Nederlandse rechter: beperkte pedaalbeweging op fatbike kan voldoende zijn voor trapondersteuning

Een recente uitspraak van een Nederlandse rechtbank heeft opnieuw discussie losgemaakt over de manier waarop elektrische fietsen en fatbikes gebruikmaken van trapondersteuning. Centraal stond de vraag hoeveel fysieke inspanning een bestuurder daadwerkelijk moet leveren voordat een elektrische fiets wettelijk gezien nog steeds als een e-bike kan worden beschouwd.

De zaak draaide om een fatbike van het Nederlandse merk Phatfour. Volgens de politie zou het voertuig zich in de praktijk gedragen als een brommer, omdat de bestuurder zich voortbewoog zonder zichtbaar normaal te trappen. In plaats van volledige pedaalomwentelingen te maken, bewoog de bestuurder zijn voeten slechts beperkt op en neer. Deze techniek staat bekend als ‘mime-trappen’ of ‘mime pedalling’.

Wettelijke eis: trapondersteuning alleen tijdens het trappen

Volgens de Europese regelgeving mogen elektrische fietsen uitsluitend ondersteuning bieden wanneer de bestuurder zelf trapt. Zodra het trappen stopt, moet ook de ondersteuning stoppen. Daarnaast mag de ondersteuning slechts actief zijn tot een snelheid van 25 kilometer per uur. Fietsen die zelfstandig kunnen rijden zonder trapbeweging of die hogere snelheden ondersteunen, vallen doorgaans onder strengere regels en worden vaak als bromfiets of speedpedelec geclassificeerd.

Hoewel de wet duidelijk voorschrijft dat een bestuurder moet trappen om ondersteuning te krijgen, bevat de regelgeving geen exacte omschrijving van wat onder ‘trappen’ moet worden verstaan. Nergens staat expliciet vermeld dat een bestuurder volledige pedaalomwentelingen van 360 graden moet maken.

Inbeslagname van de fatbike

De politie kwam tot de conclusie dat de bestuurder onvoldoende trapbeweging maakte om nog van daadwerkelijk fietsen te kunnen spreken. Omdat de fatbike desondanks vooruitging, ontstond het vermoeden dat het voertuig mogelijk niet voldeed aan de wettelijke eisen voor een elektrische fiets.

Op basis van die verdenking werd de fiets in beslag genomen. Volgens de politie kon het voertuig mogelijk worden aangemerkt als een brommer waarvoor andere technische eisen gelden, waaronder een kenteken, verzekering en eventueel een helmplicht.

De eigenaar van de fiets was het niet eens met deze beoordeling en besloot de zaak aan de rechter voor te leggen.

Onderzoek naar de werking van de fiets

Tijdens de procedure werd de technische werking van de fatbike onderzocht. Daarbij werd onder meer gekeken naar de vraag of het voertuig was aangepast, over een gashendel beschikte of sneller kon rijden dan wettelijk toegestaan.

Deskundig onderzoek wees uit dat de fiets niet was opgevoerd, geen gashendel had en binnen de wettelijke snelheidsgrens voor trapondersteuning bleef. Ook werd vastgesteld dat de trapondersteuning uitsluitend actief werd wanneer de bestuurder daadwerkelijk een beweging met de pedalen maakte.

Is een volledige pedaalomwenteling noodzakelijk?

De kernvraag van de rechtszaak was of een volledige rotatie van de pedalen juridisch vereist is om van trapondersteuning gebruik te mogen maken.

De rechtbank concludeerde dat hiervan geen sprake is. Omdat de wet geen minimale rotatie voorschrijft, kan ook een beperkte pedaalbeweging voldoende zijn om als trappen te worden beschouwd, zolang de bestuurder daadwerkelijk een fysieke beweging maakt die de trapondersteuning activeert.

Dat betekent dat het opvallende ‘mime-trappen’, waarbij slechts kleine pedaalbewegingen worden gemaakt, op zichzelf niet in strijd is met de huidige regelgeving. Hoewel deze manier van fietsen voor veel mensen ongebruikelijk oogt en minder efficiënt kan zijn dan normaal trappen, blijft er sprake van een actieve handeling van de bestuurder.

Waarom werkt dit technisch gezien?

Veel moderne e-bikes maken gebruik van een rotatiesensor, ook wel cadanssensor genoemd. Deze sensor registreert niet hoeveel kracht iemand levert, maar detecteert simpelweg dat de pedalen bewegen.

Zodra de sensor beweging waarneemt, schakelt de motor in en levert ondersteuning. Bij dergelijke systemen is slechts een beperkte pedaalbeweging vaak al voldoende om de ondersteuning te activeren. Een volledige trapomwenteling is technisch gezien niet altijd noodzakelijk.

Fatbikes maken regelmatig gebruik van vergelijkbare systemen. Door de relatief krachtige ondersteuning kan een kleine pedaalbeweging soms al voldoende zijn om merkbaar vooruit te komen. Daardoor ontstaat het beeld dat de bestuurder nauwelijks hoeft te trappen, terwijl er technisch gezien nog steeds sprake is van een trapbeweging.

Gevolgen van de uitspraak

De rechtbank oordeelde uiteindelijk dat de betreffende Phatfour-fiets voldeed aan de wettelijke eisen voor een elektrische fiets. De politie moest daarom de in beslag genomen fatbike teruggeven aan de eigenaar.

De uitspraak betekent echter niet dat alle fatbikes automatisch zijn toegestaan. Voertuigen die zijn opgevoerd, voorzien zijn van een gashendel of ondersteuning bieden zonder enige trapbeweging blijven onder de bestaande regelgeving vallen en kunnen nog steeds als bromfiets worden aangemerkt.

Ook verandert de uitspraak de Europese regelgeving niet. De rechter heeft vooral verduidelijkt hoe de huidige regels moeten worden geïnterpreteerd wanneer de wet geen exacte definitie geeft van de vereiste trapbeweging.

Wat betekent dit voor e-bikegebruikers?

Voor de meeste gebruikers van reguliere elektrische fietsen verandert er weinig. De overgrote meerderheid van de e-bikes werkt al op een manier waarbij de motor ondersteuning biedt zodra een trapbeweging wordt geregistreerd.

De uitspraak maakt wel duidelijk dat de wet op dit moment geen volledige pedaalomwenteling vereist. Zolang de bestuurder daadwerkelijk een trapbeweging maakt en de fiets uitsluitend ondersteuning levert tijdens die beweging, kan de fiets binnen de huidige wettelijke definitie van een elektrische fiets vallen.

De zaak onderstreept tegelijkertijd dat de snelle ontwikkeling van fatbikes en andere elektrische voertuigen nieuwe juridische vragen oproept. Naarmate de techniek zich verder ontwikkelt, zal waarschijnlijk vaker discussie ontstaan over de grens tussen een elektrische fiets en een gemotoriseerd voertuig.

Door: Drifter