EU rolt vermoedelijke bende op die meer dan een miljoen gebruikte smartphones als nieuw verkocht

Europese opsporingsdiensten hebben een vermoedelijk internationaal opererend crimineel netwerk opgerold dat op grote schaal gebruikte smartphones als nieuwe toestellen zou hebben verkocht. Volgens de verdenking werden telefoons samengesteld uit gebruikte onderdelen, vervolgens professioneel schoongemaakt, opnieuw geassembleerd en verpakt, waarna ze als volledig nieuwe smartphones op de Europese markt werden aangeboden.

De operatie, die de naam ‘Troja’ heeft gekregen, leidde tot meer dan 160 huiszoekingen en inbeslagnames in 19 landen. In totaal waren ongeveer 1.770 politie-, douane- en belastingambtenaren betrokken bij de actie. Zeven verdachten zijn aangehouden in Oostenrijk, Duitsland en Spanje. Onder hen bevinden zich volgens de Europese aanklager ook de twee vermoedelijke leiders van de organisatie.

De Europese aanklager schat dat de groep meer dan één miljoen smartphones heeft verkocht. De totale schade voor Europese consumenten zou volgens de onderzoekers minstens 300 miljoen euro bedragen. Daarnaast zou voor meer dan 30 miljoen euro aan btw zijn ontdoken in verschillende EU-lidstaten.

Gebruikte onderdelen opnieuw als nieuwe telefoon verkocht

Volgens de onderzoekers begon de vermeende fraude buiten de Europese Unie. De telefoons zouden zijn samengesteld uit gebruikte smartphoneonderdelen in onder meer Hongkong en de Verenigde Arabische Emiraten. De gebruikte onderdelen werden volgens het onderzoek gereinigd en opnieuw samengebouwd tot apparaten die er aan de buitenkant uitzagen als nieuwe smartphones.

Daarna werden de toestellen voorzien van een verpakking en verzegeling, waardoor ze volgens de verdenking als nieuwe producten konden worden aangeboden. De apparaten werden vervolgens naar Nederland verscheept.

Vanuit Nederland zouden de smartphones verder zijn vervoerd naar opslaglocaties in Duitsland. Daarvandaan kwamen ze uiteindelijk terecht bij onlineverkopers en handelsplatforms, waar ze aan consumenten in verschillende Europese landen werden verkocht.

Het ging daarmee volgens de onderzoekers niet simpelweg om refurbished smartphones die als zodanig werden aangeboden. De verdenking is juist dat gebruikte toestellen bewust werden gepresenteerd als fabrieksnieuwe producten.

Mogelijk vooral Samsung-toestellen

Welke merken en modellen precies bij de fraude betrokken waren, is door de Europese aanklager niet officieel bekendgemaakt. Duitse media melden op basis van het eigen onderzoek dat het vermoedelijk vooral of uitsluitend om Samsung-smartphones ging.

De apparaten zouden uiterlijk nauwelijks te onderscheiden zijn geweest van originele, nieuwe Samsung-toestellen. De vermeende fraudeurs zouden gebruikte onderdelen hebben gecombineerd, de toestellen opnieuw hebben opgebouwd en ze vervolgens van nieuwe verpakkingen en verzegelingen hebben voorzien.

Samsung heeft zich volgens de berichtgeving niet inhoudelijk over de lopende strafrechtelijke onderzoeken uitgelaten. Het bedrijf heeft wel aangegeven mogelijke gevallen van productvervalsing of misbruik van het merk serieus te nemen en daarbij samen te werken met onder meer marktplaatsen, douanediensten en opsporingsinstanties.

Verkoop via onlineplatforms

De smartphones zouden uiteindelijk via verschillende bedrijven en online handelsplatforms bij consumenten terecht zijn gekomen. Volgens Duitse onderzoeksjournalisten zou een aanzienlijk deel van de toestellen in Duitsland zijn verkocht.

Voor kopers was daardoor niet noodzakelijk zichtbaar dat het toestel eerder was gebruikt. De telefoons werden immers niet als tweedehands of refurbished aangeboden, maar als nieuwe apparaten.

Er zijn volgens de berichtgeving ook klantmeldingen die mogelijk wijzen op problemen met sommige toestellen. Zo zouden sommige kopers hebben ontdekt dat een apparaat eerder was gebruikt of dat het toestel niet overeenkwam met de specificaties die bij de verkoop waren vermeld.

Dat dergelijke meldingen niet direct bij alle klanten tot argwaan leidden, zou mede te maken kunnen hebben met de manier waarop de toestellen werden opgeknapt en opnieuw verpakt. De telefoons zagen er aan de buitenkant uit als nieuwe producten en werden volgens het onderzoek voorzien van verpakkingen en verzegelingen die de indruk van een ongeopend nieuw toestel moesten wekken.

Ook een omvangrijke belastingfraude

Naast de verkoop van de smartphones draait het onderzoek om een omvangrijke btw-fraude.

De betrokken bedrijven zouden sinds 2018 gebruik hebben gemaakt van een bijzondere btw-regeling die bekendstaat als de margeregeling. Bij deze regeling wordt btw niet over de volledige verkoopprijs berekend, maar uitsluitend over de winstmarge van de wederverkoper.

Die regeling kan worden toegepast bij bepaalde verkopen van gebruikte goederen waarvoor eerder al btw is betaald. Volgens de Europese aanklager zou het netwerk deze regeling echter ten onrechte hebben toegepast op smartphones die vervolgens als nieuwe toestellen werden verkocht.

Wanneer een toestel als nieuw wordt verkocht, moet volgens de onderzoekers btw over de volledige verkoopprijs worden afgedragen. Door de smartphones administratief als gebruikte goederen te behandelen, zou de organisatie aanzienlijk minder belasting hebben betaald dan daadwerkelijk verschuldigd was.

Het verschil zou de winstmarges van de betrokken bedrijven hebben vergroot en tegelijkertijd voor aanzienlijke belastingderving in verschillende Europese landen hebben gezorgd.

Een netwerk van bedrijven en tussenhandelaren

De vermeende fraude zou bovendien niet door één enkel bedrijf zijn uitgevoerd. Volgens de Europese aanklager maakten de verdachten gebruik van een netwerk van ondernemingen in onder meer Oostenrijk, Bulgarije, Duitsland, Nederland en Zwitserland.

Deze bedrijven zouden verschillende rollen binnen de constructie hebben vervuld. Via onderlinge transacties en grensoverschrijdende goederenstromen werden de smartphones administratief meerdere keren doorverkocht.

Volgens de onderzoekers maakte het netwerk daarbij gebruik van bedrijven die als tussenhandelaar fungeerden. Op die manier werd het moeilijker om de daadwerkelijke herkomst van de toestellen en de uiteindelijke verkopers te achterhalen.

De internationale opzet zou bovendien hebben geholpen om gebruik te maken van verschillen en uitzonderingen binnen de Europese btw-regels.

Nederland speelde een belangrijke rol

Nederland was een van de landen die rechtstreeks bij de internationale actie betrokken waren. De FIOD nam deel aan het onderzoek en aan de gezamenlijke operatie.

Volgens het onderzoek vormde Nederland bovendien een belangrijke schakel in de logistieke route van de smartphones. De toestellen zouden vanuit Hongkong en de Verenigde Arabische Emiraten naar Nederland zijn gebracht, waarna ze verder naar Duitsland werden vervoerd.

Daarmee zou Nederland niet alleen een administratieve rol binnen het netwerk hebben gehad, maar ook hebben gefungeerd als doorvoerland voor de fysieke goederenstroom.

Ook België was bij de internationale actie betrokken. De Belgische federale politie maakte deel uit van de opsporingsdiensten die aan de operatie deelnamen.

Grote actie in 19 landen

De operatie strekte zich uit over vrijwel heel Europa. Naast Nederland, België en Duitsland werden acties uitgevoerd in Oostenrijk, Bulgarije, Kroatië, Cyprus, Estland, Finland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Polen, Portugal, Roemenië, Slowakije, Spanje en Zwitserland.

In totaal werden meer dan 160 locaties doorzocht en werden goederen en andere mogelijke bewijsmiddelen in beslag genomen.

De Europese aanklager coördineerde de grensoverschrijdende strafrechtelijke aanpak vanuit Keulen. Ook Europol en Eurojust waren bij de operatie betrokken.

De omvang van de actie laat zien hoe verspreid de vermeende handels- en belastingconstructie over Europa was. Productie en assemblage vonden buiten de EU plaats, de goederen kwamen via Nederland Europa binnen, werden onder meer in Duitsland opgeslagen en vervolgens via bedrijven en onlineplatforms aan consumenten in verschillende Europese landen verkocht.

Onderzoek begon na melding van OLAF

Het onderzoek kwam op gang na informatie van het Europees Bureau voor Fraudebestrijding (OLAF). Vervolgens werd een uitgebreider strafrechtelijk onderzoek gestart naar de betrokken personen, bedrijven en geldstromen.

De onderzoekers brachten daarbij niet alleen de goederenstromen in kaart, maar onderzochten ook de financiële constructies achter de verkoop. De combinatie van grensoverschrijdende handel, meerdere ondernemingen en verschillende belastingregimes maakte het volgens de onderzoekers noodzakelijk om de zaak internationaal aan te pakken.

De verdenkingen omvatten onder meer georganiseerde fraude en btw-fraude. De precieze strafbare feiten en de individuele betrokkenheid van de verdachten moeten uiteindelijk door de bevoegde rechtbanken worden vastgesteld.

Verdachten zijn nog niet veroordeeld

Hoewel de autoriteiten spreken over een criminele organisatie en een grootschalige fraudeconstructie, gaat het op dit moment nog om verdenkingen. De zeven aangehouden personen zijn verdacht, maar niet veroordeeld.

De Europese aanklager benadrukt daarom dat alle betrokkenen als onschuldig moeten worden beschouwd totdat hun schuld door een bevoegde rechtbank is vastgesteld.

Het onderzoek naar de herkomst van de smartphones, de betrokken bedrijven, de geldstromen en de omvang van de daadwerkelijke consumenten- en belastingfraude loopt nog.

Voor consumenten betekent de zaak vooral dat een smartphone die er volledig nieuw uitziet, niet in alle gevallen noodzakelijkerwijs ook daadwerkelijk nieuw hoeft te zijn. Volgens de onderzoekers kon het vermeende netwerk gebruikte onderdelen verwerken tot toestellen die vervolgens met nieuwe verpakkingen en verzegelingen als fabrieksnieuwe smartphones werden verkocht.

Met naar schatting meer dan één miljoen verkochte toestellen, een geschatte omzet of consumentenwaarde van minstens 300 miljoen euro en een mogelijke btw-schade van meer dan 30 miljoen euro, behoort de zaak tot de omvangrijkere internationale onderzoeken naar fraude met consumentenelektronica binnen de Europese Unie.

Door: Drifter