VLC onder vuur: waarom Windows 11 een MP3 soms pas na 33 seconden afspeelt

VLC Media Player kan op sommige Windows-pc’s plotseling tientallen seconden nodig hebben om een MP3-bestand af te spelen. Volgens VideoLAN, de organisatie achter VLC, lijkt Microsoft Defender daarbij een belangrijke rol te spelen. Het probleem blijkt echter ingewikkelder dan een simpel verhaal waarin Microsoft “open source software kapotmaakt”.

VLC Media Player staat al jaren bekend als een van de meest veelzijdige mediaspelers voor Windows. Het programma kan vrijwel ieder denkbaar audio- en videoformaat afspelen, werkt op een enorme hoeveelheid hardware en is volledig open source.

Toch melden sommige Windows-gebruikers een opmerkelijk probleem: VLC doet er soms 10, 20 of zelfs ongeveer 30 seconden over voordat een eenvoudig MP3-bestand daadwerkelijk begint af te spelen.

Dat is natuurlijk absurd lang. Op een moderne pc zou het openen van een MP3 vrijwel onmiddellijk moeten gebeuren.

De kwestie kreeg extra aandacht nadat game-ontwerper en programmeur Jonathan Blow, bekend van onder meer Braid en The Witness, vertelde dat hij VLC uiteindelijk had ingeruild voor Microsofts eigen Media Player omdat VLC volgens hem zo traag was geworden. Blow gebruikte zijn ervaring bovendien als aanleiding om stevige kritiek te uiten op de huidige staat van een groot deel van de open-sourcewereld.

VideoLAN, de ontwikkelaar van VLC, reageerde daar fel op. Volgens de organisatie ligt het probleem niet simpelweg bij VLC zelf, maar wordt de mediaspeler op Windows gehinderd door Microsoft Defender.

En daar zit een kern van waarheid in. Maar het volledige verhaal is ingewikkelder.

Waarom duurt het openen van een MP3 soms 33 seconden?

Het probleem lijkt vooral samen te hangen met de manier waarop VLC zijn enorme verzameling aan functionaliteit organiseert.

VLC is namelijk niet opgebouwd als één gigantisch programma waarin alle codecs, bestandsformaten en andere functies permanent in de hoofdapplicatie zijn ingebakken. Een groot deel van de functionaliteit bestaat uit afzonderlijke modules en plugins.

Dat heeft belangrijke voordelen.

VLC kan daardoor ondersteuning bieden voor een enorme hoeveelheid audio- en videoformaten zonder dat alles als één monolithisch programma hoeft te worden uitgevoerd. Modules voor codecs, demuxers, invoer, uitvoer en andere functies kunnen afzonderlijk worden geladen wanneer ze nodig zijn.

Maar daarvoor moet VLC natuurlijk wel weten welke plugins beschikbaar zijn. Daar komt het bestand plugins.dat om de hoek kijken.

Waarom heeft VLC eigenlijk een plugin-cache nodig?

Dat was een logische vervolgvraag van Blow: waarom moet een mediaspeler überhaupt iets cachen voordat hij een MP3 kan afspelen? Het antwoord is dat VLC veel meer doet dan alleen een bestand openen.

Bij een nieuwe installatie heeft VLC een grote hoeveelheid plugins en modules die het moet kunnen vinden. Als VLC bij iedere start opnieuw de volledige pluginmap zou moeten doorzoeken, zou dat onnodige tijd kosten.

Daarom gebruikt VLC een plugin-cache.

In die cache wordt informatie opgeslagen over de beschikbare plugins, zodat VLC niet iedere keer opnieuw de volledige mapstructuur hoeft te analyseren. Het bestand plugins.dat bevat in essentie de informatie die VLC nodig heeft om zijn pluginarchitectuur snel te kunnen initialiseren.

Dat is op zichzelf een heel redelijke ontwerpkeuze. Sterker nog: zonder zo’n mechanisme zou VLC op sommige systemen juist structureel langzamer kunnen starten.

Maar er ontstaat ook een zwakke plek.

Als de cache beschadigd raakt, niet overeenkomt met de geïnstalleerde plugins of om een andere reden niet normaal kan worden gelezen, kan het hele initialisatieproces problemen opleveren.

En volgens VideoLAN lijkt Microsoft Defender daar in sommige gevallen een rol bij te spelen.

Microsoft Defender lijkt de boosdoener te zijn

VideoLAN stelt dat een wijziging in Windows Defender ervoor kan zorgen dat VLC tijdens het opstarten ongewoon veel tijd kwijt is aan het controleren of verwerken van zijn pluginbestanden.

Dat zou verklaren waarom een ogenschijnlijk krachteloze taak — een MP3 openen — soms tientallen seconden duurt.

Belangrijk is dat dit niet betekent dat Windows-pc’s in het algemeen te traag zijn.

Er zijn meldingen afkomstig van systemen met zeer krachtige processors en ruime hoeveelheden werkgeheugen. Een moderne Ryzen-processor met 32 GB RAM heeft natuurlijk geen 30 seconden nodig om een MP3-bestand te openen.

Als een dergelijk systeem dat toch doet, moet de oorzaak ergens anders worden gezocht.

Beveiligingssoftware is daarbij een logische verdachte. Antivirusprogramma’s controleren immers voortdurend bestanden die worden geopend, uitgevoerd of gewijzigd. Wanneer een programma als VLC tijdens het starten grote hoeveelheden pluginbestanden verwerkt, kan een antivirus- of antimalwarepakket daar tussen komen.

Dat betekent echter nog niet automatisch dat Microsoft Defender “VLC kapotmaakt”.

De beschikbare meldingen wijzen eerder op een wisselwerking tussen VLC, zijn plugin-cache en Defender.

Het probleem bestaat bovendien niet alleen in Windows 11

Hier wordt het verhaal interessanter. De recente discussie draaide vooral om Windows 11, maar meldingen over extreem trage VLC-starttijden op Windows zijn ouder.

Er zijn gebruikers die soortgelijke problemen al veel langer melden, waaronder mensen met Windows 10. In sommige gevallen duurt de eerste start van VLC tientallen seconden, waarna de applicatie onmiddellijk werkt zodra hij eenmaal is geopend.

Soms keert het probleem later terug, bijvoorbeeld nadat de computer langere tijd niet is gebruikt.

Dat gedrag past niet bij een eenvoudig probleem als “VLC is slecht geprogrammeerd en is altijd langzaam”. Het wijst eerder op een specifieke interactie die afhankelijk is van de toestand van bestanden, caches en beveiligingscontroles.

Ook binnen de meldingen op de VLC-bugtracker blijken verschillende situaties voor te komen.

Bij sommige gebruikers bleek het opnieuw genereren van plugins.dat voldoende om de vertraging te laten verdwijnen.

Bij andere gebruikers bestond plugins.dat echter al en leek het bestand op het eerste gezicht gewoon correct te zijn.

Nog interessanter: sommige gebruikers meldden dat het vervangen van de bestaande cache door een bekende, werkende cache de vertraging onmiddellijk oploste. Dat suggereert dat er meerdere varianten van hetzelfde probleem kunnen bestaan.

De plugin-cache opnieuw genereren kan helpen

VLC wordt geleverd met een programma genaamd vlc-cache-gen.exe.

Dit hulpprogramma kan de plugin-cache opnieuw opbouwen op basis van de plugins die daadwerkelijk in de VLC-installatie aanwezig zijn.

Als de cache beschadigd, verouderd of inconsistent is geraakt, kan het opnieuw genereren ervan het probleem oplossen.

Dat verklaart ook waarom sommige gebruikers melden dat de problemen verdwenen nadat zij VLC opnieuw hadden geïnstalleerd. Bij een nieuwe installatie wordt de plugininformatie immers opnieuw opgebouwd.

Maar dit is niet noodzakelijk dé universele oplossing. Dat is een belangrijk onderscheid.

Als de cache zelf niet het werkelijke probleem is, maar Microsoft Defender tijdens het benaderen van de VLC-bestanden voor extreme vertraging zorgt, kan het opnieuw genereren van plugins.dat slechts tijdelijk helpen — of helemaal niets veranderen.

Dat is precies wat de verschillende gebruikerservaringen laten zien.

Sommige gebruikers kregen VLC weer snel door Defender aan te passen

Een aantal gebruikers heeft gemeld dat het uitsluiten van VLC in Microsoft Defender de vertraging oplost. Daarbij blijkt zelfs het niveau van de uitsluiting verschil te kunnen maken.

In sommige gevallen hielp het uitsluiten van alleen vlc.exe niet, terwijl het uitsluiten van de volledige VLC-installatiemap wel effect had. Dat is een belangrijke aanwijzing.

Het suggereert dat Defender mogelijk niet alleen de uitvoerbare VLC-bestanden controleert, maar ook de grote hoeveelheid pluginbestanden die tijdens het starten wordt gelezen.

Tegelijkertijd moet je hier voorzichtig mee zijn.

Een volledige programmamap uitsluiten van antiviruscontrole verlaagt de beveiliging. Het is daarom geen ideale eerste oplossing en zeker niet iets wat je blindelings zou moeten doen omdat VLC langzaam start.

Een beschadigde of problematische plugin-cache opnieuw opbouwen is een veel veiliger eerste stap.

Hoe los je een extreem trage VLC-start op?

Als VLC op Windows opeens 10, 20 of 30 seconden nodig heeft om een MP3 af te spelen, kun je het probleem het beste stapsgewijs aanpakken.

1. Sluit VLC volledig af

Zorg ervoor dat VLC niet meer op de achtergrond draait.

Open vervolgens opnieuw een MP3 om te controleren of het probleem incidenteel was.

2. Bouw de plugin-cache opnieuw op

Gebruik vlc-cache-gen.exe, dat onderdeel is van de VLC-installatie, om de plugin-cache opnieuw te genereren.

Het exacte pad is afhankelijk van waar VLC op jouw systeem is geïnstalleerd, maar het programma bevindt zich doorgaans in de VLC-installatiemap.

Laat het programma de plugins-directory opnieuw verwerken en probeer daarna VLC opnieuw.

3. Test VLC opnieuw

Start VLC en open een MP3.

Als het bestand nu vrijwel onmiddellijk begint af te spelen, was de plugin-cache waarschijnlijk onderdeel van het probleem.

4. Installeer VLC opnieuw als het probleem blijft bestaan

Een volledige herinstallatie kan zinvol zijn wanneer de plugininstallatie of cache inconsistent is geraakt.

Gebruik daarbij een officiële VLC-installatie en vermijd willekeurige downloadsites.

5. Wees voorzichtig met Defender-uitzonderingen

Als het probleem blijft bestaan en er sterke aanwijzingen zijn dat Defender de oorzaak is, kan een uitzondering voor VLC als diagnostische test worden gebruikt.

Maar een permanente uitzondering voor de volledige VLC-map is vanuit beveiligingsperspectief niet de mooiste oplossing.

Het feit dat zo’n uitzondering werkt, is vooral interessant omdat het aanwijzingen geeft over de oorzaak.

Het betekent namelijk niet automatisch dat Defender defect is. Het kan ook betekenen dat VLC en Defender op een ongelukkige manier met elkaar samenwerken.

Dus: is Microsoft Defender daadwerkelijk de oorzaak?

Waarschijnlijk speelt Defender bij een deel van de getroffen systemen inderdaad een belangrijke rol.

Maar het is te simpel om te zeggen:

Microsoft heeft een update uitgebracht en daardoor werkt VLC niet meer.

De meldingen laten een genuanceerder beeld zien.

Bij sommige gebruikers helpt het opnieuw genereren van de plugin-cache.

Bij anderen helpt dat niet.

Bij weer anderen verdwijnt de vertraging wanneer de VLC-map niet langer door Defender wordt gecontroleerd.

Er zijn daarnaast gebruikers die hetzelfde soort probleem al op Windows 10 rapporteerden, dus het fenomeen kan niet uitsluitend aan een recente Windows 11-update worden toegeschreven.

Ook binnen de VLC-ontwikkelaarsgemeenschap waren er aanvankelijk verschillende interpretaties. Een ontwikkelaar kon het probleem als opgelost beschouwen omdat het regenereren van de cache werkte, terwijl een andere ontwikkelaar later concludeerde dat Defender waarschijnlijk nog steeds een rol speelde.

Dat klinkt tegenstrijdig, maar beide observaties kunnen tegelijkertijd waar zijn.

Verschillende gebruikers kunnen immers verschillende varianten van hetzelfde probleem hebben.

En daar zit de ironie van de kritiek op open source

De uitspraak dat een groot deel van de open-sourcewereld zich in een “beschamende toestand” bevindt, is begrijpelijk als reactie op een programma dat er 33 seconden over doet om een MP3 af te spelen.

Maar als algemene conclusie is die kritiek veel te gemakkelijk.

VLC is een enorm complex open-sourceproject dat al jarenlang een gigantische hoeveelheid bestandsformaten en hardware ondersteunt. Dat het programma een pluginarchitectuur gebruikt en daarbij een cache nodig heeft, is op zichzelf geen teken van slechte softwareontwikkeling.

Integendeel.

Een pluginarchitectuur is juist een belangrijke reden waarom VLC zo flexibel is.

Het werkelijke probleem is dat een relatief onzichtbaar onderdeel van die architectuur — een cachebestand — in combinatie met Windows en beveiligingssoftware tot extreem slechte gebruikerservaringen kan leiden.

Dat is een legitieme kritiek op VLC.

Een mediaspeler die 30 seconden nodig heeft om een MP3 te starten, heeft immers een probleem, ongeacht waar de technische oorzaak precies ligt.

Maar het is iets anders dan concluderen dat open source als geheel heeft gefaald.

De overstap naar Microsoft Media Player is ook niet per definitie een verbetering

Er zit bovendien een zekere ironie in Blow’s oplossing.

Microsofts eigen mediaspeler is natuurlijk diep geïntegreerd met Windows en heeft daardoor bepaalde voordelen. Voor iemand die alleen muziek en video's wil afspelen, kan de eenvoud aantrekkelijk zijn.

Maar VLC heeft nog steeds belangrijke voordelen.

VLC ondersteunt een enorme hoeveelheid formaten zonder dat gebruikers allerlei aanvullende codecs hoeven te installeren. Het programma werkt met talloze audio- en videoformaten die niet altijd probleemloos door standaard Windows-software worden ondersteund.

Ook voor gevorderde gebruikers biedt VLC veel meer controle over afspelen, ondertiteling, codecs, netwerkstreams, audio-uitvoer en video-instellingen.

Daar staat tegenover dat Microsofts software voor veel gebruikers eenvoudiger en visueel moderner kan aanvoelen.

De keuze tussen beide programma's is dus uiteindelijk afhankelijk van wat iemand nodig heeft.

Een probleem van 33 seconden is wél serieus

Dat alles betekent niet dat VideoLAN zich achter Microsoft mag verschuilen. Vanuit het perspectief van een gebruiker maakt het namelijk nauwelijks uit wie de schuld heeft.

Je dubbelklikt op een MP3. Je verwacht muziek. In plaats daarvan gebeurt er een halve minuut niets. Dat is een ernstige gebruikservaringsfout.

Als VLC kan aantonen dat Microsoft Defender de boosdoener is, dan ligt een deel van de verantwoordelijkheid bij Microsoft. Maar VLC moet er tegelijkertijd voor zorgen dat een externe beveiligingsfunctie niet leidt tot een situatie waarin een eenvoudige mediaspeler tientallen seconden onbruikbaar lijkt.

Goede software wordt immers niet alleen beoordeeld op wat er gebeurt wanneer alles perfect werkt, maar juist op hoe goed het programma omgaat met afwijkende omstandigheden.

De belangrijkste conclusie

Het verhaal rond de extreem trage VLC-start op Windows is dus genuanceerder dan de eerste berichten op sociale media doen vermoeden.

Ja, er zijn echte meldingen van VLC-gebruikers die tientallen seconden moeten wachten voordat een MP3 begint te spelen.

Ja, Microsoft Defender lijkt bij een deel van deze gevallen betrokken te zijn.

Ja, het opnieuw genereren van VLC's plugin-cache kan het probleem bij sommige gebruikers oplossen.

En ja, het uitsluiten van de VLC-map van Defender heeft bij sommige gebruikers eveneens geholpen.

Maar er is geen bewijs dat iedere trage VLC-installatie door precies dezelfde oorzaak wordt getroffen. Bovendien bestaat het probleem al langer en zijn er ook meldingen van Windows 10-gebruikers.

De plugin-cache is op zichzelf geen vreemde of onnodige constructie. VLC bestaat grotendeels uit afzonderlijke modules en moet bij het starten kunnen bepalen welke plugins beschikbaar zijn. De cache voorkomt dat dit volledige proces iedere keer opnieuw moet worden uitgevoerd.

Het probleem ontstaat wanneer die cache, VLC zelf en Windows-beveiliging elkaar op een ongelukkige manier in de weg zitten.

Daarmee is de kritiek op VLC terecht, maar de conclusie dat dit een bewijs is dat open-source software “beschamend” is, gaat te ver.

En misschien is dat uiteindelijk wel de interessantste les van deze hele kwestie: een programma kan technisch uitstekend ontworpen zijn en toch door een ogenschijnlijk klein probleem veranderen in een verschrikkelijk frustrerende gebruikerservaring.

Voor de gemiddelde gebruiker is het immers heel simpel: een MP3 hoort niet 33 seconden te doen over starten.

Als VLC dat probleem samen met Microsoft kan oplossen, is daarmee waarschijnlijk meer gewonnen dan met een discussie over de vraag of open source of propriëtaire software als geheel beter zou zijn.

Door: Drifter