VS beperken toegang tot geavanceerde AI: wat betekent dit voor Europa?

De Verenigde Staten onderzoeken steeds nadrukkelijker hoe geavanceerde kunstmatige intelligentie onder nationale veiligheidsregels kan vallen. Wanneer een AI-model in staat is om bijvoorbeeld cyberaanvallen te ondersteunen, kwetsbaarheden te analyseren of andere gevoelige toepassingen mogelijk te maken, ontstaat de vraag of dergelijke systemen dezelfde behandeling moeten krijgen als bepaalde vormen van encryptietechnologie, halfgeleiders of andere strategische technologieën.

Deze ontwikkeling kan grote gevolgen hebben voor Europese bedrijven, ontwikkelaars en overheden, die momenteel sterk afhankelijk zijn van Amerikaanse AI-aanbieders.

Waarom worden geavanceerde AI-modellen als gevoelig beschouwd?

De nieuwste generatie AI-modellen wordt steeds krachtiger. Moderne systemen kunnen software analyseren, programmeercode schrijven, complexe problemen oplossen en in sommige gevallen zelfs helpen bij het opsporen van beveiligingslekken.

Juist die mogelijkheden zorgen voor bezorgdheid bij overheden. Wat voor beveiligingsonderzoekers een nuttig hulpmiddel is, kan in theorie ook worden misbruikt door kwaadwillenden. Daarom investeren AI-bedrijven veel in zogenaamde guardrails: ingebouwde veiligheidsmechanismen die bepaalde verzoeken moeten blokkeren.

In de praktijk blijkt echter regelmatig dat dergelijke beperkingen niet waterdicht zijn. Onderzoekers en gebruikers ontdekken soms manieren om modellen via indirecte opdrachten alsnog gevoelige informatie te laten genereren. Dit fenomeen staat bekend als jailbreaking.

Voor beleidsmakers roept dit een fundamentele vraag op: wanneer wordt een AI-model zó krachtig dat het beschouwd moet worden als strategische technologie?

Exportcontroles voor AI: een nieuwe fase

De Verenigde Staten hebben al jarenlang exportbeperkingen voor geavanceerde chips, supercomputers en bepaalde encryptietechnologieën. Ook de levering van krachtige AI-processoren aan China is de afgelopen jaren verder aan banden gelegd.

Een volgende stap zou kunnen zijn dat niet alleen de hardware, maar ook bepaalde AI-modellen zelf onder exportregels vallen. Dat zou betekenen dat toegang afhankelijk kan worden van land, nationaliteit of andere veiligheidscriteria.

Hoewel dergelijke maatregelen momenteel vooral onderwerp zijn van discussie en beleidsontwikkeling, zou een uitbreiding van exportcontroles een historisch precedent scheppen. Voor het eerst zou dan niet alleen de fysieke infrastructuur, maar ook de kunstmatige intelligentie zelf als strategisch exportproduct worden behandeld.

Mogelijke gevolgen voor Europa

Europa maakt momenteel intensief gebruik van Amerikaanse AI-platformen. Bedrijven zetten modellen in voor:

• softwareontwikkeling;
• data-analyse;
• klantenservice;
• automatisering van bedrijfsprocessen;
• wetenschappelijk onderzoek;
• juridische en administratieve ondersteuning.

Wanneer toekomstige modellen beperkt beschikbaar zouden worden voor gebruikers buiten de Verenigde Staten, kan een technologische afhankelijkheid zichtbaar worden die tot nu toe grotendeels onopgemerkt bleef.

Europese organisaties zouden dan mogelijk:

• minder snel toegang krijgen tot nieuwe technologie;
• hogere kosten moeten betalen;
• afhankelijk blijven van buitenlandse leveranciers;
• moeten overstappen op alternatieve modellen.

Hierdoor kan een innovatiekloof ontstaan tussen verschillende regio's.

Gevolgen voor Amerikaanse AI-bedrijven

Voor bedrijven als OpenAI, Anthropic, Google en andere Amerikaanse AI-ontwikkelaars vormt de internationale markt een belangrijk onderdeel van hun groeistrategie.

Het uitsluiten van grote delen van de wereldmarkt zou verschillende gevolgen kunnen hebben:

• minder omzetgroei;
• lagere schaalvoordelen;
• een moeilijkere weg naar winstgevendheid;
• meer ruimte voor concurrenten buiten de Verenigde Staten.

Tegelijkertijd staan AI-bedrijven voor enorme investeringen in datacenters, chips en energieverbruik. De kosten voor het trainen en exploiteren van de krachtigste modellen lopen inmiddels op tot miljarden dollars.

Winstgevendheid blijft daarom een grote uitdaging voor vrijwel de gehele sector.

Chinese AI-modellen winnen terrein

Terwijl Amerikaanse bedrijven vooral kiezen voor gesloten modellen die via abonnementen en API's worden aangeboden, zetten diverse Chinese AI-laboratoria sterk in op open-weight modellen.

Bedrijven als DeepSeek, MiniMax, Alibaba en Zhipu AI brengen regelmatig nieuwe systemen uit die lokaal kunnen worden gedraaid of door andere partijen verder kunnen worden aangepast.

Deze aanpak heeft meerdere voordelen:

• minder afhankelijkheid van één leverancier;
• grotere flexibiliteit;
• lagere operationele kosten;
• minder gevoeligheid voor geopolitieke beperkingen.

DeepSeek liet begin 2025 zien dat relatief efficiënte modellen kunnen concurreren met veel duurdere systemen. Over de exacte trainingskosten bestaan echter verschillende schattingen en discussies.

Open source versus gesloten AI

Een van de belangrijkste discussies binnen de AI-sector draait om openheid.

Gesloten modellen

Gesloten modellen bieden doorgaans:

• betere controle;
• meer veiligheidsmaatregelen;
• commerciële bescherming;
• centrale updates.

Nadelen zijn:

• afhankelijkheid van één leverancier;
• hogere kosten;
• risico op regionale beperkingen.

Open-weight modellen

Open-weight systemen bieden:

• lokale implementatie;
• meer transparantie;
• lagere afhankelijkheid;
• grotere vrijheid voor ontwikkelaars.

Tegelijkertijd zijn deze modellen moeilijker te controleren en kunnen ze in theorie eenvoudiger worden misbruikt.

Naarmate open modellen krachtiger worden, wordt het bovendien lastiger om technologische voorsprong via exportbeperkingen langdurig vast te houden.

Europa blijft achter

Europa beschikt wel over eigen AI-initiatieven, maar loopt nog achter op de Verenigde Staten en China.

Het Franse Mistral AI geldt als de meest prominente Europese speler. Daarnaast investeren Duitsland, Frankrijk en verschillende EU-programma's in AI-infrastructuur en supercomputers.

Toch bestaan er nog verschillende uitdagingen:

• beperkte schaal;
• minder beschikbaar risicokapitaal;
• fragmentatie tussen lidstaten;
• strengere regelgeving;
• relatief weinig grote technologiebedrijven.

Daardoor blijft Europa voor veel geavanceerde AI-toepassingen afhankelijk van Amerikaanse en Chinese technologie.

Welke strategie moet Europa kiezen?

Binnen Europa bestaan verschillende visies:

Technologische soevereiniteit

Meer eigen infrastructuur, Europese datacenters en minder afhankelijkheid van buitenlandse aanbieders.

Privacy en regelgeving

Voortbouwen op de Europese traditie van databescherming en verantwoord gebruik van AI.

Open-sourcebenadering

Investeren in open modellen die door Europese bedrijven en instellingen zelf kunnen worden gebruikt.

Schaalvergroting

Meer kapitaal en grotere investeringen om internationaal te kunnen concurreren.

Waarschijnlijk zal een combinatie van deze strategieën noodzakelijk zijn.

De economische realiteit van AI

De ontwikkeling van geavanceerde AI is duur.

Belangrijke kostenposten zijn:

• GPU's en AI-chips;
• energieverbruik;
• datacenters;
• onderzoek en ontwikkeling;
• salarissen van gespecialiseerde onderzoekers.

Daardoor experimenteren steeds meer aanbieders met nieuwe verdienmodellen, zoals:

• gebruiksafhankelijke tarieven;
• tokenlimieten;
• verschillende abonnementsniveaus;
• premiumfuncties voor zakelijke klanten.

Voor organisaties wordt het daarom steeds belangrijker om per toepassing het juiste model te kiezen. Niet iedere taak vereist immers het krachtigste en duurste systeem.

Door: Drifter