Nagenoeg alle bekende sociale mediaplatformen zijn in handen van techreuzen zoals Meta, Google en Microsoft. Hoewel deze platformen enorm populair zijn, voelen veel gebruikers zich steeds meer gevangen in hun gesloten ecosystemen. Het ‘fediverse’ biedt een alternatief voor deze gecentraliseerde netwerken. In dit artikel leggen we uit wat het fediverse precies is en welke tegenhangers er zijn voor bekende platformen zoals Facebook, Instagram, YouTube en Reddit. Denk hierbij aan Mastodon, PeerTube, Pixelfed en Lemmy.
#### 1. Wat is het fediverse?
Het woord ‘fediverse’ is een samentrekking van ‘federated’ en ‘universe’, oftewel een gefedereerd universum. Het is een verzameling van onderling verbonden servers, ook wel instances genoemd, die onafhankelijk worden beheerd door individuen of organisaties. Deze servers kunnen met elkaar communiceren dankzij gemeenschappelijke protocollen, zoals ActivityPub. Dit maakt gedecentraliseerde sociale interacties mogelijk zonder afhankelijkheid van één centrale autoriteit, zoals bij traditionele socialemediaplatformen. Gebruikers kunnen bijvoorbeeld op een server (instance) een account aanmaken en vervolgens communiceren met gebruikers op andere servers, zonder dat ze zich hoeven aan te melden bij verschillende platformen.
Stel dat je een Instagram-account hebt; je kunt dan niet communiceren met mensen op Twitter, tenzij je daar ook een account aanmaakt. In het fediverse kun je echter vrij bewegen tussen verschillende servers en platformen, zolang je je aan de regels van de instances houdt. Gebruikers die zich niet prettig voelen op een instance kunnen zelfs hun eigen server hosten, met hun eigen regels en moderatiebeleid.
#### 2. De oorsprong van het fediverse
De ontwikkeling van het fediverse begon in 2008 met het opensource-microbloggingplatform Laconica. Dit was gebaseerd op het OpenMicroBlogging-protocol, dat communicatie tussen verschillende microbloggingsites mogelijk maakte. Later evolueerde dit tot StatusNet en fuseerde uiteindelijk tot GNU social, dat nog steeds actief is.
Met de tijd bleek het OpenMicroBlogging-protocol beperkt. Er werd daarom een nieuw protocol ontwikkeld: OStatus, dat meer mogelijkheden bood voor data-uitwisseling tussen servers. Rond dezelfde tijd ontstond Diaspora, een sociaal netwerk dat een eigen federatief protocol gebruikte. Hierdoor ontstonden de termen ‘fediverse’ voor netwerken gebaseerd op OStatus en ‘federation’ voor netwerken zoals Diaspora.
#### 3. Evolutie van protocollen
Verschillende platformen binnen het fediverse maakten gebruik van verschillende protocollen. In 2018 nam het W3C de leiding over de ontwikkeling van ActivityPub, een protocol dat de communicatie tussen fediverse-platformen standaardiseerde. Inmiddels is dit het meest gebruikte protocol binnen het fediverse.
Andere protocollen die gebruikt worden zijn onder andere XMPP (voor chattoepassingen zoals Movim), Matrix (een protocol voor versleutelde communicatie, gebruikt door Element), en het recentere Nostr, dat werkt met cryptografische sleutels en gebruikt wordt voor censuurresistente communicatie. Platformen zoals Hubzilla ondersteunen zelfs meerdere protocollen, waardoor een bredere uitwisseling van gegevens mogelijk is.
#### 4. Werking van het fediverse
Het fediverse lijkt qua structuur op een peer-to-peer (P2P) netwerk, omdat het gebruik maakt van een gedecentraliseerd model. In tegenstelling tot een P2P-netwerk, waar elk knooppunt zowel server als client is, heeft het fediverse onafhankelijke servers waarop gebruikersaccounts worden aangemaakt. Elke serverbeheerder is verantwoordelijk voor de veiligheid en moderatie van hun eigen instance.
Wanneer een gebruiker iets deelt op een server (bijvoorbeeld server X), kunnen gebruikers van andere servers (zoals server Y) die content opvragen. Dit gebeurt door een verzoek te sturen naar server X om de content op te halen. Dit decentrale model betekent dat het netwerk blijft functioneren, zelfs als een server offline gaat.
#### 5. Voordelen en nadelen van het fediverse
Het fediverse biedt een aantal duidelijke voordelen ten opzichte van traditionele sociale netwerken. De belangrijkste zijn de open standaarden en de opensource-software, wat betekent dat de code transparant is en regelmatig geüpdatet kan worden. Daarnaast is er geen sprake van een 'single point of failure': als een server uitvalt, blijven de andere servers in het netwerk functioneren.
Ook zijn er geen advertenties of tracking binnen het fediverse, omdat gebruikers vaak kiezen voor servers met een strikt privacybeleid. De diversiteit aan communities en het vermogen om van server te wisselen zorgt voor een meer persoonlijke ervaring.
Maar er zijn ook nadelen. De open structuur kan leiden tot een wildgroei aan ongewenste content, aangezien moderatie vaak minimaal is. Het vinden van een goede instance kan ook een uitdaging zijn, omdat het gebruiksgemak van traditionele social media vaak hoger ligt. Ook is de veiligheid van je gegevens afhankelijk van de kennis en betrouwbaarheid van de administrator van de instance.
#### 6. Platformen binnen het fediverse
Hieronder een overzicht van enkele populaire platformen binnen het fediverse en hun centrale functies:
- **Mastodon**: Een microbloggingplatform vergelijkbaar met Twitter. Gebruikers kunnen korte updates (toots) delen en elkaar volgen.
- **PeerTube**: Een videostreamingplatform dat lijkt op YouTube, maar binnen een gedecentraliseerd netwerk opereert.
- **Pixelfed**: Dit platform richt zich op het delen van foto’s en lijkt qua functionaliteit op Instagram.
- **Lemmy**: Een link-aggregator en discussiesite vergelijkbaar met Reddit.
Er zijn ook platformen voor andere vormen van content. Zo zijn er platforms voor blogging (zoals Plume), audio (Funkwhale), en zelfs voor chat (zoals Element, dat het Matrix-protocol gebruikt).
#### 7. Instances kiezen
Om deel te nemen aan het fediverse, kies je eerst een platform dat bij je past. Vervolgens kies je een instance, die het beste aansluit bij jouw interesses en waarden. Er zijn verschillende websites die je hierbij kunnen helpen, zoals **Fediverse Party** of **FediDB**, waar je instances kunt zoeken op basis van categorieën zoals taal, regio en onderwerpen en je kunt nog terecht op **The Federation**.
Het populairste platform binnen het fediverse is Mastodon, met meer dan 12 miljoen gebruikers. Wil je hier beginnen, dan kun je bijvoorbeeld terecht op de officiële Mastodon-site, waar je instances kunt selecteren op basis van taal, regio en interesses.
#### 8. Mastodon in de praktijk
Als voorbeeld nemen we de Nederlandse Mastodon-gemeenschap. Nadat je je hebt geregistreerd en een account hebt aangemaakt, kun je direct beginnen met het volgen van andere gebruikers en het posten van je eerste bericht, een zogenaamde 'toot'. Deze berichten kun je voorzien van hashtags, zodat andere gebruikers ze gemakkelijker kunnen vinden.
Net als bij Twitter kun je berichten van anderen delen (boosten) en tijdlijnen verkennen, zowel op je eigen instance als op andere Mastodon-servers.
#### 9. PeerTube: Een alternatief voor YouTube
PeerTube is een fediverse-platform dat zich richt op videostreaming en -sharing, vergelijkbaar met YouTube. Er zijn zo’n 1000 instances beschikbaar. Gebruikers kunnen een account aanmaken, video's uploaden en commentaar geven op andere video's. De content is verdeeld over verschillende servers, waardoor het aanbod per instance varieert.
#### 10. Pixelfed: Foto’s delen
Pixelfed biedt een gedecentraliseerd alternatief voor Instagram. Hoewel het aantal instances nog beperkt is, groeit het platform gestaag. Gebruikers kunnen foto’s delen, liken en becommentariëren. Net als bij Instagram kunnen berichten voorzien worden van hashtags om ze beter vindbaar te maken.
#### 11. Lemmy: De Reddit-alternatief
Lemmy is een platform dat werkt als een link-aggregator, waar gebruikers posts kunnen plaatsen en stemmen op interessante discussies. Met meer dan 400.000 gebruikers en 700 servers is het een van de populairste fediverse-platformen. Je kunt je aanmelden bij bestaande communities of zelf een nieuwe community opzetten.
#### 12. Eigen instance opzetten
Het is ook mogelijk om je eigen instance te hosten.
- Kies eerst een fediverse-platform, zoals Mastodon of Pleroma.
- Registreer daarna een domeinnaam voor je instance. Je hebt uiteraard ook een server nodig om je instance te hosten. Dit kan een VPS (Virtuele Private Server) zijn bij een hostingprovider. Controleer of deze aan alle vereisten voldoet, want de systeemvereisten kunnen fors zijn, vooral qua opslagruimte (eventueel kan dit bij een cloudopslagprovider).
- Beveilig je verbinding met een ssl-certificaat, bijvoorbeeld via een gratis exemplaar van Let’s Encrypt.
- Maak je server klaar met een geschikt en up-to-date besturingssysteem, doorgaans een Linux-distributie. Installeer dan de noodzakelijke onderdelen, zoals een webserver als Nginx of Apache en een database als PostgreSQL. Installeer en configureer vervolgens het gekozen platform evenals de afhankelijkheden, en configureer je webserver.
- Creëer een admin-gebruiker en pas via de beheermodule zaken als het moderatiebeleid, federatievoorkeuren en gebruikersinstellingen aan.
Zorg dat alles goed is beveiligd, maak frequent back-ups, zorg voor updates en monitor regelmatig de prestaties van je server.
Door: Drifter