschillende betrokken partijen.

Een organisatie kan bijvoorbeeld worden geconfronteerd met claims wanneer haar medewerkers of systemen schade veroorzaken, gegevens onrechtmatig verwerken of contractuele verplichtingen schenden.

Het bestaan van een AI-beleid biedt op zichzelf geen volledige juridische bescherming. Het kan wel helpen om aan te tonen dat de organisatie risico's serieus neemt, passende maatregelen heeft getroffen en toezicht houdt op de naleving.

Daarom moeten beleid en praktijk op elkaar aansluiten.

Een organisatie die formeel verbiedt dat vertrouwelijke gegevens worden gedeeld, maar tegelijkertijd onbeperkte toegang tot onveilige AI-diensten toestaat zonder passende controle, kan moeite hebben om aan te tonen dat zij haar risico's voldoende heeft beheerst.

E. Maak incidenten onderdeel van het leerproces

Wanneer een medewerker een ongeautoriseerde toepassing gebruikt of een agent een onverwachte handeling uitvoert, moet de organisatie niet alleen naar de individuele gebruiker kijken.

Ook de achterliggende omstandigheden moeten worden onderzocht.

Was er een bruikbaar alternatief? Waren de regels duidelijk? Had de agent te veel bevoegdheden? Ontbrak er een waarschuwing? Was de betreffende toepassing onzichtbaar voor de beveiligingssystemen? Was de goedkeuringsprocedure te omslachtig?

De antwoorden kunnen aanleiding geven tot betere technische controles, duidelijker beleid of nieuwe trainingsmaatregelen.

Verantwoordelijkheid en leren sluiten elkaar niet uit. Een organisatie kan bewust risicovol gedrag aanpakken en tegelijkertijd haar systemen verbeteren om herhaling te voorkomen.

Praktisch uitgangspunt: handhaaf de regels consequent, maar gebruik incidenten ook om de beveiliging en de dagelijkse werkwijze te verbeteren.

Praktijkvoorbeelden: hoe organisaties schaduw-AI aanpakken

De volgende voorbeelden illustreren aanpakken die in de praktijk zijn beschreven. Ze zijn geen garantie dat dezelfde aanpak voor iedere organisatie geschikt is.

Voorbeeld 1. BitGo: goedgekeurde AI, gegevensbescherming en centrale governance

BitGo, een financiële dienstverlener die zich richt op digitale activa, heeft gekozen voor een combinatie van goedgekeurde AI-diensten, technische beveiliging en bewustwording.

De organisatie stelt enterpriseversies van verschillende bekende AI-modellen beschikbaar en stimuleert medewerkers om AI in hun werk te gebruiken. Het uitgangspunt is dat automatisering waardevol kan zijn, zolang medewerkers verantwoordelijk blijven voor de uitkomsten.

Dit model laat zien waarom een organisatie niet alleen moet inzetten op verboden, maar ook op bruikbare alternatieven.

Goedkeuring en toegangsbeheer

Door zakelijke AI-omgevingen beschikbaar te stellen, kan de organisatie het gebruik centraler beheren en afspraken maken over beveiliging en gegevensverwerking.

Single sign-on helpt bij het beheren van toegang. Integraties met interne systemen kunnen medewerkers bovendien helpen om AI te gebruiken zonder voortdurend informatie handmatig tussen verschillende toepassingen te kopiëren.

Die integraties moeten uiteraard zelf zorgvuldig worden beveiligd.

Bescherming tegen datalekken

De organisatie gebruikt Data Loss Prevention om ongewenste overdracht van gevoelige gegevens te helpen voorkomen.

Daarnaast wordt netwerkverkeer gecontroleerd om verdachte of niet-toegestane verbindingen te kunnen herkennen en zo nodig te blokkeren.

Een specifieke AI-dienst kan worden uitgesloten wanneer de organisatie de bijbehorende gegevensverwerking of beveiligingsvoorwaarden onvoldoende geschikt vindt.

Het bredere inzicht is dat beveiliging meerdere lagen nodig heeft. Geen enkel systeem kan iedere mogelijke AI-toepassing afzonderlijk beoordelen en blokkeren.

Bewustwording en eigenaarschap

Naast technische controles gebruikt BitGo interne training en een organisatiebreed AI-governancebeleid.

Een centrale verantwoordelijke helpt ervoor te zorgen dat verschillende afdelingen niet ieder hun eigen regels en uitzonderingen ontwikkelen.

Belangrijkste les: combineer goedgekeurde hulpmiddelen met technische controle en duidelijke centrale verantwoordelijkheid.

Voorbeeld 2. Docusign: medewerkers naar veilige toepassingen leiden

Docusign, bekend van elektronische ondertekening en overeenkomstbeheer, benadrukt het belang van veilige alternatieven en gerichte beperkingen.

De organisatie erkent dat medewerkers willen experimenteren met AI en dat een algemeen verbod niet noodzakelijk tot verantwoord gebruik leidt.

Gerichte blokkades

Bepaalde AI-diensten kunnen worden geblokkeerd wanneer ze niet aan de vereiste beveiligingsvoorwaarden voldoen.

Daarnaast kan een organisatie werken met een lijst van goedgekeurde toepassingen. Daarmee ontstaat een duidelijk uitgangspunt voor medewerkers die niet zeker weten welke tools zij mogen gebruiken.

Waarschuwingen op het juiste moment

Netwerk- en beveiligingsoplossingen kunnen medewerkers waarschuwen wanneer zij vertrouwelijke informatie proberen te delen met een externe toepassing.

Zo'n waarschuwing kan op het moment van handelen helpen voorkomen dat een medewerker onbedoeld een beleidsregel overtreedt.

Bij ernstig risicovolle toepassingen kan een blokkade noodzakelijk zijn in plaats van alleen een waarschuwing.

Dat geldt bijvoorbeeld wanneer een ongecontroleerde agent op een zakelijk apparaat toegang kan krijgen tot gevoelige gegevens of bevoegdheden kan misbruiken.

Specifieke aandacht voor AI-agenten

Bij agentische AI moet de organisatie niet alleen beoordelen welke website wordt bezocht, maar ook wat de agent op het apparaat of in gekoppelde systemen kan doen.

Een agent die uitsluitend openbare informatie samenvat, vraagt om een andere beoordeling dan een agent die toegang heeft tot een zakelijke mailbox, interne bestanden en uitvoerbare opdrachten.

Belangrijkste les: gebruik waarschuwingen waar medewerkers zelf veilig kunnen bijsturen, maar stel duidelijke grenzen wanneer het risico te groot is.

Voorbeeld 3. JA Worldwide: een eigen AI-route om wildgroei te beperken

JA Worldwide, een internationale educatieve non-profitorganisatie, liep tegen het probleem aan dat medewerkers al publieke AI-diensten gebruikten voordat een geschikte centrale oplossing beschikbaar was.

Daardoor ontstond een situatie waarin de organisatie onvoldoende zicht had op welke gegevens medewerkers deelden en welke AI-toepassingen zij gebruikten.

Alleen regels invoeren bleek onvoldoende.

Een centrale AI-omgeving

De organisatie ontwikkelde een eigen toegangssysteem waarmee medewerkers verschillende goedgekeurde AI-modellen kunnen gebruiken in een gecontroleerde omgeving.

Daarmee krijgen werknemers meer keuze, terwijl de organisatie meer mogelijkheden heeft om de gegevensverwerking en toegangsrechten te beheren.

Een dergelijke architectuur kan helpen om de afhankelijkheid van persoonlijke AI-accounts te verminderen.

Wel moet worden benadrukt dat een eigen omgeving niet automatisch alle risico's uitsluit. Ook daar zijn passende toegangscontrole, beveiligingsupdates, logging, leveranciersbeheer en zorgvuldig ingestelde gegevensstromen noodzakelijk.

De overstap aantrekkelijker maken

Een belangrijke uitdaging was dat medewerkers gehecht waren geraakt aan hun bestaande AI-tools en hun persoonlijke werkgeschiedenis.

De organisatie onderzocht daarom hoe zij de nieuwe omgeving aantrekkelijker kon maken, onder meer door extra integraties en mogelijkheden om relevante context over te zetten.

Hierbij moet de organisatie rekening houden met vertrouwelijkheid, persoonsgegevens en de rechten van derden.

Integraties met bedrijfsapplicaties

Door AI te koppelen aan interne kennisbanken, documentopslag, agenda's, e-mail en andere bedrijfssystemen kan de centrale omgeving nuttiger worden.

Daarbij is het belangrijk dat iedere koppeling alleen toegang krijgt tot de gegevens en functies die noodzakelijk zijn.

Een aanpak die past bij beperkte middelen

Voor een non-profitorganisatie kunnen uitgebreide monitoring- en beveiligingsproducten financieel moeilijk haalbaar zijn.

Dat betekent niet dat de organisatie geen effectief beleid kan voeren. Een gefaseerde aanpak kan beginnen met een inventarisatie van toepassingen, een duidelijke lijst met toegestane tools, een eenvoudige aanvraagprocedure, basisbeveiliging en gerichte training.

Vervolgens kunnen de maatregelen worden uitgebreid op basis van het risico en de beschikbare middelen.

Belangrijkste les: wanneer medewerkers sneller nieuwe AI-toepassingen vinden dan de organisatie deze kan beoordelen, moet de organisatie haar processen vereenvoudigen en haar aanbod sneller aanpassen.

Een praktisch implementatieplan voor organisaties

Fase 1. Breng de huidige situatie in kaart

Begin met een inventarisatie van het AI-gebruik.

Onderzoek welke toepassingen medewerkers gebruiken, welke bedrijfsprocessen ermee worden ondersteund en welke gegevens mogelijk worden verwerkt.

Breng daarbij ook agentische toepassingen en ingebouwde AI-functies in kaart.

Beoordeel vervolgens de belangrijkste risico's op basis van:

• Gevoeligheid van de gegevens.
• Mogelijke impact op klanten en medewerkers.
• Mate van zelfstandigheid van de AI.
• Beschikbare toegangsrechten.
• Mogelijkheid om externe acties uit te voeren.
• Contractuele en wettelijke verplichtingen.
• Beschikbaarheid van logging en toezicht.

Het doel is niet om iedere denkbare toepassing onmiddellijk te blokkeren, maar om eerst inzicht te krijgen in de belangrijkste risico's.

Fase 2. Stel eenvoudige basisregels vast

Introduceer een kort en begrijpelijk basisbeleid.

Leg daarin vast welke AI-omgevingen voorlopig zijn toegestaan, welke gegevens niet mogen worden gedeeld met niet-goedgekeurde diensten en welke handelingen menselijke goedkeuring vereisen.

Wijs ook een verantwoordelijke aan voor vragen en incidenten.

Zorg dat medewerkers weten waar zij het actuele beleid kunnen vinden.

Fase 3. Bied goedgekeurde alternatieven aan

Selecteer AI-toepassingen die aansluiten bij de belangrijkste behoeften van medewerkers.

Beoordeel deze toepassingen op onder meer gegevensbescherming, beveiliging, toegangsbeheer, contractuele voorwaarden, functionaliteit en beheermogelijkheden.

Maak ze eenvoudig toegankelijk via bestaande zakelijke accounts en zorg dat medewerkers ondersteuning krijgen bij het gebruik.

Fase 4. Introduceer technische controles

Begin met de maatregelen die het grootste risico verminderen.

Dat kan bestaan uit:

• Toegangsbeheer.
• Inventarisatie van AI-diensten.
• Bescherming van gevoelige gegevens.
• Beperking van ongeautoriseerde software.
• Beveiligingscontroles op AI-koppelingen.
• Logging van belangrijke handelingen.
• Beperkingen op de bevoegdheden van AI-agenten.

Voer wijzigingen gecontroleerd in en controleer of ze geen onnodige verstoring van legitiem werk veroorzaken.

Fase 5. Train medewerkers en leidinggevenden

Organiseer korte, praktische trainingen die aansluiten bij de dagelijkse werkzaamheden.

Gebruik voorbeelden uit verschillende afdelingen, zoals HR, financiën, verkoop, juridische zaken, klantenservice en softwareontwikkeling.

Laat medewerkers oefenen met het herkennen van gevoelige gegevens, het beoordelen van AI-uitvoer en het veilig gebruiken van agenten.

Leidinggevenden moeten daarnaast weten hoe zij veilig AI-gebruik kunnen stimuleren zonder ongecontroleerde experimenten te normaliseren.

Fase 6. Handhaaf het beleid en verbeter continu

Controleer regelmatig of het beleid werkt.

Onderzoek niet alleen overtredingen, maar ook waarom medewerkers alternatieve toepassingen blijven gebruiken.

Wanneer een goedgekeurde oplossing tekortschiet, moet de organisatie beoordelen of aanvullende functionaliteit, een andere toepassing of een eenvoudiger aanvraagproces nodig is.

Pas de beveiligingsmaatregelen aan wanneer AI-systemen nieuwe mogelijkheden krijgen of wanneer nieuwe risico's zichtbaar worden.

AI-governance is geen eenmalige implementatie, maar een doorlopend proces.

Hoe meet je of de aanpak werkt?

Mogelijke meetpunten zijn:

• Het percentage medewerkers dat toegang heeft tot goedgekeurde AI.
• Het aantal geïdentificeerde ongeautoriseerde AI-toepassingen.
• Het aantal incidenten waarbij gevoelige informatie wordt gedeeld.
• Het aantal ongewenste of geblokkeerde AI-agentacties.
• De gemiddelde tijd die nodig is om een nieuwe toepassing te beoordelen.
• Het gebruik van goedgekeurde AI-diensten.
• Het aantal medewerkers dat de relevante training heeft voltooid.
• Het aantal AI-koppelingen waarvan de toegangsrechten aantoonbaar zijn gecontroleerd.
• Het aantal openstaande beveiligingsbevindingen.
• De tijd die nodig is om een incident te detecteren en af te handelen.

Deze indicatoren moeten zorgvuldig worden geïnterpreteerd.

Een stijging van het aantal gemelde incidenten kan bijvoorbeeld betekenen dat het risico toeneemt, maar ook dat medewerkers beter leren melden of dat de detectie is verbeterd.

Evenzo is een daling van het aantal bezoeken aan ongeautoriseerde websites niet automatisch bewijs dat alle schaduw-AI is verdwenen. Medewerkers kunnen andere diensten gebruiken of AI-functionaliteit inzetten die minder zichtbaar is.

Gebruik meetgegevens daarom in samenhang en combineer kwantitatieve indicatoren met periodieke evaluaties en feedback van medewerkers.

Veelgemaakte fouten bij het bestrijden van schaduw-AI

Fout 1. Alles blokkeren zonder alternatieven te bieden

Wanneer medewerkers geen bruikbare alternatieven krijgen, kunnen zij hun werkzaamheden voortzetten via persoonlijke apparaten, andere accounts of minder zichtbare toepassingen.

Een beter uitgangspunt is om risico's te beperken en tegelijkertijd veilige, toegankelijke alternatieven aan te bieden.

Fout 2. Denken dat een zakelijke AI-licentie alle risico's wegneemt

Een zakelijke licentie kan belangrijke voordelen bieden, maar betekent niet dat iedere vorm van gegevensverwerking automatisch veilig of toegestaan is.

Ook binnen een goedgekeurde omgeving kunnen risico's ontstaan door verkeerde configuraties, te ruime toegangsrechten, onjuiste prompts, onveilige koppelingen of het ontbreken van menselijke controle.

De organisatie moet de volledige toepassing beoordelen, niet alleen het merk of het type abonnement.

Fout 3. Alleen letten op het invoeren van gegevens

Het risico van AI beperkt zich niet tot het uploaden of kopiëren van informatie.

Een agent kan ook acties uitvoeren, systemen aanroepen, gegevens aanpassen of berichten versturen.

Beveiliging moet daarom zowel de gegevensstromen als de bevoegdheden en handelingen van het systeem omvatten.

Fout 4. Vertrouwen op waarschuwingen zonder handhaving

Een waarschuwing werkt alleen als medewerkers de regels begrijpen en er een passende vervolgstap mogelijk is.

Bij ernstig risicovolle handelingen kan een waarschuwing onvoldoende zijn en moet de handeling worden geblokkeerd.

De juiste aanpak hangt af van de gevoeligheid van de gegevens en de mogelijke gevolgen.

Fout 5. Het probleem uitsluitend bij de werknemer leggen

Individuele verantwoordelijkheid is belangrijk, maar schaduw-AI kan ook ontstaan doordat goedgekeurde systemen te laat beschikbaar komen, te weinig functionaliteit bieden of moeilijk te gebruiken zijn.

Een organisatie die alleen medewerkers bestraft zonder deze omstandigheden te onderzoeken, laat een belangrijk deel van het probleem bestaan.

Fout 6. Aannemen dat een eigen AI-omgeving automatisch veilig is

Een centrale of private AI-omgeving kan de controle verbeteren, maar vraagt nog steeds om beveiligingsbeheer.

Zonder goede identiteitscontrole, beperkte bevoegdheden, zorgvuldig leveranciersbeheer en controle van gegevensstromen kan ook een intern beheerde omgeving kwetsbaar zijn.

Fout 7. AI-agenten dezelfde rechten geven als hun gebruikers

Een agent hoeft niet alle bevoegdheden van een medewerker te erven om een taak uit te voeren.

Wanneer een agent toegang krijgt tot een volledige mailbox, een brede documentbibliotheek of een productieomgeving terwijl hij slechts één beperkte taak moet uitvoeren, ontstaat onnodig risico.

Ken daarom alleen de noodzakelijke bevoegdheden toe en vereis goedkeuring voor gevoelige acties.

Conclusie: schaduw-AI beheersen vraagt om vertrouwen én controle

Een medewerker die een chatbot gebruikt om een tekst te verbeteren, brengt niet hetzelfde risico met zich mee als een AI-agent die toegang heeft tot bedrijfsgegevens en zelfstandig externe acties kan uitvoeren. Toch kunnen beide situaties problematisch worden wanneer gegevensverwerking, toegangsrechten en toezicht niet goed zijn geregeld.

De oplossing bestaat daarom niet uit één beveiligingsproduct, één verbod of één training.

Een effectieve aanpak steunt op vier samenhangende pijlers:

1. 1. Bied veilige alternatieven aan. Begrijp wat medewerkers nodig hebben en zorg voor goedgekeurde AI-toepassingen die daadwerkelijk aansluiten bij hun werkzaamheden.
2. 2. Beveilig gegevens en handelingen. Gebruik passende technische controles, beperk toegangsrechten en controleer welke acties AI-systemen en agenten kunnen uitvoeren.
3. 3. Investeer in kennis en bewustwording. Leer medewerkers hoe zij vertrouwelijke informatie beschermen, AI-uitvoer controleren en agentische toepassingen veilig gebruiken.
4. 4. Zorg voor duidelijke verantwoordelijkheid. Stel begrijpelijke regels vast, wijs verantwoordelijken aan, onderzoek incidenten en handhaaf het beleid consequent en proportioneel.

Daarbij moet de organisatie erkennen dat AI-technologie sneller verandert dan formele beleidsprocessen vaak kunnen bijhouden. Governance moet daarom voldoende flexibel zijn om nieuwe toepassingen snel te beoordelen, zonder de noodzakelijke beveiligingscontroles los te laten.

Het uiteindelijke doel is niet om medewerkers van AI weg te houden. Het doel is om te voorkomen dat nuttige technologie ongemerkt verandert in een bron van gegevensverlies, ongecontroleerde toegang, ongewenste acties of juridische en operationele schade.

De meest effectieve strategie is AI-gebruik actief mogelijk maken, de risico's beheersbaar houden en ervoor zorgen dat menselijk toezicht en duidelijke verantwoordelijkheden behouden blijven.

Wanneer organisaties dat goed doen, hoeven productiviteit en veiligheid geen tegenpolen te zijn. Ze kunnen elkaar juist versterken.

Door: Drifter

Spotify voert strengere controles uit om na te gaan of gebruikers van een Premium Family-abonnement daadwerkelijk op hetzelfde adres wonen. Sommige gezinsleden krijgen het verzoek om hun woonadres te bevestigen door een QR-code te scannen met hun eigen smartphone. Daarvoor hebben ze zeven dagen de tijd. Wie de controle niet op tijd afrondt of niet aan de voorwaarden blijkt te voldoen, loopt het risico de toegang tot het gedeelde Premium-abonnement te verliezen.

Met deze maatregel wil Spotify voorkomen dat mensen een Family-abonnement delen met vrienden, kennissen of familieleden die op een ander adres wonen. Het abonnement is namelijk bedoeld voor maximaal zes personen die allemaal op hetzelfde adres wonen. Dat iedere deelnemer een eigen Spotify-account heeft, verandert niets aan die voorwaarde.

De nieuwe controle roept tegelijkertijd vragen op. Wat moet je precies doen als Spotify je om verificatie vraagt? Wat gebeurt er als je op vakantie bent, tijdelijk ergens anders verblijft of niet binnen zeven dagen bij de abonnementbeheerder kunt komen? En welke gevolgen heeft het als de verificatie mislukt?

Wat verandert er aan de controle van Spotify Premium Family?

Spotify Premium Family is bedoeld voor huishoudens waarin meerdere personen gebruik willen maken van een betaald muziekabonnement. In plaats van voor ieder gezinslid afzonderlijk een abonnement af te sluiten, betaalt één persoon de maandelijkse kosten. Deze persoon is de beheerder van het abonnement en kan maximaal vijf andere leden uitnodigen.

Iedere deelnemer luistert met een eigen account. Daardoor kunnen gezinsleden hun eigen afspeellijsten, favoriete artiesten, luistergeschiedenis en aanbevelingen behouden. Ook kunnen ze tegelijkertijd naar verschillende muziek luisteren, zonder dat ze daarvoor één account hoeven te delen.

De belangrijkste voorwaarde is dat alle leden op hetzelfde woonadres wonen. Het gaat dus niet uitsluitend om de vraag of mensen familie van elkaar zijn, maar vooral om het gezamenlijke woonadres.

In de praktijk was het voorheen relatief eenvoudig om een Family-abonnement met mensen buiten het eigen huishouden te delen. Gebruikers moesten bij het aanmelden hun adres opgeven, maar een opgegeven adres is niet automatisch bewijs dat iemand daar daadwerkelijk woont.

Met de aanvullende QR-codecontrole kan Spotify sommige leden vragen om hun woonadres opnieuw te bevestigen. Daarmee probeert de streamingdienst beter te controleren of de gebruikers van één abonnement daadwerkelijk tot hetzelfde huishouden behoren.

Dat betekent niet noodzakelijk dat ieder lid bij iedere controle opnieuw zijn adres moet verifiëren. De beschreven procedure is bedoeld voor gebruikers aan wie Spotify specifiek een verificatieverzoek stuurt.

Hoe werkt de nieuwe QR-codecontrole?

De verificatie verloopt via de mobiele Spotify-app. Daarbij spelen de telefoon van de abonnementbeheerder en die van het betreffende gezinslid allebei een rol.

De procedure bestaat uit verschillende stappen.

1. De abonnementbeheerder opent Spotify

De beheerder van het Family-abonnement opent de Spotify-app op zijn of haar smartphone. Vervolgens wordt op de profielfoto getikt om naar het accountmenu te gaan.

2. De beheerder gaat naar de abonnementsinstellingen

In het menu wordt de optie 'Jouw Premium' geopend. Vervolgens gaat de beheerder naar 'Beheren'. Daar kan de QR-code worden weergegeven die voor de adrescontrole wordt gebruikt.

De exacte benaming of plaats van menuopties kan veranderen wanneer Spotify de app aanpast.

3. Het gezinslid opent de eigen telefoon

Het gezinslid dat een verificatieverzoek heeft ontvangen, gebruikt zijn of haar eigen smartphone om de QR-code te scannen. Dit is dus niet hetzelfde als een gewone uitnodiging voor een nieuw account: het gaat om een controle van het woonadres van een bestaand lid.

4. De QR-code wordt gescand

De QR-code wordt met de camera van de smartphone van het gezinslid gescand. Volgens de beschreven procedure moeten de beheerder en het betreffende gezinslid zich daarvoor op dezelfde plek bevinden.

De controle is bedoeld om te bevestigen dat beide personen zich op het gezamenlijke woonadres kunnen identificeren. Alleen een adres invullen is daarmee niet voldoende wanneer Spotify expliciet om deze aanvullende verificatie vraagt.

5. De verificatie wordt afgerond

Na het scannen moet de controle volgens de aanwijzingen in de app worden voltooid. Het is verstandig om de instructies op het scherm zorgvuldig te volgen en te controleren of Spotify de verificatie daadwerkelijk heeft verwerkt.

Beide telefoons moeten beschikken over een recente versie van de Spotify-app. Als de QR-code niet verschijnt of het scannen niet lukt, kan het bijwerken van de app een eerste stap zijn om het probleem op te lossen.

Waarom verandert de QR-code steeds?

Een opvallend onderdeel van de procedure is dat de QR-code regelmatig verandert. Daardoor is het lastiger om de code simpelweg als screenshot op te slaan en op een later moment door te sturen naar iemand die ergens anders woont.

Een QR-code die na enkele seconden alweer is veranderd, kan niet zonder meer als een permanente verificatiecode worden gebruikt. De controle is daardoor sterker afhankelijk van een actuele code en de bijbehorende procedure in de app.

Dat maakt de controle echter niet automatisch waterdicht. Technische hulpmiddelen kunnen in sommige situaties worden gebruikt om een beeld van een andere telefoon weer te geven of een QR-code op afstand zichtbaar te maken. Dat een dergelijke omweg technisch mogelijk zou zijn, betekent niet dat Spotify die methode accepteert of dat de verificatie daarmee gegarandeerd slaagt.

De bedoeling van de maatregel is duidelijk: het moet moeilijker worden om een abonnement structureel te delen met mensen die niet tot hetzelfde huishouden behoren.

Waarom controleert Spotify waar gezinsleden wonen?

De strengere controle hangt samen met de voorwaarden van Premium Family. Spotify verkoopt het abonnement als een voordelige manier voor één huishouden om meerdere individuele Premium-accounts te gebruiken.

Wanneer vrienden of familieleden op verschillende adressen samen één Family-abonnement gebruiken, wordt het abonnement in feite voor een ander doel ingezet dan waarvoor het is bedoeld. De prijs per persoon kan daardoor aanzienlijk lager uitvallen dan wanneer iedereen een eigen abonnement afsluit.

Met aanvullende adrescontroles probeert Spotify het verschil tussen gezamenlijk gebruik binnen één huishouden en het delen met mensen buiten dat huishouden beter te bewaken.

Daarbij is het belangrijk om onderscheid te maken tussen adresverificatie en permanente locatiecontrole. Een verzoek om een adres te bevestigen betekent op zichzelf niet dat Spotify voortdurend de exacte locatie van alle gebruikers volgt. De precieze gegevensverwerking hangt af van de gebruikte verificatiemethode en het toepasselijke privacybeleid.

De QR-codecontrole moet vooral worden gezien als een aanvullende controle op de voorwaarden van het abonnement.

Wat gebeurt er als je de QR-code niet binnen zeven dagen scant?

Wie een verificatieverzoek ontvangt, moet goed letten op de daarin vermelde termijn. Volgens de beschreven procedure hebben gebruikers zeven dagen om de controle af te ronden.

Als de verificatie niet binnen die periode wordt voltooid, kan het betreffende gezinslid zijn of haar plaats in het Family-abonnement verliezen. Het account zelf hoeft daarmee niet te verdwijnen, maar de voordelen van het betaalde abonnement kunnen wel vervallen.

In dat geval kan de gebruiker terugvallen op Spotify Free. Daarmee blijft muziek luisteren mogelijk, maar zijn de mogelijkheden beperkter dan bij een betaald Premium-account.

De gevolgen kunnen bovendien verder gaan dan alleen het verlies van de bestaande abonnementsplek. Volgens de beschreven voorwaarden kan een mislukte verificatie ertoe leiden dat iemand gedurende twaalf maanden niet opnieuw kan deelnemen aan een ander Premium Family- of Premium Duo-abonnement.

Dat is een belangrijk verschil met een gewone technische storing. Wie alleen tijdelijk geen QR-code kan scannen, wil natuurlijk voorkomen dat een praktisch probleem onbedoeld leidt tot langdurig verlies van toegang tot een gedeeld abonnement.

De precieze gevolgen hangen af van de melding die Spotify verstuurt en de voorwaarden die op het betreffende account van toepassing zijn. Het is daarom verstandig om het verificatieverzoek en eventuele vervolgmeldingen goed te lezen.

Kun je na een mislukte controle nog een betaald Spotify-abonnement nemen?

Het verliezen van een plaats in Premium Family betekent niet automatisch dat iemand helemaal geen betaald Spotify-abonnement meer kan afsluiten.

Wie niet langer kan deelnemen aan een Family-abonnement, kan in beginsel kijken naar een individueel Premium-abonnement. Daarmee betaalt de gebruiker zelf voor de toegang tot de betaalde functies.

Dat kan financieel minder aantrekkelijk zijn dan het delen van de kosten binnen één huishouden, maar het biedt wel een alternatief wanneer iemand niet aan de voorwaarden van Family of Duo kan voldoen.

Ook Spotify Free blijft een mogelijkheid voor gebruikers die geen betaald abonnement willen afsluiten.

Voor wie overweegt om naar een andere muziekdienst over te stappen, is het daarnaast goed om te weten dat afspeellijsten vaak met behulp van speciale overdrachtsdiensten kunnen worden meegenomen. Daarbij kunnen beperkingen gelden, bijvoorbeeld wanneer bepaalde nummers niet beschikbaar zijn bij de nieuwe aanbieder.

Wat als je op vakantie bent wanneer Spotify om verificatie vraagt?

De nieuwe procedure kan lastig zijn voor mensen die wel aan de abonnementsvoorwaarden voldoen, maar op het verkeerde moment een verificatieverzoek ontvangen.

Stel dat de beheerder thuis is, terwijl een gezinslid tijdelijk in het buitenland verblijft. Of een ouder ontvangt het verzoek terwijl een kind op vakantie is. Als beide personen zich volgens de procedure op dezelfde plek moeten bevinden, kan het lastig zijn om de controle onmiddellijk uit te voeren.

De termijn van zeven dagen kan dan kort aanvoelen.

Hetzelfde probleem kan ontstaan wanneer iemand voor werk tijdelijk elders verblijft, een familielid een tijdje bij iemand anders logeert of een gezinslid niet gemakkelijk naar het gezamenlijke woonadres kan komen.

Daarbij moet wel onderscheid worden gemaakt tussen tijdelijk afwezig zijn en daadwerkelijk op een ander adres wonen. Een vakantie betekent niet automatisch dat iemand geen deel meer uitmaakt van het huishouden. Andersom is het feit dat iemand familie is van de beheerder niet voldoende wanneer die persoon permanent ergens anders woont.

Wat kun je doen als je tijdens de verificatieperiode niet thuis bent?

• Controleer wanneer de termijn precies afloopt.
• Lees de volledige melding van Spotify en bekijk welke mogelijkheden de app aanbiedt.
• Probeer de verificatie tijdig uit te voeren zodra je weer aan de procedure kunt voldoen.
• Neem bij onduidelijkheid contact op met de klantenservice van Spotify en vraag wat je in jouw situatie moet doen.

Ga er niet automatisch van uit dat de termijn wordt verlengd omdat je op vakantie bent. Of er een uitzondering of alternatieve verificatiemethode beschikbaar is, moet Spotify zelf bevestigen.

Wat als je kind op kamers woont?

Een vergelijkbare vraag speelt bij studenten die tijdelijk of voor langere tijd op kamers wonen.

Een student kan nog steeds deel uitmaken van hetzelfde gezin, maar dat betekent niet automatisch dat diegene volgens de abonnementsvoorwaarden op hetzelfde adres woont als de beheerder.

Of een specifieke situatie aan de voorwaarden voldoet, hangt af van de toepasselijke regels en de feitelijke woonsituatie. Het is daarom niet verstandig om aan te nemen dat een familieband voldoende is om een Family-abonnement te mogen blijven gebruiken.

Ontvangt een student een verificatieverzoek, dan is het belangrijk om de instructies van Spotify te volgen en zo nodig bij de klantenservice na te vragen hoe de situatie wordt beoordeeld.

De nieuwe controle maakt dit soort situaties zichtbaarder, omdat niet alleen het opgegeven adres, maar ook een aanvullende verificatiestap een rol kan spelen.

Wat moet je doen als de QR-code niet werkt?

Een mislukte scan hoeft niet direct te betekenen dat er iets mis is met het abonnement. Er kunnen ook technische oorzaken zijn.

Controleer in dat geval de volgende punten:

Werk Spotify bij. Controleer of op beide smartphones de nieuwste beschikbare versie van de app staat.

Gebruik de juiste telefoons. De beheerder moet de code in de eigen Spotify-app openen. Het gezinslid dat de verificatie moet uitvoeren, gebruikt de eigen telefoon om de code te scannen.

Zorg voor een actuele QR-code. Omdat de code regelmatig verandert, moet de scan worden uitgevoerd met de code die op dat moment in de app wordt weergegeven.

Controleer de datum en tijd. Een onjuiste datum- of tijdinstelling kan bij sommige verificatieprocessen problemen veroorzaken. Zorg daarom dat de instellingen op beide apparaten correct zijn, bij voorkeur met automatische tijdsynchronisatie.

Controleer de internetverbinding. Een instabiele verbinding kan ervoor zorgen dat de app de controle niet goed afrondt.

Volg de instructies op het scherm. Probeer niet alleen de code te scannen, maar controleer ook of er daarna nog aanvullende stappen moeten worden uitgevoerd.

Neem tijdig contact op met Spotify. Lukt het niet om de controle af te ronden, wacht dan niet tot de laatste dag. Vraag de klantenservice om uitleg over de foutmelding en de beschikbare oplossingen.

Bewaar eventueel de tekst van de melding, zodat je bij een vraag aan de klantenservice precies kunt aangeven welk probleem zich voordoet.

Welke gegevens gebruikt Spotify bij de adrescontrole?

Bij een verificatieprocedure is het begrijpelijk dat gebruikers zich afvragen welke gegevens worden verzameld en hoe die worden gebruikt.

Een QR-code kan verschillende functies hebben. In dit geval wordt de code gebruikt als onderdeel van een verificatieproces dat moet helpen vaststellen of een gezinslid aan de voorwaarden van Premium Family voldoet.

Daaruit volgt niet automatisch dat Spotify permanent de locatiegeschiedenis van gebruikers opslaat of voortdurend bijhoudt waar iedereen zich bevindt. Om daarover een betrouwbare uitspraak te doen, moet worden gekeken naar de actuele privacyvoorwaarden en de uitleg die Spotify specifiek voor deze verificatiemethode geeft.

Wie wil weten welke persoonsgegevens worden verwerkt, kan het privacybeleid van Spotify raadplegen en bij de klantenservice navragen welke gegevens voor de adrescontrole worden gebruikt, hoelang die worden bewaard en of ze voor andere doeleinden worden ingezet.

Dat is vooral relevant voor mensen die de controle moeten uitvoeren, maar niet duidelijk kunnen terugvinden welke gegevens daarvoor precies nodig zijn.

Geldt de nieuwe controle voor alle Spotify Family-abonnementen?

Dat is een van de belangrijkste openstaande vragen.

De beschreven procedure maakt duidelijk dat Spotify sommige Premium Family-leden om aanvullende verificatie kan vragen. Daaruit kan echter niet zonder meer worden geconcludeerd dat ieder gezinslid, ieder abonnement of ieder land op hetzelfde moment aan de beurt is.

Het is daarom belangrijk om onderscheid te maken tussen een aangekondigde of beschikbare controle en een universele verplichting die al voor alle gebruikers wordt toegepast.

Ook de manier waarop Spotify gebruikers selecteert voor verificatie en de frequentie waarmee controles plaatsvinden, kunnen van belang zijn. Zonder een duidelijke, actuele bevestiging van Spotify is het niet verstandig om daarover stellige uitspraken te doen.

Voor Nederlandse gebruikers is vooral van belang welke procedure daadwerkelijk in hun eigen account verschijnt. Een verificatieverzoek in de app is daarbij concreter dan algemene berichten over mogelijke veranderingen.

Hoe verhoudt Spotify zich tot Netflix en Disney+?

Spotify is niet de enige streamingdienst die strenger let op het delen van betaalde abonnementen.

Ook videostreamingdiensten hebben de afgelopen jaren maatregelen ingevoerd om het gebruik van accounts buiten het eigen huishouden te beperken. Daarbij proberen aanbieders onderscheid te maken tussen mensen die daadwerkelijk samenwonen en gebruikers die één betaald abonnement met anderen delen om kosten te besparen.

De achterliggende gedachte is vergelijkbaar: een abonnement voor een huishouden is niet automatisch bedoeld voor een onbeperkt aantal gebruikers op verschillende adressen.

De manier waarop de controle wordt uitgevoerd, verschilt echter per dienst. De maatregelen van Netflix of Disney+ zijn daarom niet zonder meer vergelijkbaar met de QR-codecontrole van Spotify.

Bij Spotify draait het in dit geval om het bevestigen van het woonadres van bepaalde Premium Family-leden. Het doel is om de voorwaarden van het gezinsabonnement beter te handhaven.

Wat kost Spotify Premium Family en welke alternatieven zijn er?

De prijs is een belangrijke reden waarom gebruikers kiezen voor een gedeeld abonnement. Bij een Family-abonnement worden de kosten verdeeld over meerdere personen, waardoor het bedrag per gebruiker lager kan uitvallen dan bij afzonderlijke abonnementen.

Volgens de beschreven tarieven kost Spotify Premium Family in Nederland 23,99 euro per maand. Bij volledige benutting door zes personen komt dat neer op ongeveer 4 euro per persoon per maand.

Ter vergelijking: bij een individueel abonnement van 13,99 euro per maand betaalt iedere gebruiker zelf de volledige abonnementsprijs. De genoemde bedragen zijn de tarieven uit de berichtgeving en kunnen veranderen wanneer Spotify de prijzen aanpast.

Wie niet aan de voorwaarden van Family kan voldoen, heeft verschillende mogelijkheden:

• Spotify Premium Individual: een eigen betaald abonnement zonder afhankelijkheid van een Family-beheerder.

• Spotify Free: de gratis versie, met beperkingen ten opzichte van Premium.

• Een andere muziekdienst: een alternatief abonnement vergelijken op basis van prijs, muziekaanbod, geluidskwaliteit en beschikbare functies.

Let bij een overstap niet alleen op de maandelijkse kosten, maar ook op de mogelijkheden om afspeellijsten mee te nemen en op de voorwaarden voor het gebruik van accounts binnen een huishouden.

Wat betekent dit concreet voor bestaande gebruikers?

Voor bestaande Premium Family-leden is vooral belangrijk dat ze weten welke voorwaarden voor hun abonnement gelden en hoe ze moeten reageren wanneer Spotify om verificatie vraagt.

Gebruik je het abonnement samen met mensen die daadwerkelijk op hetzelfde adres wonen, dan betekent de nieuwe controle niet automatisch dat je je plek verliest. Je kunt wel worden gevraagd om je adres opnieuw te bevestigen.

De situatie is anders wanneer het abonnement wordt gedeeld met mensen die permanent op een ander adres wonen. In dat geval bestaat het risico dat Spotify de deelname niet langer toestaat.

Ontvang je een verificatieverzoek, dan is het verstandig om de melding niet te negeren. Controleer de deadline, zorg dat de app op beide telefoons is bijgewerkt en volg de opgegeven procedure.

Lukt het niet om de controle af te ronden, neem dan zo snel mogelijk contact op met Spotify. Zo kun je nagaan of er sprake is van een technisch probleem, een onduidelijke instructie of een situatie waarin je niet aan de abonnementsvoorwaarden voldoet.

Door: Drifter

De populaire screenshottool ShareX heeft met versie 22.0.0 een van de grootste vernieuwingen uit zijn negentienjarige geschiedenis gekregen. Het programma beschikt over een volledig opnieuw ontworpen gebruikersinterface, een vernieuwde opnamewerkbalk en een reeks nieuwe functies en hulpmiddelen. De belangrijkste toevoeging is de ingebouwde schermrecorder, waarmee gebruikers hun beeldscherm rechtstreeks vanuit ShareX kunnen opnemen, zonder daarvoor afhankelijk te zijn van FFmpeg.

De update gaat bovendien verder dan alleen een visuele opfrisbeurt. Verschillende bestaande hulpmiddelen zijn opnieuw opgebouwd, de bediening is overzichtelijker gemaakt en er zijn nieuwe mogelijkheden toegevoegd voor het bewerken van afbeeldingen en video's, het aanpassen van schermafbeeldingen en het controleren van netwerkverbindingen.

Er is wel een belangrijk aandachtspunt: ShareX 22.0.0 is momenteel een prereleaseversie. Omdat een groot deel van het programma opnieuw is ontwikkeld, kan deze versie minder stabiel zijn dan de reguliere, definitieve releases.

Volledig vernieuwde gebruikersinterface

De meest opvallende verandering in ShareX 22 is de compleet vernieuwde gebruikersinterface. De oude, traditioneel ogende Windows-interface heeft plaatsgemaakt voor een modernere vormgeving die beter aansluit bij de visuele stijl van Windows 11.

De nieuwe interface maakt gebruik van een overzichtelijke zijbalk, ruimere tussenruimtes en modernere bedieningselementen. Hierdoor zijn de verschillende functies gemakkelijker te vinden en is het programma visueel rustiger geworden.

Ook de zwevende opnamewerkbalk, waarmee gebruikers snel een schermafbeelding of andere opname kunnen starten, is opnieuw ontworpen. De knoppen zijn groter en de bedieningselementen zijn duidelijker vormgegeven. Dat moet het eenvoudiger maken om tijdens het werken snel de juiste opnamefunctie te selecteren.

Gebruikers krijgen daarnaast meer mogelijkheden om het uiterlijk van de applicatie aan hun voorkeuren aan te passen. Zo kunnen ze kiezen tussen een licht en een donker thema en de accentkleur wijzigen.

Het resultaat is een interface die moderner oogt en beter past bij de huidige Windows-omgeving, zonder dat ShareX zijn oorspronkelijke doel als veelzijdig hulpmiddel voor schermopnamen en beeldbewerking uit het oog verliest.

Eindelijk een ingebouwde schermrecorder

De belangrijkste functionele vernieuwing is de toevoeging van een eigen schermrecorder. Voorheen waren gebruikers voor bepaalde vormen van schermopname afhankelijk van externe software, waaronder FFmpeg. In ShareX 22 is de opnamefunctionaliteit opnieuw ontwikkeld, zodat schermopnamen rechtstreeks vanuit het programma kunnen worden gemaakt.

De nieuwe recorder is standaard ingeschakeld. Dat betekent dat gebruikers in beginsel geen afzonderlijke externe encoder hoeven te installeren of configureren om de ingebouwde opnamefunctie te gebruiken.

De recorder biedt verschillende mogelijkheden:

• • Schermopnamen maken: leg activiteiten op het bureaublad of in applicaties rechtstreeks vast op video.
• • Systeemgeluid opnemen: neem het geluid van de computer mee in de opname.
• • Microfoongeluid vastleggen: voeg gesproken uitleg, commentaar of instructies toe.
• • Camerabeeld toevoegen: gebruik een camera-overlay om bijvoorbeeld je gezicht tijdens een demonstratie zichtbaar te maken.
• • Opnemen met maximaal 120 frames per seconde: geschikt voor vloeiende beelden van snelle bewegingen, mits de hardware, instellingen en opnameomstandigheden dit toelaten.

Vooral de combinatie van schermbeeld, systeemgeluid, microfoon en camerabeeld maakt ShareX interessanter voor gebruikers die instructievideo's, softwaredemonstraties, presentaties of technische uitleg willen opnemen.

De ondersteuning voor maximaal 120 FPS kan bovendien voordelen bieden bij het vastleggen van snelle bewegingen. Een hogere beeldsnelheid betekent echter ook dat de computer meer gegevens moet verwerken en dat de bestandsgrootte kan toenemen. De daadwerkelijk haalbare prestaties zijn afhankelijk van de gebruikte hardware en configuratie.

Nieuwe opnamebalk met extra instellingen

Naast de recorder zelf heeft ShareX een vernieuwde opnamebalk gekregen. Hiermee kunnen gebruikers verschillende instellingen voorbereiden voordat de opname begint.

Tot de beschikbare opties behoren:

• • Een vertraging instellen voordat de opname start.
• • De muiscursor wel of niet zichtbaar maken.
• • Muisklikken of muisbewegingen extra benadrukken.
• • De gewenste geluidsbronnen selecteren.
• • De opname voorbereiden voordat het daadwerkelijke vastleggen begint.

Deze instellingen zijn met name nuttig voor tutorials en instructievideo's. Met een startvertraging kun je bijvoorbeeld eerst het juiste venster openen of de desktop voorbereiden. Door muisklikken te markeren, wordt het voor kijkers gemakkelijker om te volgen waar je precies klikt.

Dat maakt de recorder niet alleen geschikt voor het vastleggen van gebeurtenissen op het scherm, maar ook voor het maken van doelgerichte uitlegvideo's.

Veel nieuwe en opnieuw opgebouwde hulpmiddelen

De vernieuwing van ShareX beperkt zich niet tot schermopnamen. Ook de gereedschappen binnen het programma zijn opnieuw opgebouwd en uitgebreid. De nadruk ligt op het aanbieden van meer praktische functies binnen één applicatie.

1. Liniaal

Met de nieuwe liniaal kunnen gebruikers afstanden op het scherm meten. Dit is handig bij het controleren van afmetingen, het uitlijnen van interface-elementen en het vergelijken van de positie of grootte van objecten.

2. Muisaccentuering

De muisaanwijzer kan visueel worden benadrukt, zodat deze beter zichtbaar is tijdens demonstraties en opnamen. Dit is vooral nuttig wanneer kijkers op afstand meekijken of wanneer een instructie uit veel muisbewegingen bestaat.

3. Achtergrond verwijderen

Met het nieuwe hulpmiddel voor achtergrondverwijdering kunnen gebruikers de achtergrond van geschikte afbeeldingen verwijderen. Dat kan van pas komen bij het maken van illustraties, presentaties en schermafbeeldingen waarin alleen een specifiek onderwerp zichtbaar moet blijven.

4. Afbeeldingen vergelijken

De nieuwe vergelijkingsfunctie maakt het gemakkelijker om twee afbeeldingen naast elkaar te beoordelen. Dat is bijvoorbeeld handig om wijzigingen tussen verschillende versies van een ontwerp, schermafbeelding of document zichtbaar te maken.

5. Videotrimmer

Met de videotrimmer kunnen gebruikers videofragmenten inkorten zonder daarvoor direct een uitgebreid videobewerkingsprogramma te hoeven openen. Dat is handig wanneer je alleen het relevante gedeelte van een schermopname wilt bewaren of delen.

6. Afbeeldingen verfraaien

De nieuwe image beautifier biedt aanvullende mogelijkheden om afbeeldingen aantrekkelijker te presenteren. Dit sluit aan bij het gebruik van ShareX voor het voorbereiden van schermafbeeldingen die in documentatie, handleidingen of presentaties terechtkomen.

7. Netwerkmonitor

Een opvallende toevoeging is de netwerkmonitor. Hiermee kunnen gebruikers netwerkgerelateerde informatie controleren, bijvoorbeeld wanneer ze de stabiliteit van hun internetverbinding willen onderzoeken. Daarmee krijgt ShareX een functie die verder gaat dan het maken en bewerken van beeldmateriaal.

Deze hulpmiddelen laten zien dat ShareX zich steeds meer ontwikkelt tot een multifunctionele desktopapplicatie. Het programma blijft in de eerste plaats gericht op schermopnamen, maar biedt daarnaast gereedschappen die in uiteenlopende dagelijkse werksituaties van pas kunnen komen.

De exacte mogelijkheden en eventuele beperkingen verschillen per hulpmiddel. De aanwezigheid van een functie betekent bijvoorbeeld niet automatisch dat deze alle geavanceerde mogelijkheden van gespecialiseerde software voor beeldbewerking, videomontage of netwerkdiagnostiek vervangt.

Overzichtelijker menu en meer controle over de beschikbare functies

Ook de manier waarop gebruikers de verschillende hulpmiddelen bereiken, is veranderd. In plaats van alle functies op één onoverzichtelijke plek aan te bieden, zijn de gereedschappen nu onderverdeeld in categorieën.

Daarnaast kunnen gebruikers hulpmiddelen die ze niet nodig hebben verbergen. Daardoor kunnen ze de interface beter afstemmen op hun eigen werkwijze.

Dit is vooral prettig voor mensen die ShareX dagelijks gebruiken. Wie het programma uitsluitend inzet voor screenshots, hoeft bijvoorbeeld niet voortdurend door allerlei andere opties te navigeren. Gebruikers die juist veel met schermopnamen, beeldbewerking en netwerkfuncties werken, kunnen de beschikbare gereedschappen naar behoefte organiseren.

De vernieuwde indeling moet ervoor zorgen dat de groeiende hoeveelheid functionaliteit niet ten koste gaat van het gebruiksgemak.

Bestanden rechtstreeks uploaden via slepen en neerzetten

Een andere praktische verbetering is de ondersteuning voor slepen en neerzetten in het hoofdvenster.

Gebruikers kunnen bestaande schermafbeeldingen en andere bestanden naar het venster van ShareX slepen. Het programma kan die bestanden vervolgens uploaden naar de ingestelde bestemming, bijvoorbeeld een ondersteunde hostingdienst.

Afhankelijk van de configuratie kan dat onder meer een dienst als Imgur, Dropbox of Google Drive zijn.

Deze werkwijze maakt het mogelijk om bestanden te uploaden zonder eerst een nieuwe schermafbeelding te hoeven maken. Dat is handig wanneer je bijvoorbeeld een eerder opgeslagen afbeelding, een bestaand document of een ander bestand wilt delen.

Wel blijft de ingestelde uploadbestemming van belang: de beschikbare diensten en de manier waarop het uploaden werkt, zijn afhankelijk van de configuratie en de ondersteuning binnen ShareX.

Video's en geanimeerde GIF's inkorten vanuit de geschiedenis

ShareX bewaart een geschiedenis van eerder gemaakte opnamen en verwerkte bestanden. In versie 22 zijn de bewerkingsmogelijkheden van deze geschiedenis verder uitgebreid.

Gebruikers kunnen video's en geanimeerde GIF-bestanden rechtstreeks vanuit de betreffende geschiedenisweergaven inkorten.

Dat kan de workflow aanzienlijk vereenvoudigen. Stel dat je een opname van enkele minuten hebt gemaakt, maar alleen de laatste twintig seconden nodig hebt. Je kunt dan het relevante fragment selecteren en inkorten, zonder eerst op zoek te moeten gaan naar een afzonderlijk videobewerkingsprogramma.

Voor GIF-bestanden geldt hetzelfde principe: onnodige delen kunnen worden verwijderd, zodat een kortere animatie overblijft die gemakkelijker te delen is.

Deze functies zijn vooral nuttig voor mensen die regelmatig foutmeldingen, softwareproblemen, instructies of korte demonstraties vastleggen en deze vervolgens met anderen delen.

Wat betekent ShareX 22 voor bestaande gebruikers?

De omvang van de update maakt ShareX 22 interessant voor zowel bestaande gebruikers als mensen die op zoek zijn naar een veelzijdig hulpmiddel voor schermopnamen.

De belangrijkste voordelen zijn:

• • Een modernere en overzichtelijkere interface.
• • Een ingebouwde schermrecorder die geen afzonderlijke FFmpeg-installatie vereist.
• • Ondersteuning voor systeemgeluid, microfoon en camerabeeld tijdens opnamen.
• • Opname-instellingen die vooraf kunnen worden aangepast.
• • Nieuwe hulpmiddelen voor meten, muisaccentuering en achtergrondverwijdering.
• • Extra mogelijkheden voor het vergelijken en verfraaien van afbeeldingen.
• • Een netwerkmonitor voor het controleren van netwerkgerelateerde informatie.
• • Eenvoudiger uploaden van bestaande bestanden via slepen en neerzetten.
• • Mogelijkheden om video's en GIF's rechtstreeks vanuit de geschiedenis in te korten.

Voor gebruikers die ShareX vooral voor screenshots inzetten, is de nieuwe interface waarschijnlijk de meest zichtbare verandering. Voor wie regelmatig tutorials maakt of softwareproblemen vastlegt, kan juist de ingebouwde recorder de belangrijkste reden zijn om de nieuwe versie uit te proberen.

Tegelijkertijd is het verstandig om rekening te houden met de mogelijke gevolgen van de omvangrijke herontwikkeling. Een programma dat veel onderdelen opnieuw heeft gekregen, kan tijdelijk problemen vertonen die in eerdere versies niet voorkwamen.

Let op: versie 22.0.0 is nog een prerelease

Hoewel de vernieuwingen omvangrijk zijn, is ShareX 22.0.0 op het moment van publicatie nog geen definitieve stabiele release. Het gaat om een prereleaseversie die bedoeld is om de nieuwe mogelijkheden beschikbaar te maken voordat de reguliere uitgave verschijnt.

Omdat veel onderdelen van de applicatie opnieuw zijn opgebouwd, waarschuwen de ontwikkelaars dat deze versie mogelijk minder stabiel is dan gebruikers van ShareX gewend zijn.

Dat betekent niet dat de software noodzakelijkerwijs problemen zal opleveren, maar wel dat voorzichtigheid verstandig is.

Voor gebruikers die ShareX dagelijks nodig hebben voor werk, documentatie of andere belangrijke taken, kan het daarom verstandiger zijn om voorlopig een stabiele versie te blijven gebruiken. Wie de nieuwe mogelijkheden vroeg wil uitproberen, kan versie 22.0.0 daarentegen testen en eventuele fouten of onverwacht gedrag melden.

Door: Drifter

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft toestemming gegeven voor de overname van Viaplay Nederland door Videoland, onderdeel van DPG Media. Volgens de toezichthouder leidt de overname naar verwachting niet tot een significante beperking van de concurrentie op de Nederlandse markt. Daarom is geen aanvullende vergunning nodig.

Met de overname neemt Videoland de abonnees en sportlicenties van Viaplay Nederland over. Hierdoor kan Videoland zijn bestaande aanbod van films, series en entertainmentprogramma’s uitbreiden met live sport, waaronder Formule 1, Premier League-voetbal, PDC-darts, hockey en andere sportwedstrijden.

Sportrechten zijn tijdelijk

De overname betekent niet dat Videoland de sportrechten onbeperkt behoudt. De licenties hebben een vaste looptijd en kunnen na afloop opnieuw worden aangeboden aan geïnteresseerde mediabedrijven. De huidige Formule 1-licentie voor de Nederlandse markt loopt volgens de aangeleverde informatie af in 2029. Daarna kunnen verschillende partijen opnieuw proberen de uitzendrechten te verwerven.

Hierdoor blijft er ruimte voor concurrentie tussen streamingdiensten en andere aanbieders. De toekomstige beschikbaarheid van sportwedstrijden hangt af van nieuwe contracten en onderhandelingen met de rechthebbenden.

Beperkte gevolgen voor consumenten en concurrenten

DPG Media is actief op verschillende mediamarkten, waaronder kranten, tijdschriften, radio, televisie en online streaming. Daarom heeft de ACM onderzocht of de overname gevolgen heeft voor consumenten, aanbieders van sportrechten, telecombedrijven en andere mediabedrijven.

Volgens de toezichthouder neemt het marktaandeel van DPG Media op de onderzochte markten slechts beperkt toe. Bovendien vullen de activiteiten van Viaplay Nederland en Videoland elkaar grotendeels aan: Viaplay richt zich vooral op live sport, terwijl Videoland voornamelijk films, series en entertainment aanbiedt.

De ACM verwacht daarom geen belangrijke nadelige gevolgen voor consumenten of bedrijven die betrokken zijn bij de distributie en verkoop van televisie- en videocontent.

Voor bestaande klanten kunnen de praktische gevolgen afhangen van de manier waarop de overgang wordt uitgevoerd. De goedkeuring garandeert niet dat abonnementen, prijzen en voorwaarden ongewijzigd blijven.

Geen wezenlijke beperking van de advertentiemarkt

De ACM heeft ook onderzocht of de overname de positie van DPG Media op de advertentiemarkt te sterk versterkt. Via dochteronderneming Ad Alliance beschikt het concern al over een sterke positie bij de verkoop van televisiereclame.

Toch verwacht de toezichthouder geen significante beperking van de concurrentie. Het kijkersaandeel en de advertentieruimte van Viaplay Nederland zijn relatief beperkt. Volgens de ACM blijven er bovendien voldoende alternatieven bestaan voor adverteerders die reclame rond sportwedstrijden en andere videocontent willen inkopen.

Ook verwacht de ACM geen belangrijke nadelige gevolgen voor houders van sportrechten en telecombedrijven die televisie- en videostreamingscontent aan consumenten aanbieden.

Rol van de ACM bij fusies en overnames

Bij fusies en overnames onderzoekt de ACM of er voldoende concurrentie overblijft, zowel direct na de transactie als in de toekomst. Daarbij kijkt de toezichthouder onder meer naar marktaandelen, consumentenkeuze, prijzen, kwaliteit en de onderhandelingspositie van andere marktpartijen.

Het Commissariaat voor de Media is eveneens bij de beoordeling betrokken. Omdat Viaplay Nederland zich niet opstelt als nieuwsplatform, wordt de kans op gevolgen voor de opinievorming volgens het Commissariaat niet groot geacht.

Door: Drifter

Beheerders van websites en applicaties die gebruikmaken van PHP moeten rekening houden met twee ernstige beveiligingskwetsbaarheden. De fouten zouden onder bepaalde omstandigheden kunnen leiden tot het uitvoeren van schadelijke code op een server, zonder dat een aanvaller daarvoor eerst toegang tot het systeem hoeft te verkrijgen. Beveiligingsonderzoekers melden dat er al een proof of concept circuleert. Zolang de officiële technische details en de definitieve beveiligingsupdates niet volledig beschikbaar zijn, is echter nog niet duidelijk onder welke voorwaarden de kwetsbaarheden daadwerkelijk kunnen worden misbruikt.

De ontwikkelaars van PHP hebben een beveiligingsrelease aangekondigd om twee ernstige kwetsbaarheden te verhelpen. Beide fouten zouden een CVSS-score van 9,2 hebben gekregen. Daarmee vallen ze in de categorie kritiek, waarin kwetsbaarheden worden ingedeeld die onder bepaalde omstandigheden zeer ernstige gevolgen kunnen hebben.

PHP is een veelgebruikte programmeertaal voor websites, webapplicaties en serversystemen. Het platform vormt onder meer de technische basis van verschillende contentmanagementsystemen (CMS'en), waaronder WordPress en Joomla. Ook tal van webwinkels, bedrijfsapplicaties en op maat gemaakte websites maken gebruik van PHP.

Een kwetsbaarheid in deze programmeertaal kan daardoor gevolgen hebben voor een breed scala aan systemen. Dat betekent overigens niet automatisch dat iedere website die PHP gebruikt kwetsbaar is. Het daadwerkelijke risico hangt onder meer af van de gebruikte PHP-versie, de configuratie van de server, de betrokken software en de manier waarop de kwetsbare functionaliteit wordt aangeroepen.

Twee kwetsbaarheden met een hoge ernstscore

De twee gemelde beveiligingsproblemen zijn bekend onder de identificatienummers CVE-2026-109618 en CVE-2026-109619. Deze nummers worden gebruikt om afzonderlijke beveiligingskwetsbaarheden eenduidig te registreren en informatie over de risico's, getroffen software en beschikbare oplossingen bij elkaar te brengen.

Volgens de beschikbare berichtgeving zouden beide kwetsbaarheden een CVSS-score van 9,2 op een schaal van 0 tot 10 hebben. Een dergelijke score duidt op een zeer ernstig beveiligingsrisico. De precieze gevolgen zijn afhankelijk van de technische eigenschappen van de fouten en de omstandigheden waaronder een aanvaller ze kan benutten.

Remote code execution (RCE), oftewel het op afstand uitvoeren van code, is een van de meest risicovolle categorieën beveiligingsproblemen. Bij een succesvolle aanval kan een aanvaller ervoor zorgen dat een systeem opdrachten uitvoert die niet door de beheerder zijn bedoeld of toegestaan.

De gevolgen kunnen aanzienlijk zijn. Afhankelijk van de rechten waarmee het getroffen proces draait, kan een aanvaller mogelijk gegevens uitlezen, bestanden aanpassen, kwaadaardige software plaatsen of verdere toegang tot het systeem proberen te verkrijgen. In ernstigere scenario's kan een gecompromitteerde server worden gebruikt als opstap naar andere systemen binnen dezelfde infrastructuur.

Het is daarbij belangrijk onderscheid te maken tussen de ernst van een kwetsbaarheid en de mate waarin deze in de praktijk kan worden misbruikt. Een hoge CVSS-score zegt iets over het potentiële risico, maar bewijst op zichzelf niet dat iedere installatie zonder aanvullende voorwaarden kwetsbaar is.

Technische details nog niet volledig bekend

De PHP-ontwikkelaars hebben aangekondigd later op woensdag 21 oktober 2026 meer informatie bekend te maken over de beveiligingsproblemen en de bijbehorende updates. De publicatie zou aanvankelijk op donderdag plaatsvinden, maar volgens de berichtgeving is het tijdstip vervroegd nadat informatie over de aangekondigde reparaties eerder naar buiten was gekomen.

Door die voortijdige verspreiding is er onrust ontstaan onder beveiligingsonderzoekers en beheerders. Wanneer informatie over een kwetsbaarheid bekend wordt voordat beheerders de gelegenheid hebben gehad hun systemen bij te werken, kan de periode waarin systemen mogelijk onbeschermd zijn extra risicovol worden.

Op het moment waarop deze berichtgeving werd opgesteld, waren de volledige technische details en de definitieve reikwijdte van de kwetsbaarheden nog niet onafhankelijk vastgesteld. Daardoor is voorzichtigheid geboden bij uitspraken over de precieze oorzaak, de vereiste aanvalsstappen en de versies die daadwerkelijk getroffen zijn.

Wel wordt gemeld dat beveiligingsonderzoekers van Watchtowr de kwetsbaarheden hebben gekoppeld aan de identificatienummers CVE-2026-109618 en CVE-2026-109619. Ook zou er al een proof of concept beschikbaar zijn waarmee de vermeende aanval wordt gedemonstreerd.

Proof of concept laat mogelijk misbruik zien

Een proof of concept meestal afgekort tot PoC, is een demonstratie waarmee onderzoekers aantonen dat een beveiligingsprobleem onder bepaalde omstandigheden daadwerkelijk kan worden benut. Zo'n demonstratie kan bestaan uit een klein script, een reeks netwerkverzoeken of een gecontroleerde testomgeving waarin het effect van een kwetsbaarheid zichtbaar wordt.

Volgens de beschikbare berichtgeving circuleert er een videodemonstratie van een aanval die de naam PHP2Shell gebruikt. Daarin zou een relatief eenvoudig Python-script worden ingezet om bepaalde beveiligingscontroles van webapplicaties te omzeilen.

De demonstratie zou onder meer laten zien hoe de aanval mogelijk invloed kan hebben op de authenticatie van websites die gebruikmaken van bekende CMS-platforms, zoals WordPress en Joomla. Daarnaast wordt melding gemaakt van het achterhalen van een wachtwoord binnen een applicatie die gebruikmaakt van het Symfony-framework.

Deze claims moeten zorgvuldig worden geïnterpreteerd. Een demonstratie in een specifieke testomgeving bewijst niet automatisch dat alle installaties van WordPress, Joomla of Symfony kwetsbaar zijn. Het kan bijvoorbeeld gaan om een specifieke combinatie van softwareversies, configuratie-instellingen of aanvullende componenten.

Ook is het belangrijk onderscheid te maken tussen het omzeilen van een inlogcontrole en het uitvoeren van code op de server. Dit zijn verschillende beveiligingsproblemen, hoewel ze in een aanvalsketen met elkaar verbonden kunnen zijn. Een aanvaller die een authenticatiecontrole kan passeren, heeft niet noodzakelijkerwijs ook volledige controle over de server. Omgekeerd kan een succesvolle aanval op de server ernstige gevolgen hebben zonder dat de aanvaller eerst op de gebruikelijke manier hoeft in te loggen.

De precieze relatie tussen de gedemonstreerde effecten en de twee gemelde PHP-kwetsbaarheden moet daarom blijken uit de officiële technische toelichting en verdere onafhankelijke analyse.

Wat betekent PHP2Shell?

De naam PHP2Shell wordt in de gemelde proof of concept gebruikt voor de aanvalstechniek. De naam verwijst naar het mogelijke verkrijgen van toegang tot een opdrachtomgeving op een systeem waarop PHP draait.

Een shell is een omgeving waarin opdrachten aan een besturingssysteem kunnen worden gegeven. Wanneer een aanvaller via een kwetsbare webapplicatie opdrachten op de server kan laten uitvoeren, kan dat een ernstige inbreuk op de beveiliging betekenen.

Afhankelijk van de rechten van het getroffen proces kan zo'n aanval toegang geven tot onderdelen van de applicatieomgeving. Denk bijvoorbeeld aan configuratiebestanden, omgevingsvariabelen, tijdelijke bestanden of gegevens die nodig zijn om verbinding te maken met databases en andere interne diensten.

Dat betekent niet automatisch dat een aanvaller alle gegevens op de server kan bekijken of de volledige infrastructuur kan overnemen. De daadwerkelijke impact hangt onder meer af van de accountrechten van het PHP-proces, de isolatie van applicaties, de toegangsrechten van bestanden en de netwerkbeveiliging.

Toch is juist de mogelijkheid om code op afstand uit te voeren een reden om dergelijke kwetsbaarheden met hoge prioriteit te behandelen. Een aanvaller hoeft mogelijk geen legitiem account te hebben wanneer de kwetsbare functionaliteit vanaf het internet bereikbaar is en geen aanvullende beveiligingsmaatregelen de aanval tegenhouden.

Mogelijk een groot aantal PHP-installaties getroffen

Een van de belangrijkste vragen is welke versies van PHP kwetsbaar zijn. Volgens de beschikbare berichtgeving zouden de problemen aanwezig zijn in versies die teruggaan tot PHP 5.

Als dat voor beide kwetsbaarheden officieel wordt bevestigd, kan het aantal potentieel betrokken installaties aanzienlijk zijn. PHP 5 werd jarenlang op grote schaal gebruikt en is inmiddels verouderd. Ook oudere, niet meer ondersteunde PHP-versies kunnen nog actief zijn op websites en bedrijfsservers die niet regelmatig worden onderhouden.

Het is echter niet verantwoord om zonder de definitieve technische informatie te concluderen dat iedere PHP-versie sinds PHP 5 daadwerkelijk kwetsbaar is. De getroffen versiereeksen kunnen per kwetsbaarheid verschillen. Ook kan de aanwezigheid van een fout in de broncode niet betekenen dat de fout onder iedere configuratie op afstand bereikbaar of exploiteerbaar is.

Beheerders moeten daarom niet alleen vaststellen welke PHP-versie op een server is geïnstalleerd, maar ook nagaan welke applicaties die versie gebruiken, welke componenten actief zijn en of er uitzonderingen of aanvullende voorwaarden gelden.

Daarbij is het verstandig om verder te kijken dan alleen de hoofdwebsite. Een server kan meerdere websites, subdomeinen, API's, achtergrondprocessen en beheertoepassingen hosten. Ook oudere applicaties die niet dagelijks worden gebruikt, kunnen nog steeds een ingang voor aanvallers vormen.

Waarom WordPress, Joomla en Symfony aandacht verdienen

WordPress en Joomla zijn veelgebruikte contentmanagementsystemen waarmee websites kunnen worden gebouwd en beheerd. Symfony is een PHP-framework dat ontwikkelaars gebruiken om webapplicaties te bouwen.

Deze producten zijn niet hetzelfde als PHP zelf. PHP is de programmeertaal en runtime waarop veel van deze applicaties draaien. Een kwetsbaarheid in PHP kan daardoor verschillende applicaties beïnvloeden, maar dat maakt niet automatisch iedere applicatie die PHP gebruikt kwetsbaar.

Voor WordPress- en Joomla-beheerders is het belangrijk om te controleren of hun hostingomgeving een getroffen PHP-versie gebruikt en of er specifieke maatregelen nodig zijn om de kwetsbaarheid te verhelpen. Het bijwerken van alleen het CMS kan onvoldoende zijn wanneer het probleem in de onderliggende PHP-runtime zit.

Voor Symfony-applicaties geldt hetzelfde. Het is verstandig om zowel de PHP-versie als de gebruikte frameworkversie, afhankelijkheden en serverconfiguratie te controleren. Als de gemelde aanval inderdaad gevoelige gegevens uit een Symfony-applicatie kan achterhalen, moeten beheerders bovendien nagaan of wachtwoorden, tokens of andere geheimen mogelijk zijn blootgesteld.

Een wachtwoord dat uit een applicatie kan worden achterhaald, kan namelijk ook buiten die ene applicatie risico opleveren wanneer hetzelfde wachtwoord elders wordt hergebruikt. Daarom kan het na een bevestigde inbreuk noodzakelijk zijn om betrokken inloggegevens te vervangen en actieve sessies of tokens ongeldig te maken.

Wat moeten websitebeheerders nu doen?

Beheerders hoeven niet te wachten tot er daadwerkelijk misbruik is vastgesteld voordat zij voorbereidingen treffen. Wel moeten zij voorkomen dat ongeteste noodmaatregelen zelf nieuwe problemen veroorzaken.

De volgende stappen zijn verstandig.

1. Inventariseer alle PHP-installaties

Breng in kaart welke servers, websites, containers en applicaties PHP gebruiken. Noteer per omgeving de geïnstalleerde versie, het gebruikte besturingssysteem en de manier waarop PHP wordt uitgevoerd, bijvoorbeeld via PHP-FPM, een webservermodule of een container.

Controleer ook omgevingen die niet rechtstreeks vanaf het internet bereikbaar zijn. Interne applicaties kunnen alsnog risico lopen wanneer een aanvaller eerst toegang krijgt tot een ander systeem binnen het netwerk.

2. Controleer welke versies daadwerkelijk zijn getroffen

Raadpleeg de officiële beveiligingsaankondiging zodra de PHP-ontwikkelaars de technische details en getroffen versiereeksen publiceren. Ga niet uitsluitend af op de algemene melding dat oudere PHP-versies mogelijk kwetsbaar zijn.

Controleer daarnaast of de hostingprovider of leverancier van het besturingssysteem eigen beveiligingsupdates beschikbaar stelt. Sommige leveranciers leveren patches terug naar oudere softwaretakken zonder dat het versienummer op dezelfde manier verandert als bij een officiële upstreamrelease.

3. Bereid een snelle update voor

Zorg dat de procedure voor het installeren en testen van PHP-updates gereed is. Controleer of de gebruikte applicaties compatibel zijn met de gepatchte versie en of er een testomgeving beschikbaar is.

Bij een kritieke kwetsbaarheid kan een snelle update noodzakelijk zijn, maar de wijziging moet wel gecontroleerd worden uitgevoerd. Maak waar mogelijk een back-up, leg vast hoe de update wordt teruggedraaid als er ernstige problemen ontstaan en controleer na afloop of websites en achtergrondprocessen correct functioneren.

4. Beperk de blootstelling aan risico

Wanneer een patch nog niet beschikbaar is, kan het nodig zijn tijdelijk aanvullende maatregelen te nemen. Denk aan het beperken van de toegang tot beheerinterfaces, het uitschakelen van niet-noodzakelijke functionaliteit of het aanscherpen van netwerkregels.

Welke maatregel effectief is, hangt af van de technische oorzaak van de kwetsbaarheid. Een algemene firewallregel of een web application firewall (WAF) biedt geen gegarandeerde bescherming tegen iedere vorm van remote code execution. Tijdelijke maatregelen moeten daarom worden afgestemd op de officiële aanbevelingen zodra die beschikbaar zijn.

5. Controleer logbestanden en beveiligingsmeldingen

Onderzoek relevante webserverlogs, applicatielogs en systeemlogs op afwijkende verzoeken, onverwachte foutmeldingen, ongebruikelijke processen en andere signalen van mogelijk misbruik.

Let ook op wijzigingen aan bestanden, onverwachte beheerdersaccounts, nieuwe geplande taken en uitgaande netwerkverbindingen die niet bij het normale gedrag van de applicatie passen. De precieze indicatoren moeten waar mogelijk worden gebaseerd op informatie van de PHP-ontwikkelaars en betrouwbare beveiligingsonderzoekers.

Het ontbreken van verdachte logregels bewijst overigens niet dat een systeem niet is aangevallen. Logbestanden kunnen onvolledig zijn of door een aanvaller zijn aangepast.

6. Onderzoek mogelijke blootstelling van wachtwoorden en tokens

Als er aanwijzingen zijn dat een aanvaller toegang heeft gehad tot gevoelige gegevens, moet worden vastgesteld welke informatie toegankelijk kan zijn geweest. Denk aan databasewachtwoorden, API-sleutels, sessietokens en inloggegevens van gebruikers.

Wanneer blootstelling aannemelijk of bevestigd is, moeten betrokken geheimen worden vervangen en actieve sessies waar nodig worden beëindigd. Doe dit gecontroleerd, zodat ook afhankelijkheden tussen applicaties en externe diensten worden meegenomen.

7. Controleer ook uitbestede hosting

Niet iedere organisatie beheert PHP zelf. Bij gedeelde hosting, managed hosting en cloudplatforms kan de leverancier verantwoordelijk zijn voor een deel van de softwarestack.

Vraag de hostingprovider daarom welke PHP-versies worden gebruikt, of de getroffen componenten zijn bijgewerkt en welke tijdelijke maatregelen zijn genomen. Een website-eigenaar blijft er verstandig aan doen de status actief te controleren, ook wanneer het technische beheer is uitbesteed.

Wat als er nog geen patch beschikbaar is?

Wanneer een kwetsbaarheid ernstig is en er al een bruikbare proof of concept circuleert, kan het risico toenemen doordat meer aanvallers de aanvalsmethode kunnen bestuderen en aanpassen.

Dat betekent niet dat elk systeem onmiddellijk zal worden aangevallen of dat een proof of concept automatisch een volledig betrouwbare aanvalsmethode is. Wel kan de drempel voor misbruik lager worden wanneer de demonstratie eenvoudig uit te voeren is en de relevante systemen rechtstreeks vanaf het internet bereikbaar zijn.

Organisaties die bedrijfskritische PHP-applicaties beheren, doen er daarom goed aan vooraf te bepalen wie verantwoordelijk is voor het beoordelen van de aankondiging, het uitvoeren van updates en het controleren van de resultaten.

Als de officiële patch nog niet beschikbaar is, moet een organisatie op basis van haar eigen risicoanalyse bepalen welke tijdelijke beperkingen nodig zijn. Voor publiek toegankelijke systemen met gevoelige gegevens kan het bijvoorbeeld gerechtvaardigd zijn bepaalde functies tijdelijk uit te schakelen of de toegang verder te beperken.

Het volledig offline halen van een website is niet in alle gevallen nodig of wenselijk. De beslissing moet worden gebaseerd op de daadwerkelijke blootstelling, de mogelijke gevolgen van misbruik en de beschikbare mitigerende maatregelen.

Patchen blijft de belangrijkste structurele oplossing

Tijdelijke maatregelen kunnen het risico verkleinen, maar vervangen geen officiële beveiligingsupdate wanneer het probleem in de PHP-runtime zelf zit. Zodra de PHP-ontwikkelaars de relevante patches publiceren, moeten beheerders vaststellen welke update bij hun omgeving hoort en deze zo snel mogelijk installeren.

Daarna is het belangrijk om te controleren of de patch daadwerkelijk actief is. Dat betekent onder meer nagaan welke PHP-versie de webserver gebruikt, of oude processen opnieuw zijn gestart en of er meerdere PHP-installaties naast elkaar bestaan.

Ook moet worden gecontroleerd of applicaties niet onbedoeld een oudere runtime blijven gebruiken. Op sommige servers kan de opdrachtregel bijvoorbeeld een andere PHP-versie tonen dan de versie die door de webserver wordt gebruikt.

Voor organisaties met veel websites kan automatisering helpen om systemen te inventariseren en updates centraal te volgen. Daarbij moeten ook uitzonderingen, verouderde applicaties en systemen waarvoor geen ondersteunde PHP-versie meer beschikbaar is, expliciet worden geregistreerd.

Door: Drifter