AI-medicijn tegen longziekte laat opvallende veranderingen in biologische leeftijd zien

Een medicijn dat grotendeels met behulp van kunstmatige intelligentie is ontworpen, blijkt in een klinische studie niet alleen de aandacht te trekken vanwege de behandeling van een ernstige longziekte. Onderzoekers zagen bij patiënten die het middel rentosertib kregen ook veranderingen in verschillende metingen van hun biologische leeftijd. Dat klinkt als een mogelijke doorbraak in het onderzoek naar veroudering, maar de resultaten moeten voorlopig vooral worden gezien als een interessante aanwijzing. Ze bewijzen niet dat het medicijn het lichaam daadwerkelijk verjongt.

Van longfibrose naar onderzoek naar veroudering

Rentosertib is ontwikkeld door Insilico Medicine voor de behandeling van idiopathische longfibrose (IPF). Bij deze chronische longziekte ontstaat steeds meer littekenweefsel in de longen. Daardoor worden de longen stijver en wordt het moeilijker om voldoende zuurstof op te nemen. De ziekte kan zich geleidelijk ontwikkelen en heeft een grote invloed op de longfunctie en de kwaliteit van leven.

Het medicijn is ontworpen om een biologisch proces aan te pakken dat betrokken is bij de ontwikkeling van fibrose. Dat proces houdt verband met de manier waarop cellen reageren op schade en stress. Juist die processen spelen ook een rol bij veroudering.

Daarom wilden de onderzoekers verder kijken dan alleen de vraag of patiënten beter konden ademen. Ze onderzochten ook of de behandeling veranderingen teweegbracht in eiwitten in het bloed die samenhangen met biologische veroudering.

Dat betekent niet dat rentosertib vanaf het begin bedoeld was als een algemene verjongingsbehandeling. Het middel werd ontwikkeld voor een specifieke longziekte. Het onderzoek naar biologische leeftijd was een aanvullende onderzoeksvraag die voortkwam uit de werking van het medicijn.

Wat gebeurde er tijdens de klinische studie?

In een fase 2a-onderzoek kregen 42 patiënten met idiopathische longfibrose gedurende twaalf weken verschillende doseringen van rentosertib of een placebo. De onderzoekers keken onder meer naar de longfunctie en naar veranderingen in eiwitten in het bloed.

Voor het onderzoek naar biologische leeftijd gebruikten ze zogenoemde verouderingsklokken. Dat zijn modellen die op basis van meetbare biologische kenmerken proberen te schatten hoe oud iemand biologisch gezien is. In dit geval ging het om patronen in eiwitten in het bloed.

Die schatting is iets anders dan iemands chronologische leeftijd: het aantal jaren sinds de geboorte. Iemand kan bijvoorbeeld een biologische leeftijd hebben die hoger of lager uitvalt dan op basis van de kalenderleeftijd wordt verwacht. Dat verschil kan samenhangen met gezondheid, ziekte, leefstijl en andere biologische factoren.

De onderzoekers pasten zes verschillende modellen toe op dezelfde bloedmonsters. Volgens hun analyse wezen alle zes modellen in dezelfde richting: patiënten die rentosertib kregen, lieten na de behandeling een daling zien in de geschatte biologische leeftijd ten opzichte van de placebogroep.

Dat is opvallend, omdat het effect niet alleen in één model werd gezien. Tegelijkertijd betekent overeenstemming tussen modellen niet automatisch dat de onderliggende biologische interpretatie bewezen is. De modellen meten patronen in eiwitten; ze meten niet rechtstreeks hoe snel iemand veroudert.

Waarom de dosering zo interessant was

Een van de opvallendste bevindingen had te maken met de manier waarop het medicijn werd toegediend.

De sterkste veranderingen in de biologische leeftijdsmetingen werden gezien bij patiënten die tweemaal daags 30 milligram kregen. Dat is een totale dagelijkse hoeveelheid van 60 milligram. Een andere groep kreeg dezelfde totale hoeveelheid, maar dan in één keer: eenmaal daags 60 milligram.

Toch waren de resultaten van die twee groepen niet hetzelfde. De tweemaal-daagse dosering liet volgens de onderzoekers een duidelijker effect zien op de gemeten biologische leeftijd, terwijl dat effect bij de eenmalige dosering niet op dezelfde manier naar voren kwam.

Dat verschil is wetenschappelijk interessant. Het suggereert dat niet alleen de totale hoeveelheid van een medicijn belangrijk kan zijn, maar ook hoe die hoeveelheid gedurende de dag wordt toegediend. De concentratie van een geneesmiddel in het lichaam kan bijvoorbeeld anders verlopen bij meerdere kleinere doses dan bij één grotere dosis.

Maar ook hier geldt: een opvallend verschil tussen doseringen is nog geen bewijs dat het medicijn veroudering kan terugdraaien. Het is vooral een aanwijzing die verder onderzoek verdient.

Werden patiënten werkelijk biologisch jonger?

Dat is de belangrijkste vraag, en daar is op basis van deze studie nog geen definitief antwoord op te geven.

De onderzoekers zagen veranderingen in eiwitten die samenhangen met biologische veroudering. Maar die eiwitten worden ook beïnvloed door ziekte en herstel. Als iemand een ernstige longziekte heeft en de longfunctie verbetert, kan dat gevolgen hebben voor allerlei processen in het lichaam. Die veranderingen kunnen vervolgens zichtbaar worden in bloedmetingen.

Een daling in biologische leeftijd kan daarom verschillende verklaringen hebben. Het kan betekenen dat bepaalde verouderingsgerelateerde processen veranderen. Maar het kan ook betekenen dat de gezondheid van de patiënt verbetert en dat het lichaam daardoor andere eiwitpatronen vertoont.

Dat onderscheid is cruciaal. Een medicijn dat een ziekte behandelt, kan ervoor zorgen dat iemand biologisch gezonder lijkt zonder dat het de fundamentele veroudering van het lichaam vertraagt. Gezondheid en veroudering hangen met elkaar samen, maar zijn niet hetzelfde.

Vergelijking met gegevens van meer dan 55.000 mensen

Om de resultaten beter te kunnen interpreteren, vergeleken de onderzoekers de veranderingen in eiwitten met verouderingspatronen uit een grote Britse dataset. Die dataset bevatte gegevens van meer dan 55.000 mensen.

Daarbij keken ze niet alleen naar de vraag of bepaalde eiwitten veranderden, maar ook naar de richting waarin die veranderingen gingen. Sommige eiwitten nemen bijvoorbeeld gemiddeld toe met de leeftijd, terwijl andere juist afnemen. De onderzoekers onderzochten of het patroon bij behandelde patiënten overeenkwam met een verschuiving in de richting van jongere leeftijdsgroepen.

Volgens hun analyse liet de groep die tweemaal daags 30 milligram kreeg een patroon zien dat overeenkwam met een omkering van bepaalde normale verouderingsgerelateerde veranderingen in eiwitten. Bij de groep die eenmaal daags 60 milligram kreeg, werd datzelfde patroon niet op dezelfde manier gezien.

Dat maakt de bevinding interessant, maar het blijft een indirecte meting. De onderzoekers hebben niet aangetoond dat de patiënten daardoor daadwerkelijk jonger werden, dat hun levensduur toenam of dat hun lichaam minder snel zou verouderen.

Waarom de resultaten nog voorzichtig moeten worden geïnterpreteerd

Er zijn verschillende redenen om de bevindingen niet te snel als een verjongingsdoorbraak te bestempelen.

Ten eerste was de studie klein. Met 42 patiënten gaat het om een relatief beperkte groep. Dat is voldoende om interessante signalen te ontdekken, maar niet om grote conclusies te trekken over de werking van het medicijn bij de algemene bevolking.

Ten tweede duurde de behandeling slechts twaalf weken. Veroudering is een proces dat zich over jaren en decennia afspeelt. Een verandering in bloedwaarden na enkele maanden zegt daarom nog niet wat er op lange termijn gebeurt.

Ten derde meten verouderingsklokken geen leeftijd op dezelfde manier als een kalender. Ze schatten biologische leeftijd aan de hand van bepaalde patronen. Verschillende modellen kunnen verschillende aspecten van gezondheid en veroudering meten. Een verandering in zo'n score betekent dus niet automatisch dat alle biologische processen in het lichaam zijn teruggedraaid.

Ten vierde is nog niet duidelijk hoeveel van het effect rechtstreeks door het medicijn wordt veroorzaakt. Het kan zijn dat rentosertib bepaalde processen beïnvloedt die ook bij veroudering betrokken zijn. Maar het kan ook zijn dat een verbetering van de longziekte een groot deel van de gemeten verandering verklaart.

Wat is er nodig om echte verjonging aan te tonen?

Om te kunnen zeggen dat een medicijn veroudering daadwerkelijk vertraagt of terugdraait, zouden onderzoekers veel meer moeten aantonen dan alleen een verandering in biologischeleeftijdsmetingen.

Ze zouden bijvoorbeeld moeten onderzoeken of het effect langdurig aanhoudt, of het ook zichtbaar is bij mensen zonder de betreffende longziekte en of het samenhangt met concrete gezondheidsuitkomsten. Denk aan een betere lichamelijke functie, minder ziekte of een lager risico op leeftijdsgerelateerde aandoeningen.

Ook zou moeten blijken of de veranderingen in eiwitten werkelijk wijzen op een vertraging van verouderingsprocessen, in plaats van alleen op herstel van een ziekte.

Dat is een veel hogere bewijsstandaard dan het laten dalen van een biologischeleeftijdsscore.

Een interessante aanwijzing, geen bewezen verjongingskuur

De resultaten rond rentosertib zijn interessant omdat ze laten zien dat een medicijn dat voor een specifieke longziekte is ontwikkeld, mogelijk ook veranderingen kan veroorzaken in biologische processen die met veroudering samenhangen.

De overeenstemming tussen zes verouderingsmodellen, het verschil tussen de twee doseringsschema's en de vergelijking met een grote Britse dataset maken de bevindingen de moeite waard om verder te onderzoeken.

Maar de conclusie moet voorlopig bescheiden blijven. De studie laat zien dat bepaalde biologische leeftijdsmetingen veranderden na behandeling met rentosertib. Ze laat nog niet zien dat het lichaam daadwerkelijk jonger werd, dat veroudering is gestopt of dat mensen langer zullen leven.

De echte betekenis van de resultaten zal pas duidelijk worden wanneer grotere en langdurigere studies kunnen aantonen of de veranderingen in biologische leeftijd ook leiden tot blijvende gezondheidsvoordelen. Tot die tijd is rentosertib vooral een veelbelovend voorbeeld van hoe AI-ondersteunde geneesmiddelontwikkeling nieuwe vragen kan oproepen over de relatie tussen ziekte, herstel en veroudering.

Door: Drifter